Γοργοπόταμος
Εξερευνήστε το χωριό στους πρόποδες της Όρλας

Γοργοπόταμος

1024 683 Epirus Explorer

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΓΟΡΓΟΠΟΤΑΜΟ

Ενα ακόμη χωριό που ανήκει στην πολιτισμική ενότητα των Μαστοροχωρίων της Κόνιτσας είναι και ο Γοργοπόταμος (πρώην Τούρνοβο). Χτισμένο στις ανατολικές απολήξεις της κορυφής Όρλας στην οροσειρά του Γράμμου και σε υψόμετρο 940μ. εκτείνεται  μέχρι το Τουρνοβίτικο Ρέμα (Γοργοπόταμο), που ενώνεται με το Βουρμπιανίτικο Ρέμα και μαζί χύνονται στο Σαραντάπορο.

Δεν υπάρχουν μαρτυρίες ούτε για τη χρονολογία δημιουργίας του οικισμού , αλλά ούτε και για την προέλευση της ονομασίας Τούρνοβο.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Ανάμεσα στο χωριό και την κοίτη του ποταμού βρίσκεται ο κάμπος του χωριού. Ο κάμπος βρίσκεται σε υψόμετρο με μέσο όρο τα 910 μέτρα. Λόγω της κλίσης του, είναι δομημένος σε αναβαθμίδες οι οποίες δημιουργήθηκαν από πέτρινες τοιχοποιίες, που χωρίζουν και τις ιδιοκτησίες. Μεγάλα και μικρότερα αυλάκια δημιουργούν ένα δίκτυο ποτίσματος των χωραφιών με τα νερά του πλησίον ποταμού. Τα παλαιότερα χρόνια ο εύφορος κάμπος καλλιεργούνταν από άκρη σε άκρη. Εξαιτίας όμως του μικρού του μεγέθους και της μεγάλης ανάγκης για τροφή, υπήρχαν πολλά χωράφια σε διάφορα μέρη στα γύρω βουνά.

Ο πληθυσμός καλλιεργούσε πληθώρα δημητριακών όπως σιτάρι, καλαμπόκι, βρώμη, σίκαλη για τους ίδιους και τα ζώα τους. Επίσης κάθε είδους κηπευτικά και πατάτες. Και μάλιστα παλιά είχε και δύο νερόμυλους, με το νερό των οποίων πότιζαν τα χωράφια, όπου καλλιεργούσαν μικρά και μεγάλα φασόλια  τους ξακουστούς γίγαντες.

Η περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονο και ενδιαφέρον γεωλογικό ανάγλυφο με εκτάσεις πυκνών δασών  από δένδρα φυλλοβόλα ( δρύες, οξιές),  και κωνοφόρα (έλατα, μαυρόπευκα ). Οι δρύες (βαλανιδιές) είχαν και εξακολουθούν να έχουν μεγάλη χρησιμότητα στη ζωή των κατοίκων αφ΄ενός διότι το ξύλο χρησιμοποιείται για τη θέρμανση των σπιτιών τη χειμερινή περίοδο, και αφ΄ετέρου διότι το φύλλωμα αποτελεί την κύρια τροφή των ζώων τους χειμερινούς μήνες. Επίσης η άγρια πανίδα της περιοχής είναι πλούσια με μεγάλα θηλαστικά (αρκούδες, λύκοι αγριόγατες, ζαρκάδια κ.ά.) να κυριαρχούν σε μεγάλα   υψόμετρα,  καθώς και μικρότερα θηλαστικά (αλεπούδες, λαγοί, ασβοί, σκίουροι κ.ά. ), πλήθος πουλιών, αμφίβια και ερπετά.

Τη σημερινή ονομασία Γοργοπόταμος την πήρε απο το ποτάμι που κυλάει δίπλα στο χωριό. Όταν το 1935 (κατ΄ άλλους 1929) ζητήθηκε απο τους κατοίκους τους χωριού να αντικατασταθεί το σλάβικο όνομα (Τούρνοβο) με άλλο όνομα ελληνικής προέλευσης , έγινε δημόσια διαβούλευση. Οι  γεροντότεροι  αποφάσισαν  πως εφ΄όσον το γοργό και ορμητικό ποτάμι είναι κυρίαρχος παράγοντας και καθοριστικό στοιχείο της περιοχής θα πρέπει ποτάμι και χωριό να έχουν την ίδια ονομασία, Γοργοπόταμος.

Το 18ο και 19ο αι. απέκτησε μεγάλη φήμη σαν ένα από τα σπουδαία Μαστοροχώρια της Κόνιτσας και του Σαραντάπορου, και ειδικότερα για τους ξυλογλύπτες (σκαλιστές) του, γνωστοί σαν Τουρνοβίτες Ταλιαδόροι (ή Ταγιαδόροι) (προφανώς από το ιταλικό « tagliare = κόβω»). Υπάρχει βέβαια η παράδοση ότι η ξυλογλυπτική στο Τούρνοβο ξεκίνησε από οικογένειες του Μετσόβου (π.χ. οικογένεια Σκαλιστή) ή από άλλους που κατέφυγαν εδώ από διωγμούς Τουρκαλβανών. Όπως και να΄χει, εδώ διέπρεψαν κι έγιναν παγκοσμίως γνωστοί. Και όχι μόνο μεμονωμένα άτομα, αλλά ολόκληρες οικογένειες που εργάζονταν συνήθως μαζί,  και τη τέχνη τους  συνέχιζαν τα παιδιά τους.  Άλλες σπουδαίες οικογένειες ήταν του Βούρη ή Ταλιαδόρου , περισσότερο γνωστοί σαν μαραγκοί παρά σαν ξυλογλύπτες, η οικογένεια  του Ρούμελη , η οικογένεια ξυλογλυπτών του Παπαγεωργίου .  Βέβαια σκαλιστές και ταλιαδόροι βγήκαν και από άλλα Μαστοροχώρια αλλά αυτοί ήταν μεμονωμένα άτομα  ενώ οι Τουρνοβίτες ήταν ολόκληρες οικογένειες με παράδοση. Σαν κανόνα είχαν το ρητό   «Να μη φύγει ή τέχνη από την οικογένεια» . Τα μυστικά της τέχνης έμεναν στην οικογένεια και μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά.

Οι Τουρνοβίτες ταλιαδόροι έκαναν σπουδαία ξυλόγλυπτα έργα σε Ελλάδα και Βαλκάνια, όπου ταξίδευαν με τα περίφημα μπουλούκια. Έφτιαχναν αρχοντικά (ταβάνια, μεσάντρες, κασέλες, παράθυρα, κ.ά.), δημόσια κτίρια και εκκλησίες (άμβωνες, προσκυνητάρια, αναλόγια, βημόθυρα, κ.ά.). Εκεί όμως που διέπρεψαν ήταν το σκάλισμα τέμπλων . Δείγματα της υπέροχης τέχνης τους μπορούμε να δούμε στο χωριό (τέμπλο της Παναγίας Θεοτόκου) και εκτός χωριού , όπως τα τέμπλα της Μητρόπολης Ιωαννίνων (των αδελφών Αναστασίου, Γιάννη και Γιώργου Ταλιαδόρου), του Αγ. Χαραλάμπους Πρέβεζας (των αδελφών Αναστασίου, Γιάννη και Γιώργου), κ.ά, αλλά και εκτός Ελλάδας , όπως τα τέμπλα της Μητρόπολης στη Σωπική Β. Ηπείρου, έργο των αδελφών Αναστασίου, Γιάννη και Γιώργου, που έκαναν τέμπλα και σε άλλα χωριά και πόλεις (Αργυρόκαστρο, Άγιοι Σαράντα, Χιμάρα, Πρεμετή, Κορυτσά, Πολίβιστα, κ.ά.). Οι ξυλογλύπτες αυτοί ταξίδευαν και δούλευαν μαζί με τα μπουλούκια των μαστόρων, αλλά οι περισσότεροι είναι άγνωστοι, γιατί δεν έβαζαν υπογραφή στα έργα τους, μόνο τη γενέτειρα «τεχνίτες εκ Τουρνόβου».

Πάντως είχαν αρκετά έσοδα, μέρος των οποίων διέθεσαν και για την ανάπτυξη του τόπου , και φυσικά στόλισαν  το χωριό τους με πετρόχτιστα σπίτια με ξυλόγλυπτα παράθυρα και ξυλοδεσιές.

Έτσι το 1895 ήταν ένα αρκετά μεγάλο χωριό-τσιφλίκι στον Καζά (επαρχία) Κόνιτσας (10.30 ώρες πορεία μακριά) με 464 κατοίκους, όπως αναφέρει η Οθωμανική Στατιστική (Σαλναμέ) της χρονιάς εκείνης .

Με τον τελευταίο πόλεμο το χωριό γνώρισε πολλές καταστροφές και οι κάτοικοι πέρασαν κακουχίες , όπως άλλωστε σε όλα τα γύρω χωριά., ενώ στα μεταπολεμικά χρόνια άρχισε να παρουσιάζει μια εικόνα ερήμωσης, όπως και σε  όλα τα ακριτικά χωριά, που έχουν μείνει μόνο με ηλικιωμένους και συνταξιούχους και μόνο το καλοκαίρι παίρνουν κάποια ζωντάνια από τους επισκέπτες.

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

Άγιος Νικόλαος : Στην είσοδο του χωριού, μέσα στον περίβολο του νεκροταφείου. Είναι μια απλή, στενόμακρη, μονόχωρη εκκλησία με χαγιάτι που στηρίζεται σε ξύλινα δοκάρια, με νάρθηκα και γυναικωνίτη. Βρίσκεται μέσα στον περίβολο του νεκροταφείου. Σύμφωνα με μαρτυρίες ο πρώτος Ναός κτίστηκε τον 17ο αιώνα. Από τότε έγιναν προσθήκες και ανακαινίσεις αλλοιώνοντας την αρχική του μορφή, δημιουργώντας τον σημερινό στενόμακρο Ναό.

Κοίμηση της Θεοτόκου (Ναός της Παναγίας) (1915) : Κεντρική εκκλησία στον πάνω μαχαλά. Χτίστηκε στη θέση άλλης εκκλησίας που καταστράφηκε. Έχει ένα υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο από καρυδιά, έργο και προσφορά του περίφημου ντόπιου ταλιαδόρου Βασίλη Ταλιαδούρου ή Σκαλιστή (1886-1943). Είναι η εκκλησία όπου γίνονται οι τελετές γάμων και βαπτίσεων. Κάθε 15 Αυγούστου, το χωριό τιμά την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου με την τέλεση πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας. Παλαιότερα, οι μισές οικογένειες του χωριού είχαν σαν προστάτιδα την Παναγία, ενώ οι υπόλοιπες είχαν την Αγία Παρασκευή.

Άγιος Αθανάσιος : Το εκκλησάκι βρίσκεται εντός του νεκροταφείου. Κτίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960, στη θέση παλαιότερου Ναού που υπήρχε στο σημείο.

Στην είσοδο βρίσκεται η προτομή που τιμά τον Έφεδρο Λοχαγό Γεώργιο Παπαθεμιστοκλέους . Ο Γεώργιος Παπαθεμιστοκλέους ο οποίος γεννήθηκε στον Γοργοπόταμο , δημοδιδάσκαλος και πατέρας τεσσάρων παιδιών, σκοτώθηκε στις  3/1/1941 στα υψώματα του Τεπελενίου, όπου και τον έθαψε ο υπολοχαγός του Φούφουλος σε μια χαράδρα στα 1740μ. υψόμετρο.

Ενδιαφέρον επίσης έχουν τα αναπαλαιωμένα αλώνια: Ένα στην είσοδο του χωριού, όπου παλιότερα γίνονταν τα γλέντια των γάμων και το δεύτερο στο κέντρο του χωριού, κάτω από τον Ιερό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου όπου εκεί κατά παράδοση, το απόγευμα μετά τη Δεύτερη Ανάσταση την Κυριακή του Πάσχα, οι γυναίκες και οι κοπέλες του χωριού μαζεύονταν, γιόρταζαν την Ανάσταση, τραγουδούσαν και χόρευαν.

Εκδηλώσεις: 26 Ιουλίου (Παρασκευής Οσιομάρτυρος) / 15 Αυγούστου (Κοίμηση της Θεοτόκου). Πανηγύρι στην Παναγία, που γίνεται συνεχώς από το 1940.

Αφήστε ένα σχόλιο

    Share via
    Share via
    error:
    Send this to a friend