Γύρω από το χωριό υψώνουν το ανάστημά τους οι πανύψηλοι ορεινοί όγκοι της Νότιας Πίνδου. Στα νότια, τα Αθαμανικά Όρη ή Τζουμέρκα (2429μ.) και βόρεια ο Λάκμος ή Περιστέρι (2294μ.). Ανάμεσά τους χύνει τα νερά του ο Καλαρρύτικος ή Χρούσιας ποταμός, παραπόταμος του Άραχθου.

Το  1815, όταν ο Γάλλος ιστορικός και διπλωμάτης Φ. Πουκεβίλ (Pouqueville, François Charles Hugues Laurent) έφτασε  στους Καλαρρύτες εντυπωσιάστηκε από την τοποθεσία του οικισμού. «Χτισμένος σε επάλληλα επίπεδα, άρχιζε από τα χείλη της αβύσσου και υψωνόταν  προς τα πάνω σε απόσταση εξακόσιες οργιές στη νότια πλευρά του βουνού Πάντουρε – Μουρέ (δασωμένο βουνό)» γράφει στο βιβλίο του «Ταξίδι στην Ελλάδα. Ήπειρος» (σελ 307).

Στα  βόρεια της κοινότητας εκτείνεται η τοποθεσία Μπάρος με τα ορεινά βοσκοτόπια. Σε υψόμετρο 2285 μέτρων βρίσκεται το πέρασμα του Μπάρου και η ψηλότερη ασφαλτοστρωμένη διαδρομή της Ελλάδας που ενώνει την Ήπειρο με τη Θεσσαλία. Στα βορειοδυτικά των Καλαρρυτών βρίσκεται το Συρράκο. Ανάμεσα στα δύο χωριά σχηματίζεται το φαράγγι του Σταυραετού και στο βάθος του ρέει ο Καλαρρύτικος ή Χρούσιας , παραπόταμος του Άραχθου.

Ιστορικά στοιχεία για τους Καλαρρύτες

Ευρήματα στην περιοχή του χωριού πιστοποιούν κατοίκηση από την εποχή του χαλκού. Ζώντας νομαδική ζωή και μετακινούμενοι διαρκώς από τα ορεινά στα πεδινά επέλεγαν κατάλληλες θέσεις ώστε να διατηρήσουν την ελευθερία τους. Οι επιδρομές των Σλάβων στις πεδινές περιοχές κατά τον 7ο αιώνα ανάγκασαν τους κατοίκους να ανέβουν και να εγκατασταθούν σε ορεινές και δυσπρόσιτες τοποθεσίες, όπως τα Τζουμέρκα, για μεγαλύτερη ασφάλεια.

Στην επιλογή της τοποθεσίας έπαιξαν ρόλο σημαντικοί παράγοντες: τα άφθονα βοσκοτόπια, απαραίτητα για τη βοσκή των κοπαδιών, το δυσπρόσιτο της περιοχής που τους εξασφάλιζε προστασία από τις ληστρικές επιδρομές, και οι δίοδοι επικοινωνίας με τη Θεσσαλία και την Άρτα. Αυτά τα  πλεονεκτήματα του τόπου προσέλκυσαν και άλλους κατοίκους από τις γύρω περιοχές οι οποίοι εγκαταστάθηκαν εκεί και ελλείψει καλλιεργήσιμης γης ασχολήθηκαν με την κτηνοτροφία. Από τον 12ο και 13ο αιώνα και ο οικισμός αποτελούσε τμήμα του Δεσποτάτου της Ηπείρου (1204-1430) και ήταν ανεξάρτητος.

Μετά την υποταγή των Ιωαννίνων στους Οθωμανούς (1430) κινδύνεψαν να γίνουν δούλοι στους σπαχήδες. Γιù αυτό οι Καλαρρυτινοί προτίμησαν να δηλώσουν υποταγή στη Βαλιδέ Σουλτάνα (μητέρα του σουλτάνου) (1478) και να εξασφαλίσουν σημαντικά προνόμια, όπως αυτονομία, ανεξαρτησία, αυτοδιοίκηση, ανεξιθρησκία, κ.ά., με μόνη υποχρέωση να πληρώνουν τους αναλογούντες φόρους.

Ο περιηγητής και στρατιωτικός William Leake αναφέρει ότι η δύναμη που είχαν τα χριστιανικά χωριά που ανήκαν στη Βαλιδέ Σουλτάνα ήταν πολύ μεγάλη. Πριν ο Αλή πασάς  γίνει διοικητής των Ιωαννίνων και πάψουν να ισχύουν τα προνόμια υπήρχαν 40 Τουρκικές οικογένειες στους Καλαρρύτες, αλλά με την επιρροή που είχαν οι Χριστιανοί εκείνη την εποχή με την προστασία της Βαλιδέ Σουλτάνας κατόρθωσαν να τους διώξουν από το χωριό και  μεταφέρθηκαν στη Βεντίστα (σημερινός Αμάραντος), στην αντίθετη πλευρά του Αχελώου. (Travels in Northern Greece τεύχος 1, σελ. 282)

Οι Καλαρρύτες σήμερα

Σήμερα οι Καλαρρύτες είναι ένα τυπικό βλαχοχώρι που ευτυχώς δεν έχει ερημώσει όπως άλλα χωριά και υπάρχει ζωή ακόμη και το χειμώνα. Περίπου 15-20 άτομα, οι περισσότεροι συνταξιούχοι. Το καλοκαίρι όμως γεμίζει από κόσμο, τόσο από τους επισκέπτες όσο και από τους Καλαρρυτινούς που έχουν επισκευάσει τα σπίτια τους και επισκέπτονται την πατρίδα τους.

Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία και τον τουρισμό. Στο χωριό, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι δεν κυκλοφορούν αυτοκίνητα, γιατί τα καλντερίμια του δεν επιδέχονται κακομεταχείριση. Στο κέντρο του χωριού στην όμορφη πλακόστρωτη πλατεία που αποτελεί και το κέντρο της ζωής της κοινότητας, δεσπόζει ένας τεράστιος πλάτανος και τα μεγάλα σκαλοπάτια θυμίζουν θέατρο και χρησιμεύουν για κάθισμα των θεατών όταν γίνονται οι γιορτές και οι εκδηλώσεις.

Τι να δείτε στους Καλαρρύτες

Στα αξιοθέατα του χωριού συμπεριλαμβάνονται τα αρχοντικά των: Βούλγαρη, Μπαζάκη , Μπαρμπoύτη, Νέσση, Τουρτούρη, Παράσχη, Πατούνη, Ραφτάνη , Μπαικούση, Κωσταδήμα. Από αυτά, άλλα είναι διατηρημένα και άλλα ερειπωμένα.

Γεφύρια

Το γεφύρι Κουϊάσας (Νταμύρη)

Πέτρινο μονότοξο γεφύρι στο δρόμο που ανεβαίνει για το χωριό, στην ομώνυμη τοποθεσία, στα 742 μέτρα υψόμετρο, πάνω από τον Καλαρρύτικο ποταμό και σε ένα πολύ ωραίο φυσικό τοπίο μέσα στη χαράδρα του. Δυστυχώς η πυκνή βλάστηση το κάνει σχεδόν αθέατο.

Είναι προσιτό με μικρό μονοπάτι (υπάρχει σχετική πινακίδα στο δρόμο). Πρόκειται για ένα γεφύρι με θεμέλια στο βράχο και με βοηθητικό τοξωτό άνοιγμα. Χτίστηκε το 1800, άγνωστο από ποιον, με χρήματα που πρόσφεραν οι Καλαρρυτινοί για να μπορούν να περνάνε τα καραβάνια τους. Κάποια έργα συντήρησης έχουν γίνει αφού το γεφύρι έπαθε ζημιές από κατολισθήσεις. Αρκετά πιο πάνω από το γεφύρι βρίσκεται και ένας αναπαλαιωμένος νερόμυλος με μαντάνι και ντριστέλλα.

Το γεφύρι του Ραφτάνη ή του Σταθμού

Πέτρινο δίτοξο γεφύρι που βρίσκεται κάτω από το χωριό Κηπίνα (πρώην Αρμπορέσι) και γεφυρώνει τον Καλαρρύτικο ποταμό.

Εκτός από την πρώτη ονομασία του που παραπέμπει στον χορηγό λεγόταν και γεφύρι του Σταθμού (Πούντα αλ Σταθμόλου για τους Βλάχους κατοίκους της περιοχής) επειδή δίπλα υπήρχε τελωνείο των ελληνοτουρκικών συνόρων την περίοδο 1881-1912. 

Ο χορηγός του γεφυριού πρέπει να υπήρξε ο Χριστόδουλος Ραφτάνης (1752-1822) από τους Καλαρρύτες που εμπορευόταν στη Ζάκυνθο μέχρι το ξέσπασμα της επανάστασης και την καταστροφή του χωριού, οπότε και έφυγε οικογενειακώς και εγκαταστάθηκε στο νησί.

Όσο για τη χρονολογία κατασκευής, σύμφωνα με το Νίκο Παπακώστα ιστορητή των Τζουμέρκων και γεννημένο το 1833, το γεφύρι είναι από τα παλιά γεφύρια και τοποθετείται σε αυτά που κτίστηκαν πριν την προσάρτηση στο ελληνικό κράτος (1881) δηλ. τα «αρχαία» όπως ονομάζονταν

Πηγή: ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ- ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΜΑΝΤΑΣ  ΤΟΜΟΣ Β΄ σελ. 332

Το γεφύρι του Φίλου (ή Τουρτούρη)

Βρίσκεται κάτω από τους Καλαρρύτες, λίγο πριν αρχίσουν οι ανηφορικές στροφές για το χωριό. Γεφυρώνει τον Χρούσια, που μαζί με τον Καρλίμπους και το Ματσουκιώτικο δημιουργούν πιο κάτω τον Καλαρρύτικο (Ντουβιάκα). 

Εμφανές χαρακτηριστικό του γεφυριού είναι η τοιχοποιία του που είναι διαφορετικών εποχών λόγω αρκετών επεμβάσεων και ανακαινίσεων στο χρόνο. 

Σύμφωνα με πληροφορίες το γεφύρι είναι παλιό ως προς ένα μέρος της κατασκευής. Σύμφωνα με το ξεχασμένο σήμερα όνομά του κατασκευάστηκε από την εύπορη οικογένεια Τουρτούρη. Τα τρία αδέρφια  Δημήτριος, Γεώργιος και Κωνσταντίνος, δραστηριοποιούνταν εμπορικά  στη Βενετία και αλλού.

Η χρονολογία κατασκευής του το 1908 και η κατασκευή του από τον πρωτομάστορα κάποιον Φίλο από τα Άγναντα είναι ατεκμηρίωτη και θεωρείται ανακριβής. Ποτέ μάστορας, κατασκευαστής γεφυριού, δεν ονομάτισε έργο του και μάλιστα σε κτητορική  επιγραφή. Οι μαστόροι ήταν οι αφανείς ήρωες και οι χορηγοί εισέπρατταν  τη φήμη. 

Πηγή: ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ- ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΜΑΝΤΑΣ  ΤΟΜΟΣ Β΄ σελ. 340

Το γεφύρι του Καρλίμπους

Βρίσκεται  ανάμεσα στους Καλαρρύτες και το Ματσούκι, στο ποτάμι Καρλίμπους, χτισμένο ακριβώς στη θέση του προηγούμενου γεφυριού. Παλιά στην περιοχή υπήρχαν και λειτουργούσαν μύλος, μαντάνια και ντριστέλα.

Πηγή: ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ- ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΜΑΝΤΑΣ  ΤΟΜΟΣ Β΄ σελ. 337

Το γεφύρι του Συγκούνα

Είναι ένα πολύ όμορφο μονότοξο γεφύρι θεμελιωμένο  πάνω στα βράχια και γεφυρώνει στη θέση “Τσιάλη” τον Καλαρρύτικο ποταμό σύνορο Ελλάδας και Τουρκίας από το 1881 μέχρι το 1912. Βρίσκεται στο δρόμο από τη Μονή Κηπίνας προς Χριστούς.

Σύμφωνα με τον Ι. Λαμπρίδη ο ηγούμενος της Μονής Κηπίνας Καλλίνικος (1760) κατέβαλε το απαιτούμενο ποσό  για την ανέγερση του γεφυριού. Πάντως η ονομασία ίσως να παραπέμπει σε μεταγενέστερο επισκευαστή αφού στο κοντινό Συρράκο υπήρχαν πρόσωπα με το όνομα «Συγκούνης» ή «Συγκούνας».

Πηγή: ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ- ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΜΑΝΤΑΣ  ΤΟΜΟΣ Β΄ σελ. 330

Εκκλησίες, Μοναστήρια και Ξωκλήσια

Ο Άγιος Νικόλαος (πολιούχος του χωριού)

Mεγάλη τρίκλιτη βασιλική με εντυπωσιακό τρούλο. Άγνωστο πότε κτίστηκε αλλά μετά την καταστροφή του 1821 επισκευάστηκε θαυμάσια από τους παλιννοστούντες. Λόγω της τρισυπόστατης ιδιότητας τα τρία κλίτη είναι αφιερωμένα στον Άγιο Νικόλαο (κεντρικό), στον Άγιο Χαράλαμπο (δεξιό) και στους Αγίους Πάντες (αριστερό).   

Η Αγία Τριάδα

Χτίστηκε το 1818 αλλά το 1821 καταστράφηκε, επισκευάστηκε το 1846 για να καταστραφεί εκ νέου το 1943 από τα γερμανικά στρατεύματα. Πάλι όμως με χρηματικές δωρεές Καλαρρυτινών και Θεσσαλών επισκευάστηκε το 1999.

To χωριό επίσης έχει 7 αξιόλογα ξωκλήσια χτισμένα τριγύρω στην περιοχή.

Μονή Κηπίνας

Στο δρόμο για Καλαρρύτες ψηλά σε έναν κάθετο βράχο ύψους 40 μέτρων περίπου και πάνω από το φαράγγι που διαρρέει ο Καλαρρύτικος ποταμός υπάρχει ένας αθέατος θρησκευτικός θησαυρός. Η Μονή Κηπίνας αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου είναι χωμένη κυριολεκτικά στον βράχο έχοντας απεριόριστη θέα στις γύρω κορυφές. Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή χτίστηκε το 1349 και ανήκει στον μικρό οικισμό του Μυστρά (παλιό Αρμπορούσι ή Αρμπορίση).

Δραστηριότητες

Ξεκινώντας από τις πιο εύκολες: Περίπατοι μέσα στο χωριό και στα κοντινά μονοπάτια, ψάρεμα της άγριας κόκκινης πέστροφας του Καλαρρύτικου ποταμού και κολύμπι στα καθαρά αλλά παγωμένα νερά του.

Υπάρχουν και οι δύσκολες αλλά εντυπωσιακές: Πεζοπορικές διαδρομές και ορειβασία στις γύρω τοποθεσίες του όρους Λάκμος που υψώνεται πάνω από το χωριό, ανάβαση στα ορεινά βοσκοτόπια του χωριού και στα υψίπεδα της Βερλίγκας της τρίτης «θρυλικής» δρακόλιμνης της Πίνδου.

Επίσης μια πολύ όμορφη διαδρομή (λίγο κουραστική) είναι η διάσχιση του μονοπατιού (3 χλμ. περίπου) που ενώνει τα δύο χωριά Καλαρρύτες-Συρράκο εδώ και αιώνες.

Με το αυτοκίνητο μπορεί να διασχίσει κανείς τον αυχένα του Μπάρου και να φτάσει μέχρι την Ανθούσα και το Χαλίκι και τα υπόλοιπα χωριά της περιοχής του Ασπροποτάμου.

Πλωτές καταβάσεις στους ποταμούς Καλαρρύτικο και Άραχθο αποτελούν μοναδική εμπειρία για τους λάτρεις αυτών των δραστηριοτήτων. Άλλωστε υπάρχουν γραφεία που διοργανώνουν τέτοιες δραστηριότητες.

Διαβάστε επίσης για την μαγευτική κυκλική περιπατητική διαδρομή Συρράκο – Καλαρρύτες εδώ.

Διαμονή

Τα τελευταία χρόνια ο οικισμός παρουσιάζει τουριστική ανάπτυξη. Τα παλιά αρχοντικά έχουν αναπαλαιωθεί και μετατραπεί σε καλαίσθητους ξενώνες συνδυάζοντας τον παραδοσιακό αρχιτεκτονικό χαρακτήρα με την άνετη διαμονή.

Φαγητό

Σε ένα κατ’ εξοχήν ορεινό μέρος οι ταβέρνες που είναι οικογενειακές επιχειρήσεις διατηρούν την παραδοσιακή κουζίνα με τις πατροπαράδοτες συνταγές και με κύρια προϊόντα τα κτηνοτροφικά (φημίζεται για τα ψητά και βραστά κρέατα). Μια ωραία σπεσιαλιτέ είναι οι νάνες βουνού (άγρια χόρτα που φυτρώνουν μετά το χιόνι) με τηγανητή φέτα, λάδι και λίγο σκόρδο. Ονομαστές και πεντανόστιμες οι ηπειρώτικες πίτες όπως χορτόπιτα, τυρόπιτα, τραχανόπιτα, γαλατόπιτα, ρυζόπιτα, πλατσί εντα (είδος ζυμαρόπιτας), μπατσαριά ή μασόντρα (παραλλαγή χορτόπιτας με ζύμη απο καλαμποκίσιο αλεύρι). Και φυσικά άγρια πέστροφα από το ποτάμι, ντόπιο τσίπουρο και κρασί.

<p>The post Καλαρρύτες – Το πανέμορφο παραδοσιακό χωριό first appeared on Epirus Explorer.</p>

Είναι το κεφαλοχώρι του Νομού Ιωαννίνων και έδρα του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων. Πολιτισμικά και ιστορικά ανήκουν στην ενότητα των χωριών των Τζουμέρκων, αλλά, μαζί με άλλα χωριά, και στην ενότητα των Μαστοροχωρίων των Τζουμέρκων.

Ιστορικές πληροφορίες για τα Πράμαντα

Η ονομασία

Για την προέλευση του τοπωνυμίου υπάρχουν διάφορες εκδοχές με επικρατέστερες δύο:

• Ο ιστορικός Παναγιώτης Αραβαντινός αναφέρει ότι η περιοχή ονομαζόταν Πρόμαντα, γιατί λειτουργούσε ως προμαντείο της Δωδώνης
• Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, η ονομασία προήλθε από τη λέξη πράματα που στην τοπική διάλεκτο λέγονται τα  γίδια και τα πρόβατα. Με απόφαση του Δημαρχείου  προστέθηκε χάριν ευφωνίας το ν και έγινε Πράμαντα.

‘Ιδρυση και ιστορική αναδρομή

Είναι άγνωστο πότε ιδρύθηκε ο αρχικός οικισμός. Κάποια αρχαιολογικά  ευρήματα στη γύρω περιοχή χρονολογούνται στη νεολιθική εποχή αλλά καμία συστηματική έρευνα δεν υπήρξε που να φωτίζει την ιστορική αυτή εποχή.

Από το 1100 μ.Χ. που άρχισαν οι επιδρομές των βαρβάρων μέχρι τα χρόνια του Αλή πασά, ολόκληροι πληθυσμού χριστιανών Ελλήνων από διάφορα μέρη έφτασαν στην περιοχή των Χριστών ζητώντας ασφαλές καταφύγιο. Οι κάτοικοι ζούσαν αυτόνομα, παράγοντας τους πόρους για τη διαβίωσή τους.

Μετά την κατάληψη της Άρτας το 1439 από τους Τούρκους οι κάτοικοι των Τζουμέρκων μετά από μακρά αντίσταση αναγνώρισαν το 1479 τη Τουρκική κυριαρχία μετά από παραχώρηση προνομίων από τους Τούρκους.

Τα Πράμαντα συμμετείχαν στον αγώνα του 1821 και έγιναν κέντρο κλεφταρματωλών. Από τα Πράμαντα και τους γειτονικούς Μελισσουργούς, οι οπλαρχηγοί Γεώργιος Καραϊσκάκης και Γώγος Μπακόλας, στρατολόγησαν τα πρώτα επαναστατικά σώματα. Οι Πραμαντιώτες συμμετείχαν σε αρκετές μάχες, στα Θεοδώριανα, την Τρίπολη, το Άργος, τα Δερβενάκια και αλλού, υπό την ηγεσία του Κίτσου Τζαβέλα,του Μάρκου Μπότσαρη, του Γιώργου Καραισκάκη, του Παπαφλέσσα και άλλων οπλαρχηγών, επίσης στη μάχη της Πλάκας το 1822, στην πολιορκία του Μεσολογγίου, στη μάχη του Πέτα το 1854 και γενικότερα στην επανάσταση της Άρτας καθώς και σε άλλα μέρη όπου η επανάσταση φούντωνε. Και κάθε φορά ο φόβος των αντιποίνων ανάγκαζε τις οικογένειες να ξενιτευτούν και να εγκατασταθούν μακριά από την πατρίδα τους.

Το 1881, και τρία χρόνια μετά τη συνθήκη του Βερολίνου (Ιούλιος 1878), το χωριό, όπως και ένα ευρύτερο τμήμα της Ηπείρου, απελευθερώθηκε και προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος.

Η περιοχή των Τζουμέρκων βρέθηκε στη δίνη των Παγκόσμιων Πολέμου και του Εμφυλίου μετρώντας απώλειες τόσο σε έμψυχο όσο και άψυχο υλικό.

Τα επαγγέλματα

Στα Πράμαντα όπως και σε άλλες ορεινές περιοχές οι συνθήκες ευνόησαν κάποια επαγγέλματα τα οποία ασκήθηκαν και χαρακτήρισαν την ιστορική και πολιτισμική ταυτότητα των κατοίκων.

Οι Μαστόροι και οι Κουδαραίοι των Πραμάτων υπήρξαν σπουδαίοι τεχνίτες και άφησαν λαμπρά δείγματα της τέχνης τους. Η πέτρα ήταν το υλικό που είχαν και η πέτρα ήταν αυτή που τους έστρεψε στο νέο επαγγελματικό προσανατολισμό και τους έκανε γνωστούς πέρα από τα όρια της περιοχής τους. Αυτοδίδακτοι αλλά καταπληκτικοί μαστόροι ασχολήθηκαν οι περισσότεροι με την πέτρα αλλά και πολλοί με το ξύλο.

Άλλο ένα  κύριο και παλιό επάγγελμα ήταν αυτό του Αγωγιάτη (Κιρατζή).΄Ηταν οι μεταφορείς μακρινών αποστάσεων και οι Πραμαντιώτες το άσκησαν για πολλά χρόνια. Σκληρή δουλειά και οι περισσότεροι  πέθαιναν πριν τα  50-60 χρόνια. Η εμφάνιση των αυτοκινήτων σήμανε και το τέλος αυτού του επαγγέλματος

Κτηνοτροφία και τσελιγκάτα: Οι πλαγιές και οι κορφές των Τζουμέρκων κάθε καλοκαίρι γέμιζαν από τα μεγάλα κοπάδια των τσελιγκάδων. Η κτηνοτροφία από παλιά αποτελούσε την κύρια δραστηριότητα αφού οι μικρές καλλιεργήσιμες εκτάσεις δεν ευνοούσαν την εκτεταμένη καλλιέργεια. Στην πορεία διάφορες συνθήκες ανάγκασαν  τους κτηνοτρόφους να δημιουργήσουν τα τσελιγκάτα, ενώνοντας  τα κοπάδια τους κάτω από την ηγεσία του τσέλιγκα ή αρχιτσέλιγκα, που διέθετε τα περισσότερα ζώα και ο οποίος μπορούσε ευκολότερα να νοικιάσει βοσκοτόπια. Σήμερα τα τσελιγκάτα υπάρχουν αλλά όχι με την παλιά δυναμική.

Οι ραφτάδες: Άλλο ένα επάγγελμα με το οποίο ασχολήθηκαν οι κάτοικοι ήταν αυτό του ράφτη που ασκούνταν εποχιακά και στις μετακινήσεις τους σε μακρινές περιοχές κουβαλούσαν τα σύνεργα της δουλειάς. Οι ραφτάδες είχαν κι αυτοί την δική τους συνθηματική γλώσσα τα «μπουκουρέικα» που προέρχεται από τη λέξη μπούκουρας = ράφτης.

Με καταγωγή από τα Πράμαντα

Ο Κώστας Μπέκας ο πρωτομάστορας του γεφυριού της Πλάκας, γεννήθηκε στα Πράμαντα το 1825 και έμαθε από μικρός την τέχνη της πέτρας και ανέλαβε την εκτέλεση μεγάλων και σημαντικών έργων, κυρίως εκκλησιών, αρχοντικών και γεφυριών.

Εδώ γεννήθηκε ο δικηγόρος, πολιτικός και ιστορικός συγγραφέας Δημήτριος Φ. Καρατζένης (1904-1989). Ο Δ. Καρατζένης άφησε εποχή με το ιστορικό υλικό που αναφέρεται στην Άρτα και την ευρύτερη περιοχή, από το 1800 ως την απελευθέρωση του 1881.

Από τα Πράμαντα κατάγεται και η οικογένεια Γεωργάκη, που έδωσε πολλούς πραγματικούς καλλιτέχνες, πελεκάνους και ξυλογλύπτες. Καλύτερος όλων θεωρείται ο Βασίλης Γεωργάκης (1853-1935) που ακόμη και σήμερα παραμένει  θρύλος για την περιοχή των Τζουμέρκων.

Άλλος ένας λαϊκός μάστορας των Τζουμέρκων από τα Πράμαντα είναι ο Φώτης Καρατζένης. Γεννήθηκε το 1869 και μεγάλωσε σε οικογένεια μαστόρων της πέτρας. Από νωρίς νωρίς συμμετείχε μαθαίνοντας στην παρέα του πατέρα του.

Από τα Πράμαντα κατάγεται και ο δάσκαλος Κώστας Τσίρκας (1906-1944). Το 1930 μετατέθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου και οργανώθηκε στο ΚΚΕ. Το 1938 συνελήφθη και οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης κομμουνιστών της Ακροναυπλίας. Ο Κώστας Τσίρκας εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά του 1944 μαζί με τους 200 κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, σε αντίποινα για τη δολοφονία ενός Γερμανού στρατηγού και της συνοδείας του από αντάρτες του ΕΛΑΣ κοντά στους Μολάους στην Πελοπόννησο. Χωρίς να έχουν τελέσει κανένα αδίκημα κατά των κατακτητών, δεδομένου ότι σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής ήταν εξόριστοι ή έγκλειστοι σε φυλακές, οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα αποκλειστικά και μόνο λόγω των πολιτικών τους πεποιθήσεων.

Τα Πράμαντα σήμερα

Δυστυχώς σήμερα παραδοσιακά κτίσματα στο χωριό δεν υπάρχουν, εκτός από ελάχιστα που αποτελούν δείγματα της τοπικής αρχιτεκτονικής. Η πυρπόληση του χωριού από τους Γερμανούς και ο σεισμός του 1967 κατέστρεψαν πολλά από τα παραδοσιακά σπίτια.

Στο κέντρο των Πραμάντων είναι η όμορφη πλακόστρωτη πλατεία με τον τεράστιο πλάτανο, που αποτελούσε και αποτελεί σημείο αναφοράς των εορταστικών εκδηλώσεων των θρησκευτικών πανηγυριών αλλά και των συναντήσεων των Πραμαντιωτών τις μέρες του καλοκαιριού που συγκεντρώνονται στο γενέθλιο τόπο τους.

Στην πλατεία δεσπόζει η κεντρική εκκλησία της Αγίας Παρασκευής που έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό μνημείο. Η εκκλησία είναι τρίκλιτη βασιλική του 19ου αιώνα η οποία έχει διάφορα αρχιτεκτονικά στοιχεία που αποτελούν δείγματα της αστικής αρχιτεκτονικής, προσαρμοσμένα με τέχνη από τους Τζουμερκιώτες μαστόρους.

Εκδηλώσεις: Στην εορτή της Αγίας Παρασκευής Θεία Λειτουργία στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής και βραδινό βανηγύρι στην Πλατεία (25-26-27). Στις 27 χορεύεται ο καγκελάρης. Το «Καγκελάρι» ή «Καγκελάρης» είναι ένας επιβλητικός κυκλικός χορός ο οποίος γίνεται μια φορά το χρόνο και συμμετέχουν όλοι. Το όνομά του το πήρε από δεξιόστροφα και αριστερόστροφα γυρίσματα που διαγράφουν οι χορευτές, τις λεγόμενες «Κύκλες», και η ονομασία “Καγκελάρι” είναι μεταγενέστερη.

Επίσης στην πλατεία βρίσκεται η Bρύση του Αράπη που παριστάνει ένα ανθρώπινο κεφάλι με κρουνό που βγαίνει από το στόμα του. Είναι έργο του Πραμαντιώτη πρωτομάστορα Βασιλείου Χρ. Γεωργάκη και δημιουργήθηκε το 1887. Το όνομα, λέγεται, πως προέρχεται από κάποιον αράπη που στεκόταν εδώκαι μάζευε τους φόρους υποτελείας .

Το Μνημείο της Γυναίκα της Πράμαντας είναι ένα γλυπτό στο κέντρο χωριού που θυμίζει τη συμβολή της γυναίκας Ηπειρώτισσας στους αγώνες του έθνους.

Η περιοχή των Τζουμέρκων τα τελευταία χρόνια έχει κάνει τεράστια άλματα στην προώθηση του τουρισμού, με την συμμετοχή και ενασχόληση των επαγγελματιών και με την υποστήριξη των φορέων.

Σήμερα τα Πράμαντα είναι ένα ζωντανό χωριό στο κέντρο της ευρύτερης περιοχής και έδρα του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων με πληθυσμό περίπου 800 κατοίκους, ο οποίος την καλοκαιρινή περίοδο ξεπερνάει τους 1500. Διαθέτει ταβέρνες, ζαχαροπλαστεία, καφετέριες και νυχτερινή διασκέδαση. Επίσης διαθέτει σύγχρονο Κέντρο Υγείας, φαρμακείο, κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, πρατήριο καυσίμων, τράπεζα, ATM, ταχυδρομείο, αστυνομικό τμήμα και σχολεία όλων των βαθμίδων. Σε αυτό το παραδοσιακό κεφαλοχώρι, που συνδυάζει το σύγχρονο τρόπο ζωής, ο επισκέπτης μπορεί να βρει πληροφορίες για ό,τι χρειαστεί.

Το εύρος δραστηριοτήτων σε ένα τέτοιο φυσικό περιβάλλον είναι μεγάλο και οι επιλογές ανάλογες με τον διαθέσιμο χρόνο, τις αντοχές και τη διάθεση. Ορεινοί όγκοι και κορφές για τους λάτρεις της ορειβασίας, μονοπάτια για πεζοπορία, επίσκεψη σε καταρράκτες, rafting στον Άραχθο και τον Καλαρρύτικο, κατάβαση φαραγγιών για τους τολμηρούς, εκδρομές με αυτοκίνητο στα γύρω παραδοσιακά χωριά, επίσκεψη σε μοναστήρια, εκκλησίες και γεφύρια. Ένας ιδιαίτερος προορισμός και πέρα από τους καλοκαιρινούς μήνες.

Τι να δείτε μέσα και έξω από τα Πράμαντα

Η Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στα Πράμαντα

Στο μέρος παλιά ήταν ένα μικρό εκκλησάκι αφιερωμένο στην Αγία Παρασκευή. Το 1890 θεμελιώθηκε η καινούρια εκκλησία βασιλικού ρυθμού με τρούλους με την καθοδήγηση του λαϊκού αρχιτέκτονα Κων. Μπέκα, ο οποίος κατάγονταν από τα Πράμαντα. Με το ποσό των εισφορών των κατοίκων και την προσωπική εργασία των χωριανών ,ανδρών και γυναικών, το έργο προχώρησε μέχρις ενός σημείου και κατόπιν σταμάτησε λόγω έλλειψης χρημάτων.

Το 1904 συγκεντρώθηκε το σεβαστό για εκείνη την εποχή ποσό των 10.000 δραχμών, από εισφορές των κατοίκων (εράνους) και από εσωτερικό δάνειο από τους οικονομικά ευκατάστατους πατριώτες. Ο Κων. Μπέκας είχε πεθάνει και την εργολαβία ανέλαβαν οι δυο πρωτομάστορες Ιωάννης Τσιακούμης και Κωνσταντίνος Τόδουλος.

Η Μονή της Αγίας Παρασκευής

Έξω από το χωριό στο δρόμο για Μελισσουργούς χτισμένη πάνω σ’ ένα λόφο με πλούσια βλάστηση από λεύκες και έλατα βρίσκεται η Μονή της Αγίας Παρασκευής . Είναι μια μεγάλη τρίκλιτη βασιλική περιτοιχισμένη και σκεπασμένη με πλάκες ,με χαγιάτι, κελιά στην μπροστινή πλευρά, ξενώνες στον όροφο και μια όμορφη πετρόχτιστη πηγή . Η Μονή διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη σύγχρονη ιστορία, καθώς ήταν έδρα του οπλαρχηγού Πουτέτση κατά τους αγώνες του 1912-1913.

Το γεφύρι της Πλάκας

Τα ιστορικά μνημεία αποτελούν αξιοθέατο, ανακαλούν στη μνήμη σημαντικές στιγμές της ιστορίας, αλλά ταυτόχρονα λειτουργούν σαν πόλος έλξης για τους επισκέπτες. Αποτελούν μοναδικά δείγματα της ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής παράδοσης και του νεοελληνικού πολιτισμού.

Το γεφύρι της Πλάκας είναι από τα πιο γνωστά γεφύρια, όχι μόνο για την ιστορία του αλλά και για την άρτια κατασκευή του και την υπέροχη αρχιτεκτονική του. Γεφυρώνει τον Άραχθο ένα από πιο ορμητικά ποτάμια της Ηπείρου και είναι το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι των Βαλκανίων και το τρίτο μεγαλύτερο στην Ευρώπη.

Το γεφύρι και ο υδρόμυλος των Χριστών

Δίτοξο γεφύρι το οποίο γεφυρώνει το Μελισσουργιώτικο ρέμα και βρίσκεται αμέσως μετά τον οικισμό των Χριστών στο δρόμο για τα Πράμαντα. Κατασκευάστηκε κατά την διάρκεια των πρώτων ετών της απελευθέρωσης (1833-1890) και αντικατέστησε άλλο παλαιότερο που βρισκόταν στην κατάντη. Δίπλα υπάρχει ένας παραδοσιακός νερόμυλος, ο οποίος στο διάστημα 1881-1912 χρησιμοποιήθηκε σαν στρατιωτικό και τελωνειακό φυλάκιο.

Το γεφύρι του Συγκούνα

Μονότοξο πέτρινο γεφύρι με επίπεδο κατάστρωμα γεφυρώνει τον Καλαρρύτικο ποταμό. Είναι σκαρφαλωμένο στα βράχια των δύο πλευρών του ποταμού. Το γεφύρι το κατασκεύασε ο Συρρακιώτης μεγαλέμπορος Συγκούνας, καθώς από αυτό το σημείο περνούσε τα εμπορεύματά του προς την Άρτα.

Πριν από την κατασκευή του γεφυριού η μεταφορά των εμπορευμάτων γινόταν με ένα συρματόσκοινο, που ήταν στερεωμένο στις δύο πλευρές του ποταμού. Βρίσκεται στον δρόμο από την Κηπίνα προς τους Χριστούς.

Δραστηριότητες

Φαράγγια και καταρράκτες, κορφές και ποτάμια, ορεινές διαδρομές, δάση και οροπέδια… μεγαλόπρεπα στολίδια της γης.

Η περιοχή γύρω από τα Πράμαντα καθώς και η ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων είναι γεμάτη από τοπία που επισφραγίζουν την άγρια και αυθεντική ομορφιά της φύσης προσκαλώντας τον επισκέπτη στη μύηση και τη βιωματική απόλαυση.

Στρογγούλα

Η όμορφη κορυφή των Τζουμέρκων με το χαρακτηριστικό της σχήμα είναι το σήμα κατατεθέν των Πραμάντων και αγαπημένη κορυφή των ορειβατών. Εντυπωσιακή όλες τις εποχές του χρόνου και ορατή από όλες τις πλευρές μαγνητίζει το βλέμμα.

Η ονομασία, κατά μία εκδοχή, προέρχεται από τη στρούγκα που ήταν από παλιά σε μια μικρή ομαλή επιφάνεια στο μέσο του ύψους τους βουνού. Επειδή όμως λόγω της απόκρημνης επιφάνειας μόνον λίγα πρόβατα μπορούσαν να βοσκήσουν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, γι’ αυτό και ονομάστηκε «στρογκούλα» δηλαδή μικρή στρούγκα.

Μια άλλη εκδοχή θέλει την ονομασία Στρογγούλα λόγω του στρογγυλού του όγκου της. Ανάλογη με την υιοθέτηση της εκδοχής είναι και η γραφή της λέξης.

Το δάσος του Μαρκόπουλου

Το ελατόδασος πάνω από το χωριό. Λόγω της μεγάλης του έκτασης η αρχική του ονομασία ήταν Μακρόπουλο αλλά με το πέρασμα του χρόνου και χάριν ευφωνίας έγινε Μαρκόπουλο. Σε κάποια περίοδο που ο πληθυσμός του χωριού είχε αυξηθεί και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις δεν επαρκούσαν ξεχέρσωσαν διάφορα τμήματα για καλλιέργεια.

Όταν η καλλιέργεια σταμάτησε, το δάσος αναδασώθηκε και έφτασε στη σημερινή του μορφή. Από το χωριό ξεκινάει μονοπάτι και μια υπέροχη διαδρομή μέσα στο ελατόδασος. Πρώτη στάση είναι η πηγή Σκάλα που είναι η πηγή από την οποία υδρεύεται το χωριό. Λέγεται Σκάλα γιατί είναι η πρώτη βαθμίδα για το ανέβασμα προς το δάσος του Μαρκόπουλου.

Η επόμενη πηγή είναι η Κερασιά και το μονοπάτι φτάνει μέχρι το καταφύγιο Πραμάντων.

Το καταφύγιο των Πραμάντων

Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 1260 μ. σε ένα πανέμορφο οροπέδιο κάτω από τη βόρεια πλευρά της Στρογγούλας και με εκπληκτική θέα στον όγκο της Κακαρδίτσας.

Λειτουργεί από το 2006 με κρεβάτια, οργανωμένη κουζίνα, τραπεζαρία, καθιστικό και τζάκι. Δίπλα στο Καταφύγιο, είναι κτισμένο ένα μικρό υπαίθριο θέατρο.

Τσόπελας

Είναι οικισμός των Πραμάντων, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει αξιοποιηθεί σημαντικά. Αποτελεί καλοκαιρινό προορισμό πολλών Πραμαντιωτών που ζουν μακριά και έρχονται τα καλοκαίρια στην πατρίδα. Πολύ όμορφη η πλατεία του οικισμού και γενικά είναι ένας πολύ φροντισμένος οικισμός.Τα τελευταία χρόνια έχουν κτιστεί αξιόλογες ξενοδοχειακές μονάδες.

Μελισσουργοί

Λίγα χιλιόμετρα από τα Πράμαντα είναι οι Μελισσουργοί με τις τρεις πλατείες και τον όγκο των βουνών τριγύρω με την άγρια ομορφιά που συναρπάζει. Από τα πανέμορφα χωριά των Τζουμέρκων με εντυπωσιακές περιοχές για εξερευνήσεις και δραστηριότητες και με τουριστική υποδομή.

Επίσης σε μικρή απόσταση πριν από το χωριό μια πινακίδα δείχνει το δρόμο για το καταφύγιο των Μελισσουργών σε υψόμετρο 1209μ.

Ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου

Η Στρογκούλα ποτέ δεν παύει να γοητεύει. Από τη βόρεια πλευρά της ξεπηδάει ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου με μήκος 350μ. και με συνεχή ροή όλες τις εποχές. Ο καταρράκτης στην πορεία του σχηματίζει το ρέμα της Κοφερίτας το οποίο χύνεται στο ρέμα των Μελισσουργών. Η διαδρομή είναι εύκολη και με σήμανση και ξεκινάει είτε από το Καταφύγιο των Πραμάντων, είτε από το Καταφύγιο των Μελισσουργών.

Μισή ώρα περίπου βαδίζουμε μέσα σε δάσος από έλατα ώσπου να βγούμε σε ανοιχτή περιοχή. Ακολουθώντας την πορεία και έχοντας οπτική επαφή με τον καταρράκτη πεζοπορούμε για σαράντα περίπου λεπτά. Αφήνοντας το βλέμμα να πλανηθεί από δεξιά προς τα αριστερά βλέπουμε το βόρειο τμήμα της Στρογγούλας, το Γερακοβούνι και την κορυφή Αγκάθι, τον Αυχένα του Αυτιού και τέλος τον έντυπωσιακό όγκο της Κακαρδίτσας.

Ο μαγικός κόσμος της Ανεμότρυπας

Τρία χιλιόμετρα από τα Πράμαντα βρίσκεται το σπήλαιο της Ανεμότρυπας και είναι κάτι που πρέπει ς να δείτε οπωσδήποτε. Το σπήλαιο ανακαλύφτηκε το 1960 και εξερευνήθηκε από την Άννα Πετροχείλου. Μελετήθηκε και εξερευνήθηκε τμήμα του σπηλαίου μήκους 270 μέτρων περίπου. Το 2000 αξιοποιήθηκαν τουριστικά τα 250 μέτρα και σήμερα είναι προσβάσιμο στους επισκέπτες.

Οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες με τους διάφορους σχηματισμούς και τα χρώματα δημιουργούν ένα απόκοσμο σκηνικό. Κι εκείνο βέβαια που αντιλαμβάνεται ο επισκέπτης είναι η καθαρή ατμόσφαιρα που δείχνει ότι το σπήλαιο έχει φυσικό εξαερισμό και επίσης είναι αισθητή η παντελής έλλειψη της μυρωδιάς από τη μούχλα που έχουν τα περισσότερα σπήλαια.

Ο δίδυμος καταρράκτης των Τζουμέρκων

Οι καταρράκτες βρίσκονται κοντά στον οικισμό Κρυοπηγή που ανήκει στο χωριό Καταρράκτης στις δυτικές πλαγιές των Τζουμέρκων. Ο βορινός καταρράκτης είναι πιο ορμητικός και έχει ύψος 87 μ., ενώ ο νότιος φτάνει τα 100 μ. Από πάνω τους στέκονται οι βορειοδυτικές κορφές των Τζουμέρκων, δημιουργώντας έτσι ένα εντυπωσιακό σκηνικό. Τα νερά από το βουνό καταλήγουν μετά από μια οφιοειδή πορεία 10 περίπου χιλιομέτρων στον ποταμό Άραχθο.

Στην περιοχή των καταρρακτών έχει δημιουργηθεί πλακόστρωτη διαδρομή και γεφυράκια και έτσι η προσέγγιση είναι πολύ εύκολη, ενώ πολύ κοντά λειτουργεί και ένα αναψυκτήριο. Καλύτερη εποχή για να τους επισκεφθείτε είναι προς τα τέλη του Μάη, καθώς τότε τα νερά είναι πολλά και η δύναμη της πτώσης τους είναι εντυπωσιακή.

Ο καταρράκτης Καμήλι στο Ματσούκι

Ένας από τους εντυπωσιακότερους καταρράκτες της περιοχής βρίσκεται λίγο πριν από το χωριό Ματσούκι. Πρόκειται για τον καταρράκτη “Καμήλι” ο οποίος είναι εντυπωσιακός όχι για το ύψος του (50 μέτρα) αλλά για το μεγάλο όγκο νερού που κατεβάζει ακόμα και τους καλοκαιρινούς μήνες. Από τις ψηλές κορυφές, όπως ο Καταρραχιάς (2280μ.) και τα Κριθάρια (2200μ.), δημιουργούνται ρέματα. Δύο από αυτά, ο Μαυριάς και η Γκούρα, διασχίζουν το Ματσούκι και δημιουργώντας έναν εντυπωσιακό καταρράκτη χύνονται από ύψος 50 μέτρων.

Λίγο πιο κάτω ενώνονται με το Κόκκινο Ποτάμι και μαζί χύνονται στο Ματσουκιώτικο Ρέμα, το οποίο διασχίζει το ομώνυμο φαράγγι του, και στην πορεία δέχεται τα νερά του Καρλίμπου, ενώ μετά το Γεφύρι της Κηπίνας χύνεται στον Καλαρρύτικο ποταμό στο σημείο που χύνεται και το Μελισσουριώτικο Ρέμα.

Πηγές – Παραπομπές – Βιβλιογραφία

Πολλές από τις ιστορικές πληροφορίες που θα βρείτε στο άρθρο των Πραμάντων βασίστηκαν στο βιβλίο “Πράμαντα Τζουμέρκων – Ιωαννίνων, Ιστορία – Λαογραφία” της Αδελφότητος Πραμάντων.

<p>The post Πράμαντα – Στους πρόποδες της Στρογγούλας first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ψηλές και δυσπρόσιτες οροσειρές, λεκανοπέδια, βουνά άγρια και ταυτόχρονα υπέροχα, κορυφές χιονισμένες  που χάνονται στα σύννεφα, ποτάμια ορμητικά, καταρράκτες εντυπωσιακοί, εποχές με εναλλαγές χρωμάτων. Αυτά είναι τα Αθαμανικά όρη ή Τζουμέρκα.

Το μοναδικό τους άνοιγμα προς τη νοτιοδυτική πλευρά αφήνει να περάσει ο ορμητικός Άραχθος ενώ στα ανατολικά  βρίσκεται ο αυχένας του Αυτιού που αποτελούσε από τα αρχαία χρόνια μία από τις τρεις διαβάσεις από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία. Σ΄αυτήν ακριβώς τη διάβαση στα 1.100 μ ύψος στο λεκανοπέδιο  που σχηματίζεται ανάμεσα στον όγκο της Κακαρδίτσας και της Στρογγούλας είναι χτισμένοι οι Μελισσουργοί.

“…κι ανέβηκα στις βουνοκορφές αγναντεύοντας τον ήλιο και μου χαμογέλασαν τα ελάτια και τα μυρωμένα κέδρα απάλυναν το πονεμένο σώμα μου…»

Κώστας Στάμου (Τζουμερκιώτικα Χρονικά 2014 σελ. 193)

Το χωριό ανήκει  στο νομό Άρτας και είναι  ένα από τα Κεφαλοχώρια του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων. Βρίσκεται  πολύ κοντά στα Πράμαντα Ιωαννίνων και απέχει 72 χιλ. από την Άρτα και 70 χλμ. από τα Ιωάννινα.

Ιστορία και Πληροφορίες

Η ακριβής χρονολογία της δημιουργία του οικισμού είναι άγνωστη. Υπάρχει μία άποψη πως οι Μελισσουργοί δημιουργήθηκαν από τη σύμπτυξη μικροοικισμών κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα (τάφοι συλημένοι, υπολείμματα ξυλανθράκων κ.ά.) που βρέθηκαν στους Μελισσουργούς στις θέσεις Καστανιά, Ντόβρου, Γκρίτσανα, Σκρίπτα, Ζιζίνα και Ζηλέουση αποδεικνύουν κοινωνία οργανωμένη.

Πάντως χρυσόβουλο του Αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως (1321) που καταργεί αυθαίρετη πράξη (1272) του στρατιωτικού διοικητή Καβάσιλα με την οποία ο δεύτερος είχε δώσει τους Μελισσουργούς στη Μητρόπολη Δρυϊνουπόλεως, επαναφέροντάς το χωριό στη Μητρόπολη Ιωαννίνων, αποτελεί αδιάσειστη μαρτυρία της ύπαρξης του χωριού από την εποχή εκείνη.

Πηγή: Το δεύτερον χρυσόβουλλον Ανδρονίκου του Β’ του Παλαιολόγου υπέρ της εκκλησίας των Ιωαννίνων – Κ. Δ. Μερτζιου

Για την προέλευση του τοπωνυμίου “Μελισσουργοί” επικρατέστερη είναι η εκδοχή κατά την οποία η ονομασία αποδίδεται στους κατοίκους μεταφορικά, παρομοιάζοντας αυτούς με τη μέλισσα που είναι υπόδειγμα εργατικότητας.

Η ακριβής χρονολογία της δημιουργία του οικισμού είναι άγνωστη. Υπάρχει μία άποψη πως οι Μελισσουργοί δημιουργήθηκαν από τη σύμπτυξη μικροοικισμών κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Αρχαιολογικά ευρήματα (τάφοι συλημένοι, υπολείμματα ξυλανθράκων κ.ά.) που βρέθηκαν στους Μελισσουργούς στις θέσεις Καστανιά, Ντόβρου, Γκρίτσανα, Σκρίπτα, Ζιζίνα και Ζηλέουση αποδεικνύουν κοινωνία οργανωμένη κατά την αρχαιότητα.

Πάντως χρυσόβουλο του Αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως (1321) που καταργεί αυθαίρετη πράξη (1272) του στρατιωτικού διοικητή Καβάσιλα με την οποία ο δεύτερος είχε δώσει τους Μελισσουργούς στη Μητρόπολη Δρυϊνουπόλεως, επαναφέροντάς το χωριό στη Μητρόπολη Ιωαννίνων, αποτελεί αδιάσειστη μαρτυρία της ύπαρξης του χωριού από την εποχή εκείνη.

Πηγή: Ηπειρωτική Εστία τεύχος 2, 1952

Οι Μελισσουργοί όπως και το γειτονικό χωριό των Πραμάντων συμμετείχε σε όλους τους απελευθερωτικούς αγώνες. Όταν η επανάσταση στους Καλαρρύτες και το Συρράκο απέτυχε οι κάτοικοι των Μελισσουργών βοήθησαν και φυγάδευσαν τους κατοίκους από τον αυχένα του Αυτιού. Πολλοί από τους άνδρες τάχτηκαν στο πλευρό του Καραϊσκάκη και του Μπακόλα. Το 1854 συμμετείχαν στη μάχη του Πέτα στο πλευρό του Τζαβέλλα. Στην περιοχή των Μελισσουργών ήταν ένα από τα λημέρια του Κατσαντώνη.

Στην περίοδο της Γερμανικής κατοχής το χωριό υπήρξε λημέρι του ΕΛΑΣ. Στους Μελισσουργούς ήταν και η τελευταία  πολιτική ομιλία του Άρη Βελουχιώτη τον Μάιο του 1945.

Βασική ασχολία υπήρξε η κτηνοτροφία η οποία ασκήθηκε με την μορφή των τσελιγκάτων. Η αρχική κτηνοτροφία ήταν περιορισμένη με μικρά κοπάδια. Βαθμιαία η κτηνοτροφία αναπτύχτηκε, ο αριθμός των ζώων αυξήθηκε και οι κτηνοτρόφοι επέκτειναν τη βοσκή στα μέχρι τότε έρημα οροπέδια. Από το 1881 και μετά μια σειρά γεγονότων οδήγησε στην παρακμή της κτηνοτροφίας.

Άλλες ασχολίες ήταν η γεωργία, η καλλιέργεια κηπευτικών και η δενδροκομία που κάλυπταν τις ανάγκες διατροφής τους. Με την αμπελοκαλλιέργεια ασχολήθηκαν για ένα μεγάλο διάστημα, αποκομίζοντας μάλιστα κέρδη. Όταν όμως το 1897 ο περονόσπορος πρόσβαλε τα κλήματα η καταπολέμησή του ήταν πολύπλοκη και πολύχρονη και δεν ήταν δυνατό να αφήσουν τις κύριες ασχολίες τους και έτσι τα αμπέλια εγκαταλείφτηκαν.

Οι κάτοικοι των Μελισσουργών δούλεψαν, όπως και αυτοί των Πραμάντων, σαν «αγωγιάτες (κιρατζήδες)»

«…Τα καραβάνια συνήθως αποτελούνταν από 10 μέχρι 40 ζώα από τα οποία τα περισσότερα ήταν μουλάρια καθώς αυτά ήταν πιο ανθεκτικά από τα άλογα. Κάθε μεγάλο καραβάνι, κατά την πορεία και σύμφωνα με τους κανόνες του σιναφιού, είχε το δικαίωμα να κρεμάσει στα ζώα κουδούνια, κατασκευασμένα από ορείχαλκο και εναρμονισμένα στους ήχους. Τα κουδούνια τα κρεμούσαν στα διαλεχτά άλογα, τα «κουδουνάτα» ή τα «μπροστάρια», με δερμάτινο περιλαίμιο…»  

Αναστασία Γ. Καρρά « Αγωγιάτης ή Κιρατζής» στο Περιοδικό Μελισσουργοί Άρτας Τεύχη 103 και 104

Μελισσουργοί: Τι να δείτε

Ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου

Ένα από τα πιο όμορφα σημεία της περιοχής είναι ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου που ξεπηδάει από τη βόρεια πλευρά της Στρογγούλας έχοντας μήκος 350μ. και συνεχή ροή όλες τις εποχές. Ο καταρράκτης στην πορεία του σχηματίζει το ρέμα της Κοφερίτας το οποίο χύνεται στο ρέμα των Μελισσουργών. Η διαδρομή είναι εύκολη και με σήμανση και ξεκινάει είτε από το Καταφύγιο των Πραμάντων, είτε από το Καταφύγιο των Μελισσουργών.

Μισή ώρα περίπου βαδίζουμε μέσα σε δάσος από έλατα ώσπου να βγούμε. Ακολουθώντας την πορεία και έχοντας οπτική επαφή με τον καταρράκτη πεζοπορούμε για σαράντα περίπου λεπτά. Αφήνοντας το βλέμμα να πλανηθεί από δεξιά προς τα αριστερά βλέπουμε το βόρειο τμήμα της Στρογγούλας, το Γερακοβούνι και την κορυφή Αγκάθι, τον Αυχένα του Αυτιού και τέλος τον έντυπωσιακό όγκο της Κακαρδίτσας.

Το γεφύρι της Κοφερίτας

Βρίσκεται έξω από το χωριό νότια στη θέση Κοφερίτα και γεφυρώνει το ομώνυμο ποτάμι. Είναι μονότοξο και η ημικυκλική του καμάρα έχει άνοιγμα 10.60 μ. και ύψος 5.80μ. Πρόκειται για ένα από τα τελευταία πέτρινα γεφύρια της περιοχής αφού κατασκευάστηκε στη Γερμανική κατοχή του 1942-43. Το γεφύρι κτίστηκε σταδιακά από ντόπιους μαστόρους και ολοκληρώθηκε με τη βοήθεια μαστόρων από τους Ραφταναίους. Οι κάτοικοι εξόφλησαν πληρώνοντας σε είδος, κυρίως καλαμπόκι. Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από αντάρτες του ΕΛΑΣ και στη συνέχεια από τους κτηνοτρόφους του χωριού.

Πηγή: Σπύρος Μαντάς, Γεφυρογραφία της Πίνδου, Τόμος Β΄, Το Γεφύρι της Κοφερίτας σελ. 324

Από την πλατεία του χωριού ένα κατηφορικός δρόμος οδηγεί στο γεφύρι. Πριν το γεφύρι υπάρχει μονοπάτι που οδηγεί σε σημείο θέασης του γεφυριού. Το μονοπάτι είναι απόλυτα ασφαλές και συνεχίζει μέχρι την κοίτη του ποταμού.

Εκκλησίες και Μοναστήρια

Η Μονή του Αγίου Νικολάου

Η ακριβής ημερομηνία δεν έχει προσδιοριστεί, πάντως εικάζεται ότι κτίστηκε από τους πρώτους κατοίκους που συνοίκησαν στο Μεσοχώρι και αποτελέσαν τον πυρήνα του χωριού.

Η Μονή Εισοδίων της Θεοτόκου

ήμερα σώζεται μόνον το καθολικό του και βρίσκεται ακριβώς απένταντι από τους Μελισσουργούς στην πλαγιά του βουνού πάνω από το μελισσουργιώτικο ρέμα και λίγο πιο κάτω από το ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής.

Η Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου

Σήμερα βρίσκεται η ομώνυμη εκκλησία του χωριού – στα ΒΔ των Μελισσουργών και η οποία, σύμφωνα με την κτητορική της επιγραφή, ανακαινίστηκε εκ θεμελίων το 1843.

Το Εξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής

Πάνω από το καθολικό της Μονής των Εισοδίων της Παναγίας υπάρχει το παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής που δεν είναι αγιογραφημένο και, σύμφωνα με τη μαρμάρινη πλάκα στον δυτικό τοίχο, η χρονολογία της αρχικής κατασκευής του είναι άγνωστη.

Το εξωκλήσι του Άγιου Κοσμά

Σε ένα μέρος με εκπληκτική θέα βρίσκεται αυτό το ξωκλήσι αφιερωμένο στον Κοσμά τον Αιτωλό που πέρασε από το χωριό και φιλοξενήθηκε, κατηχήθηκε και ενέπνευσε τους κατοίκους.

Το εξωκλήσι του Αγίου Μάρκου

Βρίσκεται μέσα στο χωριό και έχει πρόσβαση από πλακόστρωτα μονοπάτια

Μελισσουργοί: Δραστηριότητες

Οι Μελισσουργοί ανήκουν στην περιοχή των Τζουμέρκων, μια από τις πλέον εντυπωσιακές περιοχές της Ελλάδας και προσφέρονται για πάσης φύσεως δραστηριότητες. Αναρρίχηση και καταρρίχηση (rappel) στα φαράγγια, ορεινή ποδηλασία και οδήγηση με μοτοσυκλέτες και 4Χ4. Μονοπάτια για πεζοπορία σε εύκολες και δύσκολες διαδρομές. Επίσκεψη στα γύρω χωριά, στα γεφύρια και τα μοναστήρια που αποτελούν αρχιτεκτονικό πλούτο.

Σε μικρή απόσταση από το χωριό βρίσκεται το ορεινό καταφύγιο των Μελισσουργών. Κτισμένο μέσα στο δάσος με υπέροχη θέα στις βουνοκορφές, προσφέρεται όχι μόνο για διαμονή και φαγητό αλλά επίσης και για δραστηριότητες μικρής και μεγάλης δυσκολίας στα γύρω βουνά.

Πληροφορίες: http://katafigiomelissourgwn.blogspot.com/p/blog-page_40.html

Το καταφύγιο των Μελισσουργών

Η διαμονή και εστίαση στην περιοχή καλύπτει όλες τις προδιαγραφές για άνετες και ενδιαφέρουσες διακοπές. Η περιοχή των Τζουμέρκων τα τελευταία χρόνια έχει αξιοποιηθεί τουριστικά και απόδειξη είναι ότι η επισκεψιμότητα παραμένει υψηλή και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Εκδηλώσεις

Το χωριό γιορτάζει στις 15 Αυγούστου την Κοίμηση της Θεοτόκου και γίνεται το μεγαλύτερο πανηγύρι των Τζουμέρκων στην Κάτω Πλατεία που είναι και η εκκλησία της Παναγίας. Και όπως κάθε χρόνο παραδοσιακά εκείνη τη μέρα χορεύεται το διπλοκάγκελο.

<p>The post Μελισσουργοί – Αφιέρωμα στο πανέμορφο ορεινό χωριό των Τζουμέρκων first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική των κτισμάτων με τους λιθόκτιστους τοίχους  και τις στέγες από σχιστόλιθο δεν έχει αλλοιωθεί και δικαιολογημένα έχει ανακηρυχτεί διατηρητέος οικισμός.

Παρά το ότι οι κάτοικοί του δεν ζουν μόνιμα στο Συρράκο περνούν αρκετό χρόνο στο χωριό τους και το κυριότερο φροντίζουν να διατηρήσουν αναλλοίωτη τη φυσιογνωμία του οικισμού κάτι στο οποίο οφείλει τη μεγάλη επισκεψιμότητα.

Στο εσωτερικό του χωριού απαγορεύεται η κυκλοφορία οχημάτων και επιτρέπεται μόνο μέχρι την είσοδο. Πάντως ένας περιφερειακός δρόμος πάνω από το χωριό εξυπηρετεί την κίνηση των οχημάτων.

Σχετικά με το Συρράκο

Ιστορική Αναδρομή

Το Συρράκο μαζί με τους Καλαρρύτες και τα χωριά Ματσούκι, Μυστράς, Παλιοχώρι Συρράκου και Βαθύπεδο, στην περιοχή των Τζουμέρκων, αποτέλεσαν μία ομάδα βλαχοχωριών που έφτασαν στην πλήρη ακμή τους την εποχή του Αλή πασά.

Οι πρώτοι βλαχόφωνοι κάτοικοι πρέπει να εγκαταστάθηκαν στο χωριό τον 11^ο ή 12^ο αιώνα. Η απομακρυσμένη τοποθεσία και το δύσβατο της περιοχής παρείχαν προστασία στους κατοίκους από τις ληστρικές επιδρομές.  Σύμφωνα με τον ιστοριοδίφη Ιωάννη Λαμπρίδη το όνομα  Συρράκο είναι βλάχικο και αναφέρεται σε ένα γυμνό και φτωχό τόπο με λίγα βοσκοτόπια για τα ζώα τους, αλλά με πλούσια νερά, όπως ακριβώς είναι.

Το 1450 το χωριό καταλήφθηκε από τους Τούρκους. Στη διάρκεια της Οθωμανικής κυριαρχίας αποτέλεσε πρωτεύουσα της αυτοδιοίκητης ορεινής κοινότητας του Μαλακασίου, που περιλάμβανε 42 χωριά που διοικούσαν οι πρόκριτοι του χωριού.

Το 1510 ήταν ένας μικρός οικισμός αριθμώντας 30  οικογένειες , αλλά  στα  τέλη του  18ου αιώνα έφτασε να έχει 4.000 κατοίκους. Την περίοδο της ακμής του στο χωριό ήρθαν και εγκαταστάθηκαν κάτοικοι από γειτονικά χωριά. Οι κάτοικοί του υπήρξαν πρωτοπόροι στην αξιοποίηση της κτηνοτροφικής παραγωγής. Κάποιοι από τους τσελιγκάδες εξελίχθηκαν σε βιοτέχνες των μάλλινων, παράγοντας κυρίως σκουτιά και τις περίφημες κάπες τους “αμπάδες”.

Το Συρράκο έγινε βιοτεχνικό κέντρο παραγωγής μάλλινων υφασμάτων τα οποία πουλούνταν στις αγορές της Ελλάδας  και  της  Ευρώπης  και  η  οικονομική ευημερία του οικισμού έφτασε στο απόγειό της .

Αυτή η οικονομική ευημερία κράτησε μέχρι το τέλος της κτηνοτροφίας, όταν το βαμβάκι πήρε τη θέση του μαλλιού και έπαψαν πλέον τα προϊόντα του μαλλιού να έχουν ζήτηση.

Άλλοι βρήκαν διέξοδο στην αργυροχρυσοχοΐα και τη μεταλλοτεχνία. Κάποιοι επίσης ασχολήθηκαν και με τις μεταφορές σαν κυρατζήδες (αγωγιάτες, μεταφορείς). Στη συνέχεια αναζήτησαν αγορές και εμπορεύματα στα λιμάνια της Μεσογείου για τη διακίνηση  προϊόντων και εμπορευμάτων.  

Η οικονομική, κοινωνική και πνευματική ακμή αποτέλεσε αντικείμενο ενδιαφέροντος για τους Ευρωπαίους περιηγητές.  

Η επανάσταση του 1821

Το Συρράκο μαζί με τους Καλαρρύτες υπήρξαν τα μόνα χωριά της Ηπείρου που συμμετείχαν στην επανάσταση του 1821. Δυστυχώς η αποτυχία υπήρξε και η καταστροφή των χωριών. Τα χωριά καταστράφηκαν, ο πλούτος λεηλατήθηκε και οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να αναζητήσουν ασφάλεια στη νοτιότερη Ελλάδα, στα Επτάνησα και τα ιταλικά λιμάνια στην Αδριατική. Το 1825 κάποιοι επέστρεψαν και έκτισαν πάλι τον κατεστραμμένο από τους Τούρκους οικισμό. Οι συνθήκες όμως ήταν διαφορετικές και η αποκατάσταση δύσκολη.

Έτσι, πολλοί αναγκάστηκαν να εγκατασταθούν οριστικά στα Γιάννενα. Η περιοχή άρχισε να ακμάζει εκ νέου. Το 1881 βάσει της Συνθήκης του Βερολίνου (1/13 Ιουλίου 1878), οι ποταμοί  Άραχθος και Καλαρρύτικος αποτέλεσαν τη νέα συνοριακή γραμμή που χαράχτηκε και με την οποία η Θεσσαλία και μέρος της Ηπείρου προσαρτήθηκαν στην Ελλάδα. Τα χωριά μοιράστηκαν στην ελληνική και την οθωμανική επικράτεια. Το Συρράκο δυστυχώς παρέμεινε στην Τουρκία, αντίθετα από τους Καλαρρύτες, το Ματσούκι και την Άρτα που πέρασαν στην ελεύθερη Ελλάδα. Παρά τις δυσκολίες εξακολούθησε να προοδεύει.

Στο 1900, οι κάτοικοι χωρίζονταν σε δύο βασικές κοινωνικές ομάδες: τους ημινομάδες κτηνοτρόφους και τους ραφτάδες. Το χειμώνα τα χωριά δεν άδειαζαν εντελώς. Οι κτηνοτρόφοι αναζητούσαν χειμαδιά, ορισμένοι στη Θεσσαλία και οι περισσότεροι στην εύφορη κοιλάδα της Λάμαρης μεταξύ Πρέβεζας και Άρτας. Πολλοί από αυτούς εγκαταστάθηκαν οριστικά στην Πρέβεζα, δημιουργώντας μια ισχυρή κοινότητα. Η ανεξαρτησία της περιοχής κατακτήθηκε στις 23/11/1919.

Με καταγωγή από το Συρράκο

Από το Συρράκο κατάγονται: ο ποιητής Κώστας Κρυστάλλης (1868-1894), o Γεώργιος Ζαλοκώστας (1805- 1858) ποιητής και αγωνιστής του 1821. Επίσης οι οπλαρχηγοί Κατσικογιάννης, Λεπενιώτης κ.ά., οι ευεργέτες Γ. Γιαννιώτης, Σπ. Μπαλτατζής, Γ. Ίκκος κ.ά. καθώς και πολλοί άλλοι άντρες των γραμμάτων, των τεχνών και του εμπορίου κατάγονται από το Συρράκο. Από το Συρράκο επίσης κατάγεται και Ιωάννης Κωλέττης (1774-1847), πρώτος συνταγματικός πρωθυπουργός της Ελλάδας και  αμφιλεγόμενη προσωπικότητα.

Τι να δείτε στο Συρράκο

Είναι από τα μέρη που ο άνθρωπος σέβεται την παράδοση και την αρχιτεκτονική του τόπου του και συνεργάζεται άψογα με την φύση.

Ολόκληρο το χωριό είναι αξιοθέατο και δεν είναι τυχαίο που έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο κάτι που φαίνεται αμέσως, μόλις το αντικρύζουμε, αλλά και όταν τριγυρίζουμε στα καλντερίμια του θαυμάζοντας τα αρχοντόσπιτα με τις τοξωτές εισόδους, τις πέτρινες βρύσες και τις εκκλησίες.

Εντυπωσιάζει η παραδοσιακή αρχιτεκτονική των σπιτιών. Είναι διώροφα ή τριώροφα με χοντρούς τοίχους (π. 70-90 εκ. πάχος) για να αντέχουν στις σκληρές κλιματολογικές συνθήκες και είναι όλα χτισμένα από την ντόπια γκρίζα ασβεστολιθική πέτρα, με τις χαρακτηριστικές ξυλοδεσιές στους τοίχους και τον γκρίζο σχιστόλιθο στις στέγες.

Στις δεκαετίες του 1950-60 το Συρράκο πέρασε μεγάλη κρίση. Ο δρόμος έγινε το 1976 αλλά και σήμερα ακόμα η βατότητά του την περίοδο των χιονοπτώσεων είναι δύσκολη με αποτέλεσμα το χειμώνα το χωριό να ερημώνεται.

Τα τελευταία χρόνια χτίστηκαν πολλές καινούργιες κατοικίες αλλά και πολλές παλιές επισκευάστηκαν. Όμορφοι ξενώνες με υπηρεσίες υψηλού επιπέδου και τοπία απίστευτης ομορφιάς είναι συνδυασμός που δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο. Ορισμένα έχουν εντοιχισμένες πλάκες, με το χρόνο κατασκευής και σε κάποιες υπάρχει και το όνομα του ιδιοκτήτη.

Σήμερα τα περισσότερα από αυτά έχουν αναστηλωθεί από τους ιδιοκτήτες τους. Κάποια από αυτά είναι:

Αρχοντικό Αυδίκου Κώστα

Το διατήρησε σε άριστη κατάσταση η εγγονή του Ερμηνεία Φωτιάδου (1923-2011).  Σήμερα στεγάζει το Λαογραφικό Μουσείο, δημιούργημα της ίδιας, που το παραχώρησε στην Κοινότητα Συρράκου.

Αρχοντικό Ζαλοκώστα Γεωργίου Χ.

Παλιό εντυπωσιακό αρχοντικό κοντά στις Δυο Βρύσες.

Αρχοντικό Δημ. Κρυστάλλη 

Εδώ γεννήθηκε και έζησε τα παιδικά του χρόνια ο γιος του, ο γνωστός ποιητής και πεζογράφος Κώστας Κρυστάλλης (1868-1894). Σήμερα το αρχοντικό αυτό στεγάζει ένα Λαογραφικό Μουσείο με τα προσωπικά είδη του ποιητή , τη Βιβλιοθήκη του Συρράκου καθώς και τα μέσα παραγωγής της οικιακής τυροκομίας και υφαντουργίας , ενώ στην αυλή δεσπόζει ο ανδριάντας του Κώστα Κρυστάλλη.

Στο κέντρο του χωριού το Σχολείο

Είναι ένα μεγάλο, εντυπωσιακό, τριώροφο πετρόχτιστο του 1929. Το σχολείο  μετά τη δεκαετία του 1970 που άρχισε να ερημώνει το χωριό, σταμάτησε να λειτουργεί. Σήμερα έχει μετατραπεί σε ξενώνα.

Τι άλλο να δείτε στο Συρράκο

Τα δυο πέτρινα γεφύρια

Τα συναντάμε μπαίνοντας στην είσοδο του οικισμού. Το πρώτο είναι το Γεφύρι Πούντα Νουάουα ή Καινούργιο Γεφύρι χτισμένο το 1800 και δίπλα σώζεται η βρύση Φαντανίτσια. Το δεύτερο είναι το γεφύρι Γεφύρι Πούντα Βιάκλια (παλιό γεφύρι) ή γεφύρι Νικ, χτισμένο το 1938 πάνω σε παλιότερο. Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται ένας νερόμυλος.

Οι Βρύσες μέσα στο χωριό

Δυο Βρύσες: Ωραίο θολωτό κτίσμα με δυο πέτρινες γούρνες, κοντά στο Αρχοντικό του Ζαλοκώστα. Χτίστηκε το 1876 από το μεγαλέμπορο Συρρακιώτη Ν. Παληό.

Πηγές

Πηγή Γκούρας: Πάνω από την πλατεία, κοντά στον Άγιο Νικόλαο με θαυμάσια αρχιτεκτονική. Καλύπτεται από ένα μεγάλο αλλά υπέροχο καμπυλωτό θόλο, φτιαγμένο από την ελαφρόπετρα « Γκιγκονάρα » , όνομα της τοποθεσίας από την οποίαν εξορύχθηκε.

Πηγή του Κοντόλ: Πάνω από την Γκούρα. Γλίτωσε κι αυτή από τη μεγάλη καταστροφή του 1821. Έχει δύο πέτρινους κρουνούς, εντοιχισμένους στο βάθος και στεγασμένους από ένα ημικυλινδρικό πέτρινο θόλο, πάνω στον οποίον υπάρχει κήπος.

Πετρόχτιστα

Τα Χάνια είναι τα δύο μεγάλα πετρόχτιστα υπόστεγα με πεζούλια που βρίσκονται κοντά στον Άγιο. Νικόλαο και δίπλα στην ταβέρνα «Σταυραετός». Είναι από τα ελάχιστα κτίσματα που γλίτωσαν από τη μεγάλη καταστροφή του χωριού (1821). Εδώ παλιά μαζεύονταν οι κάτοικοι των γύρω οικισμών και πουλούσαν τα εμπορεύματά τους, που τα διαφήμιζε κάποιος ντελάλης, που στεκόταν ψηλά στην εκκλησία της Παναγίας.

Εκκλησίες

Εκκλησία της Παναγίας: Λίγο πιο πάνω από την πλατεία, με ωραία θέα στον οικισμό και στο φαράγγι του Καλαρρύτικου. Άγνωστο πότε χτίστηκε, το σίγουρο είναι ότι υπήρχε στην επανάσταση του 1821 και μάλιστα ήταν από τα ελάχιστα κτίσματα που γλίτωσαν από την ολοσχερή καταστροφή.

Ιερός Ναός Αγ. Νικολάου: Ο Άγιος Νικόλαος είναι ο πολιούχος-προστάτης του χωριού και είναι το μεγαλύτερο και πιο εντυπωσιακό οικοδόμημα. Η αρχική εκκλησία χτίστηκε το 17ο αι., αλλά δυστυχώς κάηκε (εκτός από το καμπαναριό) με την πυρπόληση του χωριού από τους Τούρκους μετά το επαναστατικό κίνημα του 1821.

Προφήτης Ηλίας: Στα 1200μ. Είναι μια ωραία πετρόχτιστη εκκλησία με στέγη από σχιστόπλακες.

Δραστηριότητες

Το ίδιο το χωριό προσφέρεται για βόλτες στα λιθόστρωτα καλντερίμια, αν και είναι κουραστικό από τις ανηφόρες που έχει, αλλά είναι πολύ ενδιαφέρον και ευχάριστο. Πιο μακρινές διαδρομές είναι το μονοπάτι που συνδέει το Συρράκο με τους Καλαρρύτες κατηφορίζοντας μέχρι το Χρούσια (Καλαρρύτικο) ποταμό. Κουραστική πεζοπορική διαδρομή, π. 4-4,5 χλμ., στο ελικοειδές σηματοδοτημένο μονοπάτι, που συνδέει τα δυο χωριά εδώ και αιώνες, που είναι μέρος του μικρού διεθνούς μονοπατιού 01. Το μονοπάτι είναι άλλοτε ομαλό, άλλοτε απότομο, πράγμα που το κάνει κάπως κουραστικό για όσους δεν είναι συνηθισμένοι σε πεζοπορίες. Είναι πάντως ασφαλές και η εικόνα του τοπίου αποζημιώνει με το παραπάνω. Κάποτε εδώ, στην πλευρά του Συρράκου, υπήρχε τούρκικο φυλάκιο, αφού το χωριό αυτό απελευθερώθηκε πολύ μετά από τους απέναντι Καλαρρύτες.

Αλλά υπάρχουν κι άλλες πεζοπορικές διαδρομές, κυρίως ορεινές σε διάφορα μέρη, όπως μέχρι το ξωκλήσι των Αγ. Αποστόλων με την ωραία θέα ή στα γύρω χωριά (Καλαρρύτες, Ματσούκι, κ.ά.), καθώς και ορειβατικές αναβάσεις στις ψηλές βουνοκορυφές (Πρίξ(ζ)α, Περιστέρι) ή σε ορεινές τοποθεσίες, ενώ μερικές μπορούν να γίνουν σε χωματόδρομους με 4 x 4. Απαραίτητη η καλή σωματική αντοχή, και οπωσδήποτε η συνοδεία έμπειρων οδηγών για μέρη απομακρυσμένα και άγνωστα. Άλλωστε υπάρχουν εταιρείες εναλλακτικού τουρισμού που θα σας κατατοπίσουν. Το ψάρεμα για τους μανιώδεις ψαράδες είναι απόλαυση και οπωσδήποτε οι πλωτές καταβάσεις (κάπως δύσκολες) στον Καλαρρύτικο και τον Άραχθο θα ανεβάσουν την αδρεναλίνη.

Πολιτιστικές εκδηλώσεις – Πανηγύρια

Το 2016 το παραδοσιακό πανηγύρι του Συρράκου  εγγράφηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

«Το πανηγύρι είναι μια κοινωνική – τελετουργική πρακτική και ένα μουσικοχορευτικό δρώμενο που αναγνωρίζεται από όλους εμάς τους Συρρακιώτες ως σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Αποτελεί μια ζωντανή και σύγχρονη παράδοση που συνδέει το παρόν με το παρελθόν και το μέλλον. Η γνώση του μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά, ενώ ενδυναμώνει την αίσθηση της κοινής ταυτότητας και της συνέχειας….»

https://ayla.culture.gr/paradosiako-panigyri-syrrakou/

Στις 30 Ιουνίου μεγάλο πανηγύρι οργανώνεται στον Ιερό Ναό των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου.

Επίσης πανηγύρια γίνονται στις: 29 Ιουνίου (Πέτρου και Παύλου), στις 20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία), στις 6 Αυγούστου (Μεταμόρφωση του Σωτήρος) και στις 15 Αυγούστου (Κοίμηση της Θεοτόκου), τα οποία διαρκούν από μία ως τρεις μέρες.

Φαγητό – Γεύσεις

Οι διάφορες πίτες και οι τηγανίτες θεωρούνται παραδοσιακές γεύσεις της περιοχής. Αυγόπιτα, ζυμαρόπιτα,  γαλατόπιτα, κρεατόπιτα, λαζανόπιτα, λαχανόπιτα, μακαρονόπιτα, μπλατσαριά ή μπατσαριά (μείγμα από άγρια χορταρικά της εποχής, ανάμεσα σε δύο στρώματα από πλούσιο χυλό με βάση το καλαμποκάλευρο). Πολύ ωραίο είναι και το τσάι του βουνού.

<p>The post Συρράκο – Ένας μαγευτικός παραδοσιακός οικισμός first appeared on Epirus Explorer.</p>

Τα ιστορικά μνημεία αποτελούν αξιοθέατο, ανακαλούν στη μνήμη σημαντικές στιγμές της ιστορίας, αλλά ταυτόχρονα λειτουργούν σαν πόλος έλξης για τους επισκέπτες. Αποτελούν μοναδικά δείγματα της ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής παράδοσης και του νεοελληνικού πολιτισμού. 

Τα ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία του γεφυριού είναι πράγματι ενδιαφέροντα και καλύπτουν μια περίοδο από το 1863 μέχρι σήμερα. Άλλωστε η αίγλη και η ιστορικότητα ανήκουν στο πρωτότυπο.

Το γεφύρι της πλάκας – Ιστορία

Στη θέση αυτή, γνωστή από παλιά με την ονομασία «Πλάκα», υπήρχε από παλιά πέτρινη γέφυρα η οποία ήταν στον κύριο δρόμο συγκοινωνίας των χωριών των Τζουμέρκων με την Άρτα. Η γέφυρα ήταν στηριγμένη από το ένα σκέλος σε τεράστιο βράχο. Δύσκολη περίπτωση η οποία είχε σαν συνέπεια την κατάρρευσή της δύο φορές τα προηγούμενα χρόνια. Το 1860 οι καταρρακτώδεις φθινοπωρινές βροχές είχαν σαν αποτέλεσμα τη μετακίνηση του βράχου και την εκ νέου κατάρρευση της γέφυρας.

Η ανακατασκευή

H ανακατασκευή της ήταν θέμα προτεραιότητας. Τα σχέδια των πρωτομαστόρων από τα Πράμαντα, τους Ραφταναίους και το Σκλούπο (σημ. Αμπελοχώρι) αποκλείστηκαν, και από τον Ιωάννη Λούλη προτάθηκε κάποιος μαστρο-Γιώργης από την Κόνιτσα. Ο Ιωάννης Λούλης από το Κοτόρτσι (σημ. Αετορράχη) ο οποίος ήταν χαρακτηριστική περίπτωση Ηπειρώτη χορηγού διέθεσε για το γεφύρι αυτό 9.000 γρόσια και η γνώμη του οπωσδήποτε είχε βαρύτητα. Αυτά γράφει ο Νικόλαος Παπακώστας ο οποίος γνώριζε ότι οι σημειώσεις λογαριασμών φυλάγονταν μέχρι το 1912 στο χωριό του τους Μελισσουργούς.

Από την άλλη, ο ιστορικός Ιωάννης Λαμπρίδης αναφέρει ως χρηματοδότη με 30.000 γρόσια το Δημήτριο Αρβανιτογιάννη από τα Πράμαντα. Πάντως το έργο ανέλαβε ο μαστρο Γιώργης και η γέφυρα κτίστηκε το καλοκαίρι του 1863, αλλά τη μέρα των εγκαινίων η γέφυρα κατέρρευσε.

Η νέα ανακατασκευή

Οι κάτοικοι των Τζουμέρκων αποκλείστηκαν για μια ακόμη φορά. Αναγκαστικά έπρεπε να γίνει καινούρια κατασκευή, η τρίτη στη σειρά. Σύμφωνα με τον ιστορικό Λαμπρίδη, ο Ιωάννης Λούλης έδωσε ποσό πάνω από 38.000 γρόσια, η κοινότητα των Μελισσουργών πρόσφερε 96.000 γρόσια, των Πραμάντων 30.000 και των Αγνάντων τη ξυλεία συν 48.000 μαζί με άλλα γειτονικά χωριά οι κάτοικοι των οποίων προσφέραν και προσωπική εργασία.

Το ποσό έφτασε τα 180.000 γρόσια. Αυτή τη φορά το έργο ανέλαβε ο Κώστας Μπέκας από τα Πράμαντα μαζί με ντόπιους μαστόρους. Από τον Ιούλιο μέχρι το Σεπτέμβριο έφτιαξαν το πανέμορφο, συμμετρικό, μονότοξο και επιβλητικό γεφύρι με δυο πλαϊνά ανοίγματα, (ανακουφιστικές καμάρες) για τη διοχέτευση του νερού σε περίπτωση πλημμύρας, με ύψος 20 μέτρα και μήκος 40 μέτρα.

Κι αυτό παραλίγο να έχει την ίδια τύχη με το προηγούμενο γιατί τα πρώιμα πρωτοβρόχια ανάγκασαν τη γρήγορη απομάκρυνση των σκαλωσιών του με κίνδυνο να παρασυρθεί από το ρεύμα του ποταμού. Αυτή η δικαιολογημένη βιασύνη προξένησε μια μικρή απόκλιση στο γεφύρι η οποία δεν ήταν εμφανής με την πρώτη ματιά.

Σύνορο Ελλάδας – Τουρκίας

Οι κάτοικοι των γύρω χωριών παρά τους κόπους και τις οικονομικές τους θυσίες ελάχιστα χάρηκαν το καινούριο γεφύρι. Από το 1881, ο Άραχθος αποτέλεσε το σύνορο Ελλάδας-Τουρκίας με αποτέλεσμα να αχρηστευτεί το πέρασμα μέχρι το 1913.

Η περιοχή της Πλάκας ήταν για 30 χρόνια έδρα υποτελωνείου στρατιωτικής ομάδας για τη φρούρηση των συνόρων Ελλάδας -Τουρκίας. Δίπλα στη γέφυρα υπήρχε φυλάκιο για τον έλεγχο και την ασφαλή επιτήρηση των συνόρων. Απέναντι από το γεφύρι είχαν και οι Τούρκοι το δικό τους φυλάκιο.

Η περιοχή βρισκόταν σε στρατηγική θέση και, όπως ήταν επόμενο, γινόταν πολλές συγκρούσεις και φονικές μάχες για την κατοχή και τον έλεγχό της.

Η συμφωνία Μυρόφυλλου – Πλάκας

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που βρήκαμε στο Βικιπαίδεια, στο χάνι που βρίσκεται δίπλα στο γεφύρι στις 29 Φεβρουαρίου του 1944 υπογράφτηκε η συμφωνία Μυρόφυλλου – Πλάκας μεταξύ των κυριότερων και ταυτόχρονα αντιμαχόμενων ελληνικών αντιστασιακών οργανώσεων ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ. Σκοπός της συμφωνίας αυτής ήταν – κυρίως – να δοθεί ένα τέλος στον εμφύλιο σπαραγμό που είχε προηγηθεί κατά το τελευταίο τετράμηνο. Οι διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην υπογραφή της, ξεκίνησαν επίσημα στις 19 Φεβρουαρίου, στο χωριό Μυρόφυλλο Τρικάλων, εξ ου και η ονομασία της συμφωνίας.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η γέφυρα βομβαρδίστηκε από τις Γερμανικές δυνάμεις αλλά άντεξε με ελαφριές ζημιές. Οι ντόπιοι την επισκεύασαν με τσιμέντο το 1943.

Η τελευταία ανακατασκευή

Το 2007 η γέφυρα υπέστη σοβαρές ζημιές –ενώ υπήρχαν ήδη σχέδια (μόνο στα χαρτιά βέβαια) για εκτέλεση έργων επισκευής, κάτι που δεν έγινε ποτέ, μέχρι το 2015 που κατέρρευσε.

Το έντονο κλίμα απογοήτευσης έγινε αισιοδοξία όταν το Ε.Μ.Π. δήλωσε ότι το Γεφύρι μπορεί και πρέπει να αναστηλωθεί, αναλαμβάνοντας , άμεσα, την πραγματοποίηση των πρόδρομων μελετών και πρωτοστατώντας στην προσπάθειας αυτή σε στενή συνεργασία με τους φορείς της Ηπείρου, τους εμπλεκόμενους κρατικούς φορείς και τις τοπικές κοινωνίες. Μια συνεργασία που για μία από τις ελάχιστες φορές καρποφόρησε.

Σύμφωνα με αυτά που διαβάζουμε δεν χρησιμοποιήθηκε καμία από τις σύγχρονες τεχνολογίες, καμία κρυφή ενίσχυση, ούτε ένα κιλό μέταλλο από το ελάχιστο που είχαν βάλει στο αρχικό γεφύρι, εστιάζοντας στο να ολοκληρώσουν οι τεχνικοί τις εργασίες «διαβάζοντας σωστά αυτό που ο πρωτομάστορας Μπέκας με τους δικούς τους τεχνίτες είχε κάνει πριν από 150 χρόνια». Οι μελετητές αποκωδικοποίησαν τα μυστικά της πρωτότυπης κατασκευής, βάζοντας στο «μικροσκόπιο» τα συντρίμμια που βρίσκονταν στην κοίτη του ποταμού, ιστορικές φωτογραφίες και όποιο άλλο τεκμήριο και οι λογικές υποθέσεις συμπλήρωσαν την μερική έλλειψη γνώσεων.

Στα μέσα Φεβρουαρίου του 2020 αφαιρέθηκε ο μεταλλικός σκελετός που στήριξε κατά τη διάρκεια των εργασιών το γεφύρι. Τα άτομα που εργάστηκαν για την επιτυχία του σκοπού δικαίως είναι υπερήφανα αφού το έργο αποτελεί τη μεγαλύτερη αποκατάσταση πέτρινου γεφυριού στον κόσμο.

<p>The post Το γεφύρι της Πλάκας – Από τα πιο γνωστά γεφύρια first appeared on Epirus Explorer.</p>

Το Βουργαρέλι βρίσκεται στα Ανατολικά Τζουμέρκα (Αθαμανικά Όρη), σε υψόμετρο 800μ και αποτελεί έδρα του Δήμου Αθαμανίας. Η προέλευση του ονόματος εικάζεται ότι προέρχεται από το επώνυμο Βουργαρέλης, που ήταν υλοτόμος στην περιοχή, ή από Βούλγαρους υλοτόμους, που εγκαταστάθηκαν εδώ, λόγω των δασών και των τρεχούμενων νερών, για τη μεταφορά οικοδομήσιμης ξυλείας στην Άρτα.

Ιστορικές Πληροφορίες

Σύμφωνα με τη φιλόλογο Βάσω Ράπτη:

Η Αθαμανία

Η ιστορία του χωριού σχετίζεται με την ιστορία της ευρύτερης περιοχής της Αθαμανίας, καθώς αυτό υπήρξε ένα από τα κέντρα της. Η Αθαμανία πήρε το όνομά της από το μυθικό βασιλιά Αθάμαντα, που βασίλεψε στον Ορχομενό της Βοιωτίας και μετά τη δολοφονία του γιού του Λέαρχου μετανάστευσε στην Αθαμανία και έγινε βασιλιάς της.

Σημαντικότερος βασιλιάς υπήρξε ο Αμύνανδρος (220-184 π.χ.), που οργάνωσε το κράτος και έκοψε νόμισμα. Μετά το θάνατό του, η βασιλεία καταργήθηκε και η περιοχή διοικήθηκε από το κοινό των Αθαμάνων. Στην περίοδο της Ρωμαιοκρατίας, οι κάτοικοι εκπατρίστηκαν με τη βία, για να εγκατασταθούν στη Νικόπολη, με αποτέλεσμα τη μείωση του πληθυσμού.

Από τον 3ο αι. π.Χ., Κέλτες νομάδες εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, αφήνοντας κατάλοιπο πολλά τοπωνύμια, μη ελληνικά.

Η Τουρκοκρατία

Στην Τουρκοκρατία η Αθαμανία διατήρησε μια μορφή ημιανεξαρτησίας και αυτοδιοίκησης. Ήταν τμήμα του Αρματολικιού των Τζουμέρκων και Ραδοβιζίου και ακολούθησε τη μοίρα της υπόλοιπης Ελλάδας. Στα 1820, όταν οι Τούρκοι πολεμούσαν με τον Αλή Πασά, οι Κλέφτες της περιοχής και ο Μάρκος Μπότσαρης συνάχτηκαν στο μοναστήρι του Αγ. Γεωργίου, στο Βουργαρέλι, για να προετοιμάσουν την εξέγερση, στην περιοχή της Άρτας. Μια δεύτερη σύσκεψη πρέπει να πραγματοποιήθηκε, στο ίδιο σημείο, πριν απ’ τις 30 Μαΐου 1821, με τις ευλογίες του ηγουμένου Χριστόφορου. Σ’ αυτήν συμμετείχαν ο Γ. Μπακόλας, ο Καραϊσκάκης, ο Μ. Κουτελίδας και 200 Καπεταναίοι, με σκοπό την απελευθέρωση της Άρτας.

Επίσημα, η επανάσταση στην Άρτα ξεκίνησε στις 30 Μαΐου 1821, όταν ο Καραϊσκάκης και ο Γ. Κουτελίδας χτύπησαν τους Τούρκους στο Κομπότι.

Η μονή του Αγ. Γεωργίου θεωρήθηκε η Αγ. Λαύρα της περιοχής, με την έννοια ότι συνετέλεσε στην έναρξη της επανάστασης στην Ήπειρο. Ένα άλλο σημαντικό γεγονός υπήρξε η μάχη του Βουργαρελίου, στις 23 Σεπτεμβρίου 1823, όπου νικήθηκε ο Ομέρ Βρυώνης κι έτσι διασώθηκε η επανάσταση στη Δυτική Ρούμελη.

Η απελευθέρωση

Παρά τις συνεχείς εξεγέρσεις των κατοίκων της περιοχής (1854, 1867, 1878) η περιοχή της Άρτας απελευθερώθηκε το 1881 και ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος. Η απελευθέρωση αυτή αφορούσε στην πραγματικότητα 14 μόνο χωριά, γιατί τα υπόλοιπα δεν ανήκαν στους κατοίκους, αλλά σε κάποιον τσιφλικά, και οι κάτοικοι δεν ήταν ελεύθεροι αλλά δουλοπάροικοι.

Οι Τούρκοι τσιφλικάδες πριν φύγουν πούλησαν τα τσιφλίκια τους σε Έλληνες, με μικρό αντίτιμο οι οποίοι έγιναν με τη σειρά τους σκληρότεροι δυνάστες απ’ τους Τούρκους. Το Βουργαρέλι ήταν τσιφλίκι του Αβραάμ Πασά Καρακεχαγιά. Για να περιέλθει στους κατοίκους του, χρειάστηκε να γίνει η εξαγορά του, η οποία επιτεύχθηκε μετά από σκληρό αγώνα. Σ’ αυτόν πρωτοστάτησε ο αγωνιστής Δήμαρχος Θεοδωρίας Γεώργιος Οικονομίδης.

Στο πρώτο συμβόλαιο του 1884, οι κάτοικοι εξαγόρασαν το Βουργαρέλι, από τον Αβραάμ Πασά, αντί του ποσού των 4.416,66 χρυσών οθωμανικών λιρών. Επειδή όμως υπολειπόταν το ποσό των 80,16 λιρών, που κάποιοι κάτοικοι δεν μπόρεσαν να πληρώσουν και το χωριό κινδύνευε να περιέλθει εκ νέου στον Πασά, σε δεύτερο συμβόλαιο του 1889, μπήκε εγγυητής ο μεγαλοτσιφλικάς και πολιτευτής Άρτας Κ. Καραπάνος, αναλαμβάνοντας την αποπληρωμή του ποσού των 80,16 λιρών (2.244 δραχμές) και έτσι έγινε ο νέος δυνάστης της περιοχής, για τα επόμενα 40 χρόνια.

Το 1924 οι κάτοικοι μπόρεσαν να ξεπληρώσουν το χρέος και ιδρύθηκε τότε ο Συνεταιρισμός Συνιδιοκτησίας Βουργαρελίου – Παλαιοκάτουνου. Η δράση του Συνεταιρισμού ήταν σημαντική και με δαπάνες του έγιναν πολλά κοινωφελή έργα.

Η κατοχή και ο εφύλιος

Στην περίοδο της Ιταλογερμανικής κατοχής η περιοχή υπέφερε πολλά, εξαιτίας της σκληρότητας των κατακτητών ενώ στα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου πολλοί κάτοικοι του χωριού, αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν. Επιπλέον επιλέχτηκε, λόγω της στρατηγικής θέσης της ,ως χώρος δράσης των αντάρτικων ομάδων, τόσο του ΕΔΕΣ όσο και του ΕΑΜ.

Τον Απρίλιο του 1943, ο Ναπ. Ζέρβας εγκατέστησε το αρχηγείο του, στο σπίτι του γιατρού Αναγνώστου.

Το Βουργαρέλι έγινε η πρώτη πρωτεύουσα της ελεύθερης ορεινής Ελλάδας.

Οι Γερμανοί προέβησαν σε αντίποινα και στις 5 Μαΐου 1943 βομβάρδισαν το χωριό. Τα γερμανικά αεροπλάνα έριξαν πάνω από 400 βόμβες. Τα θύματα ήταν 13 νεκροί και 30 τραυματίες, οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού. Πολλά σπίτια καταστράφηκαν και πολλοί έμειναν άστεγοι. Το κακό ολοκληρώθηκε στις 3 Οκτωβρίου του 1943, όταν οι Γερμανοί, το έκαψαν μαζί και με τα γύρω χωριά. Τότε κάηκε και ο Ι. Ναός του Αγ. Νικολάου, ο οποίος ξαναχτίστηκε σε σχέδιο του αρχιτέκτονα και Ακαδημαϊκού Αναστασίου Ορλάνδου.

Στο γερμανικό βομβαρδισμό, δύο βόμβες δεν εξερράγησαν. Σήμερα βρίσκονται στο μνημείο πεσόντων της πλατείας, για να διατηρείται η ιστορική μνήμη.

Ένα άλλο γεγονός που σχετίζεται με τα χρόνια της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης, είναι η πρώτη θεατρική παράσταση του Θεάτρου του Βουνού, του μορφωτικού τμήματος του ΕΑΜ, που παίχτηκε στην πλατεία του Βουργαρελίου.

Σ’ αυτήν την παράσταση πήραν μέρος και κάτοικοι του χωριού. Οι Βουργαρελιώτες ξανάχτισαν τα σπίτια και στήσανε τη ζωή τους από την αρχή. Στα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν (Εμφύλιος, μετεμφυλιακά χρόνια),πολλοί κάτοικοι του χωριού, αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν, άλλοι στις πόλεις, για σπουδές ή αναζήτηση καλύτερης τύχης κι άλλοι σε χώρες του εξωτερικού με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση του χωριού όπως και όλης της ελληνικής υπαίθρου.

Τι να δείτε στο Βουργαρέλι

Σήμερα το Βουργαρέλι βρίσκεται σε τροχιά ανάπτυξης κυρίως από τον τουρισμό.

Άλλωστε ένα τέτοιο μέρος τόσο ευνοημένο από τη φύση δεν θα μπορούσε να μείνει για πολύ κρυμμένο. Η θέση με την ανεμπόδιστη θέα, το πράσινο των δένδρων, τα τρεχούμενα νερά οι πετρόκτιστες βρύσες, τα τρία πανέμορφα γεφύρια και η πλατεία (μία από τις ωραιότερες που συναντήσαμε στην Ήπειρο) δεν θα μπορούσαν παρά να αποτελούν πόλο έλξης για όσους αγαπούν τη φύση και ψάχνουν την ανόθευτη ακόμη ζωή των ορεινών χωριών της Ηπείρου και μάλιστα της περιοχής των Τζουμέρκων.

Και μην φανταστείτε ότι θα πλήξετε. Ξεκινώντας από το χωριό μπορείτε να εξερευνήσετε όλη τη γύρω περιοχή. Αρχίζοντας από την πανέμορφη πλατεία με τη καταπληκτική θέα και προχωρώντας τον δρόμο με τα παλιά σπίτια ακούτε πρώτα και μετά βλέπετε τις δύο πετρόκτιστες βρύσες που αποτελούν το «σήμα κατατεθέν» του χωριού, την Αρχόντω και την Κρυστάλλω οι οποίες κτίστηκαν το 1926, με δαπάνη του Συνεταιρισμού.

Μην παραλείψετε να επισκεφθείτε τα παρακάτω:

Οι βρύσες Αρχόντω και Κρυστάλλω

Πάνω από 80 χρόνια τρέχει γάργαρο νερό από τα 4 στόματα της πρώτης και τα 7 της δεύτερης. Υπάρχουν και οι λαικοί μύθοι που αν τους πιστέψετε και πιείτε νερό μπορεί να παντρευτείτε στο Βουργαρέλι και να μείνετε για πάντα εκεί.

Οι ντόπιοι θα σας δείξουν το σπίτι που επέλεξε ο Ναπολέοντας Ζέρβας για αρχηγείο του και στην πλατεία του χωριού υπάρχει μια ταμπέλα που υπενθυμίζει ότι το 1981 και επί κυβερνήσεως Ράλλη το Βουργαρέλι επελέγη για να δοθούν σε γεωργούς και κτηνοτρόφους οι πρώτες επιδοτήσεις της ΕΟΚ. Αξιοθέατο αποτελεί και η εικόνα των δύο οβίδων οι οποίες κατά την διάρκεια του γερμανοιταλικού βομβαρδισμού έπεσαν χωρίς να σκάσουν.

Τα τρία πέτρινα γεφύρια

Τα τρία πέτρινα γεφύρια του χωριού είναι από τα μέρη που αξίζουν την επίσκεψή σας.

1. Γεφύρι Της Νεράϊδας ή Νεραιδογέφυρο: Μονότοξο γεφύρι που βρίσκεται στην Θέση Μπάρδα. Χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα (1895)και χορηγός ήταν ο Κωνσταντίνος Πουλής. Από κάτω του περνάει ρέμα του Σαραντάπορου που καταλήγει στον Άραχθο Το συναντάμε μπαίνοντας στο Βουργαρέλι ερχόμενοι από Άρτα. Βρίσκεται στο μονοπάτι που ακολουθούμε στο δεξί μας χέρι.

2. Γεφύρι Στο Ρέμα Του Κοραή: Μονότοξο γεφύρι που βρίσκεται μέσα στο Βουργαρέλι στο δρόμο προς Αθαμάνιο. Γεφυρώνει το ομώνυμο ρέμα του ποταμού Καλεντίνη, παραπόταμου του Αράχθου.

3. Γεφύρι στη θέση Μεγάλη Βρύση: Μονότοξο γεφύρι που βρίσκεται στην ομώνυμη τοποθεσία έξω από το χωριό Βουργαρέλι , πηγαίνοντας προς Αθαμάνιο. Γεφυρώνει τον Καλεντίνη παραπόταμο του Αράχθου. Η κατασκευή του πιθανολογείται στα τέλη του 19ου αιώνα.

Η Κόκκινη Εκκλησία

Σε απόσταση 4 περίπου χλμ. έξω από το χωριό βρίσκεται η Κόκκινη Εκκλησία ή Παναγία Βελλάς και είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία που δημιούργησε κατά τον 13ο αιώνα στην Ήπειρο η ένδοξη δυναστεία των Κομνηνοδουκάδων.

Βρίσκεται στον οικισμό Παλαιοχώρι, 4 χιλ. νότια του Βουργαρελίου. Χτίστηκε το 1281, είναι δηλ. προγενέστερη της Παρηγορίτισσας Άρτας, με δαπάνη του Θεοδώρου Τσιμισκή, πρωτοστράτορα (υψηλό στρατιωτικό αξίωμα της Βυζαντινής Αυλής κατά τη βασιλεία των Κομνηνών και Παλαιολόγων). Η ονομασία Κόκκινη Εκκλησιά οφείλεται προφανώς στο ζωηρό κόκκινο χρώμα των πλίνθων, από τις οποίες αποτελείται η τοιχοποιία του ναού. Από παράδοση λέγεται και «βασιλομονάστηρο», πιθανόν διότι αποτέλεσε κάποτε το καθολικό (κυρίως ναό) βασιλικής μονής που όταν εγκαταλείφθηκε , έγινε μετόχι στη μονή Βελλάς , απ’ όπου και το όνομα.

Για την ιδιαίτερη σημαντικότητα που έχει ο Ναός, έχει χαρακτηριστεί Ιστορικό διατηρητέο Μνημείο.

Το Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου

Σίγουρα την επίσκεψή σας αξίζει και η Μονή του Αγίου Γεωργίου, λίγο έξω από το χωριό. Η Μονή θεμελιώθηκε το 1690 περίπου και ανιστορήθηκε το 1714, σύμφωνα με επιγραφή που βρίσκεται στον τοίχο μεταξύ πρόναου και καθολικού. Τα σημερινά κελιά είναι μεταγενέστερες κατασκευές. Στα μέσα του 19ου αιώνα το μοναστήρι βρισκόταν σε μεγάλη ακμή και η φιλανθρωπική του δράση σημαντική , αφού όπως αναφέρεται σε πηγές, επιχορηγούσε με μεγάλα ποσά τα σχολεία της περιοχής και βοηθούσε φτωχές οικογένειες.

Η μονή του Αγ. Γεωργίου, έπαιξε σημαντικό ρόλο, καθώς εκεί προετοιμάστηκε η εξέγερση της περιοχής το 1821 και το μοναστήρι χαρακτηρίστηκε ως η Αγία Λαύρα της Ηπείρου. Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας λειτούργησε σαν καταφύγιο για τους αρματολούς και κλέφτες των Τζουμέρκων, αλλά και κάλυψε τις θρησκευτικές ανάγκες των κατοίκων , όταν οι Γερμανοί έκαψαν τον Αγ. Νικόλαο. Σήμερα, εξακολουθεί να παραμένει ένα ευλαβικό προσκύνημα και καταφυγή των Βουργαρελιωτών, όπου κι αν βρίσκονται.

Το 1957 κρίθηκε διατηρητέο ιστορικό μνημείο.

<p>The post Βουργαρέλι – Αντικρύζοντας το μεγαλείο της φυσικής ομορφιάς first appeared on Epirus Explorer.</p>

Σχετικά με το χωριό

Το Ματσούκι στα 1100 μ. υψόμετρο ανήκει διοικητικά στα Ιωάννινα και απέχει 85 χλμ. από αυτά. Η πρόσβαση στο Ματσούκι από το χωριό Χριστοί γίνεται μέσα σε ένα εκπληκτικό τοπίο. Πλησιάζοντας προς στο χωριό θα περάσετε την άγρια χαράδρα διασχίζοντας την μακριά στρατιωτική γέφυρα τύπου Βailey μήκους 51μέτρων. Μέχρι πριν κάποια χρόνια η γεφύρωση της χαράδρας με πλάτος στο μικρότερο σημείο της 48 μ. και βάθος 44 μ. ήταν αδύνατη με αποτέλεσμα την απομόνωση και ερήμωση του χωριού.

Τον χειμώνα του 1981 ο στρατός τοποθέτησε πεζογέφυρα τύπου Bailey και στη συνέχεια τον Αύγουστο του 1985 ανοίχτηκε ο δρόμος μέχρι το χωριό και τοποθετήθηκε η γέφυρα που υπάρχει σήμερα, ενώ λίγες δεκάδες μέτρα υπάρχει και μία δεύτερη τσιμεντένια.

Είναι άγνωστο το πότε δημιουργήθηκε ο αρχικός οικισμός. Η τοπική παράδοση λέει ότι το όνομα του χωριού Ματσούκι οφείλεται στους κατοίκους του που σκότωσαν έναν φοβερό δράκο με ένα ξύλο (ματσούκι) ή σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή αντιμετώπισαν και χτύπησαν τον εχθρό με ματσούκια. Ο ερευνητής Δημήτρης Καλούσιος σχολιάζει ότι οι ιστορίες με τα ματσούκια φανερώνουν το «τραχύ των κατοίκων».

Οι ασχολίες των κατοίκων

Σύμφωνα με τον Άγγελο Σινάνη, από παλιά το Ματσούκι ήταν γνωστό για τους ραφτάδες και τις περίφημες κάπες που κατασκεύαζαν εκεί. Επίσης, κύρια ασχολία τους ήταν η γεωργία και σημάδια των καλλιεργημένων εκτάσεων φαίνονται μέχρι σήμερα με την διαμόρφωση των απότομων κλίσεων του εδάφους, τις αναβαθμίδες (προστατευτικοί «τοίχοι» – ξερολιθιές), που συγκρατούσαν τα χώματα.

Σήμερα, σε αντίθεση μα τα άλλα δύο χωριά Συρράκο – Καλαρρύτες που έχουν ερημώσει, το Ματσούκι έχει αρκετούς μόνιμους κατοίκους που ασχολούνται με την κτηνοτροφία. Το καλοκαίρι στα γύρω βουνά βόσκουν κάπου 12.000 αιγοπρόβατα και 800 βοοειδή. Παράλληλα, έχουν αναπτύξει την τυροκομία και το εμπόριο.

Η αρχιτεκτονική

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική δεν υπάρχει όπως στα άλλα δύο χωριά Συρράκο-Καλαρρύτες και οι τσίγκινες στέγες των σπιτιών (λύση στην οποία  συνετέλεσε και η δωρεάν διανομή του τσίγκου απο το κράτος μετά τον Β.Π.Π. , σαν οικονομική ενίσχυση στα χωριά που είχαν υποστεί καταστροφές από τις δυνάμεις κατοχής) ξενίζει τον επισκέπτη.

Υπάρχουν βέβαια κάποια πετρόχτιστα σπίτια, το πολύ όμορφο σχολείο, ο συντηρημένος νερόμυλος και τα παραδοσιακά καφενεία. Σίγουρα όμως η απίστευτη ομορφιά λόγω της καταπληκτικής γεωγραφικής θέσης αντισταθμίζει με το παραπάνω την δυσαρμονία αυτή και σαν επισφράγισμα έρχεται η φιλοξενία και καλή διάθεση των κατοίκων. Άλλωστε το Ματσούκι ήταν από τα τελευταία ορεινά χωριά που ηλεκτροδοτήθηκε πολύ αργά (Απρίλιος 1984).

Τι να δείτε στο Ματσούκι

Στο χωριό βλέπει κανείς τα παλιά καλντερίμια (λιθόστρωτοι δρόμοι με ακατέργαστη πέτρα), έργο των Πραμαντιωτών μαστόρων. Πολύ όμορφη είναι επίσης η μεγάλη πλατεία με την εντυπωσιακή θέα και ο πρόσφατα συντηρημένος νερόμυλος με την ντριστέλα (νεροτριβή), ο οποίος έχει χαρακτηρισθεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο (1992).

Δίπλα από το παλιό ιστορικό σχολείο όπου φιλοξενείται η πολύ ενδιαφέρουσα συλλογή του μοναστηριού της Βύλιζας, είναι κτισμένη η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής. Είναι καινούρια, τρίκλιτη βασιλική με ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Περιφερειακά υπάρχουν πέντε ξωκλήσια με πιο εντυπωσιακό αυτό του Αγίου Αθανασίου γαντζωμένο στο χείλος του γκρεμού.

Βέβαια χωρίς αμφιβολία ο καταρράκτης του Ματσουκίου είναι από τα πλέον εντυπωσιακά σημεία του χωριού. Μέσα στις πλαγιές και χαράδρες που σχηματίζουν ο Καταρραχιάς (2280μ.) και τα Κριθάρια (2200μ.) δημιουργούνται ρέματα που κατεβαίνουν από τα βουνά.

Δύο από αυτά, ο Μαυριάς και η Γκούρα, διασχίζουν το χωριό, λίγο πιο κάτω ενώνονται με το Κόκκινο Ποτάμι. Μαζί, χύνονται στο Ματσουκιώτικο Ρέμα (ή χαράδρα του Σταφυλά), το οποίο κατεβαίνει από την Κακαρδίτσα, διασχίζει το ομώνυμο φαράγγι του, και λίγο πιο κάτω δέχεται τα νερά του Καρλίμπου και ακολούθως χύνεται στον Καλλαρύτικο ποταμό στο σημείο που χύνεται και το Μελισσουριώτικο Ρέμα.

Εκτός από τη Μονή Βύλιζας το χωριό προσφέρεται και για άλλες ωραίες διαδρομές, είτε με 4Χ4 είτε πεζοπορικές. Μέσω σηματοδοτημένων μονοπατιών μπορεί κανείς να φθάσει μέχρι την Κακαρδίτσα (2429μ.) περνώντας το οροπέδιο Χελιμόδι ή να ανέβει στην κορυφή του Καταρραχιά (2280μ.).

Άλλες διαδρομές: Ματσούκι – Βύλιζα – Καλαρρύτες (με σήμανση, διάρκεια 2 ώρες) και Ματσούκι – Κορυφή Στρογγούλα (υψομ. 2429μ. χωρίς σήμανση, διάρκεια 4 ώρες).

<p>The post Ματσούκι – Μέσα σε ένα εκθαμβωτικό τοπίο first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η λέξη Βύλιζα προέρχεται από την λατινική λέξη vigilo που σημαίνει «φύλακας, άγρυπνος». Στα βλάχικα η αντίστοιχη λέξη είναι (α)βέγκλιου. Άλλωστε η θέση της και η φρουριακή της κατασκευή με τις πολεμίστρες δικαιολογεί απόλυτα την ονομασία αυτή.

Ανακαινίσθηκε το 1783 σύμφωνα με επιγραφή στην αψίδα του Ιερού. Ο νάρθηκας ανήκει στην αρχική φάση οικοδόμησης, ενώ ο εξωνάρθηκας προστέθηκε αργότερα. Διαθέτει πολλά κελιά τα οποία περιβάλουν το ναό με τις υπέροχες τοιχογραφίες του 1797. Στον περίβολο του μοναστηριού υπάρχει ακόμη ένας ναός αφιερωμένος στον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Ο δεύτερος αυτός ναός είναι τοιχογραφημένος από το 1737, και διαθέτει επιχρυσωμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο με υπέροχες εικόνες.

Η Μονή είναι αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και γιορτάζει στις 25 Μαρτίου και  στις 15 Αυγούστου.

Σύμφωνα με το Άπειρος Γαία, η Μονή τα παλαιότερα χρόνια ήταν ένα από τα σπουδαιότερα μοναστήρια της Ηπείρου, διέθετε πλουσιότατη βιβλιοθήκη και είχε μεγάλη συμμετοχή και στα κοινά της περιοχής.

Το 1893 όμως το μοναστήρι εγκαταλείφθηκε και στη συνέχεια καταστράφηκε.

Από το 1981 όμως ξεκίνησε η στερέωση και αποκατάσταση της Μονής και σήμερα πραγματικά αποτελεί κόσμημα. Για να την επισκεφτεί κάποιος ακολουθεί το μονοπάτι των 2 περίπου χιλιομέτρων που ξεκινάει έξω από το χωριό Ματσούκι διάρκειας περίπου 30΄- 40΄.

<p>The post Η μονή Βύλιζας – κρυμμένη σε ένα μαγευτικό τοπίο first appeared on Epirus Explorer.</p>