Σκεφτείτε ένα μέρος στους πρόποδες της Τύμφης όπου χαμηλά απλώνονται εκτάσεις από κωνοφόρα και φυλλοβόλα δάση και πανέμορφα αλπικά λιβάδια. Ακριβώς απέναντι ορθώνεται το ανατολικό τείχος της Τύμφης με τις απότομες ορθοπλαγιές εκατοντάδων μέτρων, λούκια, σχισμές, και στη μέση η εντυπωσιακή κορυφή Τσούκα Ρόσσα φαντάζει απροσπέλαστη.
Τσούκα Ρόσσα (Τσουκαρόσια για τους ντόπιους) στα βλάχικα σημαίνει κόκκινη κορυφή και το όνομα προφανώς το πήρε επειδή την ανατολή του ήλιου η κορυφή λούζεται με το πρώτο κόκκινο χρώμα της αυγής. Προσθέστε άφθονα νερά που αναβλύζουν από τη γη και σχηματίζουν πηγές, ρυάκια, ρέματα, παραπόταμους και χείμαρρους που εκβάλλουν στον Αώο.
Είστε στο Βρυσοχώρι, ένα από τα πιο απομονωμένα χωριά του Ζαγορίου αλλά και τα ωραιότερα. Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Ζαγορίου και απέχει 75 χιλ. από τα Ιωάννινα και 30 χιλ. από την Κόνιτσα.
Άφθονα νερά αναβλύζουν από τη γη και σχηματίζουν πηγές, ρυάκια, ρέματα, παραπόταμους και χείμαρρους που εκβάλλουν στον Αώο. Ένα χωριό πού χάρη στα πολλά τρεχούμενα νερά, διαθέτει πλούσια χλωρίδα και πανίδα, βοσκοτόπια, κήπους, οπωροφόρα δέντρα και διαθέτει τέλειο δίκτυο ύδρευσης από πλουσιότατες πηγές με άφθονα και πεντακάθαρα νερά.
Ιστορία και Πληροφορίες για το Βρυσοχώρι
Το Βρυσοχώρι παλιότερα ανήκε στα Βλαχοχώρια της Λάκκας του Αώου (Ελεύθερο, Παλαιοσέλι, Πάδες, Άρματα και Δίστρατο). Σήμερα είναι ένα από τα Βλαχοχώρια του Ζαγορίου και αποτελεί μέρος της ιστορικής και πολιτισμικής ενότητας του Κεντρικού Ζαγορίου.
Η ακριβής χρονολογία ίδρυσης του οικισμού δεν είναι γνωστή. Σύμφωνα με την παράδοση το Βρυσοχώρι πριν αναπτυχθεί σε χωριό είχε συνοικισθεί κατά γένη που αποτελούσαν μικρούς συνοικισμούς. Οι πρώτοι συνοικισμοί που ιδρύθηκαν την εποχή του βασιλιά Πύρρου και με την πάροδο του χρόνου και την αύξηση του πληθυσμού ένας αριθμός κατοίκων μετακινήθηκε δημιουργώντας δύο νέους οικισμούς.
Όταν αργότερα έγινε η σύμπτυξη των οικισμών και δημιουργήθηκε το σημερινό χωριό που ονομάστηκε Άγιος Αθανάσιος από το ομώνυμο ξωκλήσι του Αγίου. Η τελική συνένωση των οικισμών έγινε μάλλον κατά τον 8ο μ.Χ. αιώνα στα πλαίσια της οργάνωσης των Κοινοτήτων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Κάποιοι από τους πρώτους κατοίκους ήταν Αλβανόβλαχοι, γνωστοί με την ονομασία Μπούϊοι (Βόϊοι) ή Μποϊάνοι που προέρχεται από το όνομα Μπούϊα, που έφεραν οι πρώτοι αρχηγοί της φυλής αυτής που ήταν άγριοι και αρχικά ζούσαν σε τρώγλες. Αναφέρονται δε και μέλη της ίδιας φυλής με εκείνης των Μπουίων, τα οποία ήταν ξανθά και ατρόμητα.
Όσο για την ονομασία ο Ι. Λαμπρίδης αναφέρει το χωριό με τον τύπο Λέσνιτσα και την ερμηνεία ως “λεπτοκαρυώνα” δηλαδή δάσος με φουντουκιές. Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Οικονόμου (Τοπωνυμικό Ζαγορίου), πρόκειται για ένα τοπωνύμιο που συναντιέται σε τρεις σλαβικές γλώσσες, μαρτυρείται από το β’ μισό του 14ου αιώνα και προέρχεται από τη λέξη lëska “φουντουκιά”.
Το 1927, στα πλαίσια του εξελληνισμού των ονομάτων των χωριών, η Λεσινίτσα μετονομάστηκε σε Βρυσοχώρι από τις πολλές βρύσες που είχε η περιοχή.
Η πορεία του χωριού στο χρόνο
Η αφθονία των νερών ευνοούσε τις καλλιέργειες σιτηρών και κηπευτικών, οι χορτολιβαδικές εκτάσεις τη βοσκή των κοπαδιών και τα δάση μεγαλύτερο υψόμετρο, τα πεύκα οι οξιές, και τα έλατα εξασφάλιζαν δασικά προϊόντα όπως ξυλεία, καυσόξυλα καθώς και μεγάλη ποικιλία αρωματικών φυτών και βοτάνων.
Στις δύσκολες περιόδους όπως το 1917-1922 και στην Γερμανική κατοχή, πολλοί κάτοικοι των γειτονικών και άλλων χωριών του Ζαγορίου, επιβίωσαν χάρη στα προϊόντα του Βρυσοχωρίου.
Παλιότερα καλλιεργούσαν αμπέλια και υπήρχε μεγάλη παραγωγή κρασιού και τσίπουρου. Σήμερα, δεν υπάρχουν αμπέλια.
Τα εκτεταμένα και πυκνά δάση γύρω από την περιοχή του Βρυσοχωρίου αποτελούσαν καταφύγιο πολλών άγριων ζώων και θηραμάτων. Από τα παλιά χρόνια πολλοί κάτοικοι είχαν το κυνήγι σαν καθημερινή απασχόληση. Εκτός από τις διαδρομές στο δάσος εξασφάλιζαν, ιδιαίτερα σε δύσκολους καιρούς, άφθονο κρέας για τις οικογένειές τους. Γενικά τα κυνηγετικά δρώμενα παλιότερα αποτελούσαν σημαντικά γεγονότα για τους κυνηγούς.
Στο 18ο -19ο αιώνα παρατηρείται η μετανάστευση πολλών κατοίκων και η αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής σε πλουσιότερα μέρη. Ταυτόχρονα, η οικονομική βοήθεια των μεταναστών βοήθησε το χωριό να προοδεύσει και από το 18ο αι. και μετά το χωριό παρουσίασε μεγάλη ακμή.
Στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο οι κάτοικοι είδαν το χωριό τους να καίγεται τρεις φορές: δύο από τους Ναζί (18/10/1943, Ιούλιος του 1944) και μία κατά τον Εμφύλιο (1945-49).
Το Βρυσοχώρι είχε την ίδια μοίρα με τα υπόλοιπα χωριά της περιοχής. Η μετανάστευση των νέων στις μεγαλουπόλεις είχε σαν αποτέλεσμα την σταδιακή ερήμωση του χωριού που την απομόνωση, αφού μέχρι το 1996 υπήρχε μόνον ένα χειροκίνητο τηλέφωνο και ο δρόμος που συνδέει το Βρυσοχώρι με το Παλαιοσέλλι ασφαλτοστρώθηκε το 2009.
Τι να δείτε στο Βρυσοχώρι
Άγιος Χαράλαμπος
Είναι μία μεγάλη και εντυπωσιακή εκκλησία στην κεντρική πλατεία του χωριού. Η ανέγερση του ναού ξεκίνησε το 1799 και ολοκληρώθηκε το 1814, οπότε και εγκαινιάσθηκε από τον τότε Μητροπολίτη Ιωαννίνων Γαβριήλ τον Σεπτέμβριο του 1814. Τα έξοδα για την ανέγερση αυτού του μεγαλοπρεπούς Ναού ανέλαβαν εξ ολοκλήρου όλοι οι κάτοικοι του Βρυσοχωρίου (μόνιμοι στο χωριό και ξενιτεμένοι).
Οι ξενιτεμένοι πρόσφεραν τα περισσότερα καθώς και το Μοναστήρι της Αγίας Τριάδας από τα έσοδά του. Πριν τα θυρανοίξια υπήρξε μια διαμάχη ως προς το ποιος Άγιος θα τιμηθεί. Ο ιεράρχης Γαβριήλ ζήτησε κατάλογο για να διαπιστώσει ποιοι από τους κατοίκους πρόσφεραν τα περισσότερα και διαπιστώνοντας ότι αυτοί που θέλανε να τιμηθεί στον Ναό αυτό ο Άγιος Χαράλαμπος είχαν προσφέρει τα περισσότερα χρήματα, χωρίς κανέναν δισταγμό, άνοιξε την πόρτα ψάλλοντας το απολυτίκιο του Αγίου Χαραλάμπους.
Από τότε ο ιερός αυτός Ναός έγινε το σύμβολο για το χωριό και το σημείο αναφοράς για κάθε Βρυσοχωρίτη μόνιμο και ξενιτεμένο.
Πηγή: «ΑΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ» 1814-2013, Τα Νέα του Βρυσοχωρίου, τεύχος 84
Η μονή της Αγίας Τριάδας
Βρίσκεται 13χλμ. από το χωριό και σε υψόμετρο 950μ. και χρονολογείται από τον 17ο αιώνα.
Άγιος Αθανάσιος
Είναι ο πρώτος και αρχαιότερος ναός του χωριού. Σύμφωνα με την παράδοση όταν τον 8ο μ.Χ. αιώνα έγινε η σύμπτυξη όλων των οικισμών σε ένα χωριό , αυτό ονομάστηκε Άγιος Αθανάσιος.
Άγιος Δημήτριος
Είναι κτισμένος στο κέντρο του οικισμού και πρωτοχτίστηκε πριν από τέσσερις και πλέον αιώνες.
Ο ναός της Κάτω Παναγιάς
Είναι αφιερωμένος στη Γέννηση της Θεοτόκου.
Πέτρινα γεφύρια
Από τα 19 πέτρινα γεφύρια του χωριού που έχουν καταγραφεί, σήμερα σώζονται μόνον έξι που βρίσκονται μέσα και έξω από το χωριό:
Το γεφύρι της Σκαρβένας Είναι κτισμένο λίγο έξω από το χωριό Βρυσοχώρι, δίπλα από την επαρχιακή οδό που ενώνει το κεντρικό Ζαγόρι με το Παλιοσέλι αλλά και τα υπόλοιπα χωριά της Κονίτσης, στη Λάκκα Αώου.
Το γεφύρι του Γκαράνη μέσα στον οικισμό, το γεφύρι της Κουίτσας ένα μικρό πανέμορφο γεφυράκι στην είσοδο του χωριού, τα γεφύρια του Σιάννου δυο μικρά μονότοξα γεφύρια το ένα δίπλα στο άλλο μέσα στο Βρυσοχώρι, το γεφύρι Τσαμάρε (=μεγάλο) και το γεφύρι Τζανίκα (=μικρό).
Πηγή: ΤΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΓΕΦΥΡΙΑ ΤΟΥ ΒΡΥΣΟΧΩΡΙΟΥ (Αδαμάντιος Τσιομίδης «Τα νέα του Βρυσοχωρίου» τεύχος 102)
Λιθόγλυπτα
Για τα λιθόγλυπτα που βρίσκονται στο Βρυσοχώρι και που κοσμούν τα σπίτια γράφει η Μαρία Τσούπη – Ρέμου: Μ.Ο.Σ. ΒΡΥΣΟΧΩΡΙΟΥ:
“Στο Βρυσοχώρι είναι εντοπισμένα πάνω από 100 δείγματα λαϊκής λιθογλυπτικής τέχνης. Η γλυπτική της πέτρας είναι μια από τις εκφράσεις της παραδοσιακής χειροτεχνικής δημιουργίας, όπως είναι και η ξυλογλυπτική, η ζωγραφική, η κεντητική, η υφαντική, η αργυροχρυσοχοΐα, η μεταλλοτεχνία και η κεραμική.
Είναι αξιοσημείωτο ότι το Βρυσοχώρι είναι ένα από τα λιγοστά χωριά του Ζαγοριού, όπου μπορεί κανείς να εντοπίσει συχνά αυτά τα εξαίρετα δείγματα της τέχνης των πελεκάνων – μαστόρων της κουμπανίας των χτιστάδων.
Όλα αυτά τα λιθανάγλυφα θέματα ενισχύουν την αίσθηση της αποδέσμευσης από τις αρνητικές δυνάμεις του Κακού. Είναι φυλακτικά «σημεία» που δίνουν διέξοδο στις μεταφυσικές ανησυχίες του ανθρώπου και δημιουργούν συνθήκες βίωσης της θεϊκής παρουσίας.”
Γιορτές, Εκδηλώσεις και Έθιμα στο Βρυσοχώρι
Ο δραστήριος Μορφωτικός και Ορειβατικός Σύλλογος (Μ.Ο.Σ.) που ιδρύθηκε το 1970 δραστηριοποιείται οργανώνοντας γιορτές και εκδηλώσεις ώστε η επίσκεψη των ξενιτεμένων και των υπόλοιπων επισκεπτών να είναι ευχάριστη.
Οι γιορτές που γιορτάζονται και συγκεντρώνουν κόσμο είναι: το Πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στις 26-28 Ιουλίου και το Πανηγύρι της Αγίας Τριάδας στις αρχές Ιουνίου στο ομώνυμο μοναστήρι.
Επίσης ο Σύλλογος καθιέρωσε τη Γιορτή της Πίτας. Είναι μια όμορφη πολιτιστική εκδήλωση και γιορτή που ξεκίνησε το 1991 και διατηρείται μέχρι σήμερα. Κάθε πρώτο Σάββατο του τρίτου δεκαημέρου του Αυγούστου οι γυναίκες του χωριού φτιάχνουν πίτες που προσφέρουν στους παρευρισκόμενους και το πρόγραμμα βέβαια περιλαμβάνει το παραδοσιακό γλέντι στην πλατεία του χωριού. Ονομαστές είναι οι ηπειρώτικες πίτες (χαρακτηριστικό φαγητό της περιοχής) που φτιάχνουν οι ηπειρώτισσες στα σπίτια τους.
Θέσχουρε
Ένα σημαντικό, πρωτότυπο και μοναδικό έθιμο είναι το «ΘΕΣΧΟΥΡΕ». Είναι αφιερωμένο στους άρρενες νεκρούς του χωριού. Είναι κατά κάποιον τρόπο ένα προσκλητήριο, που γίνεται με σκοπό να τιμήσει τους ανθρώπους που έφυγαν, να επαναφέρει ακουστικά στη μνήμη τα ονόματά τους και τελικά να θυμίζει στους ζώντες τη σκληρή, μοιραία και αναπόφευκτη πορεία του ανθρώπου.
Το Θέσχουρε γίνεται στον αυλόγυρο της εκκλησίας του Αγίου Χαραλάμπους και από το καμπαναριό, που είναι το πιο ψηλό από τ’ άλλα δύο καμπαναριά του χωριού. Η καμπάνα ακούγεται σε πολύ μεγάλη απόσταση και η τοποθεσία στο Ανατολικό μέρος του χωριού δεσπόζει όλης της περιοχής. Το έθιμο τελείται κάθε χρόνο τη Μεγάλη Εβδομάδα και συγκεκριμένα το απόγευμα της Μ. Δευτέρας, της Μ. Τρίτης και της Μ. Τετάρτης. Αρχίζει μία περίπου ώρα πριν τη δύση του ήλιου και τελειώνει λίγο μετά το ηλιοβασίλεμα.
Πηγή: ΘΕΣΧΟΥΡΕ, Τα Νέα του Βρυσοχωρίου, Αρ. φ. 82, Ευτυχία Οικονόμου – Γεωργοπούλου
Η Νεραϊδόβρυση
Από παλιά η δύναμη του νερού και η ομορφιά της φύσης λειτουργούσαν καταλυτικά για τους ανθρώπους και ζωτάνευαν την φαντασία τους πλάθοντας μύθους με αιθέρια πλάσματα, τις νεράιδες. Οι μύθοι τις θέλουν πανέμορφες και απρόσιτες, αλλά τελικά αποδεικνύονται ευάλωτες στον έρωτα και καταλήγουν να υποκύπτουν στον έρωτα όμορφων και γενναίων ανδρών κατά προτίμηση βασιλικής γενιάς. Γιατί όχι; Ένας μύθος μπορεί να έχει έρωτα, χρήμα, και γαλαζοαίματους. Ένα τόσο όμορφο μέρος σαν τη Νεραϊδόβρυση στα ριζά της Τσούκα Ρόσσα δεν θα μπορούσε παρά να έχει τις δικές του νεράιδες.
Και όπως διηγείται στο βιβλίο του «Το Βρυσοχώρι» ο Νικόλαος Έξαρχος, σύμφωνα με τη μυθική παράδοση του χωριού από τα αρχαία χρόνια στις ρίζες του βουνού βρίσκεται η ρεματιά που ονομάζεται Αμπουτσιά κατά παράφραση της βλάχικης λέξης Αμουτσά που σημαίνει λιποθυμία.
Εκεί ψηλά στο βράχο αναβλύζει μία πηγή. Στο σημείο αυτό, πάντα σύμφωνα με το μύθο, έστηναν καρτέρι οι κυνηγοί για αγριόγιδα και ταυτόχρονα έβλεπαν και τις νεράιδες που κατοικούσαν στις σπηλιές και κατέβαιναν στο ρέμα και κάτω από τον καταρράκτη λούζονταν και άπλωναν τα μαντήλια τους στις πέτρες να στεγνώσουν. Κάποια στιγμή είχε απομείνει μόνο μια νεράιδα, οι άλλες ίσως να είχαν φύγει από το μέρος εκείνο.
Εκείνη την εποχή ο γιός του βασιλιά της Ηπείρου – ναι, ναι το βασιλόπουλο – αναζητούσε στα βουνά της περιοχής την χαμένη αδερφή του. Φτάνοντας στο ρέμα είδε τη νεράιδα που λουζόταν και όρμησε να την πιάσει. Εκείνη ξέφυγε και χάθηκε. Το βασιλόπουλο συνέχισε φτάνοντας στη βρύση που υπάρχει σήμερα. Εκεί τελικά κατόρθωσε να την πιάσει και τελικά να την κάνει γυναίκα του. Και όπως τελειώνει ο μύθος αντί της αδερφής του βρήκε σύζυγο και μάλιστα νεράιδα. Και ζήσαν αυτοί καλά και μείς μείναμε με την περιέργεια τι απόγινε η αδερφή.
Η πεζοπορική διαδρομή με λίγα δύσκολα περάσματα αλλά σε ένα εκπληκτικό μονοπάτι μέσα σε πυκνή βλάστηση οδηγεί στη ξακουστή αυτή βρύση που αναβλύζει παγωμένο νερό.
Δραστηριότητες
Η τοποθεσία του χωριού προσφέρεται για πολλές και υπέροχες διαδρομές ορειβατικές, πεζοπορικές ή με αυτοκίνητο. Είναι τόσες πολλές που εμείς παραθέτουμε ενδεικτικά κάποιες από αυτές. Πολύ ωραία διαδρομή με αυτοκίνητο είναι μέχρι το Γυφτόκαμπο, το Σκαμνέλι και τη Λάιστα και μακρύτερα τα χωριά της Λάκκας του Αώου (Παλαιοσέλλι, Ελεύθερο, Πάδες κ.λπ.).
Για τους ορειβάτες ορθώνονται προκαλώντας και προσκαλώντας οι κορυφές της Τύμφης (Γκαμήλα, Τσούκα Ρόσσα). Πεζοπορικές διαδρομές υπάρχουν πολλές, δύσκολες και εύκολες. Για τους πιο τολμηρούς και λάτρεις των άγριων ποταμών είναι η διάσχιση του φαραγγιού του Αώου μέχρι τη Γέφυρα της Κόνιτσας, μια πολύ δύσκολη διαδρομή, αφού από το σημείο αυτό μέχρι τη Μονή Στομίου σε αρκετά σημεία δεν υπάρχει καν μονοπάτι και πρέπει να κολυμπήσει κανείς για να συνεχίσει την πορεία του. Πληροφορίες μπορεί κανείς να πάρει από το Μορφωτικό και Ορειβατικό Σύλλογο του χωριού.
1 comment