Ρένος Αποστολίδης, Ποιητικά γράμματα 1949

Η Μόλιστα ανήκει στην ιστορική και πολιτισμική ενότητα των Μαστοροχωρίων της Κόνιτσας. Μαζί με με τα δύο γειτονικά χωριά, το Γαναδιό και το Μοναστήρι, είναι γνωστά και σαν «πέτρινα χωριά» και είναι χαρακτηρισμένοι παραδοσιακοί οικισμοί.

Από πολύ παλιά τα τρία αυτά χωριά είχαν την κοινή ονομασία Μόλιστα επειδή συγκροτούσαν μια ενιαία κοινότητα με τρεις οικισμούς (μαχαλάδες). Το 1919 με ειδικά διατάγματα αναγνωρίστηκε ότι στην κοινότητα Μόλιστας υπάγονται αυτοί οι τρεις οικισμοί καθώς και το μοναστήρι της Θεοτόκου. Αργότερα, ορίστηκε ότι οι οικισμοί Γαναδιό και Μποτσιφάρι ( το οποίο μετονομάστηκε το 1928 σε Μοναστήρι) αποτελούν αυτοτελείς κοινότητες  (από το 1920 και 1934 αντίστοιχα) με αποτέλεσμα η Μεσαριά να αποκτήσει επίσημα το όνομα Μόλιστα.

Από τη Μόλιστα όπως και από τα άλλα χωριά γνωστά σαν «Μαστοροχώρια της Κόνιτσας» προέρχεται ένα μεγάλο μέρος των μαστόρων της Ηπείρου. Χτίστες που χρησιμοποιώντας κάθε υλικό σύμφωνα με τις τοπικές συνθήκες κατόρθωσαν να χτίσουν σπίτια βασισμένα στη βυζαντινή αρχιτεκτονική παράδοση, να υψώσουν γέφυρες με λίθινα τόξα, να σκαλίσουν καλλιτεχνήματα στην πέτρα, να δώσουν πνοή στο ξύλο και να στολίσουν όχι μόνον την ηπειρωτική γη αλλά να προβάλλουν την τέχνη τους πιο πέρα και έξω από την Ελλάδα.

Ιστορικά στοιχεία

Στην κοιλάδα  που σχηματίζεται στους πρόποδες της Γύφτισσας, κορυφής του Σμόλικα, από πολύ παλιά υπήρχαν σπίτια σκορπισμένα που συγκροτούσαν τον οικισμό της Σιουπόστιανης. (Κατά τη τοπική παράδοση, «γύφτισσα» ονομάζεται μια κορυφή ανατολικά του χωριού, όπου έβγαινε μια ξυπόλητη γύφτισσα με μαύρα μαλλιά και χαλκάδες και χτυπούσε το ντέφι όταν έρχονταν ο Τούρκος κοτζάμπασης  να μαζέψει από τους χωρικούς τους φόρους)

Από τα αρχαία χρόνια μέχρι και τον 19^ο αιώνα περνούσε από εκεί ένας από τους κυριότερους δρόμους επικοινωνίας της Ηπείρου και της Μακεδονίας. Αρχαιολογικά ευρήματα που ανακαλύφτηκαν στην περιοχή μαρτυρούν κατοίκηση του χώρου από την αρχαιότητα. Σύμφωνα με πηγές, πριν την ερήμωση του, ο οικισμός ήταν συγκροτημένος έχοντας 40 οικογένειες, εκκλησία και νεκροταφείο.

Η πρώτη αναφορά του τοπωνυμίου της Μόλιστας υπάρχει στον κώδικα της μονής Ζάβορδας των Γρεβενών, όπου υπάρχουν καταγραμμένα τα ονόματα κατοίκων από τη Μόλιστα  που πρόσφεραν οικονομική βοήθεια στη μονή με χρονολογία 1534-1692. Άλλες γραπτές μαρτυρίες για το όνομα βρέθηκαν σε βιβλία  της μονής της Μόλιστας με χρονολογία 1781.

Ο ιστορικός Ιωάννης Λαμπρίδης στα «Ζαγοριακά» (σελ. 87) αναφέρει ότι μετά την διάλυση του Σκαμνελίου στο Ζαγόρι και των οικισμών γύρω του, από τις επιδρομές, ένα μέρος των κατοίκων κατέφυγαν στη Μοσχόπολη (ο Λαμπρίδης την αναφέρει Βοσκόπολη), άλλοι στη Σωπική και άλλοι «εις Μόλισταν». 

Οι Σλάβοι που εγκαταστάθηκαν εκεί κατά περιόδους μεταξύ του 6^ου και 14^ου αιώνα, ως γεωργοκτηνοτρόφοι, μετά από τις στρατιωτικές επιδρομές τους, με την πάροδο του χρόνου  εξελληνίστηκαν.

Σύμφωνα με την παράδοση ο οικισμός της Σιουπόστιανης ερημώθηκε είτε λόγω επιδημίας πανώλης, είτε λόγω των συχνών ληστρικών επιθέσεων, επειδή βρισκόταν κοντά στον κεντρικό δρόμο Καπηλιού-Φούρκας-Μακεδονίας. Οι περισσότεροι κάτοικοι μετανάστευσαν στο εξωτερικό, μερικοί μετοίκησαν κοντά στην Κωνσταντινούπολη, ενώ οι υπόλοιποι εγκαταστάθηκαν στους άλλους οικισμούς της σημερινής Μόλιστας. 

Μετά την ερήμωση της Σουπόστιανης (1670) οι οικισμοί της Μόλιστας αποτέλεσαν  μία ενιαία κοινότητα μέχρι το 1864

Πηγή: Η επαρχία της Κόνιτσας και η Μόλιστα επί τουρκοκρατίας (Χαρίλαος Γκούτος, καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Παράγραφος 13 – Η Σουπόστιανη και οι απαρχές της Μόλιστα, σελ.79)

Η μάχη της Μόλιστας και η απελευθέρωσή της από τους Οθωμανούς

Η ένταξη της Κόνιτσας στην Ελλάδα στις 24 Φεβρουαρίου 1913 υπήρξε αποτέλεσμα του απελευθερωτικού αγώνα  που ξεκίνησε από το 1908 με την  εκκόλαψη ανταρτικών ομάδων κατά των Οθωμανών και την εμφάνιση στρατιωτικών σωμάτων στην ευρύτερη περιοχή της Κόνιτσας. Από το χειμώνα του 1912 σημειώθηκαν επαναστατικές ενέργειες στα χωριά της λάκκας του  Αώου.

Στις 9 Φεβρουαρίου 1913 ο λοχαγός Δ. Παπανικολάου απελευθέρωσε το χωριό από τους Τούρκους και εγκατέστησε στο χωριό δύο λόχους. Οι Οθωμανοί, με αρχηγό τον Τζιαβήτ Πασά και με πολλές δυνάμεις, επιτέθηκαν σε μια τελευταία προσπάθεια να το ανακαταλάβουν αλλά αποκρούσθηκαν με αρκετές απώλειες. Οι Οθωμανοί όταν  έμαθαν για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων (21/2/1913), έφυγαν όχι μόνο από το χωριό αλλά και από την Κόνιτσα.

Πηγή: Η απελευθέρωση της Κόνιτσας – Νικ. Αναστασόπουλος

Ονομασίες

Ο μολιστινός οικισμός Μεσαριά (σημερινή Μόλιστα) βρίσκεται ανάμεσα στους οικισμούς Γαναδιό και Μποτσιφάρι. Η σημερινή διαμόρφωση του οικισμού πρέπει να ξεκίνησε την ίδια χρονική περίοδο με εκείνη του Γαναδιού και του Μποτσιφαριού (σημερινό Μοναστήρι). Το τοπωνύμιο Μεσαριά συναντιέται συχνά στην Ελλάδα και σημαίνει μεσαίος οικισμός ή σημείο που βρίσκεται στο μέσον κάποιας τοποθεσίας.

Στην παλαιοσλαβική γλώσσα η λέξη «μόλιστα» σημαίνει «ικετεύουσα. Και είναι πολύ πιθανόν να υπήρχε κάποτε σε μοναστήρι ή εκκλησία η εικόνα της Παναγίας η οποία ήταν γνωστή  σαν Παναγία Μόλιστα επειδή έτσι την αποκαλούσαν οι Σλάβοι όταν  μετά από μια επιδρομή τους εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Η εικόνα πρέπει να ήταν ιδιαίτερα σεβαστή στους κατόχους της και τους προσκυνητές αφού το προσωνύμιο «Μόλιστα» δόθηκε και στην εν λόγω μονή ή εκκλησία όπου η εικόνα αποτελούσε προσκύνημα και διατηρήθηκε ακόμη και όταν οι Σλάβοι κάτοχοι της εικόνας έφυγαν από την περιοχή ή αφομοιώθηκαν με τους Έλληνες.  Έτσι, καθιερώθηκε στην περιοχή η χρήση του όρου «μονή ή εκκλησία της Μόλιστας».

Η εκδοχή ότι το όνομα μπορεί να προέρχεται από την αρχαία Μολοσσία δεν φαίνεται πιθανή.

Πηγή: Η επαρχία της Κόνιτσας και η Μόλιστα επί τουρκοκρατίας (Χαρίλαος Γκούτος, καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, παράγραφος 12, Ετυμολογία των ονομάτων των οικισμών, σελ. 73 και 77)

Διοικητική οργάνωση – Δικαιοσύνη – Φόροι

Η περιοχή της Μόλιστας μετά την τουρκική κατάκτηση, περίπου στα 1417, υπάγονταν διοικητικά στον καζά (επαρχία) της Κόνιτσας ο οποίος ανήκε στο σαντζάκι (περιφέρεια) της Κορυτσάς και από το 1500 στο σαντζάκι Ιωαννίνων. Τις διοικητικές αρμοδιότητες είχαν κατά περιόδους τα πρόσωπα εξουσίας όπως ο διοικητής, ο ιεροδίκης (κατής), οι προεστοί του χωριού και το συμβούλιο των προεστών, ο τιμαριούχος (σπαχής) της περιοχής, οι κρατικοί φοροεισπράκτορες και άλλοι.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Παν. Αραβαντινό, οι προύχοντες του καζά της Κόνιτσας, δηλαδή τα παραπάνω πρόσωπα εξουσίας και οι «προστάτες», κυρίως οι μωαμεθανοί αλλά και οι χριστιανοί προεστοί, ήταν ανέκαθεν ημιανεξάρτητοι και ατίθασοι και αλληλοϋποστηρίζονταν, μέχρι το 1790 που ο Αλή πασάς κατάφερε να τους υποτάξει προκαλώντας έριδες μεταξύ τους

Οι κάτοικοι της Μόλιστας όπως και της υπόλοιπης περιοχής υπέφεραν από τις επιδρομές άφ΄ ενός των  ληστών, κυρίως Αλβανών και αφ΄ ετέρου των κλεφτών (πρώην αρματωλών). Επί πλέον, η τσιφλικοποίηση των χωριών ήταν μία επιπλέον πηγή πλουτισμού για τους τοπικούς μπέηδες και αγάδες με το ετήσιο μίσθωμα που υποχρεώνονταν να καταβάλουν οι  χωρικοί. Η προσπάθεια να τσιφλικοποιήσουν και τη Μόλιστα απέτυχε και η Μόλιστα γλύτωσε  από το ισόβιο μίσθωμα που έπρεπε να καταβάλει.

Αυτές οι συχνές λεηλασίες και επιδρομές των Αλβανών ήταν η αιτία τα χωριά της Κόνιτσας να οργανώσουν, με την ανοχή των Τούρκων, ένα ιδιόρρυθμο σύστημα διακυβέρνησης και αυτοδιοίκησης που αποτελούνταν από τους προεστούς των “πέντε κύκλων” της επαρχίας τους. Αυτοί οι προεστοί των πέντε χωριών της επαρχίας Κόνιτσας αντιπροσώπευαν τη γνώμη όλης της επαρχίας και ήταν εξουσιοδοτημένοι να λύνουν διαφορές.

Η τοποθεσία δυτικά της κοιλάδας του Βουρκοπόταμου, που σήμερα ανήκει στο Γανναδιό αποτέλεσε δερβένι (πέρασμα) από τον 17ο αιώνα μέχρι το 1790. Ο αρχηγός της φρουράς του Δερβενιού εισέπραττε από τους διαβάτες του περάσματος διόδια, και από τους κατοίκους φόρο, λόγω της προστασίας που τους παρείχε. Κατά την περίοδο 1722-1743 το δερβένι το φρουρούσαν οι Μολιστινοί και είχαν το δικαίωμα να εισπράττουν διόδια.

Οικονομία και Ασχολίες στη Μόλιστα

Οι παλιότεροι κάτοικοι της Μόλιστας ίσως ήταν βοσκοί οι οποίοι το χειμώνα  κατέβαιναν στα πεδινά της Θεσπρωτίας και το καλοκαίρι ανέβαιναν στα απέραντα βοσκοτόπια  του Σμόλικα και του Γράμμου. Το απλό και πρωτόγονο  σύστημα  παραγωγικής συνεργασίας του «τσελιγκάτου» καθόριζε την ποιμενική τους ζωή.

Τις  καλύβες τους τις κατασκεύαζαν με τον ίδιο τρόπο των Σαρακατσαναίων όπως αναφέρει ο Γ. Λυμπερόπουλος στο βιβλίο του «Ορεινοί και Μεθόριοι». Κάθε ποιμενική οικογένεια είχε δυο καλύβες. Μια μόνιμη στο χειμαδιό και μια δεύτερη  πάνω στα θερινά βοσκοτόπια. Οι καλύβες στα χειμαδιά ήταν ολοστρόγγυλες. Στα βουνά όμως γίνονταν μεγαλύτερες και ορθογώνιες γιατί  οι ανάγκες του καλοκαιριού ήταν περισσότερες. Το χειμώνα όμως οι καλύβες, εγκαταλειμμένες, καταστρέφονταν από την κακοκαιρία, αλλά την επόμενη χρονιά ξανάρχιζαν το στήσιμο του σπιτικού σε καινούρια καλύτερη τοποθεσία και παράλληλα μεγάλωναν τις καλύβες για να βολευτούν.

Η φύση τους προμήθευε ότι χρειάζονταν. Το δάσος την ξυλεία, τροφή για τα ζώα, φυτά και μυστικά βότανα. Στα προσήλια καλλιεργούσαν σε μικρές εκτάσεις τα χωράφια τους εξασφαλίζοντας όσπρια, δημητριακά  σιτάρι, πατάτες κ.ά.. Σύμφωνα με πληροφορίες, παλιότερα άνθιζε η σηροτροφία. Το κρασί επίσης ήταν τοπικό προϊόν και κάθε σπίτι έβγαζε 700 οκάδες κόκκινο εκλεκτό κρασί καθώς και τσίπουρο από τα πολλά αμπέλια που υπήρχαν και τις  διάφορε κατηγορίες σταφυλιών που ευδοκιμούσαν στην περιοχή. Τα πολλά νερά μέσα στο χωριό  βοηθούσαν στις καλλιέργειες των λαχανικών. Ο Βουρκοπόταμος και ο  Σαραντάπορος τους προμήθευαν ψάρια. Επίσης καρυδιές, κερασιές, μηλιές και δαμασκηνιές ευδοκιμούσαν στα μέρη αυτά. Η αυτάρκεια της οικονομίας τους είχε ως αποτέλεσμα  να κυκλοφορούν ελάχιστα νομίσματα στην αγορά.

Οι μαστόροι της Μόλιστας

Η οικοδομική παράδοση είναι άγνωστο πόσο παλιά ήταν. Η πρώτη αναφορά για οικοδομική δραστηριότητα και μάλιστα με μεγάλο αριθμό οικοδόμων από τη Μόλιστα τεκμηριώνεται από κατάλογο της 19ης Σεπτεμβρίου 1801 που καταγράφεται «μαστώρη στο κάστρω» των Ιωαννίνων (μάλλον το Ιτς- Καλέ). Σ΄αυτόν τον κατάλογο ανάμεσα στους 789 οικοδόμους και 1026 ειδικευμένους εργάτες είναι καταχωρημένοι και «35: Μολεστινη» μαστόροι. (ανέκδοτο αρχείο Αλή Πασά).

Συνήθως, στις αρχές της άνοιξης, οι μαστόροι σχημάτιζαν ομάδες, τα «μπουλούκια» και αναχωρούσαν από το χωριό τους για προσυμφωνημένες δουλειές. Την περίοδο του χειμώνα ήταν με τις οικογένειες τους μέχρι την επόμενη άνοιξη που αναχωρούσαν πάλι.

Από τη Μεσαριά (Μόλιστα) γνωστά μπουλούκια ήταν του Βασιλείου Χαρισιάδη και του Αθανασίου Σερίφη.

Οι Μολιστινοί μαστόροι επέκτειναν τη δραστηριότητά τους και εκτός των ορίων της Ηπείρου. Στα προπολεμικά ταξίδια τους υπήρξαν και περιπτώσεις που γυναίκες από τη Μόλιστα ακολουθούσαν και βοηθούσαν τους άντρες τους. Αυτό αποτελεί μια περίπτωση πολύ ενδιαφέρουσα όσο και σπάνια. Βέβαια είναι γεγονός ότι οι γυναίκες της Μόλιστας  –όπως και οι Σαρακατσάνισσες- φημίζονταν για το ότι μόνες τους κατασκεύαζαν τις στρογγυλές ξυλοκαλύβες.

Στα 1938-1940 δούλεψαν Μολιστινοί με Πυρσογιαννίτες και Κερασοβίτες σε έργα οδοποιίας (διανοίξεις, γέφυρες, τοιχοποιίες) των δρόμων στις περιοχές Ξάνθης, Καβάλας, οχυρών Ρούπελ. Δούλευαν μέχρι την ημέρα που κηρύχτηκε ο Πόλεμος το ΄40. Μετά τον πόλεμο δεν είναι γνωστό αν οι Μολιστινοί συνέχισαν να ασκούν την τέχνη.

Έκτοτε η στροφή των κατοίκων προς την αποδημία στη Ρουμανία και την αλλαγή του επαγγέλματος είχε σαν αποτέλεσμα τη βαθμιαία μείωση της Μόλιστας σαν κέντρο μαστόρων. Με την έκρηξη του Ρωσοτουρκικού πολέμου (1877-1878) είχαν την ευκαιρία να πλουτίσουν επειδή η διέλευση των Ρωσικών στρατευμάτων από τη Ρουμανία άφηνε στα παντοπωλεία και τους φούρνους πολύ χρήμα. Και οι Μολιστινοί επιδόθηκαν στα δυο αυτά επαγγέλματα καταφέρνοντας να πλουτίσουν.   

Πηγή: ΜΑΣΤΟΡΟΙ ΧΤΙΣΤΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΣΤΟΡΟΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΝΙΤΣΑΣ, ΑΡΓΥΡΗΣ ΠΕΤΡΟΝΩΤΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ – Η τρίκωμη Μόλιστα, σελ. 667

Αρχιτεκτονική

Χαρακτηριστικό στοιχείο των σπιτιών είναι ο φρουριακός χαρακτήρας με χοντρούς τοίχους, λίγα ανοίγματα, βαριές ξυλοδεσιές και σκούρα πέτρα από το βουνό.

Το μοναδικό διακοσμητικό στοιχείο είναι τα ξύλινα κοσμήματα των παραθύρων ή οι απλές πέτρινες διακοσμήσεις των υπέρθυρων. Η αυλή περιφραγμένη, συνήθως, με ξερολιθιά αποτελεί τον κύριο χώρο του σπιτιού για όλες τις εποχές. Είναι πλακοστρωμένη, με λουλούδια και δέντρα και έχει γύρω τους απαραίτητους χώρους (υπόστεγο, φούρνος, αποχωρητήριο (χαλές),αποθήκες, μαγειρείο, αποστακτήριο (καζαναριό).

Η ενδοστρέφεια και η λιτότητα των σπιτιών έχει  σκοπό να μην προκαλείται ο φθόνος των περαστικών.

Η ψηλή πέτρινη περίφραξη δίνει το αίσθημα της απομόνωσης και της ελευθερίας των ιδιοκτητών όταν βρίσκονται στην αυλή. Η λιτή κατασκευή χαρακτηρίζει επίσης και το εσωτερικό του σπιτιού με τις μικρές ξύλινες μεσάντρες για την αποθήκευση των ρούχων και το τζάκι με τα μπάσια αποτελούσαν την επίπλωση. Το μόνο στοιχείο διακόσμησης ήταν τα χρωματισμά κεντητά καλύμματα στα μπάσια.

Το σκουρόχρωμο ξύλο είναι το υλικό για τα πατώματα, τα υπέρθυρα, τις σκάλες, τα μπαλκόνια και τις ντουλάπες. Μεμονωμένες περιπτώσεις σαχνισιών (προεξέχοντα παράθυρα) υποδηλώνουν  την τάση των τεχνιτών να επεξεργαστούν τη λιτή πέτρινη όψη πλουτίζοντάς την με κάποια επιπλέον αισθητικά στοιχεία και να  δώσουν μια γραφική όψη στο κτίσμα. Τα δομικά υλικά που έχουν -είναι περιορισμένα και όταν τους δίνεται η ευκαιρία  δουλεύουν με τέχνη την πέτρα κατασκευάζοντας τζάκια, μπαλκόνια  και σκάλες  με θαυμάσια κατασκευαστική τελειότητα.

Η Εκπαίδευση στη Μόλιστα

Η εκπαιδευτική κίνηση ήταν αξιόλογη για την εποχή εκείνη. Έγγραφα της περιόδου 1828-1913 σχετικά με τη Μόλιστα και υπογραμμένα από Γαναδιώτες δασκάλους, ιερείς ή απλούς κατοίκους, μαρτυρούν ότι πολλοί κάτοικοι ήταν εγγράμματοι. Σύμφωνα με την παράδοση, πριν την ίδρυση των σχολείων οι παπάδες δίδασκαν τα λίγα γράμματα ή κάποιος άλλο «γραμματοδιδάσκαλος». Στη Μόλιστα δίδαξε γύρω στο 1850 ο Γεώργιος Τζούνης από τη Σταρίτσανη ο οποίος ήταν συνεργάτης του Καποδίστρια. Από χειρόγραφες σημειώσεις σε βιβλία του μοναστηριού της Μόλιστας φαίνεται ότι κατά καιρούς δίδαξαν και άλλοι δάσκαλοι.

Το 1846 ο Νικόλαος Ξυνός, εγκαταστημένος στο Βουκουρέστι, κληροδότησε στη Μόλιστα ένα ακίνητο που είχε εκεί, προκειμένου μεταξύ άλλων να κτιστεί σχολείο για τα φτωχά παιδιά. Η Σπυριδώνειος Σχολή που κτίστηκε με αυτά τα χρήματα και η δωρεάν φοίτηση ήταν η αιτία που πολλοί Μολιστινοί μορφώθηκαν ακόμη και επί τουρκοκρατίας.

Τελειώνοντας τα παιδιά τη Σχολή πήγαιναν στο Γυμνάσιο Τσοτυλίου ή Ιωαννίνων. Το 1929 η Σχολή έκλεισε. Εκτός από τη Σχολή αυτή ,στη Μόλιστα και το Μοναστήρι λειτουργούσε τετρατάξιο δημοτικό σχολείο. Επίσης το 1848 ο Μιχαήλ Νάζης, εγκαταστημένος κι αυτός στο Βουκουρέστι, με τη διαθήκη του διέθεσε την περιουσία του για την ίδρυση παρθεναγωγείου στο χωριό.

Πηγή: Η επαρχία της Κόνιτσας και η Μόλιστα επί τουρκοκρατίας (Χαρίλαος Γκούτος, καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Σχολική Μόρφωση σελ. 96

Ενδυμασία και Κεντήματα

Οι γυναίκες το χειμώνα, όταν εύρισκαν χρόνο από τις αγροτικές δουλειές, ύφαιναν στον αργαλειό το ρουχισμό και ότι άλλο ήταν απαραίτητο. Κύριο υλικό για τα ρούχα ήταν το δίμιτο (denim), ύφασμα μάλλινο, χοντρό, δουλεμένο στον αργαλειό και οι «τσέργες» από μαλλί προβάτου ή τράγου με το οποίο έκαναν τα στρώματα. Η ενδυμασία τους ήταν ό τύπος της ενδυμασίας των χωρικών (επαρχίες Κουρέντων, Πωγωνίου, Σουλίου, Παραμυθιάς Ζαγορίου κ.λπ.) σε αντιδιαστολή με τον αστικό (περιοχές Ιωαννίνων, Ζίτσας κ.λπ.). Η ενδυμασία αυτή ήταν κατασκευασμένη από εγχώρια υφάσματα.

Η ενδυμασία τους ήταν o τύπος της ενδυμασίας των χωρικών (επαρχίες Κουρέντων,Πωγωνίου, Σουλίου, Παραμυθιάς Ζαγορίου κ.λπ.) σε αντιδιαστολή με τον αστικό (περιοχές Ιωαννίνων, Ζίτσας κ.λπ.). Η ενδυμασία αυτή ήταν κατασκευασμένη από εγχώρια υφάσματα.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα της ενδυμασίας για τις γυναίκες ήταν η λιτότητα και η έλλειψη στολιδιών όπως κοσμήματα, γούνες.

Τα κεντήματα που σώθηκαν είναι πολύ λίγα και οι γυναίκες τα έκρυβαν και απέφευγαν να δίνουν πληροφορίες. Η Μόλιστα λεηλατήθηκε πολλές φορές και δεν έχει να  παρουσιάσει περίτεχνα κεντήματα. Οι δύσκολες συνθήκες του κλίματος ανάγκαζαν τους κατοίκους να κατασκευάζουν ως επί το πλείστον μάλλινα υφάσματα (βελέντζες, κιλίμια, φλοκάτες)που διακοσμούσαν τα «μπάσια» (ξύλινοι πάγκοι κολλητά στον τοίχο). Πολλές φορές ήταν διακοσμημένα με γεωμετρικά σχήματα ή σχέδια με κλαδιά και άνθη.

Τι να δείτε

Το γεφύρι στους Κουκλιούς

Γνωστό και σαν γεφύρι του Κρυονερίου και Βέργου. Βρίσκεται 25 χιλ. βόρεια από την Κόνιτσα δεξιά του εθνικού δρόμου και κάτω από το χωριό Μοναστήρι (πρ. Μποτσιφάρι) στη θέση Κουκλιούς, δίπλα στο ομώνυμο παλιό χάνι (αργότερα χάνι Κοτλή και Βέργου).

Γεφυρώνει το λάκκο Σλιούτα ή Κορτινιστιότικο ρέμα που ξεκινάει από την Κορτίνιστα (Νικάνορα) και χύνεται στο Σαραντάπορο. Είναι μονότοξο με άνοιγμα 8,30μ. και το ύψος από την κοίτη φτάνει τα 4,50μ και κορυφώνεται στο κέντρο στα 5,20 μ. Ο καμπουρωτός διάδρομος φτάνει τα 20 μ. μήκος και 2.40 πλάτος έχοντας χαμηλές και αραιά τοποθετημένες αρκάδες.

Μάστορας του γεφυριού ήταν ο Φώτης Λωλός από τη Βράνιστα (Τράπεζα) σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των απογόνων του αλλά και από την ιδιόρρυθμη τεχνική του συγκεκριμένου μάστορα που το τεκμηριώνει σαν δική του την εργασία. Κτίστηκε στο δεύτερο μισό ή τα τέλη (το πιθανότερο) του 19ου αιώνα.

Πηγή: ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΣΤΟΥΣ ΚΟΥΚΛΙΟΥΣ, ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄-ΤΑ «ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ» ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ Σελ. 138

Το γεφύρι στο Βουργοπόταμο (Κερασοβίτικο ποτάμι)

Παλιά ο κύριος δρόμος από Κόνιτσα προς τα Μαστοροχώρια και τη Μακεδονία έφθανε στην αριστερή όχθη του Βουργοπόταμου και στο σημείο όπου συναντούσε το Σαραντάπορο διακλαδιζόταν ακολουθώντας τις κοιλάδες των δυο συμβαλλόμενων ποταμών.

Ο ένας από τους δύο κλάδους κατευθυνόταν μέσω της κοιλάδας του Σαραντάπορου, προς τη Μακεδονία. Η επικινδυνότητα διάβασης στο σημείο εκείνο του ποταμού λογικά σήμαινε ότι εκεί υπήρχε ανάγκη γεφύρωσης.

Περί το 1968 όταν κατασκευαζόταν η νέα μεγάλη σκυρόδετη γέφυρα της Εθνικής οδού φαινόταν ένα μικρό κομμάτι της ράχης του παλιού πέτρινο γεφυριού όμως κανείς τότε δεν έδωσε κάποια εξήγηση. Στη συνέχεια το γεφύρι ξαναχώθηκε μέσα.

Ούτε οι  παλιοί μάστορες, ούτε οι κυρατζήδες  ανέφεραν ποτέ ένα τέτοιο γεφύρι. Δεν υπήρχε καμμία αναφορά από ξένους περιηγητές ή ντόπιους γεωγράφους  και ούτε διασώθηκε κάποια  γραπτή αναφορά ή και θύμηση από αφηγήσεις παλαιοτέρων.

Κατά τον χειμώνα του 2002/3, μια μεγάλη και ορμητική νεροκατεβασιά του Βουργοπόταμου έφερε στο φως το κορυφαίο τμήμα ενός λιθότοξου, επιβεβαιώνοντας την ορθότητα της σκέψης, ότι έπρεπε σίγουρα εκεί να υπήρχε γεφύρωση. Αυτή την πέτρινη αψίδα αποτύπωσε με κάθε λεπτομέρεια το καλοκαίρι  του 2003 ο καθηγητής Αργύρης Πετρονώτης και την παρουσίασε σε άρθρο του το 2004 στο Περιοδικό «εκ Χιονιάδων» , τεύχος 7, σελ.31.

Ένα εκτενές κείμενο « Η μεγάλη, τοξωτή γέφυρα Βουργοπόταμου» της Μόλιστας γραμμένο από το Θωμά Β.Ζιώγα, πολιτικό μηχανικό από τη Δροσοπηγή Κόνιτσας, δημοσιευμένο στο περιοδικό «τα Καντσιώτικα» δίνει στοιχεία για το γεφύρι. Το γεφύρι πρέπει να υπήρχε το 1878 επειδή σε γραπτές μαρτυρίες  αναφέρεται με την λέξη «μεγάλο» και τούτο το τρίτοξο  πετρογέφυρο στον Βουργοπόταμο όντως ήταν μεγάλο, αφού είχε μήκος 25,00 μ.

Από τις μελέτες που έκανε, ο σχεδιασμός του γεφυριού υπήρξε ανεπαρκής και δεν εκτιμήθηκε η ροή του ποταμού και τα φερτά υλικά τα οποία δεν μπορούσαν να περάσουν από τις σχετικά μικρές καμάρες και αφέθηκε στην τύχη του

Πηγές:

 «Η μεγάλη, τοξωτή γέφυρα Βουργοπόταμου της Μόλιστας», Θωμάς Β.Ζιώγας, πολιτικός μηχανικός, «τα Καντσιώτικα», τεύχος 23, σελ.10

“Το ξεχωμένο γεφύρι στην κοίτη του Βουρκοπόταμου Μόλιστας», Αργύρης Π.Π. Πετρονώτης , Περιοδικό «εκ Χιονιάδων», τεύχος 7, σελ.31.

Εκκλησίες και Μοναστήρια στη Μόλιστα

Άγιος Νικόλαος

Ο Άγιος Νικόλαος, η κεντρική εκκλησία, τρίκλιτη βασιλική, με το τέμπλο και το ταβάνι ξυλόγλυπτα και η Αγία Παρασκευή που βρίσκεται στο νεκροταφείο της Μόλιστας, έξω από το χωριό και είναι αφιερωμένη στην Αγία Παρασκευή επειδή παλιά οι κάτοικοι θεωρούσαν ότι η αγία αυτή αποτρέπει τις επιδημίες πανώλης έχοντας το τραγικό προηγούμενο της επιδημίας που αποδεκάτισε τον πληθυσμό και ερήμωσε τη Σουπόστιανη.

Στην περιοχή που ανήκει στη Μεσαριά (Μόλιστα) υπάρχουν και έξη εκκλησάκια (Αγιος Δημήτριος, Αγία Βαρβάρα, Άγιος Χαράλαμπος, Άγιοι Απόστολοι και Άγιος Μηνάς).

Το Μοναστήρι των Εισοδίων της Θεοτόκου Μόλιστας

Μετά την ερήμωση του αρχικού οικισμού της Σουπόστιανης, το 1672 ιδρύθηκε στο Μποτσιφάρι (σημερινό Μοναστήρι) μονή στην οποία μεταφέρθηκε η εικόνα της Παναγίας της Μόλιστας. Εικάζεται ότι η ολισθηρότητα του εδάφους στο σημείο εκείνο να συντέλεσε στην κατολίσθηση, με αποτέλεσμα την εγκατάλειψη του αρχικού μοναστηριού από τους καλόγερους  και τη θεμελίωση του νέου. Σύμφωνα με τον ιερέα Γεώργιο Παΐσιο, από μελέτη σε πλάκα μη εντοιχισμένη και από άλλα ευρήματα, το πρώτο μοναστήρι είχε κτιστεί το 1672 και   διατηρήθηκε περί τους δυο αιώνες. Μετά καταστράφηκε και το 1819 χτίστηκε στη σημερινή του θέση και ολοκληρώθηκε το 1892. Σύμφωνα με την παράδοση η Παναγία με τρόπο θαυματουργικό υπόδειξε την τοποθεσία όπου χτίστηκε το μοναστήρι. Σε έκτακτες ανάγκες (ξηρασία, ασθένειες) γινόταν περιφορά στο χωριό της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας.

Μέχρι το 1940 το μοναστήρι βρισκόταν σε ακμή και η κοινωνική του προσφορά υπήρξε σημαντική. Στις αρχές του 20 ου αιώνα άρχισε να παρακμάζει .

Τον Ιανουάριο του  1976  ληστές παραβίασαν την πόρτα και έκλεψαν την εικόνα τη Παναγίας, την επονομαζόμενη «Στρατιώτισσα», μαζί με άλλα κειμήλια. Η προσωνυμία «Στρατιώτισσα» είχε δοθεί επειδή η εικόνα σαν θαυματουργή που θεωρούνταν, βρισκόταν πολλές φορές « στις στράτες» δηλαδή την έπαιρναν οι χριστιανοί στα σπίτια τους μέσα και έξω από τη Μόλιστα.

Το καθολικό είναι μονόκλιτη βασιλική, με δύο πόρτες και γυναικωνίτη. Στον κύριο ναό σώζονται δύο πέτρινα μανουάλια του 1831, ξυλόγλυπτο τέμπλο και σπάνιες εικόνες.

Η Μονή γιορτάζει στις 21 Νοεμβρίου, με πανηγυρική λειτουργία.

Πηγή: Μοναστήρια της Επαρχίας Κονίτσης – Πρεσβ. Διονυσίου Δημ. Τάτση

Το Ταχυδρομείο της Μόλιστας

Παλιότερα για την ταχυδρομική επικοινωνία στη Μόλιστα χρησιμοποιούνταν σαν ταχυδρόμοι οι αγωγιάτες. Στην Κόνιτσα άρχισε να λειτουργεί ταχυδρομείο περίπου το 1877 και το 1881 ιδρύθηκε και τηλεγραφείο.

Οι πρόεδροι των τριών κοινοτήτων της Μόλιστας (Σουπόστιανη, Μεσαριά, Μποτσιφάρι) και της Πουρνιάς το 1960 με έγγραφό τους ανέφεραν στη Νομαρχία την ύπαρξη του Ταχυδρομείου της Μόλιστας που λειτουργούσε από το 1913 και για 47 χρόνια, εξυπηρετούσε όχι μόνον τους κατοίκους των παραπάνω χωριών αλλά και αυτούς της Αγίας Παρασκευή και της Φούρκας και μέχρι το 1958 τους κατοίκους της Δροσοπηγής, της Λαγκάδας και της Καστάνιανης.

Στην ίδρυση του Ταχυδρομείου της Μόλιστας σημαντικό ρόλο έπαιξαν δυο σπουδαία γεγονότα που συνέβησαν εκείνη τη χρονιά. Το πρώτο ήταν η νίκη του Ελληνικού στρατού κατά των Τούρκων στις 15 Φεβρουαρίου στην περιοχή της Μόλιστας όταν ο ελληνικός στρατός ανακατέλαβε τη Μόλιστα αποκρούοντας τις τουρκικές δυνάμεις που αποσύρθηκαν με αρκετές απώλειες. Η νίκη αυτή έκανε γνωστή τη Μόλιστα σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια και στην τότε ελληνική Κυβέρνηση. Το δεύτερο ήταν η έντονη πίεση που άσκησαν οι Μολιστινοί προύχοντες του Βουκουρεστίου , και των τριών χωριών, στο τότε Έλληνα Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος επισκέφτηκε επίσημα τη Ρουμανία εκείνη τη χρονιά και είχε επαφές με επιφανείς ξενιτεμένους Έλληνες.

Το Ταχυδρομείο από την ίδρυσή του το 1913 μέχρι το 1983 στεγαζόταν σε κεντρικό κτίριο της πλατείας. Μετά την πυρκαγιά του κτιρίου λειτούργησε σε άλλο κτίριο μέχρι το 1998 που καταργήθηκε οριστικά.

Μουσική παράδοση, χοροί, πανηγύρια στη Μόλιστα

Η θέση της ευρύτερης περιοχής της Κόνιτσας και των χωριών της βρίσκονται μεταξύ Αλβανίας και Μακεδονίας. Επόμενο ήταν να δεχτεί μουσικές επιρροές και από τους δύο χώρους και να πλούσια μουσικοχορευτική παράδοση.

Το βασικό όργανo είναι το κλαρίνο που το συνοδεύουν το βιολί, το λαούτο και το ντέφι. Η Μόλιστα είχε και έχει μερικούς από τους καλύτερους μουσικούς στην περιοχή της Κόνιτσας οι οποίοι με τις κομπανίες τους και ενταγμένοι στην τοπική κοινωνία γνωρίζουν τα τοπικά έθιμα και τις προτιμήσεις των χορευτών.

Σε μια εποχή που οι κάτοικοι των χωριών ζούσαν απομονωμένοι ο μοναδικός τρόπος διασκέδασης ήταν τα πανηγύρια, οι γάμοι, οι μεγάλες θρησκευτικές και ονομαστικές γιορτές, οι Απόκριες και τα ζιαφέτια. Τα πανηγύρια, οι θρησκευτικές και ονομαστικές γιορτές και οι διάφορες εκδηλώσεις ήταν ο μοναδικός τρόπος  διασκέδασης των ανθρώπων των χωριών. Επιπλέον, ήταν ο καλύτερος τρόπος επικοινωνίας των νέων ανθρώπων σε μία εποχή αυστηρών ηθών όσον αφορά τις σχέσεις των δύο φύλων.

Οι χοροί απλοί και στρωτοί αντανακλούσαν τα αυστηρά ήθη και έθιμα της Ηπείρου, όπου δεν επιτρεπόταν, και κυρίως στις γυναίκες, η εκδηλωτικότητα.

Στους χορούς οι  χορευτές χόρευαν σε μονό ή διπλό κύκλο και συνοδευόταν πάντα από τα όργανα των ντόπιων οργανοπαιχτών. Στο διπλοκάγκελο σχήμα οι γυναίκες χόρευαν μέσα και οι άντρες έξω. Ο κάθε άντρας που έσερνε το χορό, χόρευε μόνο με τη γυναίκα του, ή με κάποια πολύ κοντινή συγγενή του. Στο μονό κύκλο οι άντρες χόρευαν μπροστά και οι γυναίκες ακολουθούσαν. Όταν έσερνε το χορό κάποια παντρεμένη την κρατούσε ο άντρας της με χειρομάντηλο ενώ τα ανύπαντρα κορίτσια τα κρατούσε κάποια από το σόι τους μάννα ή αδερφή. Συνήθως χόρευαν κατά οικογένειες.

Ήθη και Έθιμα – Παραδόσεις

Η κοινωνική οργάνωση χαρακτηρίζονταν από τα  αυστηρά ήθη και έθιμα. Ο σεβασμός ξεπερνούσε την έννοια της λέξης. Οι γυναίκες, όσο ηλικιωμένες κι αν ήταν, έπρεπε να χαιρετήσουν τον άνδρα έστω κι αν ήταν νέος και αν κάθονταν να σηκωθούν όρθιες. Οι νέοι και οι νέες αντάλλαζαν βλέμμα μόνο στο χορό, στους γάμους και στα πανηγύρια. Οι άνθρωποι της Μόλιστας ήταν προσηλωμένοι στις παραδόσεις και με βαθιά θρησκευτικότητα.

Το μακρινό παρελθόν της ζωής μέσα στη φύση, ο δυνατός δεσμός τους με τη γη και η αγάπη τους για τα ζώα ήταν η αιτία να γεννηθούν υπερφυσικές ιστορίες γι΄αυτά. Οι κυρίαρχοι ζωομορφικοί πρόγονοι της περιοχής ήταν το φίδι, η αρκούδα και η γίδα. Το φίδι, γέννημα της γης, ήταν η μετενσάρκωση του πεθαμένου. Η αρκούδα προστάτης των μικρών παιδιών και των άρρωστων που έχουν απομονωθεί στα βουνά. Η γίδα σύμβολο γονιμικό συνδέεται με τη βροχή που είναι το πρώτο γονιμικό στοιχείο της γης.

Τα ζαφέτια ήταν τα γλέντια που γινόταν για την επιστροφή κάποιου ξενιτεμένου συνήθως από τη Ρουμανία ή την Αίγυπτο και στα οποία συμμετείχαν μόνο οι άντρες , και εκδήλωναν τη νοσταλγία του ξενιτεμένου που προσπαθούσε στο λίγο χρόνο παραμονής του στο χωριό να διασκεδάσει και να κρατήσει, φεύγοντας, τις ωραίες αναμνήσεις.

Υπάρχουν πολλά έθιμα και παραδόσεις που συνδέονται με τα ταξίδια των μαστόρων. Παραδόσεις που σχετίζονται με το νερό επίσης δεμένες με την τελετουργία της αναχώρησης των μαστόρων, και έθιμα κατά το χτίσιμο των σπιτιών (σφάξιμο κόκορα, ρίψη νομισμάτων).

Η Μόλιστα σήμερα

Σήμερα το χωριό κατοικείται από πολύ λίγους ανθρώπους και οι παλιές γιορτές έχουν απλοποιηθεί. Οι πόλεμοι, η μετανάστευση και η αστυφιλία είχαν σαν επακόλουθο την παρακμή της ελληνικής υπαίθρου και την ερήμωσή της.

Τα ζαφέτια πλέον δεν γίνονται , οι ονομαστικές γιορτές γιορτάζονται χωρίς τα όργανα  και οι εορτασμοί έχουν χάσει την αυθεντικότητα  τους και τη σχέση με την καθημερινή ζωή .Το καλοκαίρι το πανηγύρι που γίνεται στην πλατεία εξακολουθεί να διατηρεί τον παραδοσιακό τρόπο και δίνει την ευκαιρία στους κατοίκους να συναντηθούν στον τόπο τους που πάντα θα νοσταλγούν.

<p>The post Μόλιστα (Μεσαριά) – Το πανέμορφο ορεινό Μαστοροχώρι first appeared on Epirus Explorer.</p>

Είναι το κεφαλοχώρι του Νομού Ιωαννίνων και έδρα του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων. Πολιτισμικά και ιστορικά ανήκουν στην ενότητα των χωριών των Τζουμέρκων, αλλά, μαζί με άλλα χωριά, και στην ενότητα των Μαστοροχωρίων των Τζουμέρκων.

Ιστορικές πληροφορίες για τα Πράμαντα

Η ονομασία

Για την προέλευση του τοπωνυμίου υπάρχουν διάφορες εκδοχές με επικρατέστερες δύο:

• Ο ιστορικός Παναγιώτης Αραβαντινός αναφέρει ότι η περιοχή ονομαζόταν Πρόμαντα, γιατί λειτουργούσε ως προμαντείο της Δωδώνης
• Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, η ονομασία προήλθε από τη λέξη πράματα που στην τοπική διάλεκτο λέγονται τα  γίδια και τα πρόβατα. Με απόφαση του Δημαρχείου  προστέθηκε χάριν ευφωνίας το ν και έγινε Πράμαντα.

‘Ιδρυση και ιστορική αναδρομή

Είναι άγνωστο πότε ιδρύθηκε ο αρχικός οικισμός. Κάποια αρχαιολογικά  ευρήματα στη γύρω περιοχή χρονολογούνται στη νεολιθική εποχή αλλά καμία συστηματική έρευνα δεν υπήρξε που να φωτίζει την ιστορική αυτή εποχή.

Από το 1100 μ.Χ. που άρχισαν οι επιδρομές των βαρβάρων μέχρι τα χρόνια του Αλή πασά, ολόκληροι πληθυσμού χριστιανών Ελλήνων από διάφορα μέρη έφτασαν στην περιοχή των Χριστών ζητώντας ασφαλές καταφύγιο. Οι κάτοικοι ζούσαν αυτόνομα, παράγοντας τους πόρους για τη διαβίωσή τους.

Μετά την κατάληψη της Άρτας το 1439 από τους Τούρκους οι κάτοικοι των Τζουμέρκων μετά από μακρά αντίσταση αναγνώρισαν το 1479 τη Τουρκική κυριαρχία μετά από παραχώρηση προνομίων από τους Τούρκους.

Τα Πράμαντα συμμετείχαν στον αγώνα του 1821 και έγιναν κέντρο κλεφταρματωλών. Από τα Πράμαντα και τους γειτονικούς Μελισσουργούς, οι οπλαρχηγοί Γεώργιος Καραϊσκάκης και Γώγος Μπακόλας, στρατολόγησαν τα πρώτα επαναστατικά σώματα. Οι Πραμαντιώτες συμμετείχαν σε αρκετές μάχες, στα Θεοδώριανα, την Τρίπολη, το Άργος, τα Δερβενάκια και αλλού, υπό την ηγεσία του Κίτσου Τζαβέλα,του Μάρκου Μπότσαρη, του Γιώργου Καραισκάκη, του Παπαφλέσσα και άλλων οπλαρχηγών, επίσης στη μάχη της Πλάκας το 1822, στην πολιορκία του Μεσολογγίου, στη μάχη του Πέτα το 1854 και γενικότερα στην επανάσταση της Άρτας καθώς και σε άλλα μέρη όπου η επανάσταση φούντωνε. Και κάθε φορά ο φόβος των αντιποίνων ανάγκαζε τις οικογένειες να ξενιτευτούν και να εγκατασταθούν μακριά από την πατρίδα τους.

Το 1881, και τρία χρόνια μετά τη συνθήκη του Βερολίνου (Ιούλιος 1878), το χωριό, όπως και ένα ευρύτερο τμήμα της Ηπείρου, απελευθερώθηκε και προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος.

Η περιοχή των Τζουμέρκων βρέθηκε στη δίνη των Παγκόσμιων Πολέμου και του Εμφυλίου μετρώντας απώλειες τόσο σε έμψυχο όσο και άψυχο υλικό.

Τα επαγγέλματα

Στα Πράμαντα όπως και σε άλλες ορεινές περιοχές οι συνθήκες ευνόησαν κάποια επαγγέλματα τα οποία ασκήθηκαν και χαρακτήρισαν την ιστορική και πολιτισμική ταυτότητα των κατοίκων.

Οι Μαστόροι και οι Κουδαραίοι των Πραμάτων υπήρξαν σπουδαίοι τεχνίτες και άφησαν λαμπρά δείγματα της τέχνης τους. Η πέτρα ήταν το υλικό που είχαν και η πέτρα ήταν αυτή που τους έστρεψε στο νέο επαγγελματικό προσανατολισμό και τους έκανε γνωστούς πέρα από τα όρια της περιοχής τους. Αυτοδίδακτοι αλλά καταπληκτικοί μαστόροι ασχολήθηκαν οι περισσότεροι με την πέτρα αλλά και πολλοί με το ξύλο.

Άλλο ένα  κύριο και παλιό επάγγελμα ήταν αυτό του Αγωγιάτη (Κιρατζή).΄Ηταν οι μεταφορείς μακρινών αποστάσεων και οι Πραμαντιώτες το άσκησαν για πολλά χρόνια. Σκληρή δουλειά και οι περισσότεροι  πέθαιναν πριν τα  50-60 χρόνια. Η εμφάνιση των αυτοκινήτων σήμανε και το τέλος αυτού του επαγγέλματος

Κτηνοτροφία και τσελιγκάτα: Οι πλαγιές και οι κορφές των Τζουμέρκων κάθε καλοκαίρι γέμιζαν από τα μεγάλα κοπάδια των τσελιγκάδων. Η κτηνοτροφία από παλιά αποτελούσε την κύρια δραστηριότητα αφού οι μικρές καλλιεργήσιμες εκτάσεις δεν ευνοούσαν την εκτεταμένη καλλιέργεια. Στην πορεία διάφορες συνθήκες ανάγκασαν  τους κτηνοτρόφους να δημιουργήσουν τα τσελιγκάτα, ενώνοντας  τα κοπάδια τους κάτω από την ηγεσία του τσέλιγκα ή αρχιτσέλιγκα, που διέθετε τα περισσότερα ζώα και ο οποίος μπορούσε ευκολότερα να νοικιάσει βοσκοτόπια. Σήμερα τα τσελιγκάτα υπάρχουν αλλά όχι με την παλιά δυναμική.

Οι ραφτάδες: Άλλο ένα επάγγελμα με το οποίο ασχολήθηκαν οι κάτοικοι ήταν αυτό του ράφτη που ασκούνταν εποχιακά και στις μετακινήσεις τους σε μακρινές περιοχές κουβαλούσαν τα σύνεργα της δουλειάς. Οι ραφτάδες είχαν κι αυτοί την δική τους συνθηματική γλώσσα τα «μπουκουρέικα» που προέρχεται από τη λέξη μπούκουρας = ράφτης.

Με καταγωγή από τα Πράμαντα

Ο Κώστας Μπέκας ο πρωτομάστορας του γεφυριού της Πλάκας, γεννήθηκε στα Πράμαντα το 1825 και έμαθε από μικρός την τέχνη της πέτρας και ανέλαβε την εκτέλεση μεγάλων και σημαντικών έργων, κυρίως εκκλησιών, αρχοντικών και γεφυριών.

Εδώ γεννήθηκε ο δικηγόρος, πολιτικός και ιστορικός συγγραφέας Δημήτριος Φ. Καρατζένης (1904-1989). Ο Δ. Καρατζένης άφησε εποχή με το ιστορικό υλικό που αναφέρεται στην Άρτα και την ευρύτερη περιοχή, από το 1800 ως την απελευθέρωση του 1881.

Από τα Πράμαντα κατάγεται και η οικογένεια Γεωργάκη, που έδωσε πολλούς πραγματικούς καλλιτέχνες, πελεκάνους και ξυλογλύπτες. Καλύτερος όλων θεωρείται ο Βασίλης Γεωργάκης (1853-1935) που ακόμη και σήμερα παραμένει  θρύλος για την περιοχή των Τζουμέρκων.

Άλλος ένας λαϊκός μάστορας των Τζουμέρκων από τα Πράμαντα είναι ο Φώτης Καρατζένης. Γεννήθηκε το 1869 και μεγάλωσε σε οικογένεια μαστόρων της πέτρας. Από νωρίς νωρίς συμμετείχε μαθαίνοντας στην παρέα του πατέρα του.

Από τα Πράμαντα κατάγεται και ο δάσκαλος Κώστας Τσίρκας (1906-1944). Το 1930 μετατέθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου και οργανώθηκε στο ΚΚΕ. Το 1938 συνελήφθη και οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης κομμουνιστών της Ακροναυπλίας. Ο Κώστας Τσίρκας εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά του 1944 μαζί με τους 200 κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, σε αντίποινα για τη δολοφονία ενός Γερμανού στρατηγού και της συνοδείας του από αντάρτες του ΕΛΑΣ κοντά στους Μολάους στην Πελοπόννησο. Χωρίς να έχουν τελέσει κανένα αδίκημα κατά των κατακτητών, δεδομένου ότι σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής ήταν εξόριστοι ή έγκλειστοι σε φυλακές, οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα αποκλειστικά και μόνο λόγω των πολιτικών τους πεποιθήσεων.

Τα Πράμαντα σήμερα

Δυστυχώς σήμερα παραδοσιακά κτίσματα στο χωριό δεν υπάρχουν, εκτός από ελάχιστα που αποτελούν δείγματα της τοπικής αρχιτεκτονικής. Η πυρπόληση του χωριού από τους Γερμανούς και ο σεισμός του 1967 κατέστρεψαν πολλά από τα παραδοσιακά σπίτια.

Στο κέντρο των Πραμάντων είναι η όμορφη πλακόστρωτη πλατεία με τον τεράστιο πλάτανο, που αποτελούσε και αποτελεί σημείο αναφοράς των εορταστικών εκδηλώσεων των θρησκευτικών πανηγυριών αλλά και των συναντήσεων των Πραμαντιωτών τις μέρες του καλοκαιριού που συγκεντρώνονται στο γενέθλιο τόπο τους.

Στην πλατεία δεσπόζει η κεντρική εκκλησία της Αγίας Παρασκευής που έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό μνημείο. Η εκκλησία είναι τρίκλιτη βασιλική του 19ου αιώνα η οποία έχει διάφορα αρχιτεκτονικά στοιχεία που αποτελούν δείγματα της αστικής αρχιτεκτονικής, προσαρμοσμένα με τέχνη από τους Τζουμερκιώτες μαστόρους.

Εκδηλώσεις: Στην εορτή της Αγίας Παρασκευής Θεία Λειτουργία στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής και βραδινό βανηγύρι στην Πλατεία (25-26-27). Στις 27 χορεύεται ο καγκελάρης. Το «Καγκελάρι» ή «Καγκελάρης» είναι ένας επιβλητικός κυκλικός χορός ο οποίος γίνεται μια φορά το χρόνο και συμμετέχουν όλοι. Το όνομά του το πήρε από δεξιόστροφα και αριστερόστροφα γυρίσματα που διαγράφουν οι χορευτές, τις λεγόμενες «Κύκλες», και η ονομασία “Καγκελάρι” είναι μεταγενέστερη.

Επίσης στην πλατεία βρίσκεται η Bρύση του Αράπη που παριστάνει ένα ανθρώπινο κεφάλι με κρουνό που βγαίνει από το στόμα του. Είναι έργο του Πραμαντιώτη πρωτομάστορα Βασιλείου Χρ. Γεωργάκη και δημιουργήθηκε το 1887. Το όνομα, λέγεται, πως προέρχεται από κάποιον αράπη που στεκόταν εδώκαι μάζευε τους φόρους υποτελείας .

Το Μνημείο της Γυναίκα της Πράμαντας είναι ένα γλυπτό στο κέντρο χωριού που θυμίζει τη συμβολή της γυναίκας Ηπειρώτισσας στους αγώνες του έθνους.

Η περιοχή των Τζουμέρκων τα τελευταία χρόνια έχει κάνει τεράστια άλματα στην προώθηση του τουρισμού, με την συμμετοχή και ενασχόληση των επαγγελματιών και με την υποστήριξη των φορέων.

Σήμερα τα Πράμαντα είναι ένα ζωντανό χωριό στο κέντρο της ευρύτερης περιοχής και έδρα του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων με πληθυσμό περίπου 800 κατοίκους, ο οποίος την καλοκαιρινή περίοδο ξεπερνάει τους 1500. Διαθέτει ταβέρνες, ζαχαροπλαστεία, καφετέριες και νυχτερινή διασκέδαση. Επίσης διαθέτει σύγχρονο Κέντρο Υγείας, φαρμακείο, κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, πρατήριο καυσίμων, τράπεζα, ATM, ταχυδρομείο, αστυνομικό τμήμα και σχολεία όλων των βαθμίδων. Σε αυτό το παραδοσιακό κεφαλοχώρι, που συνδυάζει το σύγχρονο τρόπο ζωής, ο επισκέπτης μπορεί να βρει πληροφορίες για ό,τι χρειαστεί.

Το εύρος δραστηριοτήτων σε ένα τέτοιο φυσικό περιβάλλον είναι μεγάλο και οι επιλογές ανάλογες με τον διαθέσιμο χρόνο, τις αντοχές και τη διάθεση. Ορεινοί όγκοι και κορφές για τους λάτρεις της ορειβασίας, μονοπάτια για πεζοπορία, επίσκεψη σε καταρράκτες, rafting στον Άραχθο και τον Καλαρρύτικο, κατάβαση φαραγγιών για τους τολμηρούς, εκδρομές με αυτοκίνητο στα γύρω παραδοσιακά χωριά, επίσκεψη σε μοναστήρια, εκκλησίες και γεφύρια. Ένας ιδιαίτερος προορισμός και πέρα από τους καλοκαιρινούς μήνες.

Τι να δείτε μέσα και έξω από τα Πράμαντα

Η Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στα Πράμαντα

Στο μέρος παλιά ήταν ένα μικρό εκκλησάκι αφιερωμένο στην Αγία Παρασκευή. Το 1890 θεμελιώθηκε η καινούρια εκκλησία βασιλικού ρυθμού με τρούλους με την καθοδήγηση του λαϊκού αρχιτέκτονα Κων. Μπέκα, ο οποίος κατάγονταν από τα Πράμαντα. Με το ποσό των εισφορών των κατοίκων και την προσωπική εργασία των χωριανών ,ανδρών και γυναικών, το έργο προχώρησε μέχρις ενός σημείου και κατόπιν σταμάτησε λόγω έλλειψης χρημάτων.

Το 1904 συγκεντρώθηκε το σεβαστό για εκείνη την εποχή ποσό των 10.000 δραχμών, από εισφορές των κατοίκων (εράνους) και από εσωτερικό δάνειο από τους οικονομικά ευκατάστατους πατριώτες. Ο Κων. Μπέκας είχε πεθάνει και την εργολαβία ανέλαβαν οι δυο πρωτομάστορες Ιωάννης Τσιακούμης και Κωνσταντίνος Τόδουλος.

Η Μονή της Αγίας Παρασκευής

Έξω από το χωριό στο δρόμο για Μελισσουργούς χτισμένη πάνω σ’ ένα λόφο με πλούσια βλάστηση από λεύκες και έλατα βρίσκεται η Μονή της Αγίας Παρασκευής . Είναι μια μεγάλη τρίκλιτη βασιλική περιτοιχισμένη και σκεπασμένη με πλάκες ,με χαγιάτι, κελιά στην μπροστινή πλευρά, ξενώνες στον όροφο και μια όμορφη πετρόχτιστη πηγή . Η Μονή διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη σύγχρονη ιστορία, καθώς ήταν έδρα του οπλαρχηγού Πουτέτση κατά τους αγώνες του 1912-1913.

Το γεφύρι της Πλάκας

Τα ιστορικά μνημεία αποτελούν αξιοθέατο, ανακαλούν στη μνήμη σημαντικές στιγμές της ιστορίας, αλλά ταυτόχρονα λειτουργούν σαν πόλος έλξης για τους επισκέπτες. Αποτελούν μοναδικά δείγματα της ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής παράδοσης και του νεοελληνικού πολιτισμού.

Το γεφύρι της Πλάκας είναι από τα πιο γνωστά γεφύρια, όχι μόνο για την ιστορία του αλλά και για την άρτια κατασκευή του και την υπέροχη αρχιτεκτονική του. Γεφυρώνει τον Άραχθο ένα από πιο ορμητικά ποτάμια της Ηπείρου και είναι το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι των Βαλκανίων και το τρίτο μεγαλύτερο στην Ευρώπη.

Το γεφύρι και ο υδρόμυλος των Χριστών

Δίτοξο γεφύρι το οποίο γεφυρώνει το Μελισσουργιώτικο ρέμα και βρίσκεται αμέσως μετά τον οικισμό των Χριστών στο δρόμο για τα Πράμαντα. Κατασκευάστηκε κατά την διάρκεια των πρώτων ετών της απελευθέρωσης (1833-1890) και αντικατέστησε άλλο παλαιότερο που βρισκόταν στην κατάντη. Δίπλα υπάρχει ένας παραδοσιακός νερόμυλος, ο οποίος στο διάστημα 1881-1912 χρησιμοποιήθηκε σαν στρατιωτικό και τελωνειακό φυλάκιο.

Το γεφύρι του Συγκούνα

Μονότοξο πέτρινο γεφύρι με επίπεδο κατάστρωμα γεφυρώνει τον Καλαρρύτικο ποταμό. Είναι σκαρφαλωμένο στα βράχια των δύο πλευρών του ποταμού. Το γεφύρι το κατασκεύασε ο Συρρακιώτης μεγαλέμπορος Συγκούνας, καθώς από αυτό το σημείο περνούσε τα εμπορεύματά του προς την Άρτα.

Πριν από την κατασκευή του γεφυριού η μεταφορά των εμπορευμάτων γινόταν με ένα συρματόσκοινο, που ήταν στερεωμένο στις δύο πλευρές του ποταμού. Βρίσκεται στον δρόμο από την Κηπίνα προς τους Χριστούς.

Δραστηριότητες

Φαράγγια και καταρράκτες, κορφές και ποτάμια, ορεινές διαδρομές, δάση και οροπέδια… μεγαλόπρεπα στολίδια της γης.

Η περιοχή γύρω από τα Πράμαντα καθώς και η ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων είναι γεμάτη από τοπία που επισφραγίζουν την άγρια και αυθεντική ομορφιά της φύσης προσκαλώντας τον επισκέπτη στη μύηση και τη βιωματική απόλαυση.

Στρογγούλα

Η όμορφη κορυφή των Τζουμέρκων με το χαρακτηριστικό της σχήμα είναι το σήμα κατατεθέν των Πραμάντων και αγαπημένη κορυφή των ορειβατών. Εντυπωσιακή όλες τις εποχές του χρόνου και ορατή από όλες τις πλευρές μαγνητίζει το βλέμμα.

Η ονομασία, κατά μία εκδοχή, προέρχεται από τη στρούγκα που ήταν από παλιά σε μια μικρή ομαλή επιφάνεια στο μέσο του ύψους τους βουνού. Επειδή όμως λόγω της απόκρημνης επιφάνειας μόνον λίγα πρόβατα μπορούσαν να βοσκήσουν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, γι’ αυτό και ονομάστηκε «στρογκούλα» δηλαδή μικρή στρούγκα.

Μια άλλη εκδοχή θέλει την ονομασία Στρογγούλα λόγω του στρογγυλού του όγκου της. Ανάλογη με την υιοθέτηση της εκδοχής είναι και η γραφή της λέξης.

Το δάσος του Μαρκόπουλου

Το ελατόδασος πάνω από το χωριό. Λόγω της μεγάλης του έκτασης η αρχική του ονομασία ήταν Μακρόπουλο αλλά με το πέρασμα του χρόνου και χάριν ευφωνίας έγινε Μαρκόπουλο. Σε κάποια περίοδο που ο πληθυσμός του χωριού είχε αυξηθεί και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις δεν επαρκούσαν ξεχέρσωσαν διάφορα τμήματα για καλλιέργεια.

Όταν η καλλιέργεια σταμάτησε, το δάσος αναδασώθηκε και έφτασε στη σημερινή του μορφή. Από το χωριό ξεκινάει μονοπάτι και μια υπέροχη διαδρομή μέσα στο ελατόδασος. Πρώτη στάση είναι η πηγή Σκάλα που είναι η πηγή από την οποία υδρεύεται το χωριό. Λέγεται Σκάλα γιατί είναι η πρώτη βαθμίδα για το ανέβασμα προς το δάσος του Μαρκόπουλου.

Η επόμενη πηγή είναι η Κερασιά και το μονοπάτι φτάνει μέχρι το καταφύγιο Πραμάντων.

Το καταφύγιο των Πραμάντων

Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 1260 μ. σε ένα πανέμορφο οροπέδιο κάτω από τη βόρεια πλευρά της Στρογγούλας και με εκπληκτική θέα στον όγκο της Κακαρδίτσας.

Λειτουργεί από το 2006 με κρεβάτια, οργανωμένη κουζίνα, τραπεζαρία, καθιστικό και τζάκι. Δίπλα στο Καταφύγιο, είναι κτισμένο ένα μικρό υπαίθριο θέατρο.

Τσόπελας

Είναι οικισμός των Πραμάντων, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει αξιοποιηθεί σημαντικά. Αποτελεί καλοκαιρινό προορισμό πολλών Πραμαντιωτών που ζουν μακριά και έρχονται τα καλοκαίρια στην πατρίδα. Πολύ όμορφη η πλατεία του οικισμού και γενικά είναι ένας πολύ φροντισμένος οικισμός.Τα τελευταία χρόνια έχουν κτιστεί αξιόλογες ξενοδοχειακές μονάδες.

Μελισσουργοί

Λίγα χιλιόμετρα από τα Πράμαντα είναι οι Μελισσουργοί με τις τρεις πλατείες και τον όγκο των βουνών τριγύρω με την άγρια ομορφιά που συναρπάζει. Από τα πανέμορφα χωριά των Τζουμέρκων με εντυπωσιακές περιοχές για εξερευνήσεις και δραστηριότητες και με τουριστική υποδομή.

Επίσης σε μικρή απόσταση πριν από το χωριό μια πινακίδα δείχνει το δρόμο για το καταφύγιο των Μελισσουργών σε υψόμετρο 1209μ.

Ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου

Η Στρογκούλα ποτέ δεν παύει να γοητεύει. Από τη βόρεια πλευρά της ξεπηδάει ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου με μήκος 350μ. και με συνεχή ροή όλες τις εποχές. Ο καταρράκτης στην πορεία του σχηματίζει το ρέμα της Κοφερίτας το οποίο χύνεται στο ρέμα των Μελισσουργών. Η διαδρομή είναι εύκολη και με σήμανση και ξεκινάει είτε από το Καταφύγιο των Πραμάντων, είτε από το Καταφύγιο των Μελισσουργών.

Μισή ώρα περίπου βαδίζουμε μέσα σε δάσος από έλατα ώσπου να βγούμε σε ανοιχτή περιοχή. Ακολουθώντας την πορεία και έχοντας οπτική επαφή με τον καταρράκτη πεζοπορούμε για σαράντα περίπου λεπτά. Αφήνοντας το βλέμμα να πλανηθεί από δεξιά προς τα αριστερά βλέπουμε το βόρειο τμήμα της Στρογγούλας, το Γερακοβούνι και την κορυφή Αγκάθι, τον Αυχένα του Αυτιού και τέλος τον έντυπωσιακό όγκο της Κακαρδίτσας.

Ο μαγικός κόσμος της Ανεμότρυπας

Τρία χιλιόμετρα από τα Πράμαντα βρίσκεται το σπήλαιο της Ανεμότρυπας και είναι κάτι που πρέπει ς να δείτε οπωσδήποτε. Το σπήλαιο ανακαλύφτηκε το 1960 και εξερευνήθηκε από την Άννα Πετροχείλου. Μελετήθηκε και εξερευνήθηκε τμήμα του σπηλαίου μήκους 270 μέτρων περίπου. Το 2000 αξιοποιήθηκαν τουριστικά τα 250 μέτρα και σήμερα είναι προσβάσιμο στους επισκέπτες.

Οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες με τους διάφορους σχηματισμούς και τα χρώματα δημιουργούν ένα απόκοσμο σκηνικό. Κι εκείνο βέβαια που αντιλαμβάνεται ο επισκέπτης είναι η καθαρή ατμόσφαιρα που δείχνει ότι το σπήλαιο έχει φυσικό εξαερισμό και επίσης είναι αισθητή η παντελής έλλειψη της μυρωδιάς από τη μούχλα που έχουν τα περισσότερα σπήλαια.

Ο δίδυμος καταρράκτης των Τζουμέρκων

Οι καταρράκτες βρίσκονται κοντά στον οικισμό Κρυοπηγή που ανήκει στο χωριό Καταρράκτης στις δυτικές πλαγιές των Τζουμέρκων. Ο βορινός καταρράκτης είναι πιο ορμητικός και έχει ύψος 87 μ., ενώ ο νότιος φτάνει τα 100 μ. Από πάνω τους στέκονται οι βορειοδυτικές κορφές των Τζουμέρκων, δημιουργώντας έτσι ένα εντυπωσιακό σκηνικό. Τα νερά από το βουνό καταλήγουν μετά από μια οφιοειδή πορεία 10 περίπου χιλιομέτρων στον ποταμό Άραχθο.

Στην περιοχή των καταρρακτών έχει δημιουργηθεί πλακόστρωτη διαδρομή και γεφυράκια και έτσι η προσέγγιση είναι πολύ εύκολη, ενώ πολύ κοντά λειτουργεί και ένα αναψυκτήριο. Καλύτερη εποχή για να τους επισκεφθείτε είναι προς τα τέλη του Μάη, καθώς τότε τα νερά είναι πολλά και η δύναμη της πτώσης τους είναι εντυπωσιακή.

Ο καταρράκτης Καμήλι στο Ματσούκι

Ένας από τους εντυπωσιακότερους καταρράκτες της περιοχής βρίσκεται λίγο πριν από το χωριό Ματσούκι. Πρόκειται για τον καταρράκτη “Καμήλι” ο οποίος είναι εντυπωσιακός όχι για το ύψος του (50 μέτρα) αλλά για το μεγάλο όγκο νερού που κατεβάζει ακόμα και τους καλοκαιρινούς μήνες. Από τις ψηλές κορυφές, όπως ο Καταρραχιάς (2280μ.) και τα Κριθάρια (2200μ.), δημιουργούνται ρέματα. Δύο από αυτά, ο Μαυριάς και η Γκούρα, διασχίζουν το Ματσούκι και δημιουργώντας έναν εντυπωσιακό καταρράκτη χύνονται από ύψος 50 μέτρων.

Λίγο πιο κάτω ενώνονται με το Κόκκινο Ποτάμι και μαζί χύνονται στο Ματσουκιώτικο Ρέμα, το οποίο διασχίζει το ομώνυμο φαράγγι του, και στην πορεία δέχεται τα νερά του Καρλίμπου, ενώ μετά το Γεφύρι της Κηπίνας χύνεται στον Καλαρρύτικο ποταμό στο σημείο που χύνεται και το Μελισσουριώτικο Ρέμα.

Πηγές – Παραπομπές – Βιβλιογραφία

Πολλές από τις ιστορικές πληροφορίες που θα βρείτε στο άρθρο των Πραμάντων βασίστηκαν στο βιβλίο “Πράμαντα Τζουμέρκων – Ιωαννίνων, Ιστορία – Λαογραφία” της Αδελφότητος Πραμάντων.

<p>The post Πράμαντα – Στους πρόποδες της Στρογγούλας first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ψηλές και δυσπρόσιτες οροσειρές, λεκανοπέδια, βουνά άγρια και ταυτόχρονα υπέροχα, κορυφές χιονισμένες  που χάνονται στα σύννεφα, ποτάμια ορμητικά, καταρράκτες εντυπωσιακοί, εποχές με εναλλαγές χρωμάτων. Αυτά είναι τα Αθαμανικά όρη ή Τζουμέρκα.

Το μοναδικό τους άνοιγμα προς τη νοτιοδυτική πλευρά αφήνει να περάσει ο ορμητικός Άραχθος ενώ στα ανατολικά  βρίσκεται ο αυχένας του Αυτιού που αποτελούσε από τα αρχαία χρόνια μία από τις τρεις διαβάσεις από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία. Σ΄αυτήν ακριβώς τη διάβαση στα 1.100 μ ύψος στο λεκανοπέδιο  που σχηματίζεται ανάμεσα στον όγκο της Κακαρδίτσας και της Στρογγούλας είναι χτισμένοι οι Μελισσουργοί.

“…κι ανέβηκα στις βουνοκορφές αγναντεύοντας τον ήλιο και μου χαμογέλασαν τα ελάτια και τα μυρωμένα κέδρα απάλυναν το πονεμένο σώμα μου…»

Κώστας Στάμου (Τζουμερκιώτικα Χρονικά 2014 σελ. 193)

Το χωριό ανήκει  στο νομό Άρτας και είναι  ένα από τα Κεφαλοχώρια του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων. Βρίσκεται  πολύ κοντά στα Πράμαντα Ιωαννίνων και απέχει 72 χιλ. από την Άρτα και 70 χλμ. από τα Ιωάννινα.

Ιστορία και Πληροφορίες

Η ακριβής χρονολογία της δημιουργία του οικισμού είναι άγνωστη. Υπάρχει μία άποψη πως οι Μελισσουργοί δημιουργήθηκαν από τη σύμπτυξη μικροοικισμών κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα (τάφοι συλημένοι, υπολείμματα ξυλανθράκων κ.ά.) που βρέθηκαν στους Μελισσουργούς στις θέσεις Καστανιά, Ντόβρου, Γκρίτσανα, Σκρίπτα, Ζιζίνα και Ζηλέουση αποδεικνύουν κοινωνία οργανωμένη.

Πάντως χρυσόβουλο του Αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως (1321) που καταργεί αυθαίρετη πράξη (1272) του στρατιωτικού διοικητή Καβάσιλα με την οποία ο δεύτερος είχε δώσει τους Μελισσουργούς στη Μητρόπολη Δρυϊνουπόλεως, επαναφέροντάς το χωριό στη Μητρόπολη Ιωαννίνων, αποτελεί αδιάσειστη μαρτυρία της ύπαρξης του χωριού από την εποχή εκείνη.

Πηγή: Το δεύτερον χρυσόβουλλον Ανδρονίκου του Β’ του Παλαιολόγου υπέρ της εκκλησίας των Ιωαννίνων – Κ. Δ. Μερτζιου

Για την προέλευση του τοπωνυμίου “Μελισσουργοί” επικρατέστερη είναι η εκδοχή κατά την οποία η ονομασία αποδίδεται στους κατοίκους μεταφορικά, παρομοιάζοντας αυτούς με τη μέλισσα που είναι υπόδειγμα εργατικότητας.

Η ακριβής χρονολογία της δημιουργία του οικισμού είναι άγνωστη. Υπάρχει μία άποψη πως οι Μελισσουργοί δημιουργήθηκαν από τη σύμπτυξη μικροοικισμών κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Αρχαιολογικά ευρήματα (τάφοι συλημένοι, υπολείμματα ξυλανθράκων κ.ά.) που βρέθηκαν στους Μελισσουργούς στις θέσεις Καστανιά, Ντόβρου, Γκρίτσανα, Σκρίπτα, Ζιζίνα και Ζηλέουση αποδεικνύουν κοινωνία οργανωμένη κατά την αρχαιότητα.

Πάντως χρυσόβουλο του Αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως (1321) που καταργεί αυθαίρετη πράξη (1272) του στρατιωτικού διοικητή Καβάσιλα με την οποία ο δεύτερος είχε δώσει τους Μελισσουργούς στη Μητρόπολη Δρυϊνουπόλεως, επαναφέροντάς το χωριό στη Μητρόπολη Ιωαννίνων, αποτελεί αδιάσειστη μαρτυρία της ύπαρξης του χωριού από την εποχή εκείνη.

Πηγή: Ηπειρωτική Εστία τεύχος 2, 1952

Οι Μελισσουργοί όπως και το γειτονικό χωριό των Πραμάντων συμμετείχε σε όλους τους απελευθερωτικούς αγώνες. Όταν η επανάσταση στους Καλαρρύτες και το Συρράκο απέτυχε οι κάτοικοι των Μελισσουργών βοήθησαν και φυγάδευσαν τους κατοίκους από τον αυχένα του Αυτιού. Πολλοί από τους άνδρες τάχτηκαν στο πλευρό του Καραϊσκάκη και του Μπακόλα. Το 1854 συμμετείχαν στη μάχη του Πέτα στο πλευρό του Τζαβέλλα. Στην περιοχή των Μελισσουργών ήταν ένα από τα λημέρια του Κατσαντώνη.

Στην περίοδο της Γερμανικής κατοχής το χωριό υπήρξε λημέρι του ΕΛΑΣ. Στους Μελισσουργούς ήταν και η τελευταία  πολιτική ομιλία του Άρη Βελουχιώτη τον Μάιο του 1945.

Βασική ασχολία υπήρξε η κτηνοτροφία η οποία ασκήθηκε με την μορφή των τσελιγκάτων. Η αρχική κτηνοτροφία ήταν περιορισμένη με μικρά κοπάδια. Βαθμιαία η κτηνοτροφία αναπτύχτηκε, ο αριθμός των ζώων αυξήθηκε και οι κτηνοτρόφοι επέκτειναν τη βοσκή στα μέχρι τότε έρημα οροπέδια. Από το 1881 και μετά μια σειρά γεγονότων οδήγησε στην παρακμή της κτηνοτροφίας.

Άλλες ασχολίες ήταν η γεωργία, η καλλιέργεια κηπευτικών και η δενδροκομία που κάλυπταν τις ανάγκες διατροφής τους. Με την αμπελοκαλλιέργεια ασχολήθηκαν για ένα μεγάλο διάστημα, αποκομίζοντας μάλιστα κέρδη. Όταν όμως το 1897 ο περονόσπορος πρόσβαλε τα κλήματα η καταπολέμησή του ήταν πολύπλοκη και πολύχρονη και δεν ήταν δυνατό να αφήσουν τις κύριες ασχολίες τους και έτσι τα αμπέλια εγκαταλείφτηκαν.

Οι κάτοικοι των Μελισσουργών δούλεψαν, όπως και αυτοί των Πραμάντων, σαν «αγωγιάτες (κιρατζήδες)»

«…Τα καραβάνια συνήθως αποτελούνταν από 10 μέχρι 40 ζώα από τα οποία τα περισσότερα ήταν μουλάρια καθώς αυτά ήταν πιο ανθεκτικά από τα άλογα. Κάθε μεγάλο καραβάνι, κατά την πορεία και σύμφωνα με τους κανόνες του σιναφιού, είχε το δικαίωμα να κρεμάσει στα ζώα κουδούνια, κατασκευασμένα από ορείχαλκο και εναρμονισμένα στους ήχους. Τα κουδούνια τα κρεμούσαν στα διαλεχτά άλογα, τα «κουδουνάτα» ή τα «μπροστάρια», με δερμάτινο περιλαίμιο…»  

Αναστασία Γ. Καρρά « Αγωγιάτης ή Κιρατζής» στο Περιοδικό Μελισσουργοί Άρτας Τεύχη 103 και 104

Μελισσουργοί: Τι να δείτε

Ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου

Ένα από τα πιο όμορφα σημεία της περιοχής είναι ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου που ξεπηδάει από τη βόρεια πλευρά της Στρογγούλας έχοντας μήκος 350μ. και συνεχή ροή όλες τις εποχές. Ο καταρράκτης στην πορεία του σχηματίζει το ρέμα της Κοφερίτας το οποίο χύνεται στο ρέμα των Μελισσουργών. Η διαδρομή είναι εύκολη και με σήμανση και ξεκινάει είτε από το Καταφύγιο των Πραμάντων, είτε από το Καταφύγιο των Μελισσουργών.

Μισή ώρα περίπου βαδίζουμε μέσα σε δάσος από έλατα ώσπου να βγούμε. Ακολουθώντας την πορεία και έχοντας οπτική επαφή με τον καταρράκτη πεζοπορούμε για σαράντα περίπου λεπτά. Αφήνοντας το βλέμμα να πλανηθεί από δεξιά προς τα αριστερά βλέπουμε το βόρειο τμήμα της Στρογγούλας, το Γερακοβούνι και την κορυφή Αγκάθι, τον Αυχένα του Αυτιού και τέλος τον έντυπωσιακό όγκο της Κακαρδίτσας.

Το γεφύρι της Κοφερίτας

Βρίσκεται έξω από το χωριό νότια στη θέση Κοφερίτα και γεφυρώνει το ομώνυμο ποτάμι. Είναι μονότοξο και η ημικυκλική του καμάρα έχει άνοιγμα 10.60 μ. και ύψος 5.80μ. Πρόκειται για ένα από τα τελευταία πέτρινα γεφύρια της περιοχής αφού κατασκευάστηκε στη Γερμανική κατοχή του 1942-43. Το γεφύρι κτίστηκε σταδιακά από ντόπιους μαστόρους και ολοκληρώθηκε με τη βοήθεια μαστόρων από τους Ραφταναίους. Οι κάτοικοι εξόφλησαν πληρώνοντας σε είδος, κυρίως καλαμπόκι. Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από αντάρτες του ΕΛΑΣ και στη συνέχεια από τους κτηνοτρόφους του χωριού.

Πηγή: Σπύρος Μαντάς, Γεφυρογραφία της Πίνδου, Τόμος Β΄, Το Γεφύρι της Κοφερίτας σελ. 324

Από την πλατεία του χωριού ένα κατηφορικός δρόμος οδηγεί στο γεφύρι. Πριν το γεφύρι υπάρχει μονοπάτι που οδηγεί σε σημείο θέασης του γεφυριού. Το μονοπάτι είναι απόλυτα ασφαλές και συνεχίζει μέχρι την κοίτη του ποταμού.

Εκκλησίες και Μοναστήρια

Η Μονή του Αγίου Νικολάου

Η ακριβής ημερομηνία δεν έχει προσδιοριστεί, πάντως εικάζεται ότι κτίστηκε από τους πρώτους κατοίκους που συνοίκησαν στο Μεσοχώρι και αποτελέσαν τον πυρήνα του χωριού.

Η Μονή Εισοδίων της Θεοτόκου

ήμερα σώζεται μόνον το καθολικό του και βρίσκεται ακριβώς απένταντι από τους Μελισσουργούς στην πλαγιά του βουνού πάνω από το μελισσουργιώτικο ρέμα και λίγο πιο κάτω από το ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής.

Η Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου

Σήμερα βρίσκεται η ομώνυμη εκκλησία του χωριού – στα ΒΔ των Μελισσουργών και η οποία, σύμφωνα με την κτητορική της επιγραφή, ανακαινίστηκε εκ θεμελίων το 1843.

Το Εξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής

Πάνω από το καθολικό της Μονής των Εισοδίων της Παναγίας υπάρχει το παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής που δεν είναι αγιογραφημένο και, σύμφωνα με τη μαρμάρινη πλάκα στον δυτικό τοίχο, η χρονολογία της αρχικής κατασκευής του είναι άγνωστη.

Το εξωκλήσι του Άγιου Κοσμά

Σε ένα μέρος με εκπληκτική θέα βρίσκεται αυτό το ξωκλήσι αφιερωμένο στον Κοσμά τον Αιτωλό που πέρασε από το χωριό και φιλοξενήθηκε, κατηχήθηκε και ενέπνευσε τους κατοίκους.

Το εξωκλήσι του Αγίου Μάρκου

Βρίσκεται μέσα στο χωριό και έχει πρόσβαση από πλακόστρωτα μονοπάτια

Μελισσουργοί: Δραστηριότητες

Οι Μελισσουργοί ανήκουν στην περιοχή των Τζουμέρκων, μια από τις πλέον εντυπωσιακές περιοχές της Ελλάδας και προσφέρονται για πάσης φύσεως δραστηριότητες. Αναρρίχηση και καταρρίχηση (rappel) στα φαράγγια, ορεινή ποδηλασία και οδήγηση με μοτοσυκλέτες και 4Χ4. Μονοπάτια για πεζοπορία σε εύκολες και δύσκολες διαδρομές. Επίσκεψη στα γύρω χωριά, στα γεφύρια και τα μοναστήρια που αποτελούν αρχιτεκτονικό πλούτο.

Σε μικρή απόσταση από το χωριό βρίσκεται το ορεινό καταφύγιο των Μελισσουργών. Κτισμένο μέσα στο δάσος με υπέροχη θέα στις βουνοκορφές, προσφέρεται όχι μόνο για διαμονή και φαγητό αλλά επίσης και για δραστηριότητες μικρής και μεγάλης δυσκολίας στα γύρω βουνά.

Πληροφορίες: http://katafigiomelissourgwn.blogspot.com/p/blog-page_40.html

Το καταφύγιο των Μελισσουργών

Η διαμονή και εστίαση στην περιοχή καλύπτει όλες τις προδιαγραφές για άνετες και ενδιαφέρουσες διακοπές. Η περιοχή των Τζουμέρκων τα τελευταία χρόνια έχει αξιοποιηθεί τουριστικά και απόδειξη είναι ότι η επισκεψιμότητα παραμένει υψηλή και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Εκδηλώσεις

Το χωριό γιορτάζει στις 15 Αυγούστου την Κοίμηση της Θεοτόκου και γίνεται το μεγαλύτερο πανηγύρι των Τζουμέρκων στην Κάτω Πλατεία που είναι και η εκκλησία της Παναγίας. Και όπως κάθε χρόνο παραδοσιακά εκείνη τη μέρα χορεύεται το διπλοκάγκελο.

<p>The post Μελισσουργοί – Αφιέρωμα στο πανέμορφο ορεινό χωριό των Τζουμέρκων first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ο χαρακτηρισμός «φυτώριο των λαϊκών ζωγράφων» οφείλεται στο πλήθος των ντόπιων εκφραστών της λαϊκής ζωγραφικής. Από τον 15^ο αιώνα οι Χιονιάδες γίνονται γνωστοί σε αυτούς που ασχολούνται με τις λαϊκές τέχνες της Ηπείρου. Ο αριθμός αυτών των λαϊκών ζωγράφων ξεπερνάει τους 70. Ο αριθμός είναι μεγάλος αν σκεφθεί κάποιος ότι ο πληθυσμός ποτέ δεν ξεπέρασε τα 350-400 άτομα. Για δυόμιση περίπου αιώνες δραστηριοποιούνται σε πολλά μέρη όχι μόνον του ελλαδικού χώρου αλλά και στις γειτονικές χώρες.

Πηγή: Χιονιάδες, Έκδοση Δήμου Μαστοροχωρίων

Ιστορία και Πληροφορίες

Πηγή: http://chioniades.gr

Το χωριό είναι κτισμένο σε υψόμετρο 1150 περίπου μέτρων, στις ανατολικές πλαγιές του Γράμμου, και συγκεκριμένα κάτω από τις κορυφές Λεσίλι και Κιάφα-Μπάντρα. Η θέση του χωριού μέσα σε δάσος με τις βουνοκορφές και τις χαράδρες τριγύρω είναι υπέροχη. Η δε θέα στην κοιλάδα του Βουρμπιανίτικου ρέματος και στα βουνά του Σμόλικα στο βάθος είναι εκπληκτική. Από τις δύο πλευρές του χωριού οι δύο χείμαρροι ο Αλωνίτικος και ο Μανουράς, που σχηματίζονται από τις χιονοπτώσεις και τις πολλές βροχές, ενώνονται και χύνονται στον ποταμό Σαραντάπορο, παραπόταμο του Αώου.

Ακριβή στοιχεία για τη χρονολογία ίδρυσης του οικισμού δεν υπάρχουν. Τα σλαβικά τοπωνύμια που υπάρχουν στο χωριό και λέξεις που επικράτησαν στο λεξιλόγιο των κατοίκων μαρτυρούν ότι η περιοχή κατοικήθηκε πριν το 1000 μ.Χ. Είναι πολύ πιθανόν οι Χιονιάδες μαζί με άλλα χωριά της περιοχής να ενώθηκαν συγκροτώντας μια ενιαία κοινότητα. Κατά μια εκδοχή, οι πρώτοι κάτοικοι των Χιονάδων έχτισαν το πρώτο τους χωριό τον 14ο αιώνα στη θέση «Παλιόσπιτα», με κεντρική εκκλησία την υπάρχουσα εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Αργότερα τον 16ο αιώνα, άγνωστο γιατί, εγκατέλειψαν αυτήν την τοποθεσία και εγκαταστάθηκαν στη σημερινή.

Όσο για την ονομασία υπάρχουν τρεις εκδοχές με επικρατέστερη αυτή σύμφωνα με την οποία το τοπωνύμιο προέρχεται από τις πολλές χιονοπτώσεις, τους “χιονιάδες”, που πλήττουν την περιοχή.

Κατά τους χρόνους της οθωμανικής κυριαρχίας, παρατηρήθηκε αύξηση του ντόπιου πληθυσμού και ταυτόχρονα μόνιμη εγκατάσταση μεταναστών από άλλες περιοχές. Οι φυσικοί πόροι που υπήρχαν δεν επαρκούσαν να θρέψουν όλους τους κατοίκους γι’ αυτό ο ανδρικός πληθυσμός αναγκάστηκε να στραφεί σε άλλα επαγγέλματα τεχνικής φύσεως  μακριά από το χωριό. Άλλοι στράφηκαν στο εμπόριο και άλλοι ασχολήθηκαν με τεχνικά επαγγέλματα δουλεύοντας σαν μαραγκοί, χτίστες, αγιογράφοι και λαϊκοί ζωγράφοι.

Το 1855 με δωρεά της Αικατερίνης Παπά (3.000 γρόσια) κτίστηκε το πρώτο σχολικό κτίριο, και το Νοέμβριο του 1911 το δεύτερο κτίριο του σχολείου ήταν έτοιμο και λειτούργησε μέχρι το 1968. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας το σχολείο είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη και συγκέντρωνε μαθητές από τα γύρω χωριά (Ασημοχώρι, Πυρσόγιαννη, Βούρμπιανη, Ερσέκα) όπου μεταξύ των άλλων μαθημάτων διδάσκονταν Άλγεβρα και Γαλλικά.

Οι Χιονιαδίτες ζωγράφοι

Οι Χιονιαδίτες ζωγράφοι, εκτός από τις αγιογραφίες που αποτελούσε το κύριο έργο τους, ασχολούνταν και με άλλους τομείς της τέχνης τους , όπως το τοπίο, την προσωπογραφία, τις ιστορικές σκηνές , τη διακόσμηση προσόψεων από κασέλες και τη νεκρή φύση.

Η ζωγραφική τέχνη αποτελούσε υπόθεση καθαρά οικογενειακή. Τα νεότερα μέλη ασχολούνταν με τις δευτερεύουσες εργασίες και παράλληλα μαθήτευαν  δίπλα στους έμπειρους συγγενείς , βοηθώντας τους παράλληλα με τις δευτερεύουσες εργασίες. 

Ονόματα που ξεχώρισαν ήταν από τις  οικογένειες των Πασχαλάδων και των Μαρινάδων

Το επάγγελμα έδινε στους Χιονιαδίτες ζωγράφους οικονομική άνεση που τους επέτρεπε να ζουν με κάποια αρχοντιά και πολλοί είχαν τη δυνατότητα να σπουδάσουν τα παιδιά τους, παρ’ όλο που είχαν πολυμελείς οικογένειες.

Οι γνωστοί Χιονιαδίτες αγιογράφοι ανέρχονται στους 65 περίπου, εντυπωσιακός αριθμός για ένα χωριό που αριθμούσε 350-400 κατοίκους, χωρίς να αποκλείεται να υπάρχουν και άλλοι οι οποίοι εργάστηκαν ιδιαίτερα στα ελληνορθόδοξα χωριά της Βορείου Ηπείρου, ή σε άλλα μέρη της Ελλάδας.

Οι ρίζες της αγιογραφίας

Πηγή: Οι φυλές των Χιονιάδων, Κίτσος Μακρής, σελ. 13, Εκ Χιονιάδων, Τεύχος 1, Άνοιξη 1998

Για τις ρίζες της αγιογραφίας των Χιονιάδων υπάρχουν οι παρακάτω εκδοχές:

• Επειδή πολλοί από τους γνωστούς αγιογράφους – Μαρινάδες, Πασχαλάδες, Ζωγραφαίοι – βρέθηκαν για πολύ καιρό στο Άγιο Όρος, επικράτησε η παράδοση ότι οι πρώτοι αγιογράφοι των Χιονιάδων ήταν μαθητές του Εμμανουήλ Πανσέληνου (Έλληνας αγιογράφος από τη Θεσσαλονίκη, τέλη του 13ου – 14ου αιώνα).
• Άλλη εκδοχή λέει πως η τέχνη τους προήλθε από την Ιταλία. Κτηνοτρόφοι από το χωριό Αετομηλίτσα εγκαταστάθηκαν στoυς Χιονιάδες και όταν ύστερα από κάποιο βαρύ χειμώνα έχασαν τα κοπάδια τους, τα παιδιά τους πήγαν στην Ιταλία και έμαθαν την τέχνη.
• Και κατά τη τρίτη εκδοχή οι Χιονιαδίτες αγιογράφοι, κατάγονται από το Βυζάντιο, οι οποίοι μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως πέρασαν στην Ιταλία. Αργότερα αποβιβάστηκαν στην Ηγουμενίτσα και ακολούθως εγκαταστάθηκαν μόνιμα στους πιο πολιτισμένους και ελληνόφωνους Χιονιάδες.

Αξιοθέατα

Το γεφύρι στο Παρασπόρι

Πέτρινο μονότοξο γεφύρι στην ομώνυμη τοποθεσία, το οποίο συναντά κανείς λίγο πριν φθάσει στο χωριό στη θέση Παρασπόρι (Παρασπόρι=αγρός παραχωρηθείς προς εκμετάλλευσιν) πάνω από τον Αλωνίτικο Λάκκο, ένα ρέμα που καταλήγει στο Σαραντάπορο.

Χτίστηκε το 1866 σύμφωνα με επιγραφή που αναγραφόταν σε λίθινη πλάκα, χαμένη σήμερα, από Πυρσογιαννίτες μαστόρους με χρήματα (15 οθωμανικές λίρες) που πρόσφερε ο Δημήτριος Παπά Ιωάννου. Το γεφύρι κινδύνεψε να καταστραφεί λόγω του ορμητικού χειμάρρου ο οποίος με τον καιρό, κατέφαγε το έδαφος δίπλα στο γεφύρι και διεύρυνε το χάσμα του. Ευτυχώς το 2007, το γεφύρι συντηρήθηκε και προστέθηκε ξυλοκατασκευή εδραιωμένη σε πέτρινη βάση, που χτίστηκε γι’ αυτό το σκοπό.

Άγιος Αθανάσιος

O κεντρικός ναός του χωριού είναι ένας τυπικός ηπειρώτικος ναός του 19ου αιώνα. Ο παλαιότερος ναός ανακαινίστηκε το 1866, και κατασκευάστηκε καινούργιο τέμπλο. Ο προϋπάρχων ναός πιθανότατα ήταν κτίσμα περίπου του 1755. Ήταν εικονογραφημένος και διακοσμημένος από Χιονιαδίτες ζωγράφους, με φυτικά θέματα, στο τέμπλο ή στην οροφή, όπως φαίνεται από ζωγραφισμένα κομμάτια ξύλου που βρέθηκαν στη στέγη του ναού.

Άγιος Νικόλαος και τα παρεκκλήσια

Ο Άγιος Νικόλαος είναι σήμερα ένα μικρό παρεκκλήσι κοντά στο νεκροταφείο του χωριού. Παλαιότερα ήταν η εκκλησία του τρίτου συνοικισμού του χωριού, ο οποίος δεν υπάρχει σήμερα, ενώ διασώζεται και η παράδοση πως ήταν ο παλαιός κεντρικός ναός του χωριού. Τα παλιά παρεκκλήσια είναι αφιερωμένα στην Παναγία, την Αγία Παρασκευή, τον Προφήτη Ηλία και την Αγία Τριάδα.

Το Παλιό και το Καινούργιο Σχολείο

Στην πλατεία του χωριού υπάρχουν δύο πέτρινα κτίρια, τα οποία αποτέλεσαν το παλιό και το καινούργιο σχολείο των Χιονιάδων. Το κτίριο του παλιού σχολείου χτίστηκε το 1905. Το καινούργιο κτίριο χτίστηκε το 1911, σύμφωνα με την προτροπή του Μητροπολίτη Βελλάς και Κονίτσης Σπυρίδωνα, για να στεγάσει το παρθεναγωγείο του χωριού, το οποίο λειτούργησε ξεχωριστά για λίγο και κατόπιν λειτούργησε ως το κοινό σχολείο του χωριού. Τα δύο σχολεία ανακατασκευάστηκαν για να αποτελέσουν στο μέλλον τους χώρους στέγασης και λειτουργίας του Μουσείου Χιονιαδιτών Ζωγράφων. Το Μουσείο δυστυχώς δεν έχει ξεκινήσει τη λειτουργία του.

Δραστηριότητες

Από τους Χιονιάδες οι πεζοπόροι και οι ορειβάτες μπορούν να κάνουν πολλές ωραίες διαδρομές τόσο πάνω στο Γράμμο όσο και πιο μακριά μέχρι την Αετομηλίτσα και τις Αρένες (2197μ.).

Ο ορεινός όγκος του Γράμμου είναι ενταγμένος στο δίκτυο Natura 2000 σχηματίζοντας μια εντυπωσιακή κορυφογραμμή με μήκος πάνω από 15 χιλιόμετρα με γεωλογικούς σχηματισμούς.

Πολλές και ψηλές κορφές που σχηματίζουν κοιλάδες (Γράμμοστας, Αετομηλίτσας, Πληκατίου), πανέμορφες αλπικές λίμνες (Γράμμοστα, Μουτσάλια, Σκίρτση) και πλούσια χλωρίδα και πανίδα κάνουν την περιοχή ένα από τα ωραιότερα και ενδιαφέροντα φυσικά τοπία.

Εκδηλώσεις

Στις 20 Ιουλίου διοργανώνεται πανηγύρι στο εξωκλήσι του Προφήτη Ηλία.

Επίλογος

Οι Χιονιάδες σήμερα είναι ένα χωριό έρημο τους περισσότερους μήνες. Αλλά το αξιοσημείωτο είναι ότι δεν είναι ερειπωμένο και τα σπίτια είναι περιποιημένα, σημάδι ότι οι κάτοικοι έχουν τακτική επαφή με το χωριό τους. Ένα από τα ωραιότερα ηλιοβασιλέματα το απολαύσαμε από τους Χιονιάδες.

Αξιόλογο είναι ετήσιο περιοδικό «Εκ Χιονιάδων» που εκδόθηκε στην Κόνιτσα το 1998. Θέματα πολιτιστικά και ιστορικά, αναδρομή στο παρελθόν, διηγήσεις, περιγραφές και ιστορίες από τον τόπο και από τα γύρω χωριά το κάνουν όχι μόνον χρήσιμο σαν εργαλείο άντλησης ιστορικών, πολιτιστικών και κοινωνικών στοιχείων, αλλά και ευχάριστο. Τα αρχεία παλαιότερων ερευνητών και η συνεργασία με επιστήμονες και συλλέκτες αποτελούν όχι μόνον δουλειά αξιέπαινη αλλά και συνδετικό κρίκο για τους απανταχού Χιονιαδίτες.

<p>The post Χιονιάδες – Το φυτώριο των λαϊκών ζωγράφων first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ιστορία και Πληροφορίες

Ιστορία και Ονομασία  

Ακριβής χρονολογία για την κτίση του οικισμού δεν υπάρχει. Πάντως είναι γνωστό ότι πριν την Οθωμανική κατάκτηση της Ηπείρου (1430) η περιοχή κατοικήθηκε από τους Βλάχους οι οποίοι μετά τις ληστρικές επιδρομές του Τουρκαλβανών αναγκάστηκαν να φύγουν και να εγκατασταθούν κυρίως στο Πάπιγκο.

Σύμφωνα με την παράδοση το χωριό κατά τα πρώτα χρόνια της κτίσης του ήταν μικρό και περιοριζόταν στο χώρο μεταξύ των δύο εκκλησιών του Αγίου Αθανασίου και του Αγίου Νικολάου καταλαμβάνοντας και μια δασική έκταση όπου υπήρχαν τρείς βρύσες. Γύρω το χωριό σε μικρή απόσταση υπήρχαν τρεις άλλοι μικροί οικισμοί: Μέγα Δένδρον,  Νιάγκου και Ρωμνιά ή Ρωμνιέλ. Στους οικισμούς Νιάγκου και Ρωμνιά βρέθηκαν αρχαιολογικά ευρήματα τα οποία βεβαιώνουν ανθρώπινη παρουσία στα αρχαία χρόνια.

Οι κάτοικοι των οικισμών αυτών ασχολούνταν με κτηνοτροφικές και γεωργικές εργασίες και σε κάποιο βαθμό με την αμπελοκαλλιέργεια. Επιπλέον η αφθονία των νερών ευνοούσε την καλλιέργεια οπωροφόρων και λαχανικών.

Ο Λαμπρίδης αναφέρει ότι στην εποχή του οι τέσσερις συνοικίες του χωριού χωρίζονταν  με ρυάκια και αναμεσά τους υπήρχαν μικρά σπίτια με κήπους και λιθόστρωτους δρόμους. Από το 1865 οι κάτοικοι ασχολήθηκαν με τη συστηματική καλλιέργεια των οπωροφόρων κάτι που τους απέδωσε σημαντικά έσοδα.

Η παλιά ονομασία Λιασκοβέτσι είναι σλάβικη και σημαίνει «λεπτοκαρυά» ή «λεφτοκαρυά». Στο χωριό υπήρχαν και υπάρχουν πολλές άγριες λεπτοκαρυές (φουντουκιές).

Το 1683, στα πλαίσια διοικητικής αναδιάρθρωσης και για ευκολία είσπραξης φόρων πολλοί μικροί οικισμοί ενώθηκαν. Έτσι οι τέσσερις οικισμοί Μέγα Δένδρον, Νιάγκου και Ρωμνιά ενώθηκαν με το Λιασκοβέτσι αποτελώντας πλέον μια ενιαία κοινότητα και εφαρμόζοντας το διοικητικό σύστημα με μουχτάρη και δημογέροντες.

Το 1769 με την καταστροφή της Μοσχόπολης οι περισσότεροι κάτοικοι κατέφυγαν σε περιοχές της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας και πολλοί  από αυτούς στην Ήπειρο. Σύμφωνα με το Λαμπρίδη ανάμεσα στις οικογένειες που ήρθαν στο Λιασκοβέτσι ήταν και η οικογένεια Εξάρχου.

Από το 1750 το χωριό παρουσίασε  οικονομική και πνευματική ανάπτυξη και το 1780 είχε και ελληνικό σχολείο. Το 1919 το Λιασκοβέτσι έγινε έδρα της δικής του ομώνυμης Κοινότητας, το 1927 πήρε το όνομα Λεπτοκαριά, το οποίο το 1940  διορθώθηκε σε Λεπτοκαρυά. Το 1997 προσαρτήθηκε στον Καποδιστριακό Δήμο Τύμφης, και από το 2010 υπάγεται στον Καλλικρατικό Δήμο  Ζαγορίου.

Με καταγωγή από τη Λεπτοκαρυά

Χριστόδουλος Κλονάρης (1788-1849): Διαπρεπής νομικός που υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος του Αρείου Πάγου. Μετά την παραίτηση του ως εισαγγελέας υπερασπίσθηκε ως δικηγόρος στις ιστορικές δίκες τον Κανέλλο Δεληγιάννη το έτος 1831 και τους Θεοδώρο Κολοκοτρώνη και Δημήτριο Πλαπούτα το έτος 1834.

Οικογένεια  Εξάρχου: Διακεκριμένο μέλος αυτής της οικογένειας ήταν ο Πανταζής Εξάρχου, ένας βικογιατρός που ξεχώρισε με τη μεγάλη υπηρεσία που πρόσφερε. Σύμφωνα με την  παράδοση, οι Ζαγορίσιοι είχαν αρχίσει να εξασκούν το επάγγελμα των βικογιατρών (εμπειρικών γιατρών) ήδη από το 1670. Ο Γάλλος γιατρός και περιηγητής Πουκεβίλ (Pouqueville) (1770-1838) θεωρούσε το Λιασκοβέτσι σαν το κυριότερο σχολείο των βικογιατρών της εποχής.

Επίσης ο γιός του Κωνσταντίνος ασχολήθηκε με το εμπόριο με μεγάλη επιτυχία. Μάλιστα έφθασε μέχρι τις Ινδίες όπου εκτός από το εμπόριο ασχολήθηκε με  τη διάδοση της ορθοδοξίας στην Καλκούτα και την οργάνωση των ελληνικών  εμπορικών οίκων στην ίδια πόλη. Από τη Λεπτοκαρυά κατάγονται οι ευεργέτες όπως οι Β. Κυρκότσιος, Γ. Τζούρογλου, Ι. Αδαμίδης, Κων. Κουντουρίδης κ.α, οι προεστοί Ι. Μοράρος και Χρ. Παρλαπάς, οι λόγιοι και επιστήμονες Π. Γεωργίου, Κ. Κοντόπουλος, Κ. Σταυρίδης, Ι. Αφθονίδης, Α. Σπαθάκης (καθηγητής της Ριζαρείου), Κ. Βακαλόπουλος (καθηγητής στην Κωνσταντινούπολη).

Τι να δείτε στη Λεπτοκαρυά

Άγιος Αθανάσιος: Στο ψηλότερο σημείο του χωριού. Παλιά εκκλησία, η οποία, σύμφωνα με επιγραφή, χτίστηκε το 1859.

Άγιος Νικόλαος: Είναι μια τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με περίεργο χαγιάτι. Βρίσκεται δίπλα στο σχολείο με το οποίο μοιράζεται την αυλή. Στο υπέρθυρο της εισόδου του Καθολικού είναι σκαλισμένες δυο χρονολογίες, η μία (1771) αναφέρεται προφανώς στην ίδρυση του ναού και η άλλη (1812) πιο ψηλά μάλλον στην αγιογράφηση.

Άγιος Αναστάσιος

Πέτρινα γεφύρια

Υπάρχουν επτά πέτρινα γεφύρια, τρία μέσα και τέσσερα έξω από τον οικισμό.

Δραστηριότητες

Το χωριό βρίσκεται στην κύρια ζώνη της προστατευόμενης περιοχής του Εθν. Πάρκου Β. Πίνδου (ΕΠΒΠ 2) και προσφέρεται για ωραίες πεζοπορικές διαδρομές σε δασικά μονοπάτια, εύκολες ή δύσκολες, κοντινές ή μακρινές, ανάλογα με τις αντοχές του καθενός. Στα δάση του φωλιάζουν αρκούδες και αγριογούρουνα.Υπάρχει μονοπάτι που οδηγεί από τη Λεπτοκαρυά στο χωριό Δόλιανη μέσω της τοποθεσίας Αγ. Χριστόφορος. Η πορεία είναι 2.5 ώρες περίπου, με καλή σήμανση και εξαιρετική θέα στα δάση του Ζαγορίου.

Εκδηλώσεις

Είναι ένα πολύ όμορφο χωριό με τρεχούμενα νερά και πυκνή βλάστηση. Δεν υπάρχουν βέβαια τα παραδοσιακά σπίτια επειδή ο οικισμός κάηκε σχεδόν ολοκληρωτικά δύο φορές, την πρώτη το 1912 από τους Τούρκους και τη δεύτερη το 1943 από τους Γερμανούς. Σήμερα στο χωριό ζουν λίγοι μόνιμοι κάτοικοι.

Στο χωριό δεν υπάρχουν ξενώνες αλλά το καφενείο του χωριού στην πλατεία σερβίρει καφέ, τοπικά γλυκά και τσίπουρο.

Στις 26 Ιουλίου, της Αγίας Παρασκευής, γίνεται κάθε χρόνο το πανηγύρι του χωριού, στο οποίο έχουν την ευκαιρία να συναντηθούν όλοι οι απόδημοι του χωριού . Με την ευκαιρία αυτή ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Λεπτοκαρυάς «ΤΟ ΛΙΑΣΚΟΒΕΤΣΙ» διοργανώνει κι άλλες διάφορες εκδηλώσεις (μουσικές, εκθέσεις, κ.ά.).

<p>The post Λεπτοκαρυά – Ένας πανέμορφος ορεινός οικισμός first appeared on Epirus Explorer.</p>

Είναι ένα από τα καλύτερα διατηρημένα Ζαγοροχώρια με την αυθεντική αρχιτεκτονική του.

Ιστορία και Πληροφορίες

Σύμφωνα με τον Λαμπρίδη, ο οικισμός χρονολογείται από το 540 μ.Χ. με την εισβολή των Σλάβων στην Ήπειρο. Τότε οι κάτοικοι του χωριού Πιτούρνι μετοίκησαν στην περιοχή του σημερινού χωριού.  Το παλιό όνομα  Σωποτσέλι (ή Σοποτσέλι ή Σομποτσέλ) είναι σλάβικο και σημαίνει τόπος με πολλά νερά.                              

Με την κατάληψη των Ιωαννίνων (1430) από τους Οθωμανούς, το Σοποτσέλι, όπως και άλλα χωριά, υπέγραψε τη συνθήκη υποταγής (Συνθήκη του Βοϊνίκου) με αντάλλαγμα προνόμια (αυτονομία, αυτοδιοίκηση, μερική φοροαπαλλαγή, κ.ά.). Τα προνόμια καταργήθηκαν οριστικά το 1868 μετά την επανάσταση του Διονυσίου Σκυλοσόφου.

Γύρω στα 1583, ήρθαν και κατοίκησαν στο Δίλοφο και κάτοικοι από τους διαλυμένους τότε μικρούς οικισμούς Πετρίτσια και Ζλάροβο.

Το Δίλοφο ακολούθησε την πορεία των υπόλοιπων χωριών του Ζαγορίου. Η βαριά τουρκική φορολογία και οι ληστρικές επιδρομές των Τουρκαλβανών ανάγκασαν τους άνδρες να ξενιτευτούν. Χάρη στην οικονομική βοήθεια των ξενιτεμένων το χωριό ευημέρησε. Κτίστηκαν αρχοντικά και λειτούργησαν σχολεία. Στα τέλη  του 19^ου αιώνα  είχε αποκτήσει  ελληνικό σχολείο, και ειδικά σχολεία θηλέων και αρρένων. Επίσης υπήρχαν επιστήμονες που εξασκούσαν το επάγγελμα του γιατρού.

Το 1919 το Σωποτσέλι έγινε έδρα της δικής του ομώνυμης Κοινότητας, ενώ το 1927 πήρε το όνομα Αμπελιές, που το άλλαξε (1928) με το σημερινό Δίλοφον, από τη θέση του ανάμεσα σε δυο λόφους.

To 1927 διεξήχθη στο Δίλοφο το Α’ Πανζαγορίσιο Συνέδριο κατά τις διαδικασίες του οποίου προωθήθηκε η διαδικασία της αλλαγής των σλαβικών ονομάτων των χωριών σε ελληνικά. (Μακρής Ε., Τα Ζαγοροχώρια, Ιωάννινα 1996)

Μετά το Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο ξεκίνησε  και η παρακμή του χωριού.  Η μετανάστευση των νέων έφερε την ερήμωση. Το χωριό στον πόλεμο δεν καταστράφηκε, όπως άλλα και έτσι διασώθηκαν πολλά από τα παλιά αρχοντικά και τα καλντερίμια.

Με καταγωγή από το Δίλοφο

Οι Αναγνωστόπουλοι, Ιωάννης και Δημήτριος: Πατέρας και υιός, καταγόταν από το Δίλοφο αλλά δραστηριοποιούνταν στην Βραΐλα της Ρουμανίας. Το 1855 ίδρυσαν στο χωριό τους την Αναγνωστοπούλειο σχολή, που λειτούργησε ως Αρρεναγωγείο και μετέπειτα ως Δημοτικό σχολείο. Είναι το επιβλητικό κτίριο που δεσπόζει στην πλατεία του Δίλοφου.

Θεόδωρος Πετσώνης (ή Πετσιώνης ή Πιτσιώνης): Ευεργέτης με χρήματα του οποίου κτίστηκαν τα δύο ομώνυμα γεφύρια στους Φραγκάδες (1818) και τους Κήπους (1830).

Χρ. Ξανθής Λάβδας:  Έκανε πολλά και για τη γενέτειρά του και για τη γύρω περιοχή. Επισκεύασε όλες τις βρύσες από το Κουκούλι μέχρι την τότε Δοβρά (σημ. Ασπράγγελοι), άνοιξε φρέαρ στην αυλή του Αναγνωστοπουλείου Παρθεναγωγείου, έστρωσε τους δρόμους της γενέτειράς του και βοηθούσε όλους τους φτωχούς, κυρίως όμως ξανάχτισε το τότε κατεστραμμένο Γεφύρι του Εβραίου (το σημ. Γεφύρι του Αρκούδα)

Γεώργιος Νουτσόπουλος (1932-2008): Με σπουδές στο ΜΙΤ, εξελέγη νωρίς (1970) καθηγητής στο ΕΜΠ, στην έδρα της Θεωρητικής και Εφαρμοσμένης Υδραυλικής. Υπήρξε από τους θεμελιωτές του νεοϊδρυθέντος Πολυτεχνείου Κρήτης και του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.

Γεώργιος Β. Μιχαηλίδης (1906-1974): Αποφοίτησε από τη Ζωσιμαία Σχολή και κατόπιν σπούδασε Ιατρική στο Παρίσι. Όταν γύρισε στην Ελλάδα διετέλεσε υφηγητής και έπειτα έκτακτος Καθηγητής Παθολογίας. Ίδρυσε την «Καρδιολογική εταιρεία» της Αθήνας, Καρδιολογική Κλινική στο Ιπποκράτειο και πλήρες καρδιολογικό εργαστήριο.

Τι να δείτε στο Δίλοφο

Η αρχιτεκτονική του οικισμού

Από τα πολύ όμορφα σημεία είναι η πλατεία του χωριού με τον πλάτανο από την οποία ξεκινούν τρία φαρδιά καλντερίμια που οδηγούν στις τρεις συνοικίες του χωριού Πάνω, Κάτω και Πέρα Μαχαλά.

Χαρακτηριστικό που βρίσκει κανείς σε όλα τα παραδοσιακά σπίτια της Ηπείρου είναι τα κτιστά πεζούλια έξω από τις αυλόπορτες δεξιά και αριστερά που είναι χώροι ξεκούρασης ή συζήτησης. Ο οικισμός αριθμεί κάποιες δεκάδες σπίτια παλιά από τα οποία πολλά είναι ερειπωμένα. Πάντως κάποια από τα σπίτια έχουν ανακαινιστεί και έχουν μετατραπεί σε θαυμάσιους ξενώνες. Στην τελευταία επίσκεψη (φθινόπωρο του 2022) το καφενείο της πλατείας δεν λειτουργούσε και η πλατεία είχε την πικρή αίσθηση της ερημιάς. 

Τα δύο μεγάλα δημόσια κτίρια τα οποία ξεχωρίζουν είναι:

Η Αναγωστοπούλειος Σχολή  στην πλατεία του χωριού είναι ένα εντυπωσιακό κτίριο με μέτωπο 19 μέτρων στην πλατεία του χωριού και ύψος 11 μέτρων. Κτίστηκε  το 1855 με χρήματα  που διέθεσε ο  Ιωάννης Αναγνωστόπουλος.  Ήδη έχουν ξεκινήσει έργα αποκατάστασης του ιστορικού αυτού κτιρίου.

Η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και το καμπαναριό της βρίσκονται κοντά στην πλατεία και σε θέση με θαυμάσια θέα. Το 1857 ο ίδιος ευεργέτης, με την βοήθεια του Ανδρέα Νούτσου ανήγειραν την εκκλησία. Δύο χρόνια αργότερα, χτίστηκε το καμπαναριό από τον γιό του Αναγνωστόπουλου και το 1867 κατασκευάστηκε το παρεκκλήσι στον προαύλιο χώρο πάλι από τον Ι. Αναγνωστόπουλο.

Επίσης από τα εντυπωσιακά κτίρια είναι το αρχοντικό του Λουμίδη (οικία Μακρόπουλου 1906). Βρίσκεται στην είσοδο του χωριού και είναι το ψηλότερο σε όλο το Ζαγόρι. Έχει τέσσερις ορόφους  και φθάνει 13,5μ. ύψος, και με ωραία θέα στα γύρω χωριά και βουνά, ιδιαίτερα στο Κουκούλι. Η παράδοση λέει ότι, όταν κάποτε μια κοπέλα από το Κουκούλι  παντρεύτηκε έναν πλούσιο από το Δίλοφο και ήρθε να ζήσει εδώ, ένιωθε έντονη νοσταλγία για το χωριό της που ο άνδρας της έχτισε το σπίτι τόσο ψηλό για να το βλέπει από τα παράθυρά της και να μη μαραζώνει.

Το σπίτι το έχτισε στα μέσα του 19ου αιώνα ο Γ. Μακρόπουλος, έμπορος στη Μ. Ασία, αλλά αργότερα πέρασε στην ιδιοκτησία της γνωστής οικογένειας Λουμίδη με τους καφέδες, στην οποίαν ανήκει και σήμερα. Το κτίριο έχει ανακαινιστεί πρόσφατα.

Άλλα αρχοντικά είναι της Κλειώς Μηλκώτη και του Γεωργίου Βακόλα.

Κοντά στο χωριό βρίσκοντα και δύο πέτρινα γεφύρια:

Το γεφύρι στον Άγιο Μηνά: Μικρό μονότοξο γεφύρι κάτω απο το Δίλοφο κτισμένο δίπλα στην ομώνυμη μικρή εκκλησία. Γεφυρώνει τον Ξηροπόταμο και είναι άγνωστο πότε και απο ποιον κτίστηκε.

Γεφύρι Καπετάν Αρκούδα: Στο δρόμο από Γιάννενα προς Κήπους και πριν το γεφύρι του Κόκορου το συναντάμε στο αριστερό μας χέρι. Χτίστηκε το 1806 με χρηματοδότηση του Εβραίου Σολομώντα Ματσίλη. Οι αρχικές ονομασίες του ήταν «γεφύρι του Εβραίου» ή «γεφύρι του Ξηροποτάμου».

Όταν όμως καταστράφηκε και ξανακτίστηκε με χρήματα που πρόσφερε ο Ξανθής Λάβδας έγινε γνωστό πλέον σαν το «γεφύρι του Λάβδα» . Στις 6 Αυγούστου του 1906 οι Οθωμανικές αρχές δολοφόνησαν στο σημείο αυτό τον Σαμαρινιώτη οπλαρχηγό Γιώργο Αλιμπιντάτο γνωστό σαν Καπετάν Αρκούδα και από τότε προς τιμήν του ήρωα Καπετάνιου έδωσαν το όνομά του στο γεφύρι, ονομασία που επικράτησε από τις αρχές του 20^ου αιώνα.

Η Κοίμηση της Θεοτόκου επίσης αξίζει την επίσκεψή σας. Είναι μία μεγάλη εντυπωσιακή εκκλησία από πελεκητή πέτρα κοντά στην πλατεία χτισμένη το 1850 και ανακαινισμένη το 1897 μετά από μία πυρκαγιά που την κατέστρεψε ολοσχερώς.

Τέλος, η Αναγνωστοπούλειος Σχολή στην Κεντρική Πλατεία πίσω από τον πλάτανο είναι από τα αξιοθέατα που εντυπωσιάζουν.

Δραστηριότητες

Οι δραστηριότητες ειναι ποικίλες αφού το Δίλοφο βρίσκεται στην κύρια ζώνη του Εθνικού Πάρκου της Βόρειας Πίνδου. Εκδρομές και διαδρομές στα γύρω χωριά, επίσκεψη στα γεφύρια και στις χαράδρες αποτελούν εμπειρίες μοναδικές.

<p>The post Δίλοφο – Ένα από τα ομορφότερα Ζαγοροχώρια first appeared on Epirus Explorer.</p>

Το Βουργαρέλι βρίσκεται στα Ανατολικά Τζουμέρκα (Αθαμανικά Όρη), σε υψόμετρο 800μ και αποτελεί έδρα του Δήμου Αθαμανίας. Η προέλευση του ονόματος εικάζεται ότι προέρχεται από το επώνυμο Βουργαρέλης, που ήταν υλοτόμος στην περιοχή, ή από Βούλγαρους υλοτόμους, που εγκαταστάθηκαν εδώ, λόγω των δασών και των τρεχούμενων νερών, για τη μεταφορά οικοδομήσιμης ξυλείας στην Άρτα.

Ιστορικές Πληροφορίες

Σύμφωνα με τη φιλόλογο Βάσω Ράπτη:

Η Αθαμανία

Η ιστορία του χωριού σχετίζεται με την ιστορία της ευρύτερης περιοχής της Αθαμανίας, καθώς αυτό υπήρξε ένα από τα κέντρα της. Η Αθαμανία πήρε το όνομά της από το μυθικό βασιλιά Αθάμαντα, που βασίλεψε στον Ορχομενό της Βοιωτίας και μετά τη δολοφονία του γιού του Λέαρχου μετανάστευσε στην Αθαμανία και έγινε βασιλιάς της.

Σημαντικότερος βασιλιάς υπήρξε ο Αμύνανδρος (220-184 π.χ.), που οργάνωσε το κράτος και έκοψε νόμισμα. Μετά το θάνατό του, η βασιλεία καταργήθηκε και η περιοχή διοικήθηκε από το κοινό των Αθαμάνων. Στην περίοδο της Ρωμαιοκρατίας, οι κάτοικοι εκπατρίστηκαν με τη βία, για να εγκατασταθούν στη Νικόπολη, με αποτέλεσμα τη μείωση του πληθυσμού.

Από τον 3ο αι. π.Χ., Κέλτες νομάδες εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, αφήνοντας κατάλοιπο πολλά τοπωνύμια, μη ελληνικά.

Η Τουρκοκρατία

Στην Τουρκοκρατία η Αθαμανία διατήρησε μια μορφή ημιανεξαρτησίας και αυτοδιοίκησης. Ήταν τμήμα του Αρματολικιού των Τζουμέρκων και Ραδοβιζίου και ακολούθησε τη μοίρα της υπόλοιπης Ελλάδας. Στα 1820, όταν οι Τούρκοι πολεμούσαν με τον Αλή Πασά, οι Κλέφτες της περιοχής και ο Μάρκος Μπότσαρης συνάχτηκαν στο μοναστήρι του Αγ. Γεωργίου, στο Βουργαρέλι, για να προετοιμάσουν την εξέγερση, στην περιοχή της Άρτας. Μια δεύτερη σύσκεψη πρέπει να πραγματοποιήθηκε, στο ίδιο σημείο, πριν απ’ τις 30 Μαΐου 1821, με τις ευλογίες του ηγουμένου Χριστόφορου. Σ’ αυτήν συμμετείχαν ο Γ. Μπακόλας, ο Καραϊσκάκης, ο Μ. Κουτελίδας και 200 Καπεταναίοι, με σκοπό την απελευθέρωση της Άρτας.

Επίσημα, η επανάσταση στην Άρτα ξεκίνησε στις 30 Μαΐου 1821, όταν ο Καραϊσκάκης και ο Γ. Κουτελίδας χτύπησαν τους Τούρκους στο Κομπότι.

Η μονή του Αγ. Γεωργίου θεωρήθηκε η Αγ. Λαύρα της περιοχής, με την έννοια ότι συνετέλεσε στην έναρξη της επανάστασης στην Ήπειρο. Ένα άλλο σημαντικό γεγονός υπήρξε η μάχη του Βουργαρελίου, στις 23 Σεπτεμβρίου 1823, όπου νικήθηκε ο Ομέρ Βρυώνης κι έτσι διασώθηκε η επανάσταση στη Δυτική Ρούμελη.

Η απελευθέρωση

Παρά τις συνεχείς εξεγέρσεις των κατοίκων της περιοχής (1854, 1867, 1878) η περιοχή της Άρτας απελευθερώθηκε το 1881 και ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος. Η απελευθέρωση αυτή αφορούσε στην πραγματικότητα 14 μόνο χωριά, γιατί τα υπόλοιπα δεν ανήκαν στους κατοίκους, αλλά σε κάποιον τσιφλικά, και οι κάτοικοι δεν ήταν ελεύθεροι αλλά δουλοπάροικοι.

Οι Τούρκοι τσιφλικάδες πριν φύγουν πούλησαν τα τσιφλίκια τους σε Έλληνες, με μικρό αντίτιμο οι οποίοι έγιναν με τη σειρά τους σκληρότεροι δυνάστες απ’ τους Τούρκους. Το Βουργαρέλι ήταν τσιφλίκι του Αβραάμ Πασά Καρακεχαγιά. Για να περιέλθει στους κατοίκους του, χρειάστηκε να γίνει η εξαγορά του, η οποία επιτεύχθηκε μετά από σκληρό αγώνα. Σ’ αυτόν πρωτοστάτησε ο αγωνιστής Δήμαρχος Θεοδωρίας Γεώργιος Οικονομίδης.

Στο πρώτο συμβόλαιο του 1884, οι κάτοικοι εξαγόρασαν το Βουργαρέλι, από τον Αβραάμ Πασά, αντί του ποσού των 4.416,66 χρυσών οθωμανικών λιρών. Επειδή όμως υπολειπόταν το ποσό των 80,16 λιρών, που κάποιοι κάτοικοι δεν μπόρεσαν να πληρώσουν και το χωριό κινδύνευε να περιέλθει εκ νέου στον Πασά, σε δεύτερο συμβόλαιο του 1889, μπήκε εγγυητής ο μεγαλοτσιφλικάς και πολιτευτής Άρτας Κ. Καραπάνος, αναλαμβάνοντας την αποπληρωμή του ποσού των 80,16 λιρών (2.244 δραχμές) και έτσι έγινε ο νέος δυνάστης της περιοχής, για τα επόμενα 40 χρόνια.

Το 1924 οι κάτοικοι μπόρεσαν να ξεπληρώσουν το χρέος και ιδρύθηκε τότε ο Συνεταιρισμός Συνιδιοκτησίας Βουργαρελίου – Παλαιοκάτουνου. Η δράση του Συνεταιρισμού ήταν σημαντική και με δαπάνες του έγιναν πολλά κοινωφελή έργα.

Η κατοχή και ο εφύλιος

Στην περίοδο της Ιταλογερμανικής κατοχής η περιοχή υπέφερε πολλά, εξαιτίας της σκληρότητας των κατακτητών ενώ στα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου πολλοί κάτοικοι του χωριού, αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν. Επιπλέον επιλέχτηκε, λόγω της στρατηγικής θέσης της ,ως χώρος δράσης των αντάρτικων ομάδων, τόσο του ΕΔΕΣ όσο και του ΕΑΜ.

Τον Απρίλιο του 1943, ο Ναπ. Ζέρβας εγκατέστησε το αρχηγείο του, στο σπίτι του γιατρού Αναγνώστου.

Το Βουργαρέλι έγινε η πρώτη πρωτεύουσα της ελεύθερης ορεινής Ελλάδας.

Οι Γερμανοί προέβησαν σε αντίποινα και στις 5 Μαΐου 1943 βομβάρδισαν το χωριό. Τα γερμανικά αεροπλάνα έριξαν πάνω από 400 βόμβες. Τα θύματα ήταν 13 νεκροί και 30 τραυματίες, οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού. Πολλά σπίτια καταστράφηκαν και πολλοί έμειναν άστεγοι. Το κακό ολοκληρώθηκε στις 3 Οκτωβρίου του 1943, όταν οι Γερμανοί, το έκαψαν μαζί και με τα γύρω χωριά. Τότε κάηκε και ο Ι. Ναός του Αγ. Νικολάου, ο οποίος ξαναχτίστηκε σε σχέδιο του αρχιτέκτονα και Ακαδημαϊκού Αναστασίου Ορλάνδου.

Στο γερμανικό βομβαρδισμό, δύο βόμβες δεν εξερράγησαν. Σήμερα βρίσκονται στο μνημείο πεσόντων της πλατείας, για να διατηρείται η ιστορική μνήμη.

Ένα άλλο γεγονός που σχετίζεται με τα χρόνια της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης, είναι η πρώτη θεατρική παράσταση του Θεάτρου του Βουνού, του μορφωτικού τμήματος του ΕΑΜ, που παίχτηκε στην πλατεία του Βουργαρελίου.

Σ’ αυτήν την παράσταση πήραν μέρος και κάτοικοι του χωριού. Οι Βουργαρελιώτες ξανάχτισαν τα σπίτια και στήσανε τη ζωή τους από την αρχή. Στα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν (Εμφύλιος, μετεμφυλιακά χρόνια),πολλοί κάτοικοι του χωριού, αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν, άλλοι στις πόλεις, για σπουδές ή αναζήτηση καλύτερης τύχης κι άλλοι σε χώρες του εξωτερικού με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση του χωριού όπως και όλης της ελληνικής υπαίθρου.

Τι να δείτε στο Βουργαρέλι

Σήμερα το Βουργαρέλι βρίσκεται σε τροχιά ανάπτυξης κυρίως από τον τουρισμό.

Άλλωστε ένα τέτοιο μέρος τόσο ευνοημένο από τη φύση δεν θα μπορούσε να μείνει για πολύ κρυμμένο. Η θέση με την ανεμπόδιστη θέα, το πράσινο των δένδρων, τα τρεχούμενα νερά οι πετρόκτιστες βρύσες, τα τρία πανέμορφα γεφύρια και η πλατεία (μία από τις ωραιότερες που συναντήσαμε στην Ήπειρο) δεν θα μπορούσαν παρά να αποτελούν πόλο έλξης για όσους αγαπούν τη φύση και ψάχνουν την ανόθευτη ακόμη ζωή των ορεινών χωριών της Ηπείρου και μάλιστα της περιοχής των Τζουμέρκων.

Και μην φανταστείτε ότι θα πλήξετε. Ξεκινώντας από το χωριό μπορείτε να εξερευνήσετε όλη τη γύρω περιοχή. Αρχίζοντας από την πανέμορφη πλατεία με τη καταπληκτική θέα και προχωρώντας τον δρόμο με τα παλιά σπίτια ακούτε πρώτα και μετά βλέπετε τις δύο πετρόκτιστες βρύσες που αποτελούν το «σήμα κατατεθέν» του χωριού, την Αρχόντω και την Κρυστάλλω οι οποίες κτίστηκαν το 1926, με δαπάνη του Συνεταιρισμού.

Μην παραλείψετε να επισκεφθείτε τα παρακάτω:

Οι βρύσες Αρχόντω και Κρυστάλλω

Πάνω από 80 χρόνια τρέχει γάργαρο νερό από τα 4 στόματα της πρώτης και τα 7 της δεύτερης. Υπάρχουν και οι λαικοί μύθοι που αν τους πιστέψετε και πιείτε νερό μπορεί να παντρευτείτε στο Βουργαρέλι και να μείνετε για πάντα εκεί.

Οι ντόπιοι θα σας δείξουν το σπίτι που επέλεξε ο Ναπολέοντας Ζέρβας για αρχηγείο του και στην πλατεία του χωριού υπάρχει μια ταμπέλα που υπενθυμίζει ότι το 1981 και επί κυβερνήσεως Ράλλη το Βουργαρέλι επελέγη για να δοθούν σε γεωργούς και κτηνοτρόφους οι πρώτες επιδοτήσεις της ΕΟΚ. Αξιοθέατο αποτελεί και η εικόνα των δύο οβίδων οι οποίες κατά την διάρκεια του γερμανοιταλικού βομβαρδισμού έπεσαν χωρίς να σκάσουν.

Τα τρία πέτρινα γεφύρια

Τα τρία πέτρινα γεφύρια του χωριού είναι από τα μέρη που αξίζουν την επίσκεψή σας.

1. Γεφύρι Της Νεράϊδας ή Νεραιδογέφυρο: Μονότοξο γεφύρι που βρίσκεται στην Θέση Μπάρδα. Χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα (1895)και χορηγός ήταν ο Κωνσταντίνος Πουλής. Από κάτω του περνάει ρέμα του Σαραντάπορου που καταλήγει στον Άραχθο Το συναντάμε μπαίνοντας στο Βουργαρέλι ερχόμενοι από Άρτα. Βρίσκεται στο μονοπάτι που ακολουθούμε στο δεξί μας χέρι.

2. Γεφύρι Στο Ρέμα Του Κοραή: Μονότοξο γεφύρι που βρίσκεται μέσα στο Βουργαρέλι στο δρόμο προς Αθαμάνιο. Γεφυρώνει το ομώνυμο ρέμα του ποταμού Καλεντίνη, παραπόταμου του Αράχθου.

3. Γεφύρι στη θέση Μεγάλη Βρύση: Μονότοξο γεφύρι που βρίσκεται στην ομώνυμη τοποθεσία έξω από το χωριό Βουργαρέλι , πηγαίνοντας προς Αθαμάνιο. Γεφυρώνει τον Καλεντίνη παραπόταμο του Αράχθου. Η κατασκευή του πιθανολογείται στα τέλη του 19ου αιώνα.

Η Κόκκινη Εκκλησία

Σε απόσταση 4 περίπου χλμ. έξω από το χωριό βρίσκεται η Κόκκινη Εκκλησία ή Παναγία Βελλάς και είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία που δημιούργησε κατά τον 13ο αιώνα στην Ήπειρο η ένδοξη δυναστεία των Κομνηνοδουκάδων.

Βρίσκεται στον οικισμό Παλαιοχώρι, 4 χιλ. νότια του Βουργαρελίου. Χτίστηκε το 1281, είναι δηλ. προγενέστερη της Παρηγορίτισσας Άρτας, με δαπάνη του Θεοδώρου Τσιμισκή, πρωτοστράτορα (υψηλό στρατιωτικό αξίωμα της Βυζαντινής Αυλής κατά τη βασιλεία των Κομνηνών και Παλαιολόγων). Η ονομασία Κόκκινη Εκκλησιά οφείλεται προφανώς στο ζωηρό κόκκινο χρώμα των πλίνθων, από τις οποίες αποτελείται η τοιχοποιία του ναού. Από παράδοση λέγεται και «βασιλομονάστηρο», πιθανόν διότι αποτέλεσε κάποτε το καθολικό (κυρίως ναό) βασιλικής μονής που όταν εγκαταλείφθηκε , έγινε μετόχι στη μονή Βελλάς , απ’ όπου και το όνομα.

Για την ιδιαίτερη σημαντικότητα που έχει ο Ναός, έχει χαρακτηριστεί Ιστορικό διατηρητέο Μνημείο.

Το Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου

Σίγουρα την επίσκεψή σας αξίζει και η Μονή του Αγίου Γεωργίου, λίγο έξω από το χωριό. Η Μονή θεμελιώθηκε το 1690 περίπου και ανιστορήθηκε το 1714, σύμφωνα με επιγραφή που βρίσκεται στον τοίχο μεταξύ πρόναου και καθολικού. Τα σημερινά κελιά είναι μεταγενέστερες κατασκευές. Στα μέσα του 19ου αιώνα το μοναστήρι βρισκόταν σε μεγάλη ακμή και η φιλανθρωπική του δράση σημαντική , αφού όπως αναφέρεται σε πηγές, επιχορηγούσε με μεγάλα ποσά τα σχολεία της περιοχής και βοηθούσε φτωχές οικογένειες.

Η μονή του Αγ. Γεωργίου, έπαιξε σημαντικό ρόλο, καθώς εκεί προετοιμάστηκε η εξέγερση της περιοχής το 1821 και το μοναστήρι χαρακτηρίστηκε ως η Αγία Λαύρα της Ηπείρου. Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας λειτούργησε σαν καταφύγιο για τους αρματολούς και κλέφτες των Τζουμέρκων, αλλά και κάλυψε τις θρησκευτικές ανάγκες των κατοίκων , όταν οι Γερμανοί έκαψαν τον Αγ. Νικόλαο. Σήμερα, εξακολουθεί να παραμένει ένα ευλαβικό προσκύνημα και καταφυγή των Βουργαρελιωτών, όπου κι αν βρίσκονται.

Το 1957 κρίθηκε διατηρητέο ιστορικό μνημείο.

<p>The post Βουργαρέλι – Αντικρύζοντας το μεγαλείο της φυσικής ομορφιάς first appeared on Epirus Explorer.</p>

Κτισμένο στις παρυφές του Σμόλικα συνδυάζει την φυσική ομορφιά με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική και αποτελεί μνημείο της ηπειρώτικης παράδοσης.

Ιστορία και Πληροφορίες

Το χωριό έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός από το 1979 και έχει διατηρήσει σχεδόν ανέπαφο τον αρχιτεκτονικό του πλούτο. Τα αρχοντικά δείχνουν την οικονομική ευμάρεια της περιοχής. Τα “μπουλούκια” των μαστόρων του Γαναδιού εντός και εκτός Ελλάδας καθως και οι εμπορικές δραστηριότητες πολλών μεταναστών στα Βαλκάνια έφερναν χρήμα.

Εδώ κάποτε, επί τουρκοκρατίας, λειτουργούσε μεγάλο παρθεναγωγείο καθώς και η περίφημη Σπυριδώνειος Σχολή.

Στην κεντρική πλατεία με τον μεγάλο πλάτανο, δεσπόζει ο ιερός ναός των Ταξιαρχών, μία τρίκλιτη βασιλική που χτίστηκε με πελεκητή πέτρα το 1856 από τον πρωτομάστορα Χαρισιάδη και «φιλοξενεί» πολύτιμα θρησκευτικά κειμήλια. Τα δύο αυτά κτίρια, όπως και ο ναός των Αγ. Ταξιαρχών στην πλατεία, χτίστηκαν με χρήματα του Σπυρίδωνα Ξυνού, που έκανε μεγάλη περιουσία εμπορευόμενος στις χώρες της Βαλκανικής.

Τη δεκαετία του 1950 έως και το 1960 συντελέστηκε και η “ερήμωση” του τόπου. Οι κάτοικοί του έφυγαν αναζητώντας καλύτερη τύχη στα μεγάλα αστικά κέντρα ή κοντά στους συγγενείς τους, που είχαν μεταναστεύσει νωρίτερα στην Αμερική, την Αυστραλία, τη Ρουμανία και την Αίγυπτο με τη σκέψη τους πάντα στο χωριό τους.

Τι να δείτε στο Γαναδιό

Δίπλα στον ναό, βρίσκεται το «αμιλικό»,το παλιό χάνι, όπου στο ισόγειο διατηρείται έως σήμερα ο στάβλος για τα άλογα και στον όροφο ο ξενώνας και τέλος το καφενείο που συμπληρώνει το σκηνικό της κεντρικής πλατείας.

Τα πετρόχτιστα σπίτια είναι μικρά οχυρά, ορισμένα μάλιστα έχουν και πολεμίστρες. Κατά τον 19ο αιώνα, το χωριό έγινε αλλεπάλληλες φορές στόχος ληστών. Ακόμη και οι γυναίκες είχαν μάθει να χειρίζονται όπλα για να προστατεύουν την περιουσία τους πλάι στους άνδρες.

Ενδιαφέρον βέβαια παρουσιάζει και η αρχιτεκτονική των σπιτιών που ανάλογα με το σχέδιο και μέγεθος καθορίζει και την κοινωνική διαστρωμάτωση των κατοίκων.. Τα σπίτια, που χτίστηκαν σε σχήμα «Π», ανήκαν στους άρχοντες, εκείνα που είχαν διάταξη «Γ» στη μεσαία τάξη και τα απλά τετράγωνα ήταν των φτωχών. Τα χρώματα που κυριαρχούν στα παράθυρα, τις πόρτες και στο εσωτερικό των σπιτιών είναι ώχρα, βαθύ πράσινο και μπορντό.

Το Γαναδιό μόνον κάθε Αύγουστο αποκτά ζωή, όταν έρχονται και ανταμώνουν όλοι οι ξενιτεμένοι για δύο εβδομάδες. Μετά φεύγουν και το “Πέτρινο Χωριό” ζει άλλον έναν “πέτρινο χειμώνα” με λιγότερους από 20 κατοίκους.

<p>The post Γαναδιό – Ένα από τα τρία “Πέτρινα Χωριά” first appeared on Epirus Explorer.</p>

Το χωριό κτίστηκε περίπου το 1360 μ.Χ. Το 1965 μεταξύ Βίτσας και Μονοδενδρίου ανακαλύφθηκε ο αρχαιότερος οικισμός της Ηπείρου με 2 νεκροταφεία. Τα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων.

Η πλατεία στο Μονοδένδρι

Ηλιοβασίλεμα στο χωριό

Πανοραμική θέα προς το χωριό Μονοδένδρι

Περπατώντας στο χωριό

Το Μονοδένδρι

Η Θέα προς το χωριό

Σύντομες Ιστορικές Πληροφορίες

Το Μονοδένδρι, γνώρισε μεγάλη οικονομική και εμπορική ακμή τον 18ο και 19ο αιώνα και ανεγέρθηκαν πολλές εκκλησίες, σχολεία και αρχοντικά από τους ευεργέτες του.

Από το χωριό κατάγονταν πολλοί εθνικοί ευεργέτες όπως οι αδελφοί Μάνθος και Γεώργιος Ριζάρης. Οι αδελφοί Ριζάρη διέθεσαν την αμύθητη περιουσία τους, που απέκτησαν στη Ρωσία, για τη σύσταση ιδρύματος και μέσω αυτού τη δημιουργία, το 1844, της ομώνυμης ιστορικής Εκκλησιαστικής Σχολής στην Αθήνα, με τη μεγάλη μέχρι σήμερα προσφορά της στην Ορθοδοξία και την Παιδεία του Έθνους.

Με χρήματα από το κληροδότημα των αδελφών Ριζάρη λειτουργεί σήμερα η χειροτεχνική σχολή όπου μπορείτε να δείτε ή και να αγοράσετε όμορφα υφαντά και κεντήματα. Στο Μονοδένδρι υπάρχει και το Ριζάρειο Εκθεσιακό Κέντρο που φιλοξενεί αξιόλογες διεθνείς καλλιτεχνικές εκθέσεις όπως των Μάνου, Bresson, Boissonas και άλλων. Σήμερα στο σπίτι των αδελφών Ριζάρη στεγάζεται το Δημοτικό σχολείο.

Από το Μονοδένδρι κατάγονταν επίσης ο «πατέρας της ελληνικής γεωργίας» Σπύρος Χασιώτης, ο πρώτος δήμαρχος Αθηναίων Ιωάννης Κόνιαρης, ο θεμελιωτής της παιδιατρικής επιστήμης στη χώρα μας Αναστάσιος Ζίννης, ο μεγάλος ελληνιστής Δημήτριος Σεμιτέλος καθώς και άλλοι επιφανείς άνδρες.

Τι να δείτε

Στο Μονοδένδρι υπάρχουν επτά εκκλησίες με παλαιότερες το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής (1412μ.Χ.), ο Άγιος Μηνάς (1625 μ.Χ.), το μοναστήρι του Προφήτη Ηλία (1464 μ.Χ.) και ο κεντρικός ναός του Αγίου Αθανασίου (1801 μ.Χ.).

Το Μονοδένδρι λόγω της θέσης του και της τουριστικής υποδομής διεκδικεί μια θέση στα πιο όμορφα και επισκέψιμα χωριά του Ζαγορίου. Άλλωστε ήταν και απο τα πρώτα και παλαιότερα χωριά που αναπτύχθηκαν τουριστικά.

Πέτρινο Δάσος: Στο δρόμο για την Οξυά θα συναντήσετε και το Πέτρινο Δάσος. Πρόκειται για ασβεστολιθικούς βραχώδεις σχηματισμούς που προξενούν το θαυμασμό. Αποτελούνται από πέτρινες πλάκες, η μια πάνω στην άλλη, που μοιάζει να τις έχει τοποθετήσει ανθρώπινο χέρι. Έχουν ηλικία από 160 έως 35 εκατομμύρια χρόνια. Η διάβρωση από τη βροχή και τον άνεμο έχει φέρει αυτό το αποτέλεσμα

<p>The post Μονοδένδρι – Από τα πιο σημαντικά Ζαγοροχώρια first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η Δροσοπηγή

Το πέτρινο γεφύρι της Δροσοπηγής

Η Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στη Δροσοπηγή

Ο Σαραντάπορος

Το πετρόχτιστο σχολείο

Η θέα από το χωριό

Σύντομες Ιστορικές Πληροφορίες

Η Δροσοπηγή είναι από τα χωριά που ανήκουν στα Μαστοροχώρια της Ηπείρου και από τα καλύτερα διατηρημένα. Τα πέτρινα σπίτια με τις πλακοστρωμένες στέγες ή τις κεραμοσκεπές, τα καλντερίμια, η πλατεία μία από τις ομορφότερες πλατείες των Μαστοροχωρίων, η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής (1930) και το πετρόχτιστο σχολείο (1927) αποτελούν δείγματα της ντόπιας αρχιτεκτονικής.

Οι κάτοικοι ήταν κτίστες αλλά επίσης διακρίθηκαν στην αμπελοκαλλιέργεια και στην τέχνη του βαρελά. Μαστόροι από το Κάντσικο δούλεψαν σε όλη την ελληνική επικράτεια και στο εξωτερικό (Περσία, Σουδάν, Αμερική).

Στο κέντρο της πλατείας υπάρχει ένας τεράστιος πλάτανος με 6 μέτρα περίμετρο ο οποίος κατά την διάρκεια του εμφυλίου πολέμου δέχτηκε μια οβίδα αλλά τελικά επιβίωσε και στέκει μέχρι σήμερα.

Τι να δείτε

Σε μικρή απόσταση απο την πλατεία πανέμορφη και επιβλητική στέκει η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής (πολιούχου του χωριού ) που κτίστηκε από Καντσιώτες μαστόρους το 1930.

Στην Δροσοπηγή επίσης μπορούμε να θαυμάσουμε το πέτρινο γεφύρι της Δροσοπηγής που είναι γνωστό περισσότερο ως “Καντσιώτικο γεφύρι” απο το όνομα Κάντσικο (παλιά ονομασία του χωριού). Πρόκειται για το μοναδικό σωζόμενο πέτρινο γεφύρι στον κυρίως Σαραντάπορο και αποτελεί “σήμα κατατεθέν“. Μάλιστα, είναι είναι ένα από τα λίγα γεφύρια της Ηπείρου που είναι θεμελιωμένο στα μέσα του 18ου αιώνα, για την ακρίβεια το 1717, όπως δείχνει ανάγλυφη επιγραφή σε εντοιχισμένη πλάκα.

Είναι κτισμένο επάνω σε χαρακτηριστικό βράχο, από τις δυο πλευρές του οποίου ξεκινούν οι δυο μεγάλες καμάρες του προς τις απέναντι όχθες του ποταμού. Πάνω από το βράχο υπάρχει μια ακόμα μικρότερη καμάρα για να διέρχονται τα νερά του ποταμού σε περιόδους υψηλής στάθμης. Σήμερα βλέπουμε ένα σύμπλεγμα από δυο γεφύρια το ένα δίπλα στο άλλο, με δύο διαφορετικά υλικά. Το πανέμορφο παλιό πέτρινο γεφύρι μας απέχει μια ανάσα από το νεότερο σιδερένιο.

Το όνομα του πρωτομάστορα της κατασκευής του γεφυριού είναι άγνωστο, αλλά υπάρχουν πολλά στοιχεία, που δείχνουν ότι είναι και αυτό δημιούργημα Καντσιώτικων χεριών. Άγνωστο επίσης είναι και το όνομα του χορηγού για την αντιμετώπιση των εξόδων κατασκευής του. Φαίνεται, όμως, να έχει ισχυρή ιστορική βάση ο μύθος, ότι τα χρήματα τα διέθεσε η σύζυγος ενός Μπέη ( αξιωματούχου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) της περιοχής.

Πρόκειται για το μοναδικό σωζόμενο πέτρινο γεφύρι στον κυρίως Σαραντάπορο.

<p>The post Δροσοπηγή (Κάντσικο) – Το χωριό της πέτρας first appeared on Epirus Explorer.</p>