Η επικοινωνία Ιωαννίνων και Άρτας ήταν δύσβατη λόγω του ορεινού εδάφους. Η μόνη φυσική δίοδος που ήταν βατός ο δρόμος σε όλη τη διάρκεια του χρόνου, αφού σε όλα τα δύσβατα σημεία του ήταν λιθόστρωτος, ήταν αυτή που περνούσε από τη θέση Πέντε Πηγάδια.

Το ψηλότερο σημείο αυτής της διαδρομής ήταν στα 770 μ. και κάλυπτε τη μισή απόσταση  Ιωάννινα – Άρτα. Ήταν από τις βασικότερες οδικές αρτηρίες και οδηγούσε από τη Σαλαώρα στα Πέντε Πηγάδια και από εκεί στα Ιωάννινα.

Η δυνατότητα επόπτευσης προς δυο κατευθύνσεις από το σημείο αυτό και ή ύπαρξη άφθονου νερού έκαναν το μέρος ιδανικό ενδιάμεσο σταθμό. Έτσι μπορούσε να ελεγχθεί το πέρασμα, προς την πεδιάδα των Ιωαννίνων δίνοντας τη δυνατότητα άμυνας στην πόλη.

Στα Πέντε Πηγάδια υπήρχε χάνι για τους ταξιδιώτες και δύο φρούρια χτισμένα σε κοντινή μεταξύ τους απόσταση από τα οποία το ένα σήμερα είναι εντελώς ερειπωμένο. Η ύπαρξη πέντε πηγαδιών νερού σε άμεση σχέση με το χάνι, έδωσε το χαρακτηριστικό όνομα στην περιοχή. Το χάνι είχε μεγάλη φήμη και ήταν το κεντρικό χάνι της διαδρομής αυτής, με αποτέλεσμα να διανυκτερεύουν σε αυτό οι περισσότεροι από τους ταξιδιώτες της εποχής.   

Πηγή: Κωσταγιάννη Μαρία, Φρούριο στη θέση Πέντε Πηγάδια, σελ. 12

Το κάστρο εντάσσεται στην ομάδα των οχυρών της Ηπειρωτικής ενδοχώρας που δημιουργήθηκαν για τον έλεγχο των διαβάσεων. Το οχυρό των Πέντε Πηγαδιών είναι χρονολογικά το τελευταίο οχυρό αυτής της κατηγορίας. Είναι ένα επίμηκες ορθογώνιο κτίσμα με κατεύθυνση  από ανατολή προς δύση και ενώνεται με δύο προμαχώνες που εξέχουν προς τις άλλες κατευθύνσεις προσδίδοντας στην κάτοψη το σχήμα σταυρού.

Από νεότερες πηγές διαπιστώνεται ότι το κεντρικό τμήμα ήταν σκεπασμένο με στέγη και είχε τη μορφή κατοικίας. Οι δύο προμαχώνες που εξέχουν δεν είχαν στέγη παρά μόνον περιμετρικό παραπέτο  με κανονιοθυρίδες. Το συγκρότημα είναι διώροφο και σε όλη την κάτοψή του διατηρεί  ακόμη και σήμερα τις αρχικές διαστάσεις.

Πηγή: Σμύρης Γεώργιος, Το δίκτυο των οχυρώσεων στο Πασαλίκι των Ιωαννίνων, σελ. 402

Οι μάχες στα Πέντε Πηγάδια

Πηγή: Κωσταγιάννη Μαρία, Πολεμικές συγκρούσεις στα Πέντε Πηγάδια, σελ. 18

Λόγω της στρατηγικής τους σημασίας, τα Πέντε Πηγάδια αποτέλεσαν επανειλημμένως πεδίο μάχης, στην έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, στους Ελληνοτουρκικούς πολέμους του 1853 και του 1897 και τέλος στους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-13.

Στα μέσα Σεπτεμβρίου του 1821 υπήρξε  πολεμική με νικηφόρα έκβαση για τους Σουλιώτες. Τη θέση στα Πέντε Πηγάδια είχαν καταλάβει οι Σουλιώτες από τον Δεκέμβρη του 1820. Ο Σελήμ πασάς προσπάθησε να την επανακτήσει με 5.000 άντρες αλλά ηττήθηκε με μεγάλες απώλειες από τον Μάρκο Μπότσαρη. Όταν απειλήθηκε το Τόσκεσι (σημ. Αχλαδιές Σουλίου), ο Χουρσίτ έστειλε 3.500 στρατό να ενισχύσει τη φρουρά. Τότε ο Γεώργιος Δράκος με 350 Σουλιώτες και ο Αλβανός σύμμαχος Μουχουρδάρης με 200 άντρες του κατέλαβαν τα Πέντε Πηγάδια. Στις 15 Σεπτεμβρίου 1821 συγκρούσθηκαν με τους Τούρκους και τους κατατρόπωσαν. Δύο μέρες αργότερα οι Τούρκοι επιτέθηκαν πάλι. Έκαναν μάλιστα μία απόπειρα να τους περικυκλώσουν αλλά ηττήθηκαν από τους άντρες του Μουχουρδάρη. Η επίθεση τους στοίχισε 200 νεκρούς και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Οι Σουλιώτες έχασαν 3 ενώ οι Αλβανοί σύμμαχοι δώδεκα.

Στη διάρκεια του πολέμου Ρωσίας – Τουρκίας και την εξέγερση των υπόδουλων Ελλήνων στην Ήπειρο τα Πέντε Πηγάδια υπήρξαν θέατρο μαχών και οι εχθροπραξίες στη θέση αυτή επέβαλλαν τη συνεχή παρουσία στρατιωτικής δύναμης και φύλαξης της τοποθεσίας.

Στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 σημειώθηκαν συγκρούσεις στην περιοχή των Πέντε Πηγαδιών και κατά τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 («πόλεμος των τριάντα ημερών» ή «ατυχής πόλεμος»), που ήταν απόρροια της έκβασης του Κρητικού προβλήματος. Οι ελληνικές δυνάμεις στην Ήπειρο την περίοδο αυτή ήταν τελείως ανοργάνωτες. Στις 11 Απριλίου δόθηκε μάχη στην περιοχή των Πέντε Πηγαδιών που κατέληξε σε βάρος των Ελλήνων. Στη μάχη που δόθηκε στις 17 Απριλίου οι Έλληνες νικήθηκαν και καταδιώχτηκαν από τους Οθωμανούς. Η ήττα  αυτή της Ελλάδας σηματοδότησε την αναδιοργάνωση του ελληνικού στρατού σε όλους τους τομείς γεγονός που οδήγησε αργότερα στους νικηφόρους Βαλκανικούς Πολέμους.

Στην περίοδο των Βαλκανικών πολέμων η θέση στα Πέντε Πηγάδια για μια ακόμη φορά υπήρξε θέατρο πολεμικών συγκρούσεων. Μετά τη νίκη των Ελλήνων στη μάχη της Νικόπολης και την κατάληψη της Πρέβεζας ο Εσσάτ Πασάς εξαπέλυσε αντεπίθεση με κέντρο εξορμήσεων τα Πέντε Πηγάδια, όπου βρισκόταν ο ίδιος ο διοικητής των Ιωαννίνων και κατεύθυνε τις επιχειρήσεις.

Οι συνολικές απώλειες των Ελλήνων στη μάχη των Πέντε Πηγαδιών ανήλθαν σε 26 νεκρούς και 222 τραυματίες. Τέσσερις μήνες μετά, ύστερα από τη μεγάλη μάχη του Μπιζανίου, τα Ιωάννινα απελευθερώνονταν από τον ελληνικό στρατό στις 21 Φεβρουαρίου του 1913. Η προσάρτηση των εδαφών της Ηπείρου στην Ελλάδα σήμανε και την οριστική υποβάθμιση της στρατιωτικής σημασίας των Πέντε Πηγαδιών. Το μέρος παγιώθηκε σταδιακά στην αντίληψη των Γιαννιωτών ως κοντινός προορισμός αναψυχής και σύντομων εξορμήσεων για οικογένειες και σχολεία.

<p>The post Το Κάστρο Πέντε Πηγάδια: Ένα Ιστορικό Κόσμημα της Ηπείρου first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η ανασκαφή αυτού του αρχαίου θησαυρού διεξήχθη μεταξύ 1976 και 1978 κοντά στο χωριό Αμμότοπος της Άρτας. Οι έρευνες του καθηγητή Αρχαιολογίας Σωτήρη Δάκαρη στον Αμμότοπο αποκάλυψαν την πολίχνη που εκτείνεται σε 55 περίπου στρέμματα γης και περιβάλλεται από ισχυρό τείχος μήκους σχεδόν ενός χιλιομέτρου.

Το Όρραον ιδρύθηκε από τους Μολοσσούς, ένα αρχαίο φύλο που κατοικούσε στην κεντρική Ήπειρο, γύρω στα μέσα του 4ου π.Χ. αιώνα. Οικισμένο σε ένα στρατηγικό σημείο, το Όρραον προσέφερε μια απρόσκοπτη θέα στον κάμπο της Άρτας και τον Αμβρακικό κόλπο, ένα τοπίο που ακόμη και σήμερα κόβει την ανάσα.

Ο Ρωμαίος ιστορικός Λίβιος αναφέρει ότι ήταν μία από τις τέσσερις πόλεις της Ηπείρου που καταστράφηκαν από τους Ρωμαίους, όταν αυτές αντιστάθηκαν στην εξουσία τους. Παρ’ όλα αυτά, ο οικισμός συνέχισε να ζει μέχρι την ίδρυση της Νικόπολης από τον Οκταβιανό Αύγουστο το 31 π.Χ., όπου οι κάτοικοι υποχρεώθηκαν να μετακινηθούν.

Στη διάρκεια του 4ου π.Χ. αιώνα, στα πλαίσια της αστικοποίησης της Ηπείρου, αναπτύχθηκε μια σειρά από περιτειχισμένες οικιστικές μονάδες σε στρατηγικά σημεία. Το Όρραον συνδέθηκε με μία σειρά ακροπόλεων οι οποίες φρουρούσαν την κυριότερη διάβαση που οδηγούσε  από τον Αμβρακικό κόλπο στο λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων που ήταν η περιοχή των Μολοσσών. Έτσι το Όρραον προστατευόταν από τις τρεις πλευρές με ισυρή οχύρωση εκτός από τη νότια που ήταν απρόσιτο χάρη στις απότομες πλαγιές του λόφου. 

Ο οικισμός, παρά το μικρό του μέγεθος, ακολούθησε τον πολεοδομικό σχεδιασμό μιας μεγάλης πόλης, έχοντας ως πρότυπο την Αμβρακία. Με τη γεωμετρική οργάνωσή του, ο οικισμός είχε παράλληλους δρόμους που διασταυρώνονταν με κάθετους, δημιουργώντας ορθογώνιες οικοδομικές νησίδες. Κάθε νησίδα φιλοξενούσε ένα σπίτι, ενώ στον ελεύθερο δημόσιο χώρο συγκεντρώνονταν οι πολίτες. Έξω από τον οικισμό βρισκόταν το νεκροταφείο, ενώ από τα εντυπωσιακότερα δημόσια έργα ήταν η δεξαμενή για τη συγκέντρωση του βρόχινου νερού, με χωρητικότητα περίπου 180 κυβικών μέτρων, κατασκευασμένη από ασβεστολιθικούς ογκόλιθους και επιχρισμένη με υδραυλικό επικονίαμα για αδιαβροχοποίηση.

<p>The post Ένα ιστορικό ταξίδι στο Όρραον, την οχυρή πόλη των Μολοσσών first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η Κόπραινα, μια περιοχή με βαθιά ιστορική και πολιτιστική αξία, βρίσκεται στην καρδιά του Αμβρακικού κόλπου. Αυτός ο γοητευτικός τόπος, που εκτείνεται ανάμεσα στην Ήπειρο και τη Στερεά Ελλάδα, διαθέτει ένα πλούσιο παρελθόν που αποκαλύπτει τη σημασία του στην ελληνική ιστορία.

Η Κόπραινα, που χρονολογείται από την Βυζαντινή περίοδο, αποτέλεσε σημαντικό λιμάνι για την ευρύτερη περιοχή της Άρτας και της Αιτωλοακαρνανίας. Η περιοχή έζησε στιγμές ακμής και εμπορικής δραστηριότητας, προσελκύοντας εμπόρους και ταξιδιώτες απ’ όλη την Ευρώπη. Μέχρι το 1940, το λιμάνι ήταν ένας ζωντανός κόμβος, αλλά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, άρχισε να χάνει την προηγούμενη αίγλη του.

Η ονομασία Κόπραινα ή Κόπρενα, σύμφωνα με την άποψη του Γιάννη Τσούτσινου, δικηγόρου και ιστορικού συγγραφέα, οφείλεται στο λευκό επίστρωμα αλατιού: γιατί η λέξη Κόπραινα είναι ξενική και απαντιέται σε όλα τα σερβοελληνικά λεξικά, παλαιά και νεότερα και σημαίνει κάτι αραχνοΰφαντο, κάλυμμα, πέπλο. Ωστόσο, μια δεύτερη εκδοχή για το όνομα οφείλεται στην πολλή κοπριά που σώριαζαν εκεί τα πολλά βοϊδογέλαδα των κατοίκων των χωριών της περιοχής, οι οποίοι στάβλιζαν τα ζώα τους στην περιοχή αυτή.

Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το λιμάνι εγκαταλείφθηκε γιατί το μεγαλύτερο λιμάνι της Πρέβεζας που βρίσκεται πιο κοντά στο Ιόνιο πέλαγος απορρόφησε όλη την κίνηση. Επειδή ο Αμβρακικός κόλπος είχε αβαθή νερά έπρεπε να κατασκευαστεί ένας φάρος που να βοηθά τον ασφαλή διάπλου πλοίων.

Ο φάρος της Κόπραινας κατασκευάστηκε το 1907 και θεμελιώθηκε σε πασσάλους καρφωμένους στο έδαφος. Το κτίριο του φάρου σήμερα λειτουργεί σαν Μουσείο το οποίο εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 2000.

Η Κόπραινα, πέρα από την ιστορική της σημασία, παραμένει σήμερα ένας προορισμός που συνδυάζει το παρελθόν με το παρόν. Η επίσκεψη στην περιοχή αυτή προσφέρει μια ευκαιρία για εκπαίδευση και αναψυχή, καθώς οι επισκέπτες μπορούν να μάθουν για την ιστορία της και παράλληλα να απολαύσουν τη φυσική ομορφιά του Αμβρακικού κόλπου.

<p>The post Η Κόπραινα: Ένα Ιστορικό Κόσμημα στον Αμβρακικό Κόλπο first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ξεκινώντας το ταξίδι μας από την Άρτα προς την Κορωνησία, σε απόσταση περίπου 16 χιλιομέτρων, ανακαλύπτουμε έναν μοναδικό τόπο ανάμεσα στις λιμνοθάλασσες της Λογαρούς και της Τσουκαλούς.

Λίγο πιο κάτω βρίσκεται το ερευνητικό κέντρο του Αμβρακικού κόλπου και μια προβλήτα με έναν φάρο, σηματοδοτώντας το λιμάνι της Σαλαώρας, το οποίο κάποτε ήταν το σημαντικότερο λιμάνι της Ηπείρου.

Η Ιστορική σημασία της Σαλαώρας

Σαλαώρα: Από εμπορικό κέντρο σε γραφικό λιμάνι

Η Σαλαώρα, για περίπου 8 αιώνες, διατηρούσε έναν διπλό ρόλο: λιμάνι και διαμετακομιστικό κέντρο. Μετά τον 13ο αιώνα, έγινε το κεντρικό λιμάνι της Άρτας, διατηρώντας τη σημασία του μέχρι το 1881.

Για το τοπωνύμιο της περιοχής, σύμφωνα με τον Φώτη Βράκα, υπάρχουν κάποιες εκδοχές. Όλες όμως οδηγούν στην λέξη αλάτι που προέρχονταν από τις γειτονικές αλυκές και σχετίζονται με τη σύνθετη λέξη Αλαταγοτά, Σαλογορά, Αλατοχώρα. Από το μεσαίωνα και μετά η «Σαλαγορά» ήταν το κέντρο του εμπορίου του αλατιού.

Η Σαλαώρα ξεχωρίζει για τον ρόλο της στην ιστορία της Ηπείρου, ιδιαίτερα στην περίοδο του Αλή Πασά, όπου είχε οικονομική σημασία για το κράτος. Η περιοχή παρέμεινε σημαντικό λιμάνι μέχρι το 1912, οπότε και άρχισε η παρακμή της λόγω της ανάπτυξης άλλων λιμένων στην περιοχή, όπως το λιμάνι της Κόπραινας για την Άρτα και το λιμάνι της Πρέβεζας.

Κορωνησία: Το κρυμμένο διαμάντι του Αμβρακικού κόλπου

Η Κορωνησία, γνωστή επίσης ως Κορακονησία ή Κυρονησία, αποτελεί ένα μαγευτικό σύμπλεγμα νησιών, κρυμμένο μέσα στην αγκαλιά του Αμβρακικού κόλπου. Bρίσκεται σε απόσταση μόλις 25 χιλιομέτρων από την πόλη της Άρτας, προσφέροντας μια απόδραση στη φύση και στην ηρεμία.

Ακολουθώντας μια εντυπωσιακή διαδρομή από τη Σαλαώρα περνάμε μια λωρίδα γης μέσα στο νερό. Η διαδρομή αυτή ξεδιπλώνει μοναδικές θέες: από τη μία πλευρά, το βλέμμα μας αγκαλιάζει την Βόνιτσα και τα επιβλητικά βουνά της Αιτωλοακαρνανίας, ενώ από την άλλη, απλώνεται ο επιβλητικός Αμβρακικός κόλπος.

Σε ένα από τα νησάκια είναι το ψαροχώρι με το όνομα Πέρα Νησί ή Κορωνησία. Οι κάτοικοι έχουν κύριες ασχολίες την αλιεία και τον τουρισμό. Το ψαροχώρι έχει αναπτυχθεί τουριστικά τόσο για την ομορφιά και τη γραφικότητά του όσο και για το φρέσκο ψάρι.

Ένα από τα σημαντικά, μεσοβυζαντινά (τέλη 10ου αιώνα) μνημεία της περιοχής της Άρτας είναι και ο ναός της Γεννήσεως της Παναγίας, γνωστός και ως Παναγία της Κορωνησίας που γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. 

Επίσης η «κούλια», οχυρό της εποχής του Αλή Πασά, που κατά καιρούς φιλοξενεί διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις.

<p>The post Στην Κορωνησία και τη Σαλαώρα: Ένα Ταξίδι στην καρδιά του Αμβρακικού κόλπου first appeared on Epirus Explorer.</p>