Βρίσκεται δυτικά και ακριβώς απέναντι από τον αυχένα του Ζυγού ο οποίος από παλιά αποτελεί το όριο ανάμεσα στη Βόρεια Πίνδο (Ηπειρωτική ή Τυμφαία) και την Κεντρική Πίνδο (Αθαμανική) που συνεχίζει με τη Νότια Πίνδο (Δολοπική). Αλλά είναι και η «Πύλη εισόδου» από την Ήπειρο στη Θεσσαλία και Δυτική Μακεδονία, και συνεπώς ένας σημαντικός συγκοινωνιακός κόμβος. Μεταξύ αυτών ορεινών τμημάτων τής Πίνδου, σχηματίζεται μια μεγάλη κοιλάδα μέχρι το χωριό Ανθοχώρι (πρ. Ντεβεντίστα) την οποία διασχίζει ο Μετσοβίτικος ποταμός και ο οποίος στη θέση «Μπαλντούμα», χύνεται στον ποταμό Άραχθο ο οποίος πηγάζει από τα Ζαγοροχώρια.

Το Μέτσοβο περιβάλλεται από ψηλά βουνά όπως: Περιστέρι (2294μ.), Μαυροβούνι (2160μ.), Ζυγός (1820μ.), Κατάρα (1689μ.), Καρακόλι (1491μ.), Χρυσοβίτσα (1559μ.), Τσούκα Ρόσσα ή Κοκκινόραχη (1985μ.) στα ΒΔ της τεχνητής Λίμνης Αώου κοντά στον Εθνικό Δρυμό της Βάλια Κάλντα (προσοχή: υπάρχει κι άλλη Τσούκα Ρόσσα 2377μ. στην οροσειρά της Τύμφης, στα σύνορα του Εθν. Δρυμού Βίκου-Αώου, δίπλα στην ψηλότερη κορυφή της την Γκαμήλα). Από αυτά τα βουνά πηγάζουν μεγάλα ποτάμια (Αώος, Αχελώος, Αλιάκμονας, Πηνειός, κ.ά.), ενώ στη χαράδρα ακριβώς από κάτω ρέει ο Μετσοβίτικος Ποταμός.

Σχετικά με το Μέτσοβο

Ο περιηγητής Λήκ (Leake) θεωρεί τον Ζυγό ως το πιο αξιόλογο βουνό στην Ελλάδα και το σημείο όπου πηγάζουν τα μεγαλύτερα ποτάμια της. Ο ζωγράφος E. Lear, αναφέρει ότι είναι ο «γονιός» των σπουδαιότερων ποταμών της Ελλάδος, ρυθμίζει την επικοινωνία μεταξύ Ηπείρου και Θεσσαλίας, ενώ είναι εξίσου φημισμένος για τις διασυνδέσεις, τη γεωγραφική και πολιτική θέση, αλλά και για την γραφικότητά του.

Ο Μετσοβίτικος ποταμός γεννιέται από δύο πηγές που δημιουργούν δύο ρέματα που σμίγουν ακριβώς κάτω από το Μέτσοβο και λίγο πριν το Ανήλιο, δημιουργώντας τον Μετσοβίτικο. Από εκεί ο ποταμός κινείται αρχικά προς τα δυτικά και στη συνέχεια προς τα νοτιοδυτικά, όπου μετά από περίπου 25 χλμ. συναντάει τον Ζαγορίτικο ποταμό στη Μπαλντούμα και μαζί δημιουργούν τον μεγάλο ποταμό Άραχθο. Παλιότερα τα ορμητικά νερά του Μετσοβίτικου κινούσαν δέκα υδρόμυλους και πριονιστήρια.

Βόρεια από το Μέτσοβο και σε κοντινή απόσταση βρίσκεται το γραφικό οροπέδιο Πολιτσιά ή Πολιτσιές (Πολιτσουάρε). Από παλιά και μέχρι σήμερα στα πλούσια λιβάδια αυτής της τοποθεσίας κατά τους θερινούς μήνες βόσκουν αιγοπρόβατα, βοοειδή, εξημερωμένα ή ελεύθερα άλογα, όνοι και ημίονοι που αποτελούν πλούτο για τους Μετσοβίτες κτηνοτρόφους.

Το τοπωνύμιο πιθανώς να προέρχεται από τη λατινική λέξη Policia και να σχετίζεται με ρωμαϊκή στρατιωτική φρουρά που είχε εγκατασταθεί εκεί. Το οροπέδιο Πολιτσιά αποτελούσε την αγαπημένη εξοχική τοποθεσία των Μετσοβιτών και τα παλιά χρόνια, όπως μας πληροφορεί ο Παναγιώτης Αραβαντινός, οι πλούσιοι Μετσοβίτες απολάμβαναν το τοπίο μένοντας σε σκηνές. Σήμερα μεγάλο μέρος του οροπεδίου έχει καλυφθεί με νερό καθώς το 1987 η ΔΕΗ κατασκεύασε υδροηλεκτρικό φράγμα. Η τεχνητή λίμνη που σχηματίστηκε συγκεντρώνει τα νερά των πηγών του Αώου ποταµού και τα νερά που μαζεύονται στο οροπέδιο Πολιτσών.

Δραστηριότητες

Το έντονο ιστορικό, πολιτιστικό και θρησκευτικό στοιχείο των Μετσοβιτών αντανακλάται στα πολιτιστικά δρώμενα του Μετσόβου. Οι δεκατέσσερις εκκλησίες που υπάρχουν μέσα στο Μέτσοβο και στην περιοχή δείχνουν τη βαθειά θρησκευτικότητα των κατοίκων. Οι θρησκευτικές γιορτές, αφιερωμένες στους Αγίους, γιορτάζονται με λαμπρότητα και είναι άρρηκτα ταυτισμένες με την παράδοση του τόπου. Τα θρησκευτικά πανηγύρια συγκεντρώνουν κόσμο από παντού.

Στις 20 Ιουλίου, γίνεται το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία στη θέση Πολιτσιές του Μετσόβου.

Στις 25-26 Ιουλίου, είναι η γιορτή της πολιούχου του Μετσόβου Αγίας Παρασκευής. Γυναίκες και άνδρες ντυμένοι με μετσοβίτικες ενδυμασίες χορεύουν και τραγουδούν βλάχικα τραγούδια, συνεχίζοντας τα ήθη και έθιμα της κοινωνίας του Μετσόβου.

Στις 24-26 Ιουλίου πραγματοποιείται στο δημοτικό διαμέρισμα Ανηλίου τα «Ανηλιώτικα», εκδηλώσεις με αφορμή τη γιορτή της Αγίας Παρασκευής. Οι εκδηλώσεις περιλαμβάνουν πολύωρα βραδινά γλέντια με δημοτικά ή λαϊκά συγκροτήματα, καθώς και παρουσίαση παραδοσιακού χορευτικού προγράμματος από τον χορευτικό σύλλογο του χωριού. Στις 25 Ιουλίου διοργανώνεται επιπλέον «Βραδιά Κτηνοτρόφων» που περιλαμβάνει παρουσίαση και βράβευση των καλύτερων ζώων του χωριού.

Το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου  πραγματοποιείται ο λεγόμενος «Πίχτειος Περίπατος» ο οποίος περιλαμβάνει διανυκτέρευση στη Θέση Λάκος στο όρος Μαυροβούνι σε υψόμετρο 2000 μ. με χορούς, τραγούδια και μεγάλες φωτιές. Την Κυριακή το πρωί πραγματοποιείται περίπατος τριών ωρών μέχρι τη θέση «Αυτιά Φλέγγα» για την απόλαυση του εκπληκτικού ηλιοβασιλέματος με φόντο τον Εθνικό Δρυμό Βάλια Κάλντα.

Στις  15 Αυγούστου στη γιορτή της Παναγίας γίνονται στην κεντρική πλατεία του Μετσόβου χοροί με δημοτικά τραγούδια  με ελεύθερη συμμετοχή των κατοίκων και των επισκεπτών.

Από το 2013 έχει καθιερωθεί το Ursa Trail, μια διοργάνωση ορεινού τρεξίματος που αποτελεί μια ευκαιρία άνθρωποι από κάθε μέρος να γνωρίσουν με τον καλύτερο τρόπο τη φύση της περιοχής του Μετσόβου και να βιώσουν την ομορφιά των ορεινών διαδρομών και να έρθουν σε επαφή με τον τόπο και τους ανθρώπους του. Εμπνευστής της ιδέας και διοργάνωσης είναι ο Νίκος Καλοφύρης κάτοικος Μετσόβου και αθλητής ο ίδιος με επιδόσεις , συμμετοχές και διακρίσεις στο ενεργητικό του.

Τα μονοπάτια περνούν μέσα στο βιότοπο της καφέ αρκούδας σε μια παρθένα φύση εκπληκτικής ομορφιάς. Είναι μια διοργάνωση που συγκεντρώνει αθλητές με υψηλές επιδόσεις απ΄ όλο τον κόσμο. Το 2018 και για πρώτη φορά η προσθήκη του Ultra Ursa Trail των 100K, μια απαιτητική διαδρομή, είχε επιτυχία. Το 2019 στο Ursa Trail, προστέθηκαν αγωνιστικές διαδρομές, και νέα μονοπάτια και επιπλέον ο αγώνας των 11 Km με μικρή υψομετρική διαφορά έδωσε την ευκαιρία σε νέους και παλαιότερους αθλητές να απολαύσουν μια λιγότερο κουραστική διαδρομή.

Τι να δείτε

Το Κατώγι Αβέρωφ

Οι αμπελώνες του Μετσόβου βρίσκονται στην τοποθεσία Γινιέτς, που στη βλάχικη τοπική διάλεκτο σημαίνει αμπελότοπος. Σκαρφαλωμένοι στις πλαγιές της Πίνδου είναι οι πιο ορεινοί αμπελώνες της Ελλάδας σε υψόμετρο 950-1050 μέτρα. Το εγχείρημα της αναμπέλωσης ξεκίνησε κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 1950 .

Τα αμπέλια του Μετσόβου βρίσκονται μέσα στο βιότοπο της καφέ αρκούδας, η οποία ζει στις πλαγιές της Πίνδου και η οποία βέβαια επισκέπτεται τα αμπέλια δοκιμάζοντας τα σταφύλια της αρεσκείας της. Πολλές φορές οι άνθρωποι που εργάζονται στους αμπελώνες έχουν βρει αποτυπώματα από αρκούδες και αρκουδάκια δίπλα στα κλήματα. Άλλωστε κάθε χρόνο στο Μέτσοβο διοργανώνεται ο καθιερωμένος ορεινός μαραθώνιος αγώνας δρόμου «Ursa Trail- Στα χνάρια της αρκούδας» που ακολουθεί τα πατήματά της. Πάντως το Κατώγι Αβέρωφ την τίμησε δεόντως δίνοντας το όνομά της σε μία περιορισμένη παραγωγή φιαλών τη συλλεκτική ετικέτα με τη βλάχικη ονομασία «Mare Ursa» (Μεγάλη Αρκούδα).

Το οινοποιείο Κατώγι Αβέρωφ είναι εναρμονισμένο με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική του Μετσόβου, ενώ οι εσωτερικοί χώροι με τις εικαστικές παρεμβάσεις δημιουργούν ένα μοναδικό θέαμα. Πλάι στο οινοποιείο βρίσκεται και το ομώνυμο ξενοδοχείο που προσφέρει μία ολοκληρωμένη εμπειρία φιλοξενίας.

Η περιήγηση στο οινοποιείο αξίζει οπωσδήποτε επειδή ο επισκέπτης περιηγείται αρχικά στο χώρο του « Μουσείου», όπου υπάρχουν τα συγγράμματα του Αβέρωφ, μετάλλια, προσωπικά του αντικείμενα, καθώς και το πρώτο σχέδιο για την ετικέτα του πρώτου του κρασιού «Κατώγι». Ακολουθεί η διαδρομή στους υπόγειους χώρους του οινοποιείου η οποία είναι μια εμπειρία οπτικοακουστικών μέσων ανάμεσα στα βαρέλια και τις φιάλες.

Η Πινακοθήκη Αβέρωφ

Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης εγκαινιάστηκε στις 27 Αυγούστου του 1988 από τον ιδρυτή του, Ευάγγελο Αβέρωφ-Τοσίτσα, ο οποίος είχε θελήσει από καιρό να δημιουργήσει ένα μικρό αλλά εξαιρετικό μουσείο στον τόπο καταγωγής του. Σε μόνιμη έκθεση υπάρχουν αντιπροσωπευτικά έργα των σημαντικότερων Ελλήνων ζωγράφων, χαρακτών και γλυπτών του 19ου και του 20ού αιώνα, όπως των Γύζη, Λύτρα, Βολανάκη, Ιακωβίδη, Παρθένη, Μαλέα, Γαλάνη, Χατζηκυριάκου-Γκίκα, Μόραλη, Τέτση και πολλών ακόμα. Η Συλλογή έργων τέχνης του μουσείου θεωρείται μια από τις πληρέστερες και σημαντικότερες αυτής της περιόδου.

Εκτός από τη μόνιμη έκθεση, το Μουσείο διοργανώνει προσωρινές, θεματικές, αναδρομικές, ομαδικές και άλλες εκθέσεις ειδικού ενδιαφέροντος με έργα τέχνης που επιλέγονται από άλλα μουσεία και ιδιωτικές συλλογές της Ελλάδας ή του εξωτερικού.

Βασικός κορμός της Συλλογής είναι τα 200 έργα Ελλήνων καλλιτεχνών 19ου και 20ού αιώνα που συνέλεξε ο ιδρυτής και δώρισε στο Ίδρυμα, μαζί με το σύγχρονο τριώροφο κτίριο που έκτισε ειδικά για να στεγάσει τη Συλλογή του. Το γεγονός ότι η Συλλογή δημιουργήθηκε εξαρχής με σκοπό την ίδρυση Πινακοθήκης καθορίζει ως ένα βαθμό και το μουσειακό χαρακτήρα της.

Το Λαογραφικό Μουσείο

Είναι ένα απ’ τα πρώτα έργα του Ιδρύματος Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα στο Μέτσοβο και λειτουργεί από το 1955. Στεγάζεται στο ανοικοδομημένο Αρχοντικό Τοσίτσα, το πατρογονικό της γνωστής οικογένειας ευεργετών, που κτίστηκε αρχικά το 1661.

Η περιήγηση στους χώρους του μουσείου ζωντανεύει την ατμόσφαιρα περασμένων αιώνων και δείχνει στον επισκέπτη τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας ενός μετσοβίτικου αρχοντικού. Με τη φιλοσοφία του «ανοιχτού μουσείου», πολύτιμα αντικείμενα και πλούσιες συλλογές αναδεικνύονται στο φυσικό τους χώρο, μέσα στις αίθουσες, τους στάβλους, τις αποθήκες και τα μεγάλα σαλόνια του παλιού αρχοντικού.

Τα εκθέματα περιλαμβάνουν ό,τι θα μπορούσε να υπάρχει σ’ ένα αρχοντικό την εποχή της μεγάλης οικονομικής ακμής του Μετσόβου αλλά και αντικείμενα που αποτελούν για το έθνος ιστορική μνήμη: Συλλογές όπλων και σπαθιών από τον αγώνα του 1821, χάλκινα και ξύλινα σκεύη μαγειρικής, κοσμήματα, ενδυμασίες, διακοσμητικά πιάτα και ασημικά, χρυσοκέντητες σέλες, σεντούκια, αγροτικά εργαλεία, αργαλειοί και περίτεχνα υφαντά. Στο μουσείο εκτίθεται επίσης μια σημαντική συλλογή 66 εικόνων που χρονολογούνται από τον 15ο ως τις αρχές του 20ού αιώνα, καθώς και συλλογή αντικειμένων βυζαντινής μεταλλοτεχνίας που καλύπτουν μια χρονική περίοδο από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια έως την υστεροβυζαντινή εποχή. Το 1991 άνοιξε στον τρίτο όροφο το διαμέρισμα του Ευάγγελου Αβέρωφ, με προσωπικά είδη και φωτογραφίες από τη ζωή του.

Το Μουσείο Τσανάκα

To λαογραφικό μουσείο Τσανάκα στεγάζεται στο παλαιό πέτρινο αρχοντικό οίκημα της οικογένειας Βενέτη στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου (Γρηγορίου Τσανάκα 1) και είναι μουσείο μετσοβίτικης – βλάχικης τέχνης του Μετσόβου. H αποπεράτωση των εργασιών αναστήλωσης και η επιμέλεια του Μουσείου ανατέθηκε στο Χορευτικό Σύλλογο Μετσόβου το Φεβρουάριο του 2013.

Στα εκθέματα του μουσείου περιλαμβάνονται αντικείμενα των οικογενειών Βενέτη και Τσανάκα καθώς και πολλών οικογενειών του Μετσόβου. Υπάρχουν επίσης δύο εκθεσιακοί χώροι με συλλογή παλιών υφαντών, μαξιλαριών και κεντημάτων του 19ου αιώνα, όπως και ο χώρος επεξεργασίας του μαλλιού μέχρι το στάδιο της κατασκευής των υφαντών-μαξιλαριών και μάλλινων ενδυμάτων.

Ο Αβερώφειος Κήπος

Ο κεντρικός δρόμος της πλατείας Μετσόβου οδηγεί στον Αβερώφειο Κήπο. Είναι μια όμορφη τοποθεσία με δέντρα και φυτά. Στο κέντρο βρίσκεται το αναστηλωμένο ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου. Εκεί το 1840 ο Γεώργιος Αβέρωφ, πριν πάρει τον δρόμο της ξενιτιάς αποχαιρέτησε τη μητέρα του και ζήτησε τη βοήθεια του Αγίου. Από τότε δεν ξαναγύρισε ποτέ, αλλά έστειλε χρήματα για την επισκευή της παλιάς εκκλησίας και τη δημιουργία ενός κήπου με δέντρα της Πίνδου.

Ο Νερόμυλος Γκίνα

Σε σχετικά μικρή απόσταση από το Μέτσοβο στις όχθες του ποταμού Άραχθου βρίσκεται ο νερόμυλος του Γκίνα. Είναι ένας από τους γνωστότερους νερόμυλους της περιοχής ενώ η σύνδεσή του με το Μέτσοβο και με το παρακείμενο μοναστήρι της κοιμήσεως της Θεοτόκου γίνεται με ένα γραφικό λιθόστρωτο καλντερίμι.

Ο συγκεκριμένος μύλος για πολλές δεκαετίες χρησιμοποιούσε τη δύναμη των άφθονων νερών του ποταμού μετατρέποντάς την σε μηχανική ενέργεια για το άλεσμα των δημητριακών τις ευρύτερης περιοχής. Έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

Το Μουσείο υδροκίνησης Ανθοχωρίου

Το Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης, στο Aνθοχώρι Μετσόβου έγινε με σκοπό να προβάλλει τη σημασία της υδροκίνησης ,τις τεχνικές εκμετάλλευσης και αξιοποίησης της δύναμης του νερού, τεκμηριώνοντας τη μακροπρόθεσμη πορεία των παραδοσιακών κοινωνιών στην προβιομηχανική περίοδο. Στο υπαίθριο μουσείο υπάρχουν παλιοί ανακατασκευασμένοι νερόμυλοι, νεροτριβές και μαντάνια.

Η περιοχή βρίσκεται σε σημείο με υπέροχη θέα. Στο συγκρότημα δεν υπάρχει αναψυκτήριο όπως αναφέρεται στις πληροφορίες για το συγκεκριμένο χώρο. Η επίσκεψη έγινε στις 18/0/2018.

Η λίμνη Αώου

Κοντά στο Μέτσοβο και σε υψόμετρο 1340μ στις βόρειες πλαγιές του Ζυγού, στο οροπέδιο Πολιτσές ή Πολιτσιές , βρίσκεται η ορεινή τεχνητή λίμνη των πηγών του Αώου μέσα σε ένα ειδυλλιακό τοπίο με πλούσια βοσκοτόπια, περιτριγυρισμένα από ψηλά βουνά με πυκνά δάση από έλατα, οξιές, μαυρόπευκα και ρόμπολα. Το υψόμετρό της την κατατάσσει ως την πιο ορεινή μεγάλη λίμνη της Ελλάδας. Βρίσκεται ανάμεσα σε δύο Εθνικά Πάρκα, της Βάλια Κάλντα και του Βίκου-Αώου. Στα βόρεια υψώνονται το Μαυροβούνι, η Φλέγκα και η Τσούκα Ρόσα ενώ προς τα νότια απλώνονται οι λόφοι και τα δάση γύρω από τη Χρυσοβίτσα και το Μέτσοβο. Η ακτογραμμή της λίμνης είναι μεγάλη και δαντελωτή με όμορφα δασωμένα μικρά φιόρδ και πολλά νησάκια να σχηματίζονται στο εσωτερικό της.

Οι Εκκλησίες και τα Μοναστήρια στο Μέτσοβο

Η Αγία Παρασκευή

Βρίσκεται στην κεντρική πλατεία στο Μέτσοβο και είναι τρίκλιτη τρισυπόστατη βασιλική Είναι ο καθεδρικός ναός της ορεινής κωμόπολης. Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς κτίστηκε, αλλά πρώτη αναφορά του ναού γίνεται το 1511 και κατόπι κατά τις διαδοχικές ανακαινίσεις του, το 1759 με άδεια του σουλτάνου, το 1894 με δαπάνη του Γεωργίου Αβέρωφ και το 1959 από το Ίδρυμα Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα με πρωτοβουλία και επιμέλεια του Ευαγγέλου Αβέρωφ – Τοσίτσα. Στο εσωτερικό αξίζει ο επισκέπτης να προσέξει ιδιαίτερα το θαυμάσιο τέμπλο φιλοτεχνημένο από Μετσοβίτες ξυλογλύπτες το 1730, καθώς και τον διπλό άμβωνα που είναι σπάνιο για ορθόδοξες εκκλησίες. Ο πρώτος για την ανάγνωση του Ευαγγελίου και ο δεύτερος για την ανάγνωση του Αποστόλου και το κήρυγμα. Πολύτιμα κειμήλια της εκκλησίας είναι και τα ψηφιδωτά, τα οποία είναι αντίγραφα των ψηφιδωτών της Γάλλας Πλακίδιας της Ραβέννας (5ος αι. μ.Χ.).

Στο ναό της Αγίας Παρασκευής συνέβησαν ιστορικά γεγονότα, που σημάδεψαν την ιστορία του Μετσόβου. Εδώ κηδεύτηκε ο οπλαρχηγός Καπετάν Στυλιανός Κλειδής κι΄ εδώ εκκλησιάζονταν όλοι οι επίσημοι επισκέπτες του Μετσόβου.

Στον προαύλιο χώρο εντυπωσιάζει το καμπαναριό με το ρολόι του 1925. Έχει 25μ. ύψος και χτίστηκε στο διάστημα 1880-1885 με 700 λίρες που έστειλε από την Αλεξάνδρεια ο Γ. Αβέρωφ μαζί με τα σχέδια.

Στη συνεχόμενη μετά τον προαύλιο χώρο πλατεία το «Κουλτούκι» γίνεται κάθε χρόνο στις 26 Ιουλίου η γιορτή της Αγίας Παρασκευής και ο γραφικός χορός των γυναικών του Μετσόβου ντυμένων με τις χρυσοποίκιλτες και πολύχρωμες φορεσιές τους. (Παρένθεση: Στο «Κουλτούκι» καθόταν μόνον οι άρχοντες του Μετσόβου και όχι μόνον απαγορευόταν να μπουν άνθρωποι της δεύτερης τάξης σ’ εκείνη την πλατεία, αλλά και να περάσουν ακόμα απ’ τον διπλανό δρόμο (https://www.vlahoi.net).

Ο Άγιος Γεώργιος

Βρίσκεται στο κέντρο του Αβερώφειου Πάρκου. Ο πρώτος ναός ιδρύθηκε στις αρχές του 17ου αι. Στη σημερινή του μορφή σώζεται από το πρώτο μισό του 18ου αι. Επιγραφή στην ποδιά της φορητής εικόνας του δρακοκτόνου Αγίου Γεωργίου αναφέρει ως ημερομηνία ίδρυσης του ναού το έτος 1747. Η ίδια εικόνα χρονολογείται το 1751 κι είναι έργο του Μετσοβίτη αγιογράφου Στέργιου του Παπαγιάννη. Είναι τρίκλιτη βασιλική στεγασμένη με πλάκα.

Ο ναός ανακαινίστηκε το 1850 με δαπάνη του Γεωργίου Αβέρωφ. Ο ίδιος ο Ευεργέτης συνδέονταν ιδιαίτερα με το χώρο. Σ’ αυτό το σημείο, όπου ήταν παλιά ο ναΐσκος του Αγίου Γεωργίου, αποχαιρέτησε τη μητέρα του όταν ξενιτεύτηκε και επικαλέστηκε τη βοήθεια του Αγίου κάνοντας τάμα ανταπόδοσης. Ο Γεώργιος Αβέρωφ, δέκα χρόνια μετά, επιτυχημένος πλέον έμπορος, τήρησε την υπόσχεσή του να καλύψει τις δαπάνες για την επισκευή του ναού και τη δημιουργία του πάρκου. Έστειλε μάλιστα κηπουρό από την Αλεξάνδρεια, όπου ήταν εγκαταστημένος, για τη διαμόρφωση του κήπου ο οποίος από τα μέσα του 19ου αι. είναι γνωστός ως Αβερώφειος Κήπος.

Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το 1964, με δαπάνη του Ιδρύματος Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα έγιναν εργασίες συντήρησης στο ναό. Το 2002 ο ναός συντηρήθηκε κι αποκαταστάθηκε συνολικά με προσωπική δαπάνη του Γιάννη Μιχαήλ Αβέρωφ. Ο τελευταίος, είναι τρισέγγονος του Αυγερινού Αβέρωφ μεγαλύτερου αδερφού του Μεγάλου Εθνικού Ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, και διετέλεσε δήμαρχος Μετσόβου, βουλευτής Ιωαννίνων κι ευρωβουλευτής. Είναι ο ιδρυτής κι ισόβιος πρόεδρος του Ιδρύματος ΕΓΝΑΤΙΑ ΗΠΕΙΡΟΥ.

Ο Άγιος Δημήτριος

Βρίσκεται στην Κάτω Μεριά (Κάτω Μαχαλάς, γκιόσανι) και είναι ο δεύτερος ενοριακός ναός στο Μέτσοβο και από τις πιο παλιές εκκλησίες, αφού, όπως λέγεται, από εδώ ξεκίνησε η κατοίκηση. Είναι άγνωστο πότε χτίστηκε η αρχική εκκλησία . Καταστράφηκε αρκετές φορές από σεισμούς και ανοικοδομήθηκε εξ ολοκλήρου το 1818 και μάλιστα με εντολή του Αλή Πασά.

Η θετική στάση του Αλή οφείλεται στην παροχή βοήθειας από τους Μετσοβίτες προς τον ίδιο να διαβεί χωρίς προβλήματα κατά τη χειμερινή περίοδο την διάβαση του αυχένα του Ζυγού. Και εδώ, όπως και στην Αγία Παρασκευή, υπάρχουν δύο άμβωνες, αριθμός σπάνιος για ορθόδοξη εκκλησία, καθώς επίσης και άλλα αξιόλογα κειμήλια. Ο ναός επισκευάστηκε για τελευταία φορά το 1908.

Οι Άγιοι Πάντες

Ο Ναός των Αγίων Πάντων βρίσκεται στο βόρειο μέρος του Μετσόβου. Είναι άγνωστη η ημερομηνία της ίδρυσης και ανοικοδόμησής του. Σύμφωνα με ιστορικές πληροφορίες κάηκε στις 22 Νοεμβρίου του 1848 και ξανακτίστηκε το 1850 με δαπάνη του μεγάλου Εθνικού Ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ. Οι αγιογραφίες του ναού και οι φορητές εικόνες του τέμπλου είναι έργα τέχνης.

Η Αγία Τριάδα

Μικρή αλλά εντυπωσιακή εκκλησία στην είσοδο του Μετσόβου. η αρχική ημερομηνία κτίσεως του ναού παραμένει άγνωστη. Ανακαινίστηκε το 1891 με δαπάνη του Γ. Αβέρωφ. Την ίδια χρονιά χτίστηκε και το κωδωνοστάσιο που βρίσκεται πάνω από την κεντρική είσοδο του ναού.

Ο Άγιος Χαράλαμπος

Βρίσκεται στη νοτιοανατολική πλευρά του Μετσόβου στη συνοικία «γκιόσανι» δηλαδή «κάτω γειτονιά». Είναι τρίκλιτη βασιλική μεγάλων διαστάσεων, η οποία ανακαινίστηκε το 1834 από τον Μετσοβίτη Ιωάννη Τσανάκα και στη συνέχεια, το 1850 με δαπάνη του Γεωργίου Αβέρωφ, καθώς και το 1964 με δαπάνη του ιδρύματος Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα. Στην ανατολική πλευρά του ναού εξέχουν τρεις πολυεδρικές αψίδες και στη νότια πλευρά υπάρχει νεότερο χαγιάτι. Στη δυτική πλευρά έχει προστεθεί ένα ωραίο καμπαναριό. Εσωτερικά ο ναός είναι διακοσμημένος μερικώς με τοιχογραφικό διάκοσμο. Στο εσωτερικό έχει ένα υπέροχο ζωγραφιστό ταβάνι, τοιχογραφίες και αξιόλογα ξυλόγλυπτα (τέμπλο, σκαλιστό κιβώριο της Αγ. Τράπεζας, δεσποτικό θρόνο, μεγάλο άμβωνα).

Ο Άγιος Αθανάσιος (Γκρίζιου)

Στην ομώνυμη περιοχή στην αρχή του παλιού δρόμου Μετσόβου-Ιωαννίνων. Τα θεμέλια έπεσαν στις 21 Αυγούστου 1871 με δαπάνη του ευεργέτη Ανδρέα Φαρδή, ενώ τα εγκαίνια έγιναν το 1873. Επίσης έχουν γίνει και δύο ανακαινίσεις (1907, 1975) η πρώτη με έξοδα του Ι. Δασούλα, εγκατεστημένου στη Νέα Υόρκη. Η τελευταία ανακαίνιση και συντήρηση του ναού έγινε το 1975.

Οι Άγιοι Ανάργυροι

Ο Ναός των Αγίων Αναργύρων βρίσκεται στη νοτιοανατολική πλευρά του Μετσόβου. Πρόκειται για ένα ναό που κτίστηκε αρχικά το 1879 με δαπάνη του Μετσοβίτη ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ. Ο ναός κατεδαφίστηκε το 1980 και στη θέση του αναγέρθηκε το Γυμνάσιο Μετσόβου. Σύντομα ο σημερινός ομώνυμος ναός αναγέρθηκε σε άλλο χώρο. Η καινούρια εκκλησία εγκαινιάστηκε από το Μητροπολίτη Ιωαννίνων Θεόκλητο την 1η Νοεμβρίου 1984.

Οι Άγιοι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος

Βρίσκεται στο νοτιοδυτικό μέρος του Μετσόβου. Πολύ παλιά εκκλησία αλλά πέρασε από ριζική ανακαίνιση το 1895 με έξοδα του Γ. Αβέρωφ.

Ο Προφήτης Ηλίας

Bρίσκεται στην νότια είσοδο του οροπεδίου «Πολιτσές», στη βόρεια πλευρά του Μετσόβου στο δρόμο για Καλαμπάκα. Η ημερομηνία οικοδόμησης του αρχικού ναού παραμένει άγνωστη. Από αναφορές είναι γνωστό πως το 1861 ο ναός ανακαινίστηκε με δαπάνη του ευρισκόμενου στο Κάϊρο της Αιγύπτου Παναγιώτη Τζιουκά.

Το 1912 πυρπολήθηκε και ξανακτίστηκε με δαπάνη της κοινότητας Μετσόβου και την συνδρομή κατοίκων. Η τελευταία ανακαίνιση του ναού έγινε το 1956. Ο ναός συνδέεται ιστορικά με την απελευθέρωση του Μετσόβου από τον Τουρκικό ζυγό αφού εκεί σκοτώθηκε ο Στυλιανός Κλειδής αρχηγός του σώματος των Κρητών εθελοντών προσκόπων στη μάχη του Προφήτη Ηλία στις 10 Νοεμβρίου 1912.

Ο Άγιος Αθανάσιος (Ζυγού)

Βρίσκεται στις ανατολικές υπώρειες του Ζυγού και την αντίστοιχη αλλοτινή είσοδο στον οικισμό του Μετσόβου. Θεωρείται από μία από τις παλαιότερες εκκλησίες του Μετσόβου. Το ιερό βήμα και τον γυναικωνίτη του παλιού ναού ιστόρησε το 1743 και το 1748 αντίστοιχα ο περίφημος Μετσοβίτης αγιογράφος Στέργιος Παπαγιάννης, το δε εξαιρετικής τεχνοτροπίας ξυλόγλυπτο τέμπλο τα παιδιά του Στέργιου Βαρδάκα το 1744. Οι θαυμάσιες εικόνες του Χριστού και της Παναγίας φέρουν την υπογραφή του Μετσοβίτη αγιογράφου Γεωργίου Χρυσολωρά. Σύμφωνα με μία παράδοση ο ναός ανοικοδομήθηκε εξ ολοκλήρου το 1818 με άδεια του Αλή Πασά. Το σημερινό τέμπλο του ναού είναι έργο του Γιάννη Γκιώνη.

Εδώ το Μάρτιο του 1854 ο Θεόδωρος Γρίβας με τους αντάρτες του έδωσαν τη μάταιη 24ωρη μάχη κατά των Τούρκων στην προσπάθειά τους να κρατήσουν το Μέτσοβο, που είχαν καταλάβει λίγο πριν. Κοντά στην εκκλησία βρίσκονται τρεις βρύσες: η βρύση του Αγ. Αθανασίου κοντά στους αμπελώνες, η μονόκρουνη βρύση Σιάφα κοντά στο παλιό τούρκικο νεκροταφείο και η βρύση Μποϊάνου.

Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως

Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου βρίσκεται στις ανατολικές παρυφές του Μετσόβου στην άνω κοιλάδα του Μετσοβίτικου. Χτίστηκε το 1754. Το κτιριακό συγκρότημα αποτελείται από διώροφα κελιά, ξενώνες, πλακοστρωμένες αυλές. Το καθολικό της μονής είναι κατάγραφο με τοιχογραφικό διάκοσμο σε διαζώματα, τέμπλο και εικόνες του 17ου αιώνα. Το καμπαναριό του από το μέσο της οικοδομής και πάνω είναι ξύλινο.

Σύμφωνα με την προφορική παράδοση η καμπάνα του κατασκευάστηκε στα Γιάννενα το 1870. Η μονή αυτή, όπως και του Αγ. Νικολάου, λόγω της θέσης της δίπλα στο ποτάμι, υπήρξε πάντα ένας ευχάριστος σταθμός για τους ταξιδιώτες που ακολουθούσαν το δρόμο Ιωάννινα-Καλαμπάκα μέσω Ζυγού. Αλλά το 1958 εγκαταλείφθηκε κι έμεινε έρημη μέχρι το 1977 που ήρθε η φιλόλογος μοναχή Θέκλα και της έδωσε πάλι ζωή.

Στο εσωτερικό του καθολικού, εκτός από τις τοιχογραφίες του 1754, υπάρχει ένα ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο φτιαγμένο σε δυο διαφορετικές χρονικές περιόδους. Εκτός από τον ασφαλτόδρομο η πρόσβαση γίνεται και με μια πολύ ωραία πεζοπορική διαδρομή, ακολουθώντας το ίδιο λιθόστρωτο που κατεβαίνει στο Νερόμυλο Γκίνα.

Το μοναστήρι πανηγυρίζει κάθε χρόνο στις 15 Αυγούστου και είναι επισκέψιμο σε όλη τη διάρκεια του έτους, αλλά σε συγκεκριμένα ωράρια.

Η Μονή Αγίου Νικολάου

Βρίσκεται νοτιοδυτικά του Μετσόβου, στην κοιλάδα του Μετσοβίτικου ποταμού. Η μονή έχει μια μεγάλη ιστορία, αν και δεν ξέρουμε πότε ακριβώς χτίστηκε. Πάντως πρέπει να είναι από τα πιο παλιά μοναστήρια της περιοχής, αφού αναφέρεται σε βυζαντινό χρυσόβουλο του 1332, ενώ στα 1380 αναφέρεται σαν πιθανός ηγούμενός της και ο ηγούμενος του Μετσόβου Ησαΐας. ο οποίος τυφλώθηκε από τον Δεσπότη Θωμά Πρελούμποβιτς.

Η Μονή ήταν ένα πλούσιο θρησκευτικό κέντρο της περιοχής του Μετσόβου και, καθώς βρισκόταν σε κομβικό σημείο, πάνω στο ορεινό πέρασμα του Ζυγού, ήταν σταθμός για τα εμπόρους και τους ταξιδιώτες που περνούσαν από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία. Τη σπουδαιότητά της αναφέρει και ο Άγγλος περιηγητής Leake το 1805. Η Μονή του Αγίου Νικολάου ανακαινίσθηκε αρχικά γύρω στα 1700.

Είναι όχι μόνον ένας όμορφος και γαλήνιος τόπος αλλά και ένα ζωντανό μνημείο αμπελουργίας και οινοποιίας. Γύρω του απλώνονται αμπελώνες ενώ στα κελάρια του διατηρείται ένα τεράστιο βαρέλι κρασιού (καρούτα) που χωρά περίπου 27 τόνους!

Σε επαφή με την εξωτερική πλευρά του ναού έχει διαμορφωθεί παρεκκλήσι, αφιερωμένο στο νεομάρτυρα Άγιο Νικόλαο τον εκ Μετσόβου, ο οποίος μαρτύρησε το 1659.

Η μονή έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο.

Ο Νεομάρτυρας Νικόλαος

Το παρεκκλήσι του Νεομάρτυρα Νικολάου «του εκ Μετσόβου», βρίσκεται προσκολλημένο στη νοτιοανατολική πλευρά του προστώου του καθολικού της μονής του Αγίου Νικολάου και ιδρύθηκε το 1800. Ο Νεομάρτυρας Νικόλαος γεννήθηκε στο Μέτσοβο στα τέλη του 16ου αιώνα. Το κοσμικό του όνομα, πριν το μαρτύριό του, ήταν Νικόλαος Μπασδάνης.

Μαρτύρησε στην κεντρική πλατεία των Τρικάλων όπου τον έκαψαν ζωντανό. Ο Νικόλαος κατατάχτηκε ως μάρτυρας στη συνείδηση των χριστιανών νωρίς. Το 1988 κατατάχτηκε επίσημα στο Ορθόδοξο Εορτολόγιο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως.

Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής

Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής είναι κτισμένη κοντά στο Ανθοχώρι Μετσόβου στη θέση Κόκκινο Λιθάρι. Οι ντόπιοι την αποκαλούν Μονή της Κόκκινης Πέτρας (Κιάτρα Ρόσια στα βλάχικα), λόγω των απόκρημνων θεόρατων κόκκινων βράχων στα ανατολικά της, όπου παλιότερα υπήρχαν ασκηταριά.

Πιθανολογείται ότι ιδρύθηκε τον 17ο αιώνα και το 1732 ανακαινίσθηκε από τον Στέργιο Ντάφο, όπως αναγράφεται στην κτητορική επιγραφή. Λόγω της θέσης της κοντά στον κεντρικό οδικό άξονα αποτελούσε σταθμό για τα καραβάνια που ταξίδευαν από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία και τα Βαλκάνια. Το 1820 καταστράφηκε από οθωμανικά στρατεύματα που κινούνταν προς τα Ιωάννινα εναντίον του Αλή Πασά, και οι μοναχοί της σφαγιάστηκαν. Εγκαταλείφθηκε οριστικά το 1927.

Σήμερα η μονή είναι πλήρως ανακαινισμένη και στις δύο πλευρές υπάρχει ένα γωνιακό συγκρότημα με βοηθητικούς χώρους και κελιά. Στο κέντρο βρίσκεται το καθολικό, κτισμένο με πέτρα και στεγασμένο με σχιστόπλακες. Η αρχιτεκτονική του ναού παραπέμπει στον αγιορείτικο τύπο ( σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με τρούλο).

Αξιόλογο είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο που κατασκευάστηκε αρχικά τον 17ο αιώνα. Όσα τμήματά του διασώθηκαν από την πυρκαγιά του 1840 έχουν ενσωματωθεί στο νέο, του 19ου αιώνα.

Η Μονή Παναγίας Χρυσοβίτσας

Το βυζαντινό μοναστήρι της Παναγίας της Χρυσοβίτσας βρίσκεται στο ομώνυμο χωριό Χρυσοβίτσα και είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Παναγίας. Το καθολικό της Μονής είναι διατηρητέο μνημείο. Η προφορική παράδοση αναφέρει ότι το ίδιο το χωριό πήρε το όνομά του από την εικόνα της Παναγίας, η οποία σύμφωνα- πάντοτε με την προφορική παράδοση- περιπλανήθηκε διαδοχικά από την πρώτη εκκλησία της Χρυσοβίτζης στην Επαρχία Τριχωνίδας όπου η εικόνα βρέθηκε το 533 μ. Χ. ,σε διάφορα σημεία θρησκευτικά για να καταλήξει στο χωριό Χρυσοβίτσα. Η μονή, ήταν πλούσια και μεικτή με μοναχούς και μοναχές.

Στον κυρίως ναό υπάρχουν, ξυλόγλυπτος άμβωνας, ξυλόγλυπτος αρχιερατικός θρόνος και ξυλόγλυπτο τέμπλο. Οι θησαυροί της Μονής είναι πολλοί με κυριότερους την εικόνα της Παναγίας με το ασημένιο επικάλυμμα, τρίπτυχα, ασημένια Ιερά σκεύη, Ευαγγέλια και εικόνες.

<p>The post Αφιέρωμα στο Μέτσοβο – Το βλαχοχώρι με την παράδοση και την ιστορία first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η Βοβούσα μαζί με τα χωριά Δόλιανη, Βρυσοχώρι, Γρεβενίτι, Ελατοχώρι, Ηλιοχώρι, Καβαλλάρι, Καστανώνα, Λάιστα, Μακρίνο, Τρίστενο και Φλαμπουράρι απαρτίζουν το λεγόμενο Βλαχοζάγορο. Αυτή η ένταξή της στη διοικητική ενότητα των Ζαγοροχωρίων διαμόρφωσε την ιστορική της πορεία και επηρέασε την οικονομική της οργάνωση και τις σχέσεις της με τα βλαχοχώρια των γύρω περιοχών, σχέσεις στενές και ποικίλες.

«Πάνω απ’ το χωριό εκτείνεται η περίπυστος (ξακουστή) Βάλια Κάλντα που πολλές φορές χρησίμευε ως καταφύγιον των περιβόητων εκείνων αρματωλών και κλεφτών. Εκεί υπάρχουν καταπράσινα δάση από τα οποία εξάγεται η ξυλεία και το δαδί για το Ζαγόρι και τις άλλες επαρχίες της Ηπείρου, όπου κατά το καλοκαίρι άνδρες και γυναίκες πηγαίνουν εκεί για να μεταφέρουν στα σπίτια τους τα δαδιά που χρειάζονται, τα δε τραγούδια τους είναι πολύ περίεργα και οι χοροί τους αμίμητοι…(τα δε καθ’ οδόν άσματα αυτών εισί περιεργότατα, και οι χοροί αμίμητοι…)»

γράφει ο Ιωάννης Λαμπρίδης στα «Ζαγοριακά» (σελ.83) περιγράφοντας με γλαφυρότητα την εικόνα

Ιστορία και Πληροφορίες

Η Βοβούσα είναι περιτριγυρισμένη από μεγάλα και πυκνά δάση έλατου, οξιάς και μαύρου πεύκου και με αφθονία νερών. Τα βουνά που περικλείουν την περιοχή (Τσούκα Ρόσα – κόκκινη κορυφή, Αυγό, Μόρφα και Φλάμπουρο) δημιουργούν μία κοιλάδα μέσα στην οποία σχηματίζεται η κύρια κοίτη του ποταμού Αώου. Το ποτάμι ακολουθώντας βόρεια πορεία και σε υψόμετρο περίπου 1000 μ. περνάει μέσα από τον οικισμό της Βοβούσας.

Ο ποταμός δεν καθόρισε μόνο την ονομασία και την ιστορία του χωριού αλλά διαμόρφωσε οικονομικά και κοινωνικά τη ζωή των κατοίκων.

Ο οικισμός και η ονομασία του

Σύμφωνα με το Φάνη Δασούλα, διδάκτορα Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, όλοι οι ιδιωματικοί και γλωσσικοί τύποι της ιστορικής ονομασίας του ποταμού αποτελούν παραλλαγές μίας κοινής ρίζας που προέρχεται από τη λαϊκή λατινική φράση Αmnis ή Aqua ή Fluvia Vivosa ή Viosa. Η χρήση του επιθέτου vivosuς, που ουσιαστικά σημαίνει ζωντανός, προϋποθέτει την γρήγορη και ορμητική κίνηση του νερού ή την δροσερή του υφή.

Η πρώτη αναφορά του οικισμού γίνεται το 1592/93 σε χειρόγραφο της Μονής Μεταμορφώσεως των Μετεώρων που αποτελεί πολύτιμο αρχείο τοπωνυμίων και ονομάτων της περιόδου 1592/93 – 19ος αιώνα. Άρα ο οικισμός προϋπήρχε ή μόλις είχε συγκροτηθεί.

Σύμφωνα με ατεκμηρίωτες παραδόσεις το χωριό σχηματίστηκε από την ένωση μικροοικισμών, εξαφανισμένων σήμερα, μεταξύ του 16ου και 17ου αιώνα και από τότε έχει το όνομα του ποταμού που το διασχίζει. Οι αρχικοί οικιστές ασχολούνταν πρωταρχικά με τη γεωργία και την κτηνοτροφία και δευτερευόντως με την εκμετάλλευση του δασικού πλούτου. Στην πορεία του χρόνου, είναι πολύ πιθανό οι υπάρχοντες γεωργικοί οικισμοί των ορεινών κοιλάδων να συνοίκησαν με ομάδες μετακινούμενων κτηνοτρόφων οι οποίοι αναζητούσαν σταθερές ορεινές πατρίδες και οι οποίοι στη συνέχεια ενσωματώθηκαν με τους κατοίκους του οικισμού.

Ο Γάλλος περιηγητής Φ. Πουκεβίλ το 1806 επισκέφτηκε τη Βοβούσα και περιγράφει με γλαφυρότητα τα σπίτια που περιστοιχίζονται από κήπους με λαχανικά και τριανταφυλλιές. Αυτή είναι μια εικόνα που παραπέμπει σε μόνιμη εγκατάσταση και όχι σε εποχική.

Υδροκίνηση

Η Βοβούσα έχοντας τις δυνατότητες της υδροκίνησης ήταν ένα σημαντικό δερβένι (ορεινό πέρασμα) με πλήρως αναπτυγμένη την μεταποιητική λειτουργία, όπως και άλλοι οικισμοί της Πίνδου. Έμποροι και παραγωγοί σιτηρών και μάλλινων υφασμάτων, επεξεργάζονταν και μεταποιούσαν εκεί, με ασφάλεια, τα προϊόντα που μετακινούσαν μεταξύ διαφορετικών περιοχών.

Το νεροπρίονο ήταν µία πραγματική υδροκίνητη μηχανή πρίσης και πετύχαινε μεγαλύτερη και ποιοτικότερη παραγωγή µε μικρότερη δαπάνη σε χρόνο και κόπο και συνέβαλε στην αλματώδη ανάπτυξη της υλοτομικής παραγωγής. Το νεροπρίονο ήταν γνωστό στην Ευρώπη από τον 14o αιώνα και η χρήση του έγινε γνωστή στα Βαλκάνια στα τέλη του 16oυ αιώνα.

Σύμφωνα µε τους κατοίκους του χωριού Βοβούσα το νεροπρίονο εισήχθη στην Πίνδο από τη Βουλγαρία. Η τέχνη ασκούνταν από συγκεκριμένες ομάδες τεχνιτών οι οποίες περιφέρονταν σε όλη την οροσειρά.

Συνεχής και μαζική χρήση του νεροπρίονου στον ελλαδικό χώρο υπήρχε µόνο στην Πίνδο. Τεχνολογικά αυτός ο μηχανισμός μπορεί να θεωρηθεί ως το πιο πολύπλοκο εργαλείο που κατασκευάστηκε ποτέ από τους κατοίκους της Πίνδου, στην προβιομηχανική εποχή.

Ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων εντασσόταν στα μπουλούκια, που οργάνωναν οι πριονάδες, δηλαδή οι κατασκευαστές-χειριστές των νεροπρίονων. Η συμμετοχή των κατοίκων της Βοβούσας ήταν σημαντική. Η αντοχή των ομάδων στις δύσκολες γεωγραφικές και κλιματολογικές συνθήκες των βουνών και η τέχνη των πριονάδων ήταν αξιοθαύμαστη

Πηγή: Θεοφάνης ∆ασούλας, διδάκτωρ Λαογραφίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Η εφαρµογή της υδροκίνησης στην ξυλουργική βιοτεχνία της Πίνδου. Το παρελθόν της βιοτεχνίας και µια πρόταση μουσειακής ανάδειξης

Η Βοβούσα στην περίοδο της Τουρκοκρατίας

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας η Βοβούσα, όπως και η περιοχή του Ζαγορίου, υπαγόταν στη δικαιοδοσία της βαλιδέ σουλτάνας (της βασιλομήτορος) και πληρώνοντας φόρους, όπως και τα υπόλοιπα Ζαγοροχώρια, κατόρθωνε να διατηρεί το προνομιακό καθεστώς σύμφωνα με το οποίο λειτουργούσε ο θεσμός της αυτοδιοίκησης. Ήταν η περίοδος της μεγάλης ακμής του χωριού και θεωρούνταν ένα από τα μεγαλύτερα χωριά.

Όταν το 1803 ο μικρότερος γιός του Αλή Πασά, ο Σαλήχ, δάνεισε στους κατοίκους ένα χρηματικό ποσό το οποίο, όταν αυτοί το συγκέντρωσαν, αρνήθηκε να το παραλάβει ζητώντας το ποσό σε ενετικά νομίσματα, έτσι όπως τους τα είχε δανείσει. Η άρνηση να δεχτεί άλλο ισότιμο νόμισμα ζημίωσε τους κατοίκους περί τις 4.000.

Το τέχνασμα αυτό του Αλή Πασά και των οικείων του αποσκοπούσε στο να μετατρέψει τη Βοβούσα (καθώς και όσα χωριά δεν μπορούσαν να εξοφλήσουν το δάνειο) σε τσιφλίκι. Στη δύσκολη αυτή κατάσταση βοήθησε ο Αναγνώστης Χατζηγεωργίου, ένα από τους γραμματικούς του Αλή Πασά στη Θεσσαλία, ο οποίος καταγόταν από τη Βοβούσα και δίνοντας 20.000 «άσπρα» (ασημένια νομίσματα) απάλλαξε το χωριό από το χρέος. Δυστυχώς ο Χατζηγεωργίου έχασε όχι μόνον τη θέση του αλλά και τη ζωή του.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ. 19

Ληστείες και εκπατρισμοί

Η πίεση των Τούρκων, η τυραννική δεσποτεία του Αλή Πασά και οι ληστρικές επιδρομές, ανάγκασαν τους κατοίκους να εκπατριστούν, τόσο στο εσωτερικό του ελλαδικού χώρου, όσο και στον ευρύτερο βαλκανικό και κεντρικό ευρωπαϊκό χώρο. Το 1817 περίπου 120 οικογένειες, που ανήκαν στην άρχουσα τάξη της Βοβούσας, έφυγαν ομαδικά αναζητώντας καλύτερη τύχη στην ανατολική Μακεδονία και την ανατολική Ρωμυλία όπου μία ομάδα ίδρυσε αποικία κοντά στην Φιλιππούπολη της Βουλγαρίας.

Το 1833 ξαναγύρισαν στήνοντας πάλι τα νοικοκυριά τους και συνεχίζοντας την υλοτομία και προμηθεύοντας με ξυλεία όχι μόνο το Ζαγόρι αλλά και πολλά άλλα μέρη της Ηπείρου έφθασαν ξανά στην ακμή που είχαν πριν.

Το διάστημα 1878 – 1883 η ληστεία παρουσίαζε μεγάλη έξαρση. Η Βοβούσα βρισκόταν στο επίκεντρο αυτής της κρίσης, ως κέντρο μεταφορών που ήταν, αλλά και ως το πιο ευάλωτο χωριό στο Ζαγοροχώρι στην παρουσία ληστών από τα χωριά των Γρεβενών όπως το Περιβόλι, το Δίστρατο και η Σαμαρίνα.

Οι ανυπολόγιστες ζημιές που υπέστησαν τα χωριά του Ζαγορίου ανάγκασαν τους κατοίκους  να εγκαταλείψουν  τον τόπο τους. Προς το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τη κατάργηση των προνομίων και λόγω των ληστρικών επιδρομών άρχισε η παρακμή τόσο της Βοβούσας όσο και της γενικότερης περιοχής.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ σελ. 20, 22, 24

Η απελευθέρωση της Βοβούσας από την οθωμανική κατοχή

Μετά την απελευθέρωση με την Συνθήκη του Βουκουρεστίου το 1913 η Βοβούσα προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος και υπέστη τις αλλαγές του ορεινού όγκου της ελληνικής υπαίθρου. Αντίθετα με άλλα γειτονικά χωριά δεν παρουσίασε έντονη πληθυσμιακή έξοδο διότι ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας της στράφηκε σε διάφορες βιοτεχνικές δραστηριότητες, όπως η υλοτομία και η μεταφορά της ξυλείας στα Ιωάννινα με υποζύγια. Υπήρξε μόνο ένα μικρό μεταναστευτικό ρεύμα προς τη Ρουμανία και αργότερα τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ.28

Η Ρουμανική προπαγάνδα στη Βοβούσα

Η δημιουργία του κουτσοβλαχικού ζητήματος δημιουργήθηκε αρχικά το 1849. Το 1863-64 υποστηρίχτηκε επίσημα από τη ρουμανική κυβέρνηση.

Τα αίτια της δημιουργίας του ζητήματος υπήρξαν ο ρουμανικός μεγαλοϊδεατισμός και η ανάγκη αποπροσανατολισμού των Βλαχο-μολδαβών εξαιτίας της απώλειας της Τρανσυλβανίας από την Αυστρο-Ουγγαρία, και της Βεσσαραβίας από τη Ρωσία. Επειδή κάθε αντίδραση προς αυτές τις Μεγάλες Δυνάμεις εγκυμονούσε σοβαρούς κινδύνους για τις ηγεμονίες έστρεψαν το ενδιαφέρον στους Βλάχους της Θεσσαλίας, Ηπείρου και Μακεδονίας τους οποίους χαρακτήριζαν ομοεθνείς τους.

Στην περίοδο από το 1881 μέχρι το 1886 και στα πλαίσια της ρουμανικής προπαγάνδας υπήρξε έντονη πίεση προσηλυτισμού με την ίδρυση σχολείων τόσο στη Βοβούσα όσο και στην ευρύτερη περιοχή. Η προσπάθεια δεν είχε την επιτυχία που αναμενόταν και με την πάροδο του χρόνου αφυπνίστηκε το εθνικό αίσθημα των κατοίκων που παρασύρθηκαν και οι οποίοι αντέδρασαν έντονα.  

Στο χρονικό διάστημα 1917 έως 1940 υπήρξε νέα αναζωπύρωση της ρουμανικής προπαγάνδας. Οι Ιταλοί επιχείρησαν να εγκαταστήσουν προξένους στα βλαχοχώρια, αλλά συνάντησαν την αντίδραση των Ελληνόβλαχων. Το φθινόπωρο του 1918 έγινε ανακήρυξη του «Πριγκηπάτου της Πίνδου» από Βλάχους της Κορυτσάς, οι οποίοι εμπόδισαν τον ελληνικό στρατό να πάρει τη Βοβούσα από τους αποχωρούντες Ιταλούς. Η συγκεκριμένη Δημοκρατία έζησε για μία μόνο ημέρα, ενώ 10 οικογένειες των προπαγανδιστών αναγκάστηκαν να μετοικήσουν, από το φόβο αντιποίνων, στην περιοχή της Βορείου Ηπείρου.

Πηγή : Μιχαήλ Τρίτος, Το Κουτσοβλαχικό ζήτημα και Δημήτριος Χατζής, ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ ΤΩΝ ΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΚΑΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΖΑΓΟΡΙ (ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ) 1943-1944

Η μάχη στη Βοβούσα

Τα χαράματα της 28ης Οκτωβρίου άρχισε η ιταλική επίθεση έξω από το Καλπάκι Ιωαννίνων, στη Θεσπρωτία και την Πίνδο. Οι Ιταλοί απωθώντας τα ελαφρά ελληνικά τμήματα έφτασαν στις 3 Νοεμβρίου στη Βοβούσα, 20 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Μετσόβου, απειλώντας να αποκόψουν το δρόμο Ιωαννίνων – Καλαμπάκας.

Το πρωινό εκείνο, έφτασε στο χωριό πρώτος, ο Λοχαγός Αναστάσιος Παππάς με όσους οπλίτες του είχαν απομείνει περιπλανώμενοι για τρεις μέρες στην Πίνδο και εξαντλημένοι και επιπλέον αποκομμένοι από τις δυνάμεις του Δαβάκη. Φτάνοντας στη Βοβούσα διαπίστωσαν ότι οι Ιταλοί και συγκεκριμένα η εμπροσθοφυλακή της 3ης Μεραρχίας Αλπινιστών «Τζούλια» έφταναν στο χωριό. Μη έχοντας ασύρματο ο λοχαγός ειδοποίησε αμέσως, από την τηλεφωνική γραμμή του Σταθμού Χωροφυλακής, την στρατιωτική διοίκηση στο Μέτσοβο. Ο αντισυνταγματάρχης που βρισκόταν στο Μέτσοβο με τον οποίο μίλησε ο Παππάς, αιφνιδιάστηκε. Δεν περίμενε τους Ιταλούς εκεί, ούτε όμως και τον Παππά ο οποίος κανονικά έπρεπε να βρίσκεται αλλού. Πάντως βρέθηκε την κατάλληλη στιγμή στο κατάλληλο σημείο.

Ο αντισυνταγματάρχης ζήτησε από το λοχαγό Αναστάσιο Παππά να κρατήσει άμυνα μέχρι να φτάσουν ενισχύσεις. Η αιφνιδιαστική επίθεση των λίγων ανδρών και η πρώτη οπισθοχώρηση των Ιταλών έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην αρχή του πολέμου. Παρά την ταλαιπωρία των στρατιωτών και την έλλειψη πολεμοφοδίων κράτησε τους Ιταλούς στη Βοβούσα. Και εκείνο που είναι άξιο να αναφερθεί είναι ότι η ιταλική μεραρχία αποτελούνταν από πολεμικά ικανούς άνδρες και με ικανή διοίκηση. Στις 9 Νοεμβρίου 1940 ο διοικητής της «Τζούλια», στρατηγός Μάριο Τζιρότι, διέταξε την υποχώρηση της μεραρχίας. Λίγες μέρες αργότερα οι ελληνικές δυνάμεις ανακατέλαβαν τις συνοριακές διαβάσεις της Πίνδου.

Πηγή: Η μάχη στη Βοβούσα, Η Μηχανή του Χρόνου

“Στη στρατιωτική ιστορία της Ιταλίας ο ελληνοϊταλικός πόλεμος αποτελεί μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της. Ήταν ένας πόλεμος άχρηστος, ντροπιαστικός, με αρνητικές συνέπειες» γράφει ο Ιταλός δημοσιογράφος και συγγραφέας Μάριο Τσέρβι στο δοκίμιό του «Ιστορία του πολέμου της Ελλάδας“(Storia della guerra di Grecia) που μεταφράστηκε στην Αγγλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες

Οι Γερμανοί στη Βοβούσα

Στις 19 Οκτωβρίου 1943, τα γερμανικά στρατεύματα εισέβαλαν στη Βοβούσα. Συνοδεύονταν και από Ιταλούς, οι οποίοι δεν δέχτηκαν τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, προερχόμενους από χωριά της Κόνιτσας. Εξαιτίας του γεγονότος ότι οι αντάρτες του ΕΛΑΣ, τον Μάρτιο του 1943, επιτέθηκαν, αφόπλισαν και εκτέλεσαν τους Ιταλούς καραμπινιέρους, προέβησαν σε πλήρη διαρπαγή των υπαρχόντων και πυρπόληση του χωριού. Από τα 84 συνολικά σπίτια πυρπόλησαν και κατέστρεψαν τα 80 και μαζί τα δύο σχολεία (αρρένων και θηλέων), καθώς και την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου.

Τον Ιούλιο του 1944 στα πλαίσια της επιχείρησης «Steinadler» (Χρυσαετός), εναντίον του ΕΛΑΣ στην περιοχή των Γρεβενών, του Μετσόβου, της Κόνιτσας και της Καστοριάς, η Βοβούσα μαζί με τα κοντινά χωριά Τρίστενο, Φλαμπουράρι, Ελατοχώρι, Δόλιανη και Λεπτοκαρυά υπέστησαν λεηλασίες και νέες καταστροφές.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ. 28-29

Η Βοβούσα στον εμφύλιο πόλεμο

Τα δεινά του χωριού συνεχίστηκαν και στον εμφύλιο πόλεμο καθώς η Βοβούσα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, υπήρξε το επίκεντρο εχθροπραξιών μεταξύ του Εθνικού Στρατού και του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου και θρήνησε θύματα και από τις δύο πλευρές. Το 1948 κάποιες οικογένειες της Βοβούσας εγκατέλειψαν το χωριό εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου και εγκαταστάθηκαν στα Ιωάννινα όπου μερικές έμειναν μόνιμα ενώ άλλες επέστρεψαν μετά τον εμφύλιο και οργάνωσαν τη ζωή τους στο χωριό.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ. 29

Μεταπολεμική περίοδος

Μετά τον πόλεμο, στα πλαίσια του στέγασης των πυροπαθών οικισμών , ξεκίνησε η ανασυγκρότηση του κατεστραμμένου χωριού και χτίστηκαν μονόροφες κατοικίες. Πολλοί κάτοικοι εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα Ιωάννινα, τη Θεσσαλονίκη, τα Τρίκαλα, την Αθήνα και άλλοι μετανάστευσαν στη Βόρεια και Νότια Αμερική, τη Γερμανία και την Αυστραλία. Πάντως το χωριό δεν παρουσίασε την εικόνα της ερήμωσης που είχαν υποστεί οι περισσότεροι ορεινοί και ημιορεινοί οικισμοί της ελληνικής επαρχίας επειδή ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού παρέμεινε εκεί και δραστηριοποιήθηκε στην υλοτομία. Σαν ένα από τα πιο απομακρυσμένα χωριά της Ηπείρου αφέθηκε στην απομόνωση αφού το παλιό οδικό δίκτυο εγκαταλείφτηκε και οι νέοι αμαξιτοί δρόμοι που κατασκευάστηκαν παρακάμπταν τη Βοβούσα και την περιθωριοποιούσαν.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ. 30

Τραγούδια και Χοροί

Ο χορός αποτελούσε το κυρίαρχο στοιχείο των κοινωνικών εκδηλώσεων στην ύπαιθρο (πανηγύρια, γάμοι, επιστροφή των ξενιτεμένων). Στη μουσικοχορευτική παράδοση της Βοβούσας διαχωρίζεται ο «Γενικός Χορός» που γίνεται σε ανοιχτούς δημόσιους χώρους από τους χορούς του γλεντιού που παλιότερα γινόταν στα σπίτια ενώ αργότερα και μέχρι σήμερα χορεύονται στα διάφορα κέντρα του χωριού.

Ο χορός ξεκινούσε ή με το τραγούδι ή με τη μουσική των διάφορων κομπανιών. Το προβάδισμα το είχαν οι άνδρες κατά σειρά ηλικιακή και οι γυναίκες ακολουθούσαν σε δεύτερο κύκλο ανάλογα με τη χρονολογία του γάμου τους.

Οι μουσικοί που συμμετέχουν στο Γενικό Χορό ακολουθούν όλους τους πρωτοχορευτές κατά πόδας και παίζουν ακριβώς μπροστά τους, χωρίς να χρησιμοποιούνται βέβαια ενισχυτές ήχου. Μέχρι το έτος 2000 δεν χρησιμοποιούσαν ενισχυτές ήχου. Από τότε και μέχρι σήμερα έχει καθιερωθεί η ηλεκτρική ενίσχυση των μουσικών οργάνων και των φωνών.

Το δημοτικό τραγούδι συνδεδεμένο με όλες τις όψεις της κοινωνικής ζωής έχει χαρακτήρα, όχι μόνο ψυχαγωγικό και τελετουργικό, αλλά διατηρεί την ιστορική μνήμη. Περνώντας από γενιά σε γενιά δέχεται νέα στοιχεία και προσαρμόζεται με τις κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες. Ο τόπος και η ιστορία διαμόρφωσαν τη μουσική παράδοση της Βοβούσας.

Η κλειστή βλάχικη κοινωνία με τις αυστηρές αρχές της προφανώς δεν είχε χώρο για τραγούδια της αγάπης. Με τις επαφές όμως που είχαν με ελληνόφωνα χωριά και με μεγάλες πόλεις, όπως τα Γιάννενα, άρχισαν να δέχονται επιδράσεις στον τρόπο ζωής τους κι αυτό φάνηκε και στα τραγούδια τους.

Πηγή : Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ –  http://vlahoi.net/ebooks/karavidis-tragoudia-kai-xoroi-tis-vovousas

Με καταγωγή από τη Βοβούσα

Από τη Βοβούσα κατάγεται ένας σπουδαίος άνθρωπος γνωστός σχεδόν σε όλους τους Γιαννιώτες ο πατέρας Αθανάσιος, κατά κόσμον Σωτήρης Χατζής (1932-2021), ο οποίος για δεκαετίες έκανε το μοναστήρι της Παναγίας Ντουραχάνης κέντρο αγάπης και προσφοράς. Ο ίδιος παρά το ότι έλεγε ότι ήτανε αγράμματος, εντούτοις κατάφερε να διαβάσει αρχικά την Αγία Γραφή και στη συνέχεια όλα τα εκκλησιαστικά βιβλία.

Μια σοβαρή αρρώστια και ένα όραμα άλλαξαν για πάντα την ζωή του. Άφησε την οικογενειακή επιχείρηση, νοίκιασε δύο σπίτια στα Γιάννενα, για να φιλοξενεί παιδιά που είχαν ανάγκη και προσπάθησε να βοηθήσει φτωχούς μαθητές που γνώριζε, για να διαβάσουν και να βρουν καταφύγιο για τη νύχτα. Εργαζόταν σε δύο και τρεις δουλειές καθημερινά, για να εξασφαλίσει το φαγητό και τη στέγη στα παιδιά. Άρχισε να μαζεύει παιδιά που δεν είχαν τη δυνατότητα ακόμη και να παίξουν, νοίκιασε μια αίθουσα για να παίζουν και να διαβάζουν.

Το 1972 έγινε μοναχός και συνέχεια, χειροτονήθηκε διάκονος και την επόμενη χρονιά ιερέας. Αρχικά, του παραχωρήθηκε το μοναστήρι του Αϊ-Γιάννη του Προδρόμου, ενώ στη συνέχεια η Παναγία Ντουραχάνη. Τότε, το εγκαταλειμμένο μοναστήρι της Παναγίας της Ντουραχάνης που παραχωρήθηκε στον καλόγερο, είχε μόνο βράχια και πέτρες. Ο πατέρας Αθανάσιος το ανάστησε με τα χέρια του.

“Στο δίλημμα, αν θα είμαι κοντά στον κόσμο ή να φύγω σε ησυχαστήριο, υπερίσχυσε η κοινωνική αποστολή. Ήθελα, να έχω τη χαρά της δημιουργίας, να είμαι κοντά στον άνθρωπο, να προσφέρω.”

Η φράση αυτή αποτυπώνει την απόφαση ζωής που πήρε ο πατέρας Αθανάσιος σαν μοναχός το 1974.

Η θέλησή του, τον έκανε πολυτεχνίτη και έδωσε πνοή στα χαλάσματα, όπου εδώ και πάρα πολλά χρόνια δημιουργήθηκε το «Άνθος», ένα Φιλανθρωπικό Ίδρυμα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Πρόκειται για ένα οικοτροφείο – καταφύγιο, ένα Δημοτικό Σχολείο και ένα Γυμνάσιο, που λειτουργούν με πολύ κόπο αλλά ισχυρή θέληση, σε χώρο δίπλα από τη μονή και προσφέρουν στοργή και φροντίδα σε παιδιά, ηλικίας 6 έως 18 ετών.

Όλα τα παιδιά που βοήθησε ο πατέρας Αθανάσιος, έγιναν σπουδαίοι επιστήμονες και επιχειρηματίες, αλλά δεν ξέχασαν ποτέ τον άνθρωπο που τα φρόντισε. Σήμερα, δίνουν χέρι βοήθειας και υποστήριξης στο κοινωνικό έργο που άφησε ο πατέρας Αθανάσιος.

Πηγή: Πατέρας Αθανάσιος, κατά κόσμον Σωτήρης Χατζής   (http://www.dourachani.gr/2018/01/blog-post_8.html – Ιερά Μονή Παναγίας Δουραχάνης Ιωαννίνων)

Επίσης καταγωγή από τη Βοβούσα είχαν: ο οπλαρχηγός του Ζαγορίου Νικόλαος Δούβλης και ο Απόστολος Χατζής ή Τσαρουχάς (1891-1983) ο οποίος ασχολήθηκε με τη συλλογή ιστορικού και λαογραφικού υλικού και το 1976 σε ηλικία 85 ετών υπαγόρευσε τα απομνημονεύματά του, τα οποία ήταν χρήσιμα για την ιστορία της Βοβούσας.

Τι να δείτε όταν επισκεφθείτε τη Βοβούσα

Η Γέφυρα

H μεγάλη μονότοξη γέφυρα που δεσπόζει στο κέντρο του οικισμού κτισμένη το 1748 με χορηγία του Αλέξη Μίσιου από το Μονοδέντρι του Ζαγορίου αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό του οικισμού και αποτελούσε το μοναδικό πέρασμα του Αώου για τους ταξιδιώτες που κατευθύνονταν από την περιοχή του Ζαγορίου στα Γρεβενά και εν γένει προς την Μακεδονία και την Κωνσταντινούπολη. Ειδικά το χειμώνα αυτή η αρτηρία ήταν πιο προσπελάσιμη σε σχέση με την κύρια, που διέσχιζε τη Χώρα Μετσόβου και για τους ταξιδιώτες που ήθελαν να ταξιδέψουν από τα Γιάννενα προς τη Μακεδονία. Ο έλεγχος της γέφυρας προϋπέθετε έλεγχο της κοιλάδας και κατ’ επέκταση των γύρω ορεινών περασμάτων.

Τα τοπωνύμια μαρτυρούν πως η κοιλάδα δεν ήταν μόνον οργανωμένη διάβαση αλλά και έδρα ενός σημαντικού αρματολικιού. Για τους ανθρώπους των όπλων ο έλεγχος της κοιλάδας βοηθούσε στην άσκηση της τοπικής εξουσίας, και όταν δεν συμφωνούσαν με την κεντρική τότε έρχονταν σε σύγκρουση μαζί της. Η κατασκευή της γέφυρας, κατέστησε αυτό το πέρασμα του Αώου σε έναν από τους σημαντικότερους δρόμους επικοινωνίας της Ηπείρου με τη Μακεδονία και είναι πολύ πιθανό να συνέβαλε στην οριστική συνένωση των γύρω μικρών οικισμών.

Πηγή: Θεοφάνης ∆ασούλας, διδάκτωρ Λαογραφίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Η εφαρµογή της υδροκίνησης στην ξυλουργική βιοτεχνία της Πίνδου. Το παρελθόν της βιοτεχνίας και µια πρόταση μουσειακής ανάδειξης

Γεφύρι Λα Πουντίκα

Μικρό μονότοξο γεφύρι στα 995μ. υψόμετρο, στην ομώνυμη τοποθεσία στα νότια λίγο πριν την είσοδο στο χωριό πάνω από το Ασπρόρεμα (Αρούλου Άλμπου στα βλάχικα), που χύνεται στον Αώο. Οι κάτοικοι του χωριού το ονομάζουν «Λα Πουντίκα», βλάχικη ονομασία που σημαίνει το «γεφυράκι». Είναι άγνωστο το πότε χτίστηκε και ποιος το έχτισε.

Μουσείο Υδροκίνησης

Αξίζει την επίσκεψη γιατί μετά από πολλά χρόνια, το ιστορικό νεροπρίονο τέθηκε σε λειτουργία με τη συνδρομή του πολύπειρου μάστορα Αλέκου Δρούγια. Η μεγαλειώδης κατασκευή που αποσυναρμολογούσαν και ξαναστήναν οι υλοτόμοι της περιοχής ανάλογα με το σημείο στο οποίο εργάζονταν για να κόβουν τους κορμούς, αποτελεί ένα επίτευγμα του πολυμήχανου μαστορικού πνεύματος που συνδυάζει την τεχνολογία με τη δύναμη της φύσης. Με μικρές επιδιορθώσεις και τη δύναμη του Αώου, η μηχανή λειτούργησε ξανά την πρώτη μέρα του Αυγούστου του 2020. Το μουσείο είναι μονίμως ανοιχτό και έχει ελεύθερη είσοδο.

Εκκλησίες

Ξεχωρίζουν οι εκκλησίες τού Αγίου Γεωργίου (κτίσμα του 1814), της Αγίας Παρασκευής (όπου πραγματοποιείται η θεία λειτουργία κάθε 26η Ιουλίου και το παραδοσιακό τριήμερο πανηγύρι της Βοβούσας) και της Παναγίας. Επίσης το Δημοτικό σχολείο που χτίστηκε με έξοδα του Πέτρου Καζανά.

Το δάσος της Αγίας Παρασκευής στη Βοβούσα

Στην Ήπειρο, στα βουνά του Ζαγορίου και της Κόνιτσας, υπάρχουν πολλοί φυσικοί τόποι αφιερωμένοι σε εκκλησίες, ξωκλήσια, εικονίσματα, όπου απαντούν δέντρα υπερήλικα και δάση αιωνόβια. Παράλληλα με την προσπάθεια συστηματικής καταγραφής τους και ανάδειξης της σημασίας τους ως πολύτιμα στοιχεία της φυσικής και πολιτισμικής κληρονομιάς μας, γεννήθηκε η ιδέα να μελετηθούν αν οι τόποι αυτοί έχουν ιδιαίτερη αξία για τη διατήρηση της φύσης και της βιοποικιλότητας.

Το 2015, τα ιερά δάση του Ζαγορίου και της Κόνιτσας, τα οποία φιλοξενούν δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες αιωνόβια δέντρα, εντάχθηκαν στον εθνικό κατάλογο της άυλης πολιτισμικής κληρονομιάς της UNESCO. Σύμφωνα με τον ορισμό της UNESCO, η άυλη πολιτισμική κληρονομιά αφορά σε συλλογικές αναπαραστάσεις, πρακτικές, εκφράσεις, αξίες, γνώσεις και δεξιότητες που συνδέονται με συγκεκριμένες κοινότητες, ομάδες ή άτομα και μεταδίδονται από γενιά σε γενιά.

Ένα από αυτά τα δάση είναι το δάσος της Αγίας Παρασκευής στη Βοβούσα που είναι αφιερωμένο στο εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής. Βρίσκεται στην κορυφή του ομώνυμου λόφου και γιορτάζει στις 26 Ιουλίου. Εκεί βρίσκονται κάποια από μεγαλύτερα μαυρόπευκα της Πίνδου και πολλά δέντρα που πεθαίνουν με φυσικό τρόπο από βαθιά γηρατειά. Είναι ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα δάση της ευρύτερης περιοχής. Το δάσος απέχει περίπου μισή ώρα από το χωριό και προσεγγίζεται ακολουθώντας ένα μονοπάτι που ξεκινά από το πέτρινο γεφύρι της Βοβούσας.

Πηγή: Τα Μεγαλειώδη Δέντρα του Ζαγορίου και της Κόνιτσας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 2015, Έργο: ΘΑΛΗΣ – SAGE «Η διατήρηση της Φύσης μέσω της Θρησκείας – Τα Ιερά Δάση της Ηπείρου»

Η κοιλάδα της Βάλια Κάλντα

Η Βοβούσα βρίσκεται στο κέντρο του Εθνικού Δρυμού της Βόρειας Πίνδου, δίπλα στην περίφημη Βάλια Κάλντα και σε περιοχές εξαιρετικής ομορφιάς. Από το 1966 που ιδρύθηκε ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, περιλαμβάνει την κοιλάδα της Βάλια Κάλντα και του Αρκουδορέματος καθώς και τα βουνά Λύγκος και Μαυροβούνι. Η έκτασή του φτάνει τα 70.000 στρέμματα από τα οποία τα 33.000 αποτελούν τον πυρήνα.

Το 2005 ο Δρυμός ενώθηκε με τον κοντινό Εθνικό Δρυμό Βίκου-Αώου σχηματίζοντας το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου που πλέον αποτελεί το μεγαλύτερο σε έκταση Πάρκο της χώρας μας. Η ονομασία «Βάλια Κάλντα» σημαίνει στα βλάχικα «Ζεστή Κοιλάδα αν και αυτό αποτελεί ευφημισμό αφού πρόκειται για μια από τις πιο κρύες και υγρές περιοχές της χώρας. Το κυρίαρχο στοιχείο του νερού στην περιοχή, τα άγρια δάση, οι χιονισμένες κορφές, τα ορμητικά ρέματα και τα όμορφα ξέφωτα συνθέτουν ένα εκπληκτικό σκηνικό φυσικής ομορφιάς με μοναδικό οικολογικό ενδιαφέρον σε εθνική και πανευρωπαϊκή κλίμακα.

Εντυπωσιακός είναι ο πλούτος της βιοποικιλότητας και σημαντική η παρουσία προστατευόμενων ειδών όπως η Καφέ Αρκούδα και ο Ασπροπάρης Γυπαετός. Πρόκειται για έναν από τους 2-3 πιο σημαντικούς παρθένους και άγριους τόπους της χώρας μας.

Δραστηριότητες

Η εξερεύνηση της φύσης αποτελεί μοναδική εμπειρία και οι επιλογές είναι πολλές ανάλογα με το διαθέσιμο χρόνο και τις προτιμήσεις: διαδρομές, άλλες σε ασφαλτόδρομους προς τις γειτονικές περιοχές και χωριά, άλλες σε βατούς χωματόδρομους, και άλλες καθαρά πεζοπορικές σε μονοπάτια. Κυκλικές πεζοπορικές διαδρομές με αφετηρία το γεφύρι της Βοβούσας, εκπληκτική διαδρομή με 4χ4 από Βοβούσα για Γυφτόκαμπο.

Το ορεινό καταφύγιο «Βάλια Κάλντα»

Σε ένα υπέροχο ορεινό σκηνικό, το 2001 χτίστηκε το καταφύγιο «Βάλια Κάλντα» της Βοβούσας το οποίο μπορεί να φιλοξενήσει 50 άτομα και στο ισόγειο το εστιατόριο μπορεί να εξυπηρετήσει μέχρι 100 άτομα. Ο υπαίθριος χώρος του καταφυγίου τους καλοκαιρινούς μήνες είναι μια όαση. Ένα μέρος του εξωτερικού χώρου του καταφυγίου αξιοποιείται για τη λειτουργία κάμπινγκ.

Για τις ορειβατικές και τις άλλες δραστηριότητες στην περιοχή οι υπεύθυνοι του καταφυγίου είναι τα πλέον κατάλληλα άτομα για κάθε πληροφορία.

Φεστιβάλ Βοβούσας

Από το 2015 και στο διάστημα 16 Ιουλίου έως 7 Αυγούστου διοργανώνεται κάθε χρόνο με επιτυχία το Φεστιβάλ Βοβούσας. Διοργανώνονται μουσικές εκδηλώσεις, παραστάσεις θεατρικές καθώς και σύγχρονου χορού, πεζοπορικές εξορμήσεις, κυνήγι τρούφας, εργαστήρια βοτανοθεραπείας, άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και προφορικής ιστορίας.

«Protect Aoos» MTB Ultra

Το Protect Aoos MTB Ultra για την προστασία του Αώου είναι ο πιο απαιτητικός ποδηλατικός αγώνας mountain bike στην Ελλάδα και κάθε χρόνο προσελκύει δεκάδες αθλητές από όλη τη χώρα.

Πανηγύρια και Εκδηλώσεις

Στις αρχές της δεκαετίας του 1900, όταν οι άνδρες δούλευαν στα «νεροπρίονα» σαν υλοτόμοι στο δάσος, η επιστροφή στο σπίτι κάθε 15 μέρες οδηγούσε σε γλέντι, κάποιες φορές με τοπικές κομπανίες ή και άλλες που δεν ήταν ντόπιες.

Το τοπικό πανηγύρι διοργανώνεται κάθε χρόνο την ημέρα εορτασμού της Αγίας Παρασκευής στις 26 Ιουλίου. Μετά τη λειτουργία στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής συγκεντρώνονται στο χωριό, όπου ακολουθούν επισκέψεις με την συνοδεία μουσικών και ολονύκτιο γλέντι. Το πανηγύρι ολοκληρώνεται με γλέντι το επόμενο βράδυ.

Άλλο πανηγύρι γίνεται στις 15 Αυγούστου στη γιορτή της Παναγίας όπου ο χορός συνοδεύεται από τραγούδια χωρίς ορχήστρα.

Στις 23-24 Ιουνίου του Αη- Γιάννη ή Γκιλιάτα (Νυφοπάζαρο): Μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του 1960 σε αυτήν την εκδήλωση δινόταν η ευκαιρία να χορέψουν ως πρωτοχορεύτριες οι γυναίκες που δεν είχαν άντρα στο σπίτι, και δεν ήταν δυνατόν στις άλλες εκδηλώσεις να χορέψουν μπροστά αν δεν είχαν άντρα συνοδό. Βεβαίως, μέσα από το χορό λειτουργούσε και το «Νυφοπάζαρο», όπου οι γυναίκες μόνες καλούνταν να χορέψουν στο μέσο του χωριού. Αυτό έδινε τη δυνατότητα στους άντρες να «δουν» και να «επιλέξουν». Σήμερα ο χορός γίνεται μέσα στα διάφορα μαγαζιά. Ο χορός γίνεται πάντα με συνοδεία ορχήστρας και τα τραγούδια είναι ίδια με αυτά που ακούγονται στις άλλες εκδηλώσεις.

Το Πάσχα ο Γενικός Χορός στήνεται στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου μετά την Δεύτερη Ανάσταση το απόγευμα της Κυριακής και στις Απόκριες τα τραγούδια που ακούγονταν ήταν σκωπτικά.

Τα συνοικέσια, οι αρραβώνες και οι γάμοι γίνονταν στα σπίτια και παρευρίσκονταν οι συγγενείς. Τηρούνταν όλα τα έθιμα ως προς το τελετουργικό και ακολουθούσε γλέντι με τραγούδια από το στόμα η και με ορχήστρα.

Οι κάτοικοι της Βοβούσας πιστεύουν στην τραγουδιστική και χορευτική συνέχεια που διατήρησε πολλά από τα στοιχεία του παρελθόντος την οποία προσπαθούν να αναδείξουν όσο πιο πιστά γίνεται στην αυθεντική και παραδοσιακή μορφή του τελετουργικού μέρους των πανηγυριών.

<p>The post Βοβούσα: Το άγνωστο χωριό – κόσμημα του Ανατολικού Ζαγορίου first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η εκπληκτική τοποθεσία είναι γεμάτη από έλατα, οξιές, κέδρους, γαύρους και κυρίως καστανιές από τις οποίες έχει πάρει την ονομασία.  Τα δυο ρέματα που περνούν μέσα από το χωριό το χωρίζουν σε τρεις  μαχαλάδες Μεσαριά, Γκαλίνα και Ράχη.

Είναι ένα καλοδιατηρημένο Μαστοροχώρι με αισθητικό και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον με τα πέτρινα σπίτια, τα διώροφα και τριώροφα  αρχοντικά, τα καλντερίμια, και τα γεφύρια μέσα στον οικισμό.

Τα θαυμάσια δείγματα της τοπικής αρχιτεκτονικής είναι  έργα σπουδαίων μαστόρων από την Καστάνιανη. Ξεκίνησαν σαν τεχνίτες της πέτρας στο χωριό συμμετείχαν με τα περίφημα μπουλούκια στην κατασκευή πολλών γνωστών έργων σε πολλά μέρη όχι μόνο στην περιοχή αλλά και στη υπόλοιπη Ελλάδα και στο εξωτερικό, και εξελίχθηκαν σε εργολάβους δημοσίων έργων.

Ιστορικές πληροφορίες για την Καστάνιανη

Ιστορικά στοιχεία για τη χρονολογία ίδρυσης του οικισμού δεν υπάρχουν, αλλά σύμφωνα με την παράδοση και την ανακάλυψη κάποιων ευρημάτων εικάζεται ότι ο πρώτος οικισμός χτίστηκε περίπου στα 600-700 μ.Χ. στη θέση Σκούρλια στους πρόποδες της Γύφτισσας αλλά καταστράφηκε από τις επιδρομές των Ούνων και των Σλάβων. Ο δεύτερος οικισμός κτίστηκε  στη θέση Μαλνίτσα περίπου το 900 μ. Χ. και όπου στην οχυρωματική θέση Καστρί έκτισαν  φρούριο.

Την ίδια περίοδο κτίστηκε και το Μοναστήρι Μεταμορφώσεως του Σωτήρος με φρουριακή μορφή. Την περίοδο των επιδρομών των Ούνων, Βουλγάρων, Σέρβων, Αλβανών και άλλων,  το μοναστήρι ήταν ο χώρος που κατέφευγαν οι κάτοικοι για να αναχαιτίσουν τους επιδρομείς. Στην εποχή αυτή που το χωριό βρισκόταν στη θέση Μαλνίτσα έγινε μια επιδρομή που ανάγκασε τους κατοίκους να καταφύγουν στη θέση Καστρί αλλά τελικά οι επιδρομείς εισβάλαν στο φρούριο.

Η τρίτη προσπάθεια δημιουργίας νέου οικισμού έγινε το 1018 στη σημερινή θέση που θεωρήθηκε ασφαλέστερη. Στην άκρη της συνοικίας Γκαλίνα κτίστηκε η εκκλησία της Παναγίας το 1018, χρονολογία  που μαρτυρεί και τη χρονολογία κτίσης του οικισμού. Πάντοτε ένας οικισμός ξεκινούσε με το κτίσιμο της εκκλησίας. Στο σημείο που κτίστηκε το χωριό οι κάτοικοι κατασκεύαζαν στα υψώματα εκκλησίες σαν φρούρια με πολεμίστρες.

Οι επιδρομές των Σέρβων το 1059 και των Σλάβων το 1071 ερήμωσαν την περιοχή αφήνοντας στο διάβα τους σλαβικά τοπωνύμια. Πάντως, σύμφωνα με παλαιότερες προφορικές μαρτυρίες οι κάτοικοι μιλούσαν την Ελληνική γλώσσα και ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και τη γεωργία.

Από το 1204, μετά την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης, η περιοχή της Κόνιτσας ανήκε στο Δεσποτάτο της Ηπείρου μέχρι την κατάκτησή της από τους Τούρκους.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος , Ιστορία της Καστάνιανης Κονίτσης , “Παραδόσεις περί την καταγωγήν“

Τουρκοκρατία

Το 1438 όλη η επαρχία της Κόνιτσας υποδουλώθηκε από τους Τούρκους και η Καστάνιανη  ακολούθησε τη μοίρα της Ηπείρου. Κατά την περίοδο 1775-1780 ληστοσυμμορίες Αλβανών έκαναν επιθέσεις σε ολόκληρη την Ήπειρο, καίγοντας, σκοτώνοντας και λεηλατώντας. Το 1778 ο Αλή Πασάς κατάφερε να επιτύχει τον διορισμό του στην επαρχία Ιωαννίνων και να καταδιώξει τους Αλβανούς επιβάλλοντας την τάξη.

Η Καστάνιανη δεν έγινε τσιφλίκι παραμένοντας ιμπλιάκι (κρατικό κτήμα) γεγονός που του εξασφάλισε κάποια προνόμια και άκμασε σε αντίθεση με άλλα χωριά που έγιναν τσιφλίκια μπέηδων και έγινε ένα μεγάλο χωριό του Καζά (επαρχίας) Κόνιτσας με 833 κατοίκους, σύμφωνα με την Οθωμανική Στατιστική (Σαλναμέ) του 1895.

Στη διάρκεια του 19^ου αιώνα το φαινόμενο της ληστείας που ήταν σε έξαρση σε ολόκληρη την Οθωμανική αυτοκρατορία και ιδιαίτερα στην Ήπειρο. Κατά τη περίοδο αυτή η ληστεία οργίαζε και οι κάτοικοι των χωριών υφίσταντο εκβιασμούς και βασανιστήρια για να καταβάλουν λύτρα . Ήταν φανερό ότι η εξουσία βρισκόταν σε διαρκή συνεννόηση με τους ληστές και είχε συμμετοχή στις εγκληματικές πράξεις αδιαφορώντας για τα παράπονα και τις διαμαρτυρίες των ταλαίπωρων κατοίκων.

Η κατάσταση αυτή ανάγκασε πολλούς από τους κατοίκους (περίπου 50 οικογένειες) να αποδημήσουν και να εγκατασταθούν σε διάφορα χωριά και πόλεις του τότε ελεύθερου Ελληνικού κράτους και οι περισσότεροι από αυτούς δεν επέστρεψαν.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος , Ιστορία της Καστάνιανης Κονίτσης , “Χρόνια τουρκοκρατίας”

Απελευθέρωση της Καστάνιανης από την Τουρκική κυριαρχία

Το 1912 κηρύχτηκε ο πόλεμος Ελλάδας – Τουρκίας και όσοι από τους κατοίκους της Καστάνιανης μπορούσαν να πολεμήσουν έτρεξαν να δώσουν το παρών. Στις 8 Φεβρουαρίου 1913 καταλήφθηκε η Μόλιστα από τον Ελληνικό στρατό και στις 14 Φεβρουαρίου έγινε η ιστορική μάχη της Μόλιστας με τα υποχωρούντα τουρκικά τμήματα. Στις 21 Φεβρουαρίου 1913 η Καστάνιανη απελευθερώθηκε από τον Τουρκικό ζυγό.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος , Ιστορία της Καστάνιανης Κονίτσης , “Κήρυξις πολέμου και απελευθέρωσις από τον Τουρκικόν Ζυγόν”

Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος και Εμφύλιος

Η θέση της Καστάνιανης και των χωριών της ευρύτερης περιοχής της Β. Πίνδου καθώς βρίσκονταν σε σημείο με στρατηγική σημασία αποτέλεσαν το προπύργιο υπεράσπισης της πατρίδας. Στη στρατηγική αυτή σημασία οφείλεται το ότι η περιοχή αργότερα αποτέλεσε θέατρο μαχών τόσο κατά την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης όσο και του Εμφυλίου Πολέμου.

Η Ιταλική κατοχή υπήρξε ιδιαίτερα σκληρή, κυρίως στις περιοχές που οι Ιταλοί στόχευαν μελλοντικά να προσαρτήσουν στο κράτος τους. Η εχθρότητα των κατοίκων επρόκειτο να ξεπεράσει σε ένταση τη δυσαρέσκεια για την επέλαση του γερμανικού στρατού στην ηπειρωτική  Ελλάδα.

Η περίοδος του εμφυλίου υπήρξε περίοδος σκληρή και τραγική. Η Καστάνιανη όπως και όλα τα Μαστοροχώρια ερήμωσαν γιατί βρέθηκαν στη ζώνη των επιχειρήσεων. Εκτός από αυτούς που σκοτώθηκαν, ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων αναγκάστηκε να μετακινηθεί βίαια, και χιλιάδες πολιτικοί πρόσφυγες βρέθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη. Με τον εμφύλιο πόλεμο η δημογραφική, οικονομική και κοινωνική κρίση που προϋπήρχε αυξήθηκε και  επιταχύνθηκε η παρακμή. Στις δεκαετίες του 60΄ και 70΄ το τελευταίο μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα ερήμωσε την περιοχή.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος , Ιστορία της Καστάνιανης Κονίτσης

Κοινωνική Οργάνωση

Στην κοινωνία του χωριού υπήρχε αυστηρός καταμερισμός της εργασίας και διαχωρισμός φύλων. Στις διάφορες εκδηλώσεις και στα γλέντια (ζαφέτια) έπαιρναν μέρος μόνον οι άντρες. Αργότερα άρχισαν να φέρνουν και τις γυναίκες τους. Στους γάμους και τις κηδείες οι γυναίκες κάθονταν σε διαφορετικά δωμάτια. Απαγορευόταν αυστηρά να πιαστούν άντρες και γυναίκες από το χέρι, ιδιαίτερα αν δεν ήταν συγγενείς. Δεν έστελναν τα κορίτσια στο σχολείο με την πρόφαση «να μη μάθουν να γράφουν στο φίλο».

Η κοινωνική οργάνωση του χωριού στηριζόταν κυρίως στη μεγάλη πολυπυρηνική οικογένεια και υπήρχαν και μεμονωμένες οικογένειες, που τα μέλη τους εντάσσονται στις συγγενικές αυτές ομάδες με βάση την καταγωγή από τον πατέρα.

Ο γάμος επιτρεπόταν στα τρίτα ξαδέλφια διότι θεωρούσαν ότι από αυτό το βαθμό παύει να υπάρχει συγγένεια. Άλλωστε το χωριό ήταν ενδογαμικό και σε τοπικό επίπεδο. Ελάχιστα συνοικέσια είχαν γίνει, σύμφωνα με το δημοτολόγιο, με γειτονικά χωριά διότι θεωρούνταν προσβλητικό να παντρέψουν μια κοπέλα έξω από το χωριό.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του χωριού, όπως και στην ευρύτερη περιοχή, ήταν η αλλαγή του  επωνύμου του γαμπρού, όταν ερχόταν να εγκατασταθεί στο σπίτι μιας μοναχοκόρης ή μιας κοπέλας χωρίς αδελφούς. Αυτό ήταν απόδειξη ότι η αρχή της οργάνωσης του «σπιτιού» ήταν πιο ισχυρή από τη γενιά και την οργάνωση με βάση την αρχή του αίματος , το οποίο κατά τις αντιλήψεις τους συμβολίζει την πατρική καταγωγή.

Πηγή: Κοινωνική οργάνωση – Οικιακή οικονομία: Ο κύκλος ανάπτυξης της οικιακής ομάδας στην ορεινή κοινότητα Καστάνιανης Κόνιτσας, Αλεξάκης Ελευθέριος, Ερευνητής Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας της Ακακαδημίας Αθηνών.

Οι μαστόροι της Καστάνιανης και το έργο τους

Οι μαστόροι της Καστάνιανης  εκτιμούνταν πολύ σαν τεχνίτες όχι μόνο από την άρτια κατασκευή των κτισμάτων αλλά και από  την εξαιρετική ποιότητα της πέτρας του τόπου που τους επέτρεπε να κτίζουν “ισόδομα” ή “αράδα” όπως έλεγαν στην τοπική διάλεκτο. Σύμφωνα με αναφορές στη δουλειά τους (αρχεία του Αλή Πασά του Τεπελενλή) σημαντική είναι η συμβολή τους στην ανοικοδόμηση του Κάστρου των Ιωαννίνων, όπου οι «επ΄αμοιβή μαστόροι»  από την Καστάνιανη είναι  53, αριθμός που θεωρείται μεγάλος.

Στα μετέπειτα  χρόνια οι μαστόροι της Καστάνιανης επέκτειναν την δραστηριότητα τους αφήνοντας αξιόλογα έργα στην ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου και συνεχίζοντας στην υπόλοιπη Ελλάδα καθώς και την Αλβανία.

Από τις αρχές του 20^ου αιώνα ξεκίνησαν τα υπερπόντια ταξίδια ταξιδεύοντας κυρίως στην Αμερική.  Όπου δούλεψαν σε έργα οικοδομικά και σιδηροδρομικά. Στην Αμερική μετανάστευσαν περίπου 100 άνδρες από την Καστάνιανη και κάποιοι από αυτούς πήραν και της γυναίκες τους.

Στα 1936-1939 πολλοί μαστόροι δούλεψαν στη Μακεδονία σε τεχνικά έργα και άλλα . Επίσης μαζί με άλλους μαστόρους από τα χωριά της Κόνιτσας εργάστηκαν στα σύνορα  στα στρατιωτικά έργα, στα οχυρά Ρούπελ καθώς και στη λεγόμενη Γραμμή Μεταξά.

Μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου η περιοχή της μεθοριακής Κόνιτσας βρέθηκε σε επιτήρηση με κατασταλτικά μέτρα και κάτω από ιδιαίτερο καθεστώς  το οποίο επηρέασε αρνητικά  την οικονομική  και κοινωνική ζωή και την πολιτιστική εξέλιξη.

Πηγή: Μάστοροι & Χτίστες από τα Μαστοροχώρια της Κόνιτσας, Αργύρης Π. Π. Πετρονώτης, Βασίλης Γ. Παπαγεωργίου

Εκκλησίες και Ξωκλήσια

Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου

Είναι κτισμένη στην κεντρική πλατεία και αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο πολιούχο του χωριού. Η κύρια φάση της ανοικοδόμησής της τοποθετείται στην περίοδο 1915-1920. Η αποπεράτωσή της  πραγματοποιήθηκε το 1928, όταν έγινε και η πρώτη λειτουργία χωρίς όμως  να έχει γίνει η εσωτερική διακόσμηση. Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου με τα δύο κωδωνοστάσια στην πρόσοψη είναι σαν «ακριβές αντίγραφο της Μητροπόλεως των Αθηνών» σύμφωνα με το φαινόμενο της μίμησης της αθηναϊκής εκκλησίας που  αντιβαίνει τους κανόνες της βυζαντινής αρχιτεκτονικής όπως και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην  Πυρσόγιαννη. Για την οικοδόμησή της εργάστηκαν οι καλύτεροι  μάστορες και πελεκάνοι της Καστάνιανης. Ανάμεσά τους ξεχώριζαν ο Κώστας  Γκόσιος (Γιωρτόλης) και ο Κώστας Τζουμάκας. Στην επάνω καμπύλη  της κύριας εισόδου είναι σκαλισμένη η καρκινική γραφή ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ γνωστή από την εκκλησία της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη.

Πηγή: Αργύρης Πετρονώτης – Βασίλης Παπαγεωργίου, Οι μαστόροι της Καστάνιανης και το έργο τους, σελ. 582

Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου

Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου είναι κτισμένη στην κορυφή της συνοικίας Μεσαριά και είναι η αρχαιότερη του χωριού. Σύμφωνα με την παράδοση κτίστηκε το 1670, η δε ύπαρξη δεσποτικού θρόνου και άμβωνα αποδεικνύει ότι κατά καιρούς χρησιμοποιούνταν και σαν κεντρική εκκλησία. Επίσης το κτίριο της εκκλησίας χρησιμοποιούνταν και σαν φρούριο από τους κατοίκους κατά τις περιόδους των βαρβαρικών επιδρομών. Μέχρι το 1938 στον περίβολο υπήρχε νεκροταφείο.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος, Ιστορία της Καστάνιανης , Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου  σελ.104

Ξωκλήσια

Τα παλιά χρόνια το κτίσιμο εκκλησίας θεωρούνταν ιερό χρέος. Άλλωστε  οι περισσότεροι τεχνίτες ήταν στο χωριό και το κτίσιμο δεν ήταν δύσκολο γι’ αυτούς. Ο συναγωνισμός  έσπρωχνε τους κατοίκους να χτίζουν εξωκλήσια σε κάθε ράχη, κορυφή και βουνοπλαγιά. Ορισμένες οικογένειες είχαν αναλάβει να τα επιβλέπουν και να τα συντηρούν σε μόνιμη βάση.

Δεκαεπτά ξωκλήσια κτισμένα περιμετρικά στον οικισμό είναι συνδεδεμένα με την ιστορία και την παράδοση οικογενειών οι οποίες είχαν και την ευθύνη της συντήρησής τους. Αποτελούσαν και αποτελούν σημείο αναφοράς και στις γιορτές συγκεντρώνονται οι ντόπιοι και οι προσκυνητές για να αποδώσουν τιμή στον άγιο προστάτη.

Γεφύρια

Πηγή: Οι πληροφορίες της συγκεκριμένης ενότητας έχουν βασιστεί στο βιβλίο Γεφυρογραφία της Πίνδου, του Σπύρου Ι. Μαντά, Τόμος Γ. σελ. 160, 161, 163

Το γεφύρι της Ράχης

Βρίσκεται μέσα στο χωριό ανάμεσα στις γειτονιές Μεσαριά  και Ράχη και γεφυρώνει το λάκκο της πρώτης. Κατασκευάστηκε, μάλλον με σχέδιο μηχανικού, το 1895 και τα στηθαία προστέθηκαν αργότερα, το 1931, με οπές για την απορροή των νερών της βροχής.

Το γεφύρι των Μητσαίων ή Μητσάδικο

Βρίσκεται  στην άκρη του χωριού και γεφυρώνει τον λάκκο της Ράχης δίπλα στο σπίτι της οικογένειας Μήτση. Έχει ένα τόξο κατασκευασμένο σε καθαρά λαϊκή μορφή με διπλή σειρά θολιτών σχεδόν ακατέργαστων. Η καμάρα έχει άνοιγμα 9 μέτρα και ύψος 3.80 μέτρα. Ο διάδρομος διάβασης είναι σχεδόν επίπεδος , έχει μήκος 17.75 μέτρα και πλάτος 2.40 και χωρίς την ύπαρξη στηθαίων ή αρκάδων.

Το γεφύρι έχει χαρακτηριστεί σαν ιστορικό διατηρητέο μνημείο (ΦΕΚ 856/Β/25-9-1997).

Το γεφύρι της Μαλνίτσας

Βρίσκεται στα βόρεια έξω από την Καστάνιανη  και γεφυρώνει στη θέση Μαλνίτσα τον ομώνυμο λάκκο ο οποίος ενώνεται πιο κάτω με τα ρέματα του χωριού και με την ονομασία Γκοστανίκος χύνεται στον Σαραντάπορο. Το γεφύρι το περνούσαν οι κάτοικοι πηγαίνοντας στα χωράφια τους , στα ξωκκλήσια  που βρίσκονταν σ΄εκείνη την πλευρά και επιπλέον  στα χωριά Μπλίσδιανη (σημ. Λαγκάδα), Κάντσικο (σημ. Δροσοπηγή) καθώς και στη Μακεδονία.

Είναι μονότοξο και η καμάρα του έχει 8 μέτρα άνοιγμα και ύψος 7 μέτρα. Κατασκευάστηκε το  1934 πάνω σε σχέδιο  μηχανικού και σύμφωνα με τη μαρτυρία του μαραγκού Γιώργου Φακούρα ο οποίος έφτιαξε τα καλούπια του γεφυριού τα χρήματα δόθηκαν από τη Νομαρχία.

Στο γεφύρι δούλεψαν οι καλύτεροι τεχνίτες του χωριού: ο Κώστα Τζουμάκας με τα δυο παιδιά του, ο Κώστας Γκόσιος, ο Κώστα Φακούρας με τους δύο γιους του, ο Δημήτρης Δούκας με το γιό του, και τέλος οι αδελφοί Γιάννης και Χρήστος Τζιάκος.

Το γεφύρι της Γκάλινας 

Βρίσκεται μέσα στο χωριό πάνω στον λάκκο Ντρουμάκο ενώνοντας τις γειτονιές Μεσαριά και Γκάλινα. Είναι μονότοξο με άνοιγμα καμάρας  8 μέτρα και  ύψος 5.20. Ο διάδρομος διάβασης είναι 20 μέτρα και είναι εντελώς επίπεδος.

Κατασκευάστηκε το 1936 στη θέση του παλιού κατεστραμμένου γεφυριού. Το κτίσιμο το ξεκίνησαν ντόπιοι μαστόροι αλλά το ολοκλήρωσαν δουλεύοντας περισσότεροι μαστόροι από τα Τζουμέρκα. Οι μαστόροι από την Καστάνιανη που έχτισαν τις βάσεις μέχρι το γύρισμα του τόξου ήταν οι Κυριάκος Μησιακούλης, Βασίλης Μησιακούλης και Δημοσθένης Μπίμπας.

Το έργο αρχικά ξεκίνησε  με χρήματα της κοινότητας  αλλά στην πορεία τα χρήματα τελείωσαν και το έργο συνεχίστηκε με πιστώσεις της Νομαρχίας αφού βγήκε σε δημοπρασία. Ο εργολάβος που το ανέλαβε  το ανέθεσε στο Νικόλα Βλάχα αρχιμάστορα  από το Σκλούπο (σημ. Αμπελοχώρι) ο οποίος είχε μαζί του τους συγχωριανούς του Κώστα Έξαρχο και Νικόλα Μητροκώστα. Σύμφωνα με μαρτυρίες ο αρχιμάστορας προσέλαβε τον Ιωάννη Τζάκο  χτίστη από την Καστάνιανη προφανώς επειδή γνώριζε τα καλούπια από το γεφύρι της Μαλνίτσας που έχουν το ίδιο άνοιγμα των 8 μέτρων. Τα πεζούλια κατασκευάστηκαν αργότερα αφού η κοινότητα συγκέντρωσε το απαραίτητο χρηματικό ποσό.

Αρχιτεκτονική

Η αρχιτεκτονική του χωριού έχει διατηρηθεί σε πολλά σπίτια. Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να δει πολλά ωραία πετρόχτιστα παλιά αρχοντικά διώροφα και τριώροφα, με αυλή, ξύλινα μπαλκόνια και σκαλιστά τζάκια.

Επίσης, έχουν διατηρηθεί ορισμένα ωραία καλντερίμια, καθώς και το παλιό Σχολείο στην κεντρική πλατεία. Είναι ένα πέτρινο και καλοδιατηρημένο διώροφο  οικοδόμημα. Χτίστηκε το 1894, όπως αναφέρει μια επιγραφή, αλλά εδώ και αρκετά χρόνια είναι κλειστό. Το Δημοτικό Σχολείο με τον αύλειο χώρο του και τη βρύση έχει χαρακτηριστεί σαν ιστορικό διατηρητέο μνημείο (ΦΕΚ 809/Β/8-9-1997). Μπροστά από το σχολείο στήθηκε η προτομή του γηγενή Δημήτρη Παπαδήμα που υπήρξε μεγάλος ευεργέτης της Καστάνιανης.

Δραστηριότητες

Οι πολύ όμορφες τοποθεσίες  προσφέρονται  για  διαδρομές με 4χ4 ή για πεζοπορία.

Στο χωριό εορτάζονται στις 24 Ιουνίου το Γενέσιον του Ιωάννη του Βαπτιστή και στις 26 Ιουλίου η Αγία Παρασκευή

<p>The post Καστάνιανη – Aφιέρωμα στο πανέμορφο Μαστοροχώρι first appeared on Epirus Explorer.</p>

Είναι το κεφαλοχώρι του Νομού Ιωαννίνων και έδρα του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων. Πολιτισμικά και ιστορικά ανήκουν στην ενότητα των χωριών των Τζουμέρκων, αλλά, μαζί με άλλα χωριά, και στην ενότητα των Μαστοροχωρίων των Τζουμέρκων.

Ιστορικές πληροφορίες για τα Πράμαντα

Η ονομασία

Για την προέλευση του τοπωνυμίου υπάρχουν διάφορες εκδοχές με επικρατέστερες δύο:

• Ο ιστορικός Παναγιώτης Αραβαντινός αναφέρει ότι η περιοχή ονομαζόταν Πρόμαντα, γιατί λειτουργούσε ως προμαντείο της Δωδώνης
• Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, η ονομασία προήλθε από τη λέξη πράματα που στην τοπική διάλεκτο λέγονται τα  γίδια και τα πρόβατα. Με απόφαση του Δημαρχείου  προστέθηκε χάριν ευφωνίας το ν και έγινε Πράμαντα.

‘Ιδρυση και ιστορική αναδρομή

Είναι άγνωστο πότε ιδρύθηκε ο αρχικός οικισμός. Κάποια αρχαιολογικά  ευρήματα στη γύρω περιοχή χρονολογούνται στη νεολιθική εποχή αλλά καμία συστηματική έρευνα δεν υπήρξε που να φωτίζει την ιστορική αυτή εποχή.

Από το 1100 μ.Χ. που άρχισαν οι επιδρομές των βαρβάρων μέχρι τα χρόνια του Αλή πασά, ολόκληροι πληθυσμού χριστιανών Ελλήνων από διάφορα μέρη έφτασαν στην περιοχή των Χριστών ζητώντας ασφαλές καταφύγιο. Οι κάτοικοι ζούσαν αυτόνομα, παράγοντας τους πόρους για τη διαβίωσή τους.

Μετά την κατάληψη της Άρτας το 1439 από τους Τούρκους οι κάτοικοι των Τζουμέρκων μετά από μακρά αντίσταση αναγνώρισαν το 1479 τη Τουρκική κυριαρχία μετά από παραχώρηση προνομίων από τους Τούρκους.

Τα Πράμαντα συμμετείχαν στον αγώνα του 1821 και έγιναν κέντρο κλεφταρματωλών. Από τα Πράμαντα και τους γειτονικούς Μελισσουργούς, οι οπλαρχηγοί Γεώργιος Καραϊσκάκης και Γώγος Μπακόλας, στρατολόγησαν τα πρώτα επαναστατικά σώματα. Οι Πραμαντιώτες συμμετείχαν σε αρκετές μάχες, στα Θεοδώριανα, την Τρίπολη, το Άργος, τα Δερβενάκια και αλλού, υπό την ηγεσία του Κίτσου Τζαβέλα,του Μάρκου Μπότσαρη, του Γιώργου Καραισκάκη, του Παπαφλέσσα και άλλων οπλαρχηγών, επίσης στη μάχη της Πλάκας το 1822, στην πολιορκία του Μεσολογγίου, στη μάχη του Πέτα το 1854 και γενικότερα στην επανάσταση της Άρτας καθώς και σε άλλα μέρη όπου η επανάσταση φούντωνε. Και κάθε φορά ο φόβος των αντιποίνων ανάγκαζε τις οικογένειες να ξενιτευτούν και να εγκατασταθούν μακριά από την πατρίδα τους.

Το 1881, και τρία χρόνια μετά τη συνθήκη του Βερολίνου (Ιούλιος 1878), το χωριό, όπως και ένα ευρύτερο τμήμα της Ηπείρου, απελευθερώθηκε και προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος.

Η περιοχή των Τζουμέρκων βρέθηκε στη δίνη των Παγκόσμιων Πολέμου και του Εμφυλίου μετρώντας απώλειες τόσο σε έμψυχο όσο και άψυχο υλικό.

Τα επαγγέλματα

Στα Πράμαντα όπως και σε άλλες ορεινές περιοχές οι συνθήκες ευνόησαν κάποια επαγγέλματα τα οποία ασκήθηκαν και χαρακτήρισαν την ιστορική και πολιτισμική ταυτότητα των κατοίκων.

Οι Μαστόροι και οι Κουδαραίοι των Πραμάτων υπήρξαν σπουδαίοι τεχνίτες και άφησαν λαμπρά δείγματα της τέχνης τους. Η πέτρα ήταν το υλικό που είχαν και η πέτρα ήταν αυτή που τους έστρεψε στο νέο επαγγελματικό προσανατολισμό και τους έκανε γνωστούς πέρα από τα όρια της περιοχής τους. Αυτοδίδακτοι αλλά καταπληκτικοί μαστόροι ασχολήθηκαν οι περισσότεροι με την πέτρα αλλά και πολλοί με το ξύλο.

Άλλο ένα  κύριο και παλιό επάγγελμα ήταν αυτό του Αγωγιάτη (Κιρατζή).΄Ηταν οι μεταφορείς μακρινών αποστάσεων και οι Πραμαντιώτες το άσκησαν για πολλά χρόνια. Σκληρή δουλειά και οι περισσότεροι  πέθαιναν πριν τα  50-60 χρόνια. Η εμφάνιση των αυτοκινήτων σήμανε και το τέλος αυτού του επαγγέλματος

Κτηνοτροφία και τσελιγκάτα: Οι πλαγιές και οι κορφές των Τζουμέρκων κάθε καλοκαίρι γέμιζαν από τα μεγάλα κοπάδια των τσελιγκάδων. Η κτηνοτροφία από παλιά αποτελούσε την κύρια δραστηριότητα αφού οι μικρές καλλιεργήσιμες εκτάσεις δεν ευνοούσαν την εκτεταμένη καλλιέργεια. Στην πορεία διάφορες συνθήκες ανάγκασαν  τους κτηνοτρόφους να δημιουργήσουν τα τσελιγκάτα, ενώνοντας  τα κοπάδια τους κάτω από την ηγεσία του τσέλιγκα ή αρχιτσέλιγκα, που διέθετε τα περισσότερα ζώα και ο οποίος μπορούσε ευκολότερα να νοικιάσει βοσκοτόπια. Σήμερα τα τσελιγκάτα υπάρχουν αλλά όχι με την παλιά δυναμική.

Οι ραφτάδες: Άλλο ένα επάγγελμα με το οποίο ασχολήθηκαν οι κάτοικοι ήταν αυτό του ράφτη που ασκούνταν εποχιακά και στις μετακινήσεις τους σε μακρινές περιοχές κουβαλούσαν τα σύνεργα της δουλειάς. Οι ραφτάδες είχαν κι αυτοί την δική τους συνθηματική γλώσσα τα «μπουκουρέικα» που προέρχεται από τη λέξη μπούκουρας = ράφτης.

Με καταγωγή από τα Πράμαντα

Ο Κώστας Μπέκας ο πρωτομάστορας του γεφυριού της Πλάκας, γεννήθηκε στα Πράμαντα το 1825 και έμαθε από μικρός την τέχνη της πέτρας και ανέλαβε την εκτέλεση μεγάλων και σημαντικών έργων, κυρίως εκκλησιών, αρχοντικών και γεφυριών.

Εδώ γεννήθηκε ο δικηγόρος, πολιτικός και ιστορικός συγγραφέας Δημήτριος Φ. Καρατζένης (1904-1989). Ο Δ. Καρατζένης άφησε εποχή με το ιστορικό υλικό που αναφέρεται στην Άρτα και την ευρύτερη περιοχή, από το 1800 ως την απελευθέρωση του 1881.

Από τα Πράμαντα κατάγεται και η οικογένεια Γεωργάκη, που έδωσε πολλούς πραγματικούς καλλιτέχνες, πελεκάνους και ξυλογλύπτες. Καλύτερος όλων θεωρείται ο Βασίλης Γεωργάκης (1853-1935) που ακόμη και σήμερα παραμένει  θρύλος για την περιοχή των Τζουμέρκων.

Άλλος ένας λαϊκός μάστορας των Τζουμέρκων από τα Πράμαντα είναι ο Φώτης Καρατζένης. Γεννήθηκε το 1869 και μεγάλωσε σε οικογένεια μαστόρων της πέτρας. Από νωρίς νωρίς συμμετείχε μαθαίνοντας στην παρέα του πατέρα του.

Από τα Πράμαντα κατάγεται και ο δάσκαλος Κώστας Τσίρκας (1906-1944). Το 1930 μετατέθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου και οργανώθηκε στο ΚΚΕ. Το 1938 συνελήφθη και οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης κομμουνιστών της Ακροναυπλίας. Ο Κώστας Τσίρκας εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά του 1944 μαζί με τους 200 κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, σε αντίποινα για τη δολοφονία ενός Γερμανού στρατηγού και της συνοδείας του από αντάρτες του ΕΛΑΣ κοντά στους Μολάους στην Πελοπόννησο. Χωρίς να έχουν τελέσει κανένα αδίκημα κατά των κατακτητών, δεδομένου ότι σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής ήταν εξόριστοι ή έγκλειστοι σε φυλακές, οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα αποκλειστικά και μόνο λόγω των πολιτικών τους πεποιθήσεων.

Τα Πράμαντα σήμερα

Δυστυχώς σήμερα παραδοσιακά κτίσματα στο χωριό δεν υπάρχουν, εκτός από ελάχιστα που αποτελούν δείγματα της τοπικής αρχιτεκτονικής. Η πυρπόληση του χωριού από τους Γερμανούς και ο σεισμός του 1967 κατέστρεψαν πολλά από τα παραδοσιακά σπίτια.

Στο κέντρο των Πραμάντων είναι η όμορφη πλακόστρωτη πλατεία με τον τεράστιο πλάτανο, που αποτελούσε και αποτελεί σημείο αναφοράς των εορταστικών εκδηλώσεων των θρησκευτικών πανηγυριών αλλά και των συναντήσεων των Πραμαντιωτών τις μέρες του καλοκαιριού που συγκεντρώνονται στο γενέθλιο τόπο τους.

Στην πλατεία δεσπόζει η κεντρική εκκλησία της Αγίας Παρασκευής που έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό μνημείο. Η εκκλησία είναι τρίκλιτη βασιλική του 19ου αιώνα η οποία έχει διάφορα αρχιτεκτονικά στοιχεία που αποτελούν δείγματα της αστικής αρχιτεκτονικής, προσαρμοσμένα με τέχνη από τους Τζουμερκιώτες μαστόρους.

Εκδηλώσεις: Στην εορτή της Αγίας Παρασκευής Θεία Λειτουργία στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής και βραδινό βανηγύρι στην Πλατεία (25-26-27). Στις 27 χορεύεται ο καγκελάρης. Το «Καγκελάρι» ή «Καγκελάρης» είναι ένας επιβλητικός κυκλικός χορός ο οποίος γίνεται μια φορά το χρόνο και συμμετέχουν όλοι. Το όνομά του το πήρε από δεξιόστροφα και αριστερόστροφα γυρίσματα που διαγράφουν οι χορευτές, τις λεγόμενες «Κύκλες», και η ονομασία “Καγκελάρι” είναι μεταγενέστερη.

Επίσης στην πλατεία βρίσκεται η Bρύση του Αράπη που παριστάνει ένα ανθρώπινο κεφάλι με κρουνό που βγαίνει από το στόμα του. Είναι έργο του Πραμαντιώτη πρωτομάστορα Βασιλείου Χρ. Γεωργάκη και δημιουργήθηκε το 1887. Το όνομα, λέγεται, πως προέρχεται από κάποιον αράπη που στεκόταν εδώκαι μάζευε τους φόρους υποτελείας .

Το Μνημείο της Γυναίκα της Πράμαντας είναι ένα γλυπτό στο κέντρο χωριού που θυμίζει τη συμβολή της γυναίκας Ηπειρώτισσας στους αγώνες του έθνους.

Η περιοχή των Τζουμέρκων τα τελευταία χρόνια έχει κάνει τεράστια άλματα στην προώθηση του τουρισμού, με την συμμετοχή και ενασχόληση των επαγγελματιών και με την υποστήριξη των φορέων.

Σήμερα τα Πράμαντα είναι ένα ζωντανό χωριό στο κέντρο της ευρύτερης περιοχής και έδρα του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων με πληθυσμό περίπου 800 κατοίκους, ο οποίος την καλοκαιρινή περίοδο ξεπερνάει τους 1500. Διαθέτει ταβέρνες, ζαχαροπλαστεία, καφετέριες και νυχτερινή διασκέδαση. Επίσης διαθέτει σύγχρονο Κέντρο Υγείας, φαρμακείο, κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, πρατήριο καυσίμων, τράπεζα, ATM, ταχυδρομείο, αστυνομικό τμήμα και σχολεία όλων των βαθμίδων. Σε αυτό το παραδοσιακό κεφαλοχώρι, που συνδυάζει το σύγχρονο τρόπο ζωής, ο επισκέπτης μπορεί να βρει πληροφορίες για ό,τι χρειαστεί.

Το εύρος δραστηριοτήτων σε ένα τέτοιο φυσικό περιβάλλον είναι μεγάλο και οι επιλογές ανάλογες με τον διαθέσιμο χρόνο, τις αντοχές και τη διάθεση. Ορεινοί όγκοι και κορφές για τους λάτρεις της ορειβασίας, μονοπάτια για πεζοπορία, επίσκεψη σε καταρράκτες, rafting στον Άραχθο και τον Καλαρρύτικο, κατάβαση φαραγγιών για τους τολμηρούς, εκδρομές με αυτοκίνητο στα γύρω παραδοσιακά χωριά, επίσκεψη σε μοναστήρια, εκκλησίες και γεφύρια. Ένας ιδιαίτερος προορισμός και πέρα από τους καλοκαιρινούς μήνες.

Τι να δείτε μέσα και έξω από τα Πράμαντα

Η Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στα Πράμαντα

Στο μέρος παλιά ήταν ένα μικρό εκκλησάκι αφιερωμένο στην Αγία Παρασκευή. Το 1890 θεμελιώθηκε η καινούρια εκκλησία βασιλικού ρυθμού με τρούλους με την καθοδήγηση του λαϊκού αρχιτέκτονα Κων. Μπέκα, ο οποίος κατάγονταν από τα Πράμαντα. Με το ποσό των εισφορών των κατοίκων και την προσωπική εργασία των χωριανών ,ανδρών και γυναικών, το έργο προχώρησε μέχρις ενός σημείου και κατόπιν σταμάτησε λόγω έλλειψης χρημάτων.

Το 1904 συγκεντρώθηκε το σεβαστό για εκείνη την εποχή ποσό των 10.000 δραχμών, από εισφορές των κατοίκων (εράνους) και από εσωτερικό δάνειο από τους οικονομικά ευκατάστατους πατριώτες. Ο Κων. Μπέκας είχε πεθάνει και την εργολαβία ανέλαβαν οι δυο πρωτομάστορες Ιωάννης Τσιακούμης και Κωνσταντίνος Τόδουλος.

Η Μονή της Αγίας Παρασκευής

Έξω από το χωριό στο δρόμο για Μελισσουργούς χτισμένη πάνω σ’ ένα λόφο με πλούσια βλάστηση από λεύκες και έλατα βρίσκεται η Μονή της Αγίας Παρασκευής . Είναι μια μεγάλη τρίκλιτη βασιλική περιτοιχισμένη και σκεπασμένη με πλάκες ,με χαγιάτι, κελιά στην μπροστινή πλευρά, ξενώνες στον όροφο και μια όμορφη πετρόχτιστη πηγή . Η Μονή διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη σύγχρονη ιστορία, καθώς ήταν έδρα του οπλαρχηγού Πουτέτση κατά τους αγώνες του 1912-1913.

Το γεφύρι της Πλάκας

Τα ιστορικά μνημεία αποτελούν αξιοθέατο, ανακαλούν στη μνήμη σημαντικές στιγμές της ιστορίας, αλλά ταυτόχρονα λειτουργούν σαν πόλος έλξης για τους επισκέπτες. Αποτελούν μοναδικά δείγματα της ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής παράδοσης και του νεοελληνικού πολιτισμού.

Το γεφύρι της Πλάκας είναι από τα πιο γνωστά γεφύρια, όχι μόνο για την ιστορία του αλλά και για την άρτια κατασκευή του και την υπέροχη αρχιτεκτονική του. Γεφυρώνει τον Άραχθο ένα από πιο ορμητικά ποτάμια της Ηπείρου και είναι το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι των Βαλκανίων και το τρίτο μεγαλύτερο στην Ευρώπη.

Το γεφύρι και ο υδρόμυλος των Χριστών

Δίτοξο γεφύρι το οποίο γεφυρώνει το Μελισσουργιώτικο ρέμα και βρίσκεται αμέσως μετά τον οικισμό των Χριστών στο δρόμο για τα Πράμαντα. Κατασκευάστηκε κατά την διάρκεια των πρώτων ετών της απελευθέρωσης (1833-1890) και αντικατέστησε άλλο παλαιότερο που βρισκόταν στην κατάντη. Δίπλα υπάρχει ένας παραδοσιακός νερόμυλος, ο οποίος στο διάστημα 1881-1912 χρησιμοποιήθηκε σαν στρατιωτικό και τελωνειακό φυλάκιο.

Το γεφύρι του Συγκούνα

Μονότοξο πέτρινο γεφύρι με επίπεδο κατάστρωμα γεφυρώνει τον Καλαρρύτικο ποταμό. Είναι σκαρφαλωμένο στα βράχια των δύο πλευρών του ποταμού. Το γεφύρι το κατασκεύασε ο Συρρακιώτης μεγαλέμπορος Συγκούνας, καθώς από αυτό το σημείο περνούσε τα εμπορεύματά του προς την Άρτα.

Πριν από την κατασκευή του γεφυριού η μεταφορά των εμπορευμάτων γινόταν με ένα συρματόσκοινο, που ήταν στερεωμένο στις δύο πλευρές του ποταμού. Βρίσκεται στον δρόμο από την Κηπίνα προς τους Χριστούς.

Δραστηριότητες

Φαράγγια και καταρράκτες, κορφές και ποτάμια, ορεινές διαδρομές, δάση και οροπέδια… μεγαλόπρεπα στολίδια της γης.

Η περιοχή γύρω από τα Πράμαντα καθώς και η ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων είναι γεμάτη από τοπία που επισφραγίζουν την άγρια και αυθεντική ομορφιά της φύσης προσκαλώντας τον επισκέπτη στη μύηση και τη βιωματική απόλαυση.

Στρογγούλα

Η όμορφη κορυφή των Τζουμέρκων με το χαρακτηριστικό της σχήμα είναι το σήμα κατατεθέν των Πραμάντων και αγαπημένη κορυφή των ορειβατών. Εντυπωσιακή όλες τις εποχές του χρόνου και ορατή από όλες τις πλευρές μαγνητίζει το βλέμμα.

Η ονομασία, κατά μία εκδοχή, προέρχεται από τη στρούγκα που ήταν από παλιά σε μια μικρή ομαλή επιφάνεια στο μέσο του ύψους τους βουνού. Επειδή όμως λόγω της απόκρημνης επιφάνειας μόνον λίγα πρόβατα μπορούσαν να βοσκήσουν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, γι’ αυτό και ονομάστηκε «στρογκούλα» δηλαδή μικρή στρούγκα.

Μια άλλη εκδοχή θέλει την ονομασία Στρογγούλα λόγω του στρογγυλού του όγκου της. Ανάλογη με την υιοθέτηση της εκδοχής είναι και η γραφή της λέξης.

Το δάσος του Μαρκόπουλου

Το ελατόδασος πάνω από το χωριό. Λόγω της μεγάλης του έκτασης η αρχική του ονομασία ήταν Μακρόπουλο αλλά με το πέρασμα του χρόνου και χάριν ευφωνίας έγινε Μαρκόπουλο. Σε κάποια περίοδο που ο πληθυσμός του χωριού είχε αυξηθεί και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις δεν επαρκούσαν ξεχέρσωσαν διάφορα τμήματα για καλλιέργεια.

Όταν η καλλιέργεια σταμάτησε, το δάσος αναδασώθηκε και έφτασε στη σημερινή του μορφή. Από το χωριό ξεκινάει μονοπάτι και μια υπέροχη διαδρομή μέσα στο ελατόδασος. Πρώτη στάση είναι η πηγή Σκάλα που είναι η πηγή από την οποία υδρεύεται το χωριό. Λέγεται Σκάλα γιατί είναι η πρώτη βαθμίδα για το ανέβασμα προς το δάσος του Μαρκόπουλου.

Η επόμενη πηγή είναι η Κερασιά και το μονοπάτι φτάνει μέχρι το καταφύγιο Πραμάντων.

Το καταφύγιο των Πραμάντων

Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 1260 μ. σε ένα πανέμορφο οροπέδιο κάτω από τη βόρεια πλευρά της Στρογγούλας και με εκπληκτική θέα στον όγκο της Κακαρδίτσας.

Λειτουργεί από το 2006 με κρεβάτια, οργανωμένη κουζίνα, τραπεζαρία, καθιστικό και τζάκι. Δίπλα στο Καταφύγιο, είναι κτισμένο ένα μικρό υπαίθριο θέατρο.

Τσόπελας

Είναι οικισμός των Πραμάντων, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει αξιοποιηθεί σημαντικά. Αποτελεί καλοκαιρινό προορισμό πολλών Πραμαντιωτών που ζουν μακριά και έρχονται τα καλοκαίρια στην πατρίδα. Πολύ όμορφη η πλατεία του οικισμού και γενικά είναι ένας πολύ φροντισμένος οικισμός.Τα τελευταία χρόνια έχουν κτιστεί αξιόλογες ξενοδοχειακές μονάδες.

Μελισσουργοί

Λίγα χιλιόμετρα από τα Πράμαντα είναι οι Μελισσουργοί με τις τρεις πλατείες και τον όγκο των βουνών τριγύρω με την άγρια ομορφιά που συναρπάζει. Από τα πανέμορφα χωριά των Τζουμέρκων με εντυπωσιακές περιοχές για εξερευνήσεις και δραστηριότητες και με τουριστική υποδομή.

Επίσης σε μικρή απόσταση πριν από το χωριό μια πινακίδα δείχνει το δρόμο για το καταφύγιο των Μελισσουργών σε υψόμετρο 1209μ.

Ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου

Η Στρογκούλα ποτέ δεν παύει να γοητεύει. Από τη βόρεια πλευρά της ξεπηδάει ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου με μήκος 350μ. και με συνεχή ροή όλες τις εποχές. Ο καταρράκτης στην πορεία του σχηματίζει το ρέμα της Κοφερίτας το οποίο χύνεται στο ρέμα των Μελισσουργών. Η διαδρομή είναι εύκολη και με σήμανση και ξεκινάει είτε από το Καταφύγιο των Πραμάντων, είτε από το Καταφύγιο των Μελισσουργών.

Μισή ώρα περίπου βαδίζουμε μέσα σε δάσος από έλατα ώσπου να βγούμε σε ανοιχτή περιοχή. Ακολουθώντας την πορεία και έχοντας οπτική επαφή με τον καταρράκτη πεζοπορούμε για σαράντα περίπου λεπτά. Αφήνοντας το βλέμμα να πλανηθεί από δεξιά προς τα αριστερά βλέπουμε το βόρειο τμήμα της Στρογγούλας, το Γερακοβούνι και την κορυφή Αγκάθι, τον Αυχένα του Αυτιού και τέλος τον έντυπωσιακό όγκο της Κακαρδίτσας.

Ο μαγικός κόσμος της Ανεμότρυπας

Τρία χιλιόμετρα από τα Πράμαντα βρίσκεται το σπήλαιο της Ανεμότρυπας και είναι κάτι που πρέπει ς να δείτε οπωσδήποτε. Το σπήλαιο ανακαλύφτηκε το 1960 και εξερευνήθηκε από την Άννα Πετροχείλου. Μελετήθηκε και εξερευνήθηκε τμήμα του σπηλαίου μήκους 270 μέτρων περίπου. Το 2000 αξιοποιήθηκαν τουριστικά τα 250 μέτρα και σήμερα είναι προσβάσιμο στους επισκέπτες.

Οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες με τους διάφορους σχηματισμούς και τα χρώματα δημιουργούν ένα απόκοσμο σκηνικό. Κι εκείνο βέβαια που αντιλαμβάνεται ο επισκέπτης είναι η καθαρή ατμόσφαιρα που δείχνει ότι το σπήλαιο έχει φυσικό εξαερισμό και επίσης είναι αισθητή η παντελής έλλειψη της μυρωδιάς από τη μούχλα που έχουν τα περισσότερα σπήλαια.

Ο δίδυμος καταρράκτης των Τζουμέρκων

Οι καταρράκτες βρίσκονται κοντά στον οικισμό Κρυοπηγή που ανήκει στο χωριό Καταρράκτης στις δυτικές πλαγιές των Τζουμέρκων. Ο βορινός καταρράκτης είναι πιο ορμητικός και έχει ύψος 87 μ., ενώ ο νότιος φτάνει τα 100 μ. Από πάνω τους στέκονται οι βορειοδυτικές κορφές των Τζουμέρκων, δημιουργώντας έτσι ένα εντυπωσιακό σκηνικό. Τα νερά από το βουνό καταλήγουν μετά από μια οφιοειδή πορεία 10 περίπου χιλιομέτρων στον ποταμό Άραχθο.

Στην περιοχή των καταρρακτών έχει δημιουργηθεί πλακόστρωτη διαδρομή και γεφυράκια και έτσι η προσέγγιση είναι πολύ εύκολη, ενώ πολύ κοντά λειτουργεί και ένα αναψυκτήριο. Καλύτερη εποχή για να τους επισκεφθείτε είναι προς τα τέλη του Μάη, καθώς τότε τα νερά είναι πολλά και η δύναμη της πτώσης τους είναι εντυπωσιακή.

Ο καταρράκτης Καμήλι στο Ματσούκι

Ένας από τους εντυπωσιακότερους καταρράκτες της περιοχής βρίσκεται λίγο πριν από το χωριό Ματσούκι. Πρόκειται για τον καταρράκτη “Καμήλι” ο οποίος είναι εντυπωσιακός όχι για το ύψος του (50 μέτρα) αλλά για το μεγάλο όγκο νερού που κατεβάζει ακόμα και τους καλοκαιρινούς μήνες. Από τις ψηλές κορυφές, όπως ο Καταρραχιάς (2280μ.) και τα Κριθάρια (2200μ.), δημιουργούνται ρέματα. Δύο από αυτά, ο Μαυριάς και η Γκούρα, διασχίζουν το Ματσούκι και δημιουργώντας έναν εντυπωσιακό καταρράκτη χύνονται από ύψος 50 μέτρων.

Λίγο πιο κάτω ενώνονται με το Κόκκινο Ποτάμι και μαζί χύνονται στο Ματσουκιώτικο Ρέμα, το οποίο διασχίζει το ομώνυμο φαράγγι του, και στην πορεία δέχεται τα νερά του Καρλίμπου, ενώ μετά το Γεφύρι της Κηπίνας χύνεται στον Καλαρρύτικο ποταμό στο σημείο που χύνεται και το Μελισσουριώτικο Ρέμα.

Πηγές – Παραπομπές – Βιβλιογραφία

Πολλές από τις ιστορικές πληροφορίες που θα βρείτε στο άρθρο των Πραμάντων βασίστηκαν στο βιβλίο “Πράμαντα Τζουμέρκων – Ιωαννίνων, Ιστορία – Λαογραφία” της Αδελφότητος Πραμάντων.

<p>The post Πράμαντα – Στους πρόποδες της Στρογγούλας first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ψηλές και δυσπρόσιτες οροσειρές, λεκανοπέδια, βουνά άγρια και ταυτόχρονα υπέροχα, κορυφές χιονισμένες  που χάνονται στα σύννεφα, ποτάμια ορμητικά, καταρράκτες εντυπωσιακοί, εποχές με εναλλαγές χρωμάτων. Αυτά είναι τα Αθαμανικά όρη ή Τζουμέρκα.

Το μοναδικό τους άνοιγμα προς τη νοτιοδυτική πλευρά αφήνει να περάσει ο ορμητικός Άραχθος ενώ στα ανατολικά  βρίσκεται ο αυχένας του Αυτιού που αποτελούσε από τα αρχαία χρόνια μία από τις τρεις διαβάσεις από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία. Σ΄αυτήν ακριβώς τη διάβαση στα 1.100 μ ύψος στο λεκανοπέδιο  που σχηματίζεται ανάμεσα στον όγκο της Κακαρδίτσας και της Στρογγούλας είναι χτισμένοι οι Μελισσουργοί.

“…κι ανέβηκα στις βουνοκορφές αγναντεύοντας τον ήλιο και μου χαμογέλασαν τα ελάτια και τα μυρωμένα κέδρα απάλυναν το πονεμένο σώμα μου…»

Κώστας Στάμου (Τζουμερκιώτικα Χρονικά 2014 σελ. 193)

Το χωριό ανήκει  στο νομό Άρτας και είναι  ένα από τα Κεφαλοχώρια του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων. Βρίσκεται  πολύ κοντά στα Πράμαντα Ιωαννίνων και απέχει 72 χιλ. από την Άρτα και 70 χλμ. από τα Ιωάννινα.

Ιστορία και Πληροφορίες

Η ακριβής χρονολογία της δημιουργία του οικισμού είναι άγνωστη. Υπάρχει μία άποψη πως οι Μελισσουργοί δημιουργήθηκαν από τη σύμπτυξη μικροοικισμών κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα (τάφοι συλημένοι, υπολείμματα ξυλανθράκων κ.ά.) που βρέθηκαν στους Μελισσουργούς στις θέσεις Καστανιά, Ντόβρου, Γκρίτσανα, Σκρίπτα, Ζιζίνα και Ζηλέουση αποδεικνύουν κοινωνία οργανωμένη.

Πάντως χρυσόβουλο του Αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως (1321) που καταργεί αυθαίρετη πράξη (1272) του στρατιωτικού διοικητή Καβάσιλα με την οποία ο δεύτερος είχε δώσει τους Μελισσουργούς στη Μητρόπολη Δρυϊνουπόλεως, επαναφέροντάς το χωριό στη Μητρόπολη Ιωαννίνων, αποτελεί αδιάσειστη μαρτυρία της ύπαρξης του χωριού από την εποχή εκείνη.

Πηγή: Το δεύτερον χρυσόβουλλον Ανδρονίκου του Β’ του Παλαιολόγου υπέρ της εκκλησίας των Ιωαννίνων – Κ. Δ. Μερτζιου

Για την προέλευση του τοπωνυμίου “Μελισσουργοί” επικρατέστερη είναι η εκδοχή κατά την οποία η ονομασία αποδίδεται στους κατοίκους μεταφορικά, παρομοιάζοντας αυτούς με τη μέλισσα που είναι υπόδειγμα εργατικότητας.

Η ακριβής χρονολογία της δημιουργία του οικισμού είναι άγνωστη. Υπάρχει μία άποψη πως οι Μελισσουργοί δημιουργήθηκαν από τη σύμπτυξη μικροοικισμών κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Αρχαιολογικά ευρήματα (τάφοι συλημένοι, υπολείμματα ξυλανθράκων κ.ά.) που βρέθηκαν στους Μελισσουργούς στις θέσεις Καστανιά, Ντόβρου, Γκρίτσανα, Σκρίπτα, Ζιζίνα και Ζηλέουση αποδεικνύουν κοινωνία οργανωμένη κατά την αρχαιότητα.

Πάντως χρυσόβουλο του Αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως (1321) που καταργεί αυθαίρετη πράξη (1272) του στρατιωτικού διοικητή Καβάσιλα με την οποία ο δεύτερος είχε δώσει τους Μελισσουργούς στη Μητρόπολη Δρυϊνουπόλεως, επαναφέροντάς το χωριό στη Μητρόπολη Ιωαννίνων, αποτελεί αδιάσειστη μαρτυρία της ύπαρξης του χωριού από την εποχή εκείνη.

Πηγή: Ηπειρωτική Εστία τεύχος 2, 1952

Οι Μελισσουργοί όπως και το γειτονικό χωριό των Πραμάντων συμμετείχε σε όλους τους απελευθερωτικούς αγώνες. Όταν η επανάσταση στους Καλαρρύτες και το Συρράκο απέτυχε οι κάτοικοι των Μελισσουργών βοήθησαν και φυγάδευσαν τους κατοίκους από τον αυχένα του Αυτιού. Πολλοί από τους άνδρες τάχτηκαν στο πλευρό του Καραϊσκάκη και του Μπακόλα. Το 1854 συμμετείχαν στη μάχη του Πέτα στο πλευρό του Τζαβέλλα. Στην περιοχή των Μελισσουργών ήταν ένα από τα λημέρια του Κατσαντώνη.

Στην περίοδο της Γερμανικής κατοχής το χωριό υπήρξε λημέρι του ΕΛΑΣ. Στους Μελισσουργούς ήταν και η τελευταία  πολιτική ομιλία του Άρη Βελουχιώτη τον Μάιο του 1945.

Βασική ασχολία υπήρξε η κτηνοτροφία η οποία ασκήθηκε με την μορφή των τσελιγκάτων. Η αρχική κτηνοτροφία ήταν περιορισμένη με μικρά κοπάδια. Βαθμιαία η κτηνοτροφία αναπτύχτηκε, ο αριθμός των ζώων αυξήθηκε και οι κτηνοτρόφοι επέκτειναν τη βοσκή στα μέχρι τότε έρημα οροπέδια. Από το 1881 και μετά μια σειρά γεγονότων οδήγησε στην παρακμή της κτηνοτροφίας.

Άλλες ασχολίες ήταν η γεωργία, η καλλιέργεια κηπευτικών και η δενδροκομία που κάλυπταν τις ανάγκες διατροφής τους. Με την αμπελοκαλλιέργεια ασχολήθηκαν για ένα μεγάλο διάστημα, αποκομίζοντας μάλιστα κέρδη. Όταν όμως το 1897 ο περονόσπορος πρόσβαλε τα κλήματα η καταπολέμησή του ήταν πολύπλοκη και πολύχρονη και δεν ήταν δυνατό να αφήσουν τις κύριες ασχολίες τους και έτσι τα αμπέλια εγκαταλείφτηκαν.

Οι κάτοικοι των Μελισσουργών δούλεψαν, όπως και αυτοί των Πραμάντων, σαν «αγωγιάτες (κιρατζήδες)»

«…Τα καραβάνια συνήθως αποτελούνταν από 10 μέχρι 40 ζώα από τα οποία τα περισσότερα ήταν μουλάρια καθώς αυτά ήταν πιο ανθεκτικά από τα άλογα. Κάθε μεγάλο καραβάνι, κατά την πορεία και σύμφωνα με τους κανόνες του σιναφιού, είχε το δικαίωμα να κρεμάσει στα ζώα κουδούνια, κατασκευασμένα από ορείχαλκο και εναρμονισμένα στους ήχους. Τα κουδούνια τα κρεμούσαν στα διαλεχτά άλογα, τα «κουδουνάτα» ή τα «μπροστάρια», με δερμάτινο περιλαίμιο…»  

Αναστασία Γ. Καρρά « Αγωγιάτης ή Κιρατζής» στο Περιοδικό Μελισσουργοί Άρτας Τεύχη 103 και 104

Μελισσουργοί: Τι να δείτε

Ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου

Ένα από τα πιο όμορφα σημεία της περιοχής είναι ο καταρράκτης του Κεφαλόβρυσου που ξεπηδάει από τη βόρεια πλευρά της Στρογγούλας έχοντας μήκος 350μ. και συνεχή ροή όλες τις εποχές. Ο καταρράκτης στην πορεία του σχηματίζει το ρέμα της Κοφερίτας το οποίο χύνεται στο ρέμα των Μελισσουργών. Η διαδρομή είναι εύκολη και με σήμανση και ξεκινάει είτε από το Καταφύγιο των Πραμάντων, είτε από το Καταφύγιο των Μελισσουργών.

Μισή ώρα περίπου βαδίζουμε μέσα σε δάσος από έλατα ώσπου να βγούμε. Ακολουθώντας την πορεία και έχοντας οπτική επαφή με τον καταρράκτη πεζοπορούμε για σαράντα περίπου λεπτά. Αφήνοντας το βλέμμα να πλανηθεί από δεξιά προς τα αριστερά βλέπουμε το βόρειο τμήμα της Στρογγούλας, το Γερακοβούνι και την κορυφή Αγκάθι, τον Αυχένα του Αυτιού και τέλος τον έντυπωσιακό όγκο της Κακαρδίτσας.

Το γεφύρι της Κοφερίτας

Βρίσκεται έξω από το χωριό νότια στη θέση Κοφερίτα και γεφυρώνει το ομώνυμο ποτάμι. Είναι μονότοξο και η ημικυκλική του καμάρα έχει άνοιγμα 10.60 μ. και ύψος 5.80μ. Πρόκειται για ένα από τα τελευταία πέτρινα γεφύρια της περιοχής αφού κατασκευάστηκε στη Γερμανική κατοχή του 1942-43. Το γεφύρι κτίστηκε σταδιακά από ντόπιους μαστόρους και ολοκληρώθηκε με τη βοήθεια μαστόρων από τους Ραφταναίους. Οι κάτοικοι εξόφλησαν πληρώνοντας σε είδος, κυρίως καλαμπόκι. Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από αντάρτες του ΕΛΑΣ και στη συνέχεια από τους κτηνοτρόφους του χωριού.

Πηγή: Σπύρος Μαντάς, Γεφυρογραφία της Πίνδου, Τόμος Β΄, Το Γεφύρι της Κοφερίτας σελ. 324

Από την πλατεία του χωριού ένα κατηφορικός δρόμος οδηγεί στο γεφύρι. Πριν το γεφύρι υπάρχει μονοπάτι που οδηγεί σε σημείο θέασης του γεφυριού. Το μονοπάτι είναι απόλυτα ασφαλές και συνεχίζει μέχρι την κοίτη του ποταμού.

Εκκλησίες και Μοναστήρια

Η Μονή του Αγίου Νικολάου

Η ακριβής ημερομηνία δεν έχει προσδιοριστεί, πάντως εικάζεται ότι κτίστηκε από τους πρώτους κατοίκους που συνοίκησαν στο Μεσοχώρι και αποτελέσαν τον πυρήνα του χωριού.

Η Μονή Εισοδίων της Θεοτόκου

ήμερα σώζεται μόνον το καθολικό του και βρίσκεται ακριβώς απένταντι από τους Μελισσουργούς στην πλαγιά του βουνού πάνω από το μελισσουργιώτικο ρέμα και λίγο πιο κάτω από το ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής.

Η Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου

Σήμερα βρίσκεται η ομώνυμη εκκλησία του χωριού – στα ΒΔ των Μελισσουργών και η οποία, σύμφωνα με την κτητορική της επιγραφή, ανακαινίστηκε εκ θεμελίων το 1843.

Το Εξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής

Πάνω από το καθολικό της Μονής των Εισοδίων της Παναγίας υπάρχει το παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής που δεν είναι αγιογραφημένο και, σύμφωνα με τη μαρμάρινη πλάκα στον δυτικό τοίχο, η χρονολογία της αρχικής κατασκευής του είναι άγνωστη.

Το εξωκλήσι του Άγιου Κοσμά

Σε ένα μέρος με εκπληκτική θέα βρίσκεται αυτό το ξωκλήσι αφιερωμένο στον Κοσμά τον Αιτωλό που πέρασε από το χωριό και φιλοξενήθηκε, κατηχήθηκε και ενέπνευσε τους κατοίκους.

Το εξωκλήσι του Αγίου Μάρκου

Βρίσκεται μέσα στο χωριό και έχει πρόσβαση από πλακόστρωτα μονοπάτια

Μελισσουργοί: Δραστηριότητες

Οι Μελισσουργοί ανήκουν στην περιοχή των Τζουμέρκων, μια από τις πλέον εντυπωσιακές περιοχές της Ελλάδας και προσφέρονται για πάσης φύσεως δραστηριότητες. Αναρρίχηση και καταρρίχηση (rappel) στα φαράγγια, ορεινή ποδηλασία και οδήγηση με μοτοσυκλέτες και 4Χ4. Μονοπάτια για πεζοπορία σε εύκολες και δύσκολες διαδρομές. Επίσκεψη στα γύρω χωριά, στα γεφύρια και τα μοναστήρια που αποτελούν αρχιτεκτονικό πλούτο.

Σε μικρή απόσταση από το χωριό βρίσκεται το ορεινό καταφύγιο των Μελισσουργών. Κτισμένο μέσα στο δάσος με υπέροχη θέα στις βουνοκορφές, προσφέρεται όχι μόνο για διαμονή και φαγητό αλλά επίσης και για δραστηριότητες μικρής και μεγάλης δυσκολίας στα γύρω βουνά.

Πληροφορίες: http://katafigiomelissourgwn.blogspot.com/p/blog-page_40.html

Το καταφύγιο των Μελισσουργών

Η διαμονή και εστίαση στην περιοχή καλύπτει όλες τις προδιαγραφές για άνετες και ενδιαφέρουσες διακοπές. Η περιοχή των Τζουμέρκων τα τελευταία χρόνια έχει αξιοποιηθεί τουριστικά και απόδειξη είναι ότι η επισκεψιμότητα παραμένει υψηλή και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Εκδηλώσεις

Το χωριό γιορτάζει στις 15 Αυγούστου την Κοίμηση της Θεοτόκου και γίνεται το μεγαλύτερο πανηγύρι των Τζουμέρκων στην Κάτω Πλατεία που είναι και η εκκλησία της Παναγίας. Και όπως κάθε χρόνο παραδοσιακά εκείνη τη μέρα χορεύεται το διπλοκάγκελο.

<p>The post Μελισσουργοί – Αφιέρωμα στο πανέμορφο ορεινό χωριό των Τζουμέρκων first appeared on Epirus Explorer.</p>

Τσούκα Ρόσσα (Τσουκαρόσια για τους ντόπιους) στα βλάχικα σημαίνει κόκκινη κορυφή και το όνομα προφανώς το πήρε επειδή την ανατολή του ήλιου η κορυφή λούζεται με το πρώτο κόκκινο χρώμα της αυγής. Προσθέστε άφθονα νερά που αναβλύζουν από τη γη και σχηματίζουν  πηγές, ρυάκια, ρέματα, παραπόταμους και χείμαρρους που εκβάλλουν στον Αώο.

Είστε στο Βρυσοχώρι, ένα από τα πιο απομονωμένα χωριά του Ζαγορίου αλλά και τα ωραιότερα. Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Ζαγορίου και απέχει 75 χιλ. από τα Ιωάννινα και 30 χιλ. από την Κόνιτσα. 

Άφθονα νερά αναβλύζουν από τη γη και σχηματίζουν πηγές, ρυάκια, ρέματα, παραπόταμους και χείμαρρους που εκβάλλουν στον Αώο. Ένα χωριό πού χάρη στα πολλά τρεχούμενα νερά, διαθέτει πλούσια χλωρίδα και πανίδα, βοσκοτόπια, κήπους, οπωροφόρα δέντρα και διαθέτει τέλειο δίκτυο ύδρευσης από πλουσιότατες πηγές με άφθονα και πεντακάθαρα νερά.

Ιστορία και Πληροφορίες για το Βρυσοχώρι

Το Βρυσοχώρι παλιότερα ανήκε στα Βλαχοχώρια της Λάκκας του Αώου (Ελεύθερο, Παλαιοσέλι, Πάδες, Άρματα και Δίστρατο). Σήμερα είναι ένα από τα Βλαχοχώρια του Ζαγορίου και αποτελεί μέρος της ιστορικής και πολιτισμικής ενότητας του Κεντρικού Ζαγορίου.

Η ακριβής χρονολογία ίδρυσης του οικισμού δεν είναι γνωστή. Σύμφωνα με την παράδοση το Βρυσοχώρι πριν αναπτυχθεί σε χωριό είχε συνοικισθεί κατά γένη που αποτελούσαν μικρούς συνοικισμούς. Οι πρώτοι συνοικισμοί που ιδρύθηκαν την εποχή του βασιλιά Πύρρου και με την πάροδο του χρόνου και την αύξηση του πληθυσμού ένας αριθμός κατοίκων μετακινήθηκε δημιουργώντας δύο νέους οικισμούς.

Όταν αργότερα έγινε η σύμπτυξη των οικισμών και δημιουργήθηκε το σημερινό χωριό που ονομάστηκε Άγιος Αθανάσιος από το ομώνυμο ξωκλήσι του Αγίου. Η τελική συνένωση των οικισμών έγινε μάλλον κατά τον 8ο μ.Χ. αιώνα στα πλαίσια της οργάνωσης των Κοινοτήτων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Κάποιοι από τους πρώτους κατοίκους ήταν Αλβανόβλαχοι, γνωστοί με την ονομασία Μπούϊοι (Βόϊοι) ή Μποϊάνοι που προέρχεται από το όνομα Μπούϊα, που έφεραν οι πρώτοι αρχηγοί της φυλής αυτής που ήταν άγριοι και αρχικά ζούσαν σε τρώγλες. Αναφέρονται δε και μέλη της ίδιας φυλής με εκείνης των Μπουίων, τα οποία ήταν ξανθά και ατρόμητα.

Όσο για την ονομασία ο Ι. Λαμπρίδης αναφέρει το χωριό με τον τύπο Λέσνιτσα και την ερμηνεία ως “λεπτοκαρυώνα” δηλαδή δάσος με φουντουκιές. Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Οικονόμου (Τοπωνυμικό Ζαγορίου), πρόκειται για ένα τοπωνύμιο που συναντιέται σε τρεις σλαβικές γλώσσες, μαρτυρείται από το β’ μισό του 14ου αιώνα και προέρχεται από τη λέξη lëska “φουντουκιά”.

Το 1927, στα πλαίσια του εξελληνισμού των ονομάτων των χωριών, η Λεσινίτσα  μετονομάστηκε σε Βρυσοχώρι από τις πολλές βρύσες που είχε η περιοχή.

Η πορεία του χωριού στο χρόνο

Η αφθονία των νερών ευνοούσε τις καλλιέργειες σιτηρών και κηπευτικών, οι χορτολιβαδικές εκτάσεις τη βοσκή των κοπαδιών και τα δάση μεγαλύτερο υψόμετρο, τα πεύκα οι οξιές, και τα έλατα εξασφάλιζαν δασικά προϊόντα όπως ξυλεία, καυσόξυλα καθώς και μεγάλη ποικιλία αρωματικών φυτών και βοτάνων.

Στις δύσκολες περιόδους όπως το 1917-1922 και στην Γερμανική κατοχή, πολλοί κάτοικοι των γειτονικών και άλλων χωριών του Ζαγορίου, επιβίωσαν χάρη στα προϊόντα του Βρυσοχωρίου.

Παλιότερα καλλιεργούσαν αμπέλια και υπήρχε μεγάλη παραγωγή κρασιού και τσίπουρου. Σήμερα, δεν υπάρχουν αμπέλια.

Τα εκτεταμένα και πυκνά δάση γύρω από την περιοχή του Βρυσοχωρίου αποτελούσαν καταφύγιο πολλών άγριων ζώων και θηραμάτων. Από τα παλιά χρόνια πολλοί κάτοικοι είχαν το κυνήγι σαν καθημερινή απασχόληση. Εκτός από τις διαδρομές στο δάσος εξασφάλιζαν, ιδιαίτερα σε δύσκολους καιρούς, άφθονο κρέας για τις οικογένειές τους. Γενικά τα κυνηγετικά δρώμενα παλιότερα αποτελούσαν σημαντικά γεγονότα για τους κυνηγούς.

Στο 18^ο -19^ο αιώνα παρατηρείται η μετανάστευση πολλών κατοίκων και η αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής σε πλουσιότερα μέρη. Ταυτόχρονα, η οικονομική βοήθεια των μεταναστών βοήθησε το χωριό να προοδεύσει και από το 18ο αι. και μετά το χωριό παρουσίασε μεγάλη ακμή.

Στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο οι κάτοικοι είδαν το χωριό τους να καίγεται τρεις φορές: δύο από τους Ναζί (18/10/1943, Ιούλιος του 1944) και μία κατά τον Εμφύλιο (1945-49).

Το Βρυσοχώρι είχε την ίδια μοίρα με τα υπόλοιπα χωριά της περιοχής. Η μετανάστευση των νέων στις μεγαλουπόλεις είχε σαν αποτέλεσμα την σταδιακή ερήμωση του χωριού που την απομόνωση, αφού μέχρι το 1996 υπήρχε μόνον ένα χειροκίνητο τηλέφωνο και ο δρόμος που συνδέει το Βρυσοχώρι με το Παλαιοσέλλι ασφαλτοστρώθηκε το 2009.

Τι να δείτε στο Βρυσοχώρι

Άγιος Χαράλαμπος

Είναι μία μεγάλη και εντυπωσιακή εκκλησία στην κεντρική πλατεία του χωριού. Η ανέγερση του ναού ξεκίνησε το 1799 και ολοκληρώθηκε το 1814, οπότε και εγκαινιάσθηκε από τον τότε Μητροπολίτη Ιωαννίνων Γαβριήλ τον Σεπτέμβριο του 1814. Τα έξοδα για την ανέγερση αυτού του μεγαλοπρεπούς Ναού ανέλαβαν εξ ολοκλήρου όλοι οι κάτοικοι του Βρυσοχωρίου (μόνιμοι στο χωριό και ξενιτεμένοι).

Οι ξενιτεμένοι πρόσφεραν τα περισσότερα καθώς και το Μοναστήρι της Αγίας Τριάδας από τα έσοδά του. Πριν τα θυρανοίξια υπήρξε μια διαμάχη ως προς το ποιος Άγιος θα τιμηθεί. Ο ιεράρχης Γαβριήλ ζήτησε κατάλογο για να διαπιστώσει ποιοι από τους κατοίκους πρόσφεραν τα περισσότερα και διαπιστώνοντας ότι αυτοί που θέλανε να τιμηθεί στον Ναό αυτό ο Άγιος Χαράλαμπος είχαν προσφέρει τα περισσότερα χρήματα, χωρίς κανέναν δισταγμό, άνοιξε την πόρτα ψάλλοντας το απολυτίκιο του Αγίου Χαραλάμπους.

Από τότε ο ιερός αυτός Ναός έγινε το σύμβολο για το χωριό και το σημείο αναφοράς για κάθε Βρυσοχωρίτη μόνιμο και ξενιτεμένο.

Πηγή: «ΑΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ» 1814-2013, Τα Νέα του Βρυσοχωρίου, τεύχος  84

Η μονή της Αγίας Τριάδας

Βρίσκεται 13χλμ. από το χωριό και σε υψόμετρο 950μ. και χρονολογείται από τον 17ο αιώνα.

Άγιος Αθανάσιος

Είναι ο πρώτος και αρχαιότερος ναός του χωριού. Σύμφωνα με την παράδοση όταν τον 8ο μ.Χ. αιώνα έγινε η σύμπτυξη όλων των οικισμών σε ένα χωριό , αυτό ονομάστηκε Άγιος Αθανάσιος.

Άγιος Δημήτριος

Είναι κτισμένος στο κέντρο του οικισμού και πρωτοχτίστηκε πριν από τέσσερις και πλέον αιώνες.

Ο ναός της Κάτω Παναγιάς

Είναι αφιερωμένος στη Γέννηση της Θεοτόκου.

Πέτρινα  γεφύρια

Από τα 19 πέτρινα γεφύρια του χωριού που έχουν καταγραφεί, σήμερα σώζονται μόνον έξι που βρίσκονται μέσα και έξω από το χωριό:

Το γεφύρι της Σκαρβένας Είναι κτισμένο λίγο έξω από το χωριό Βρυσοχώρι, δίπλα από την επαρχιακή οδό που ενώνει το κεντρικό Ζαγόρι με το Παλιοσέλι αλλά και τα υπόλοιπα χωριά της Κονίτσης, στη Λάκκα Αώου.

Το γεφύρι του Γκαράνη μέσα στον οικισμό, το γεφύρι της Κουίτσας ένα μικρό πανέμορφο γεφυράκι στην είσοδο του χωριού, τα γεφύρια του Σιάννου δυο μικρά μονότοξα γεφύρια το ένα δίπλα στο άλλο μέσα στο Βρυσοχώρι, το γεφύρι Τσαμάρε (=μεγάλο) και το γεφύρι Τζανίκα (=μικρό).

Πηγή: ΤΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΓΕΦΥΡΙΑ ΤΟΥ ΒΡΥΣΟΧΩΡΙΟΥ (Αδαμάντιος Τσιομίδης «Τα νέα του Βρυσοχωρίου» τεύχος 102)

Λιθόγλυπτα

Για τα λιθόγλυπτα που βρίσκονται στο Βρυσοχώρι και που κοσμούν τα σπίτια γράφει η Μαρία Τσούπη – Ρέμου: Μ.Ο.Σ. ΒΡΥΣΟΧΩΡΙΟΥ:

“Στο Βρυσοχώρι είναι εντοπισμένα πάνω από 100 δείγματα λαϊκής λιθογλυπτικής τέχνης. Η γλυπτική της πέτρας είναι μια από τις εκφράσεις της παραδοσιακής χειροτεχνικής δημιουργίας, όπως είναι και η ξυλογλυπτική, η ζωγραφική, η κεντητική, η υφαντική, η αργυροχρυσοχοΐα, η μεταλλοτεχνία και η κεραμική.

Είναι αξιοσημείωτο ότι το Βρυσοχώρι είναι ένα από τα λιγοστά χωριά του Ζαγοριού, όπου μπορεί κανείς να εντοπίσει συχνά αυτά τα εξαίρετα δείγματα της τέχνης των πελεκάνων – μαστόρων της κουμπανίας των χτιστάδων.

Όλα αυτά τα λιθανάγλυφα θέματα ενισχύουν την αίσθηση της αποδέσμευσης από τις αρνητικές δυνάμεις του Κακού. Είναι φυλακτικά «σημεία» που δίνουν διέξοδο στις μεταφυσικές ανησυχίες του ανθρώπου και δημιουργούν συνθήκες βίωσης της θεϊκής παρουσίας.”

Γιορτές, Εκδηλώσεις και Έθιμα στο Βρυσοχώρι

Ο δραστήριος Μορφωτικός και Ορειβατικός Σύλλογος (Μ.Ο.Σ.) που ιδρύθηκε το 1970 δραστηριοποιείται οργανώνοντας γιορτές και εκδηλώσεις ώστε η επίσκεψη των ξενιτεμένων και των υπόλοιπων επισκεπτών να είναι ευχάριστη.

Οι γιορτές που γιορτάζονται και συγκεντρώνουν κόσμο είναι: το Πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στις 26-28 Ιουλίου και το Πανηγύρι της Αγίας Τριάδας στις αρχές Ιουνίου στο ομώνυμο μοναστήρι.

Επίσης ο Σύλλογος καθιέρωσε τη Γιορτή της Πίτας. Είναι μια όμορφη πολιτιστική εκδήλωση και γιορτή που ξεκίνησε το 1991 και διατηρείται μέχρι σήμερα. Κάθε πρώτο Σάββατο του τρίτου δεκαημέρου του Αυγούστου οι γυναίκες του χωριού φτιάχνουν πίτες που προσφέρουν στους παρευρισκόμενους και το πρόγραμμα βέβαια περιλαμβάνει το παραδοσιακό γλέντι στην πλατεία του χωριού. Ονομαστές είναι οι ηπειρώτικες πίτες (χαρακτηριστικό φαγητό της περιοχής) που φτιάχνουν οι ηπειρώτισσες στα σπίτια τους.

Θέσχουρε

Ένα σημαντικό, πρωτότυπο και μοναδικό έθιμο είναι το «ΘΕΣΧΟΥΡΕ». Είναι αφιερωμένο στους άρρενες νεκρούς του χωριού. Είναι κατά κάποιον τρόπο ένα προσκλητήριο, που γίνεται με σκοπό να τιμήσει τους ανθρώπους που έφυγαν, να επαναφέρει ακουστικά στη μνήμη τα ονόματά τους και τελικά να θυμίζει στους ζώντες τη σκληρή, μοιραία και αναπόφευκτη πορεία του ανθρώπου.

Το Θέσχουρε γίνεται στον αυλόγυρο της εκκλησίας του Αγίου Χαραλάμπους και από το καμπαναριό, που είναι το πιο ψηλό από τ’ άλλα δύο καμπαναριά του χωριού. Η καμπάνα ακούγεται σε πολύ μεγάλη απόσταση και η τοποθεσία στο Ανατολικό μέρος του χωριού δεσπόζει όλης της περιοχής. Το έθιμο τελείται κάθε χρόνο τη Μεγάλη Εβδομάδα και συγκεκριμένα το απόγευμα της Μ. Δευτέρας, της Μ. Τρίτης και της Μ. Τετάρτης. Αρχίζει μία περίπου ώρα πριν τη δύση του ήλιου και τελειώνει λίγο μετά το ηλιοβασίλεμα.

Πηγή: ΘΕΣΧΟΥΡΕ, Τα Νέα του Βρυσοχωρίου, Αρ. φ. 82, Ευτυχία Οικονόμου – Γεωργοπούλου

Η Νεραϊδόβρυση

Από παλιά η δύναμη του νερού και η ομορφιά της φύσης λειτουργούσαν καταλυτικά για τους ανθρώπους και ζωτάνευαν την φαντασία τους πλάθοντας μύθους με αιθέρια πλάσματα, τις νεράιδες. Οι μύθοι τις θέλουν πανέμορφες και απρόσιτες, αλλά τελικά αποδεικνύονται ευάλωτες στον έρωτα και καταλήγουν να υποκύπτουν στον έρωτα όμορφων και γενναίων ανδρών κατά προτίμηση βασιλικής γενιάς. Γιατί όχι; Ένας μύθος μπορεί να έχει έρωτα, χρήμα, και γαλαζοαίματους. Ένα τόσο όμορφο μέρος σαν τη Νεραϊδόβρυση στα ριζά της Τσούκα Ρόσσα δεν θα μπορούσε παρά να έχει τις δικές του νεράιδες.

Και όπως διηγείται στο βιβλίο του «Το Βρυσοχώρι» ο Νικόλαος Έξαρχος, σύμφωνα με τη μυθική παράδοση του χωριού από τα αρχαία χρόνια στις ρίζες του βουνού βρίσκεται η ρεματιά που ονομάζεται Αμπουτσιά κατά παράφραση της βλάχικης λέξης Αμουτσά που σημαίνει λιποθυμία.

Εκεί ψηλά στο βράχο αναβλύζει μία πηγή. Στο σημείο αυτό, πάντα σύμφωνα με το μύθο, έστηναν καρτέρι οι κυνηγοί για αγριόγιδα και ταυτόχρονα έβλεπαν και τις νεράιδες που κατοικούσαν στις σπηλιές και κατέβαιναν στο ρέμα και κάτω από τον καταρράκτη λούζονταν και άπλωναν τα μαντήλια τους στις πέτρες να στεγνώσουν. Κάποια στιγμή είχε απομείνει μόνο μια νεράιδα, οι άλλες ίσως να είχαν φύγει από το μέρος εκείνο.

Εκείνη την εποχή ο γιός του βασιλιά της Ηπείρου – ναι, ναι το βασιλόπουλο – αναζητούσε στα βουνά της περιοχής την χαμένη αδερφή του. Φτάνοντας στο ρέμα είδε τη νεράιδα που λουζόταν και όρμησε να την πιάσει. Εκείνη ξέφυγε και χάθηκε. Το βασιλόπουλο συνέχισε φτάνοντας στη βρύση που υπάρχει σήμερα. Εκεί τελικά κατόρθωσε να την πιάσει και τελικά να την κάνει γυναίκα του. Και όπως τελειώνει ο μύθος αντί της αδερφής του βρήκε σύζυγο και μάλιστα νεράιδα. Και ζήσαν αυτοί καλά και μείς μείναμε με την περιέργεια τι απόγινε η αδερφή.

Η πεζοπορική διαδρομή με λίγα δύσκολα περάσματα αλλά σε ένα εκπληκτικό μονοπάτι μέσα σε πυκνή βλάστηση οδηγεί στη ξακουστή αυτή βρύση που αναβλύζει παγωμένο νερό.

Δραστηριότητες

Η τοποθεσία του χωριού προσφέρεται για πολλές και υπέροχες διαδρομές ορειβατικές, πεζοπορικές ή με αυτοκίνητο. Είναι τόσες πολλές που εμείς παραθέτουμε ενδεικτικά κάποιες από αυτές. Πολύ ωραία διαδρομή με αυτοκίνητο είναι μέχρι το Γυφτόκαμπο, το Σκαμνέλι και τη Λάιστα και μακρύτερα τα χωριά της Λάκκας του Αώου (Παλαιοσέλλι, Ελεύθερο, Πάδες κ.λπ.).

Για τους ορειβάτες ορθώνονται προκαλώντας και προσκαλώντας οι κορυφές της Τύμφης (Γκαμήλα, Τσούκα Ρόσσα). Πεζοπορικές διαδρομές υπάρχουν πολλές, δύσκολες και εύκολες. Για τους πιο τολμηρούς και λάτρεις των άγριων ποταμών είναι η διάσχιση του φαραγγιού του Αώου μέχρι τη Γέφυρα της Κόνιτσας, μια πολύ δύσκολη διαδρομή, αφού από το σημείο αυτό μέχρι τη Μονή Στομίου σε αρκετά σημεία δεν υπάρχει καν μονοπάτι και πρέπει να κολυμπήσει κανείς για να συνεχίσει την πορεία του. Πληροφορίες μπορεί κανείς να πάρει από το Μορφωτικό και Ορειβατικό Σύλλογο του χωριού.

<p>The post Αφιέρωμα στο Βρυσοχώρι: Ατενίζοντας τη Τσούκα Ρόσσα first appeared on Epirus Explorer.</p>