Η πεζοπορία ξεκινάει από το Μικρό Πάπιγκο με κατεύθυνση το Καταφύγιο της Αστράκας.

Πριν το καταφύγιο υπάρχει πινακίδα η οποία δείχνει την κατεύθυνση προς το βάραθρο της Προβατίνας.

Η πορεία γίνεται στη σκιά της δυτικής πλευρά της Αστράκας. Εκτός από την ανηφόρα οι πέτρες και το χαλίκι στο μονοπάτι δυσκολεύουν την ανάβαση. Οι στάσεις για ξεκούραση αλλά και για την εκπληκτική θέα μετριάζουν την κούραση και τονώνουν το ηθικό. «Το σπηλαιοβάραθρο της Προβατίνας προσεγγίζεται με μικρή παράκαμψη 20 λεπτών από το κεντρικό μονοπάτι που οδηγεί στην Αστράκα»: διαβάζουμε στην αρχή του μονοπατιού. Ελάχιστα βοηθάει όμως αυτό. Δύο πινακίδες επιπλέον θα βοηθούσαν να εντοπίσει κάποιος το βάραθρο

Το βάραθρο της Προβατίνας είναι το πιο γνωστό βάραθρο της Τύμφης, με βάθος 405μ. και βρίσκεται σε υψόμετρο 1835 μ. Δημιουργήθηκε από τη συνδυασμένη δράση νερού και πάγου και είναι ένα από τα μεγαλύτερα κατακόρυφα σπήλαια του κόσμου. Εξερευνήθηκε για πρώτη φορά από Άγγλους σπηλαιολόγους το 1965, οι οποίοι ολοκλήρωσαν τη μελέτη του το 1968. Η ανακάλυψη και η εξερεύνηση του βαράθρου της Προβατίνας στα μέσα της δεκαετίας του ’60, σηματοδότησε την έναρξη της εξερευνητικής δραστηριότητας στο οροπέδιο της Αστράκας.

Από το βάραθρο βρισκόμαστε στην άκρη των Πύργων.

Απίστευτη αίσθηση να βλέπεις από ψηλά όλη την περιοχή του Ζαγορίου που βρίσκεται κάτω και πέρα από το βουνό.

Η επιστροφή μπορεί να μην έχει την ένταση της ανάβασης αλλά έχει τα χρώματα και τις εικόνες ενός υπέροχου φθινοπωρινού ηλιοβασιλέματος.

Ένας αποχαιρετισμός στις μαγικές κορφές της Τύμφης.

Κάθε βήμα της διαδρομής αφήνει μια αίσθηση δέους και σύνδεσης με το τοπίο, ενώ το φθινοπωρινό ηλιοβασίλεμα υπόσχεται μια επιστροφή σε αυτό το μοναδικό μέρος.

<p>The post Αστράκα – Βάραθρο της Προβατίνας – Πύργοι – Μία αξέχαστη πεζοπορική εμπειρία first appeared on Epirus Explorer.</p>

Πώς να προσεγγίσετε τις πηγές

Οι πηγές βρίσκονται στην αρχή του μονοπατιού που ξεκινάει από το χωριό Βίκος και καταλήγει στο χωριό Μονοδένδρι. Η πεζοπορική διαδρομή που σας προτείνουμε για να τις προσεγγίσετε ξεκινά από το χωριό Βίκος, με αφετηρία την παραδοσιακή βρύση στην είσοδο του χωριού. Καθώς βαδίζουμε ανοίγεται μπροστά μας ένα μαγευτικό τοπίο με καταπράσινη βλάστηση και άγρια ομορφιά.

Οι έντονες γεωλογικές διεργασίες εκατομμυρίων ετών έχουν σχηματίσει αυτό το εκπληκτικής ομορφιάς φαράγγι. Αριστερά οι ορθοπλαγιές της Τύμφης και δεξιά ο Στούρος προσφέρουν  εντυπωσιακές εικόνες.

Σε 45 λεπτά περίπου καθοδικής πορείας βρισκόμαστε στην τοποθεσία των πηγών σε ένα τοπίο μαγικό. Κάτω από τον διογκωμένο βράχο «Αγκαστρωμένη» είναι οι κύριες πηγές του Βοϊδομάτη.

Εκεί δίπλα υπάρχει και το πετρόκτιστο εκκλησάκι της Μονής της Παναγίας του Βίκου, το οποίο χτίσθηκε το 1783.  

<p>The post Πεζοπορία στις πηγές του Βοϊδομάτη: Μια μοναδική εμπειρία στο φαράγγι του Βίκου first appeared on Epirus Explorer.</p>

Σύμφωνα με το μύθο ένας δράκος που κατοικούσε σε αυτήν ερχόταν σε διαρκή διαμάχη με το δράκο που κατοικούσε στη λίμνη του Σμόλικα.

Λέγεται ότι ο Αλή Πασάς προσπάθησε να ανέβει στη λίμνη, αλλά μια καλοκαιρινή καταιγίδα ματαίωσε το σχέδιό του.

Σύμφωνα με έρευνες το βάθος της λίμνης δεν ξεπερνά τα 5 μέτρα. Στα νερά της ζει ο αλπικός Τρίτωνας, ένα σπάνιο είδος αμφίβιου που προστατεύεται από την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία. 

Η διαδρομή για το καταφύγιο ακολουθεί ένα καλοσχηματισμένο μονοπάτι και περνά από τις βρύσες Αβραγώνια, Αντάλκη, Τράφο και Κρούνα.

Συνήθως οι τρεις πρώτες έχουν νερό και τα κιόσκια βοηθούν για ολιγόλεπτη στάση και ξεκούραση. Στη διαδρομή έχετε δεξιά τις εντυπωσιακές ορθοπλαγιές των Πύργων του Παπίγκου (ή της Αστράκας). Σε τρεις ώρες περίπου βρίσκεστε στο καταφύγιο. 

Το καταφύγιο βρίσκεται στη θέση Ραδόβολη στον αυχένα που σχηματίζεται μεταξύ της κορυφής της Αστράκας και του Λάπατου και πάνω από το οροπέδιο των λιμνών σε υψόμετρο 1950 μέτρων.

Παρέχει τη δυνατότητα φιλοξενίας 52 ατόμων, ανήκει στην Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας – Αναρρίχησης (Ε.Ο.Ο.Α.) και κατασκευάστηκε με πρωτοβουλία του Ε.Ο.Σ. Ιωαννίνων και της ορειβατικής ομάδας Παπίγκου, το 1966. Αποτελεί ορμητήριο για όλες τις ορειβατικές και αναρριχητικές διαδρομές προς της κορυφές της Τύμφης. Από την άνοιξη του 2004 άρχισε να λειτουργεί και η δεύτερη πτέρυγα του καταφυγίου.

Τους καλοκαιρινούς μήνες το καταφύγιο λειτουργεί καθημερινά και προσφέρεται φαγητό, ενώ το χειμώνα κατόπιν συνεννόησης με τον υπεύθυνο.

Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 6973 223100 (υπεύθυνος καταφυγίου Γεώργιος Ροκάς) και https://www.astrakarefuge.com/el/

Από εκεί χρειάζεστε 1 ώρα και 30  περίπου λεπτά για τη Δρακόλιμνη.

Από το καταφύγιο κατηφορίζετε το μονοπάτι, περνάτε τη «Λάκκα Τσουμάνη» με την εποχική λίμνη (1750 μέτρα).

Στην ίδια λάκκα υπάρχουν πολλές πηγές και άλλες μικρότερες εποχικές λίμνες. Συνεχίζετε με ανηφορική κατεύθυνση και σε 1 ώρα και 15 λ. βρίσκεστε στη Δρακόλιμνη. 

Ανεξάρτητα με την εποχή που επισκέπτεται κάποιος την περιοχή, η φύση προσφέρει εικόνες εκπληκτικές.

Η ματιά αγκαλιάζει την απεραντοσύνη του τοπίου, σταματάει στις δύο κορφές της Γκαμήλας (τα τσεκούρια), συνεχίζει στις κορυφογραμμές του Πλόσκου, αιχμαλωτίζεται στον όγκο της Αστράκας, διατρέχει τα αλπικά λιβάδια της Τύμφης και τέλος γαληνεύει στην ηρεμία της λίμνης. 

Στα βόρεια το τοπίο είναι ακόμη πιο άγριο με απότομες πλαγιές και χαράδρες που καταλήγουν στον ποταμό Αώο. Η θέα φτάνει μέχρι τα χωριά της Λάκκας του Αώου και τις κορυφές του Σμόλικα. 

View this post on Instagram

A post shared by Myrto | Nature & Outdoors (@aretimyrto)

<p>The post Δρακόλιμνη Τύμφης – Μια υπέροχη διαδρομή στον ορεινό κόσμο της Ηπείρου first appeared on Epirus Explorer.</p>

Είναι από τους πιο όμορφους και καλοδιατηρημένους οικισμούς του Ζαγορίου. Και δεν είναι μόνον η αρχιτεκτονική του αλλά και η εκπληκτική τοποθεσία μέσα στον Εθνικό Δρυμό Βίκου – Αώου, κάτω από την επιβλητικό σχηματισμό της Αστράκας και των άλλων κορφών, μια μοναδική εικόνα φυσικής ομορφιάς.

Αποτελείται από δύο συνοικίες, το Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο, οι οποίες παρά το ότι βρίσκονται σε απόσταση 15 περίπου λεπτών με το αυτοκίνητο αποτελούν μία κοινότητα. Το Μεγάλο Πάπιγκο βρίσκεται σε υψόμετρο 900 μέτρων και το Μικρό Πάπιγκο σε υψόμετρο 980 μέτρων.

Για να φτάσει κανείς στο Μεγάλο Πάπιγκο ακολουθεί το δρόμο από Αρίστη, περνάει τη γέφυρα του ποταμού Βοϊδομάτη και ανηφορίζει 7.5 περίπου χλμ. οδηγώντας στα «καγκέλια», τον ελικοειδή δρόμο με τις 14 «κλειστές» στροφές και την εκπληκτική θέα. Συνεχίζοντας από το Μεγάλο Πάπιγκο φτάνει στο Μικρό Πάπιγκο, όπου και ο δρόμος τελειώνει.

Ιστορικά στοιχεία για το Πάπιγκο

Γενικές ιστορικές πληροφορίες

Αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν κατοίκηση της περιοχής από την προϊστορική εποχή. Σύμφωνα με τον ιστοριοδίφ Ι. Λαμπρίδη (κεφ. 8  σελ.25) το χωριό κτίστηκε αμέσως μετά τη θεμελίωση  ης πρώτης εκκλησίας του Αγίου Βλασίου το 912 «επί Κωνσταντίνου αυτοκράτορος». Τότε βρέθηκαν ρωµαϊκές λόγχες και βυζαντινά νοµίσµατα.

Ο Ι. Λαμπρίδης στα Ζαγοριακά (σελ. 24) αναφέρει ότι παλιά η λέξη Πάπιγκο αναφερόταν σε  επαρχία που αποτελούνταν από πολλά χωριά. Στις ημέρες του όμως ήταν μια κωμόπολη που διαιρούνταν σε δύο τμήματα (μαχαλάδες) και χωρίζονταν από ένα ρυάκι, στο οποίο είχε  κτιστεί πέτρινη γέφυρα το 1854 με έξοδα του Αναστασίου Λώλη. Το μεγαλύτερο τμήμα ήταν  κτισμένο σε μία ομαλή και γεμάτη τρεχούμενα νερά κοιλάδα. Αριθμούσε περί τους 700 κατοίκους, είχε 100 σπίτια και ήταν η πρωτεύουσα της επαρχίας και συγκέντρωνε  δικαστήρια και εργαστήρια. Το δε μικρό τμήμα κτισμένο στους πρόποδες της Ραδόβολης και σε απόσταση από το μεγάλο περί τα 20 λεπτά είχε 400 κατοίκους και 47 σπίτια.

Η ονομασία

Σύμφωνα με τον Κώστα Ευ. Οικονόμου (ΤΑ ΟΙΚΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ) το τοπωνύμιο θεωρείται αλβανικός σχηματισμός και αποδίδεται σε σύνθεση τού αλβανικού στερητικού pa και τού ουσιαστικού peng (= ενέχυρο, όμηρος). Είναι δύσκολο να εξακριβώσει κάποιος τις ιστορικές συνθήκες οι όποιες συντέλεσαν στη δημιουργία τού τοπωνυμίου. Η ίδια ετυμολογία πρέπει να ισχύει και για την ονομασία του βουνού της Αλβανίας Maja e Papingut («ή κορυφή τού Papingu») πού βρίσκεται περίπου 31 χιλιόμετρα ΒΔ τού Παπίγκου.

Σχολεία

Πηγή: https://web.archive.org/web/20100909151559/http://www.papigo.gr/el/politismos/architectoniki_03.php

Στο Μεγάλο Πάπιγκο δίπλα από την εκκλησία του Αγίου Βλασίου βρίσκεται το σχολικό κτίριο του Μεγάλου Παπίγκου. Ανεγέρθηκε το 1897 με δαπάνες του Μιχαήλ Πολυχρονίου, όπως αναφέρεται σε εντοιχισμένη πλάκα του προαυλίου.

Παλιότερα και ως το 1971 λειτουργούσαν δύο σχολεία στο Μικρό και το Μεγάλο Πάπιγκο. Σήμερα, λειτουργεί δημοτικό σχολείο στο Μεγάλο Πάπιγκο.

Τη μεγαλύτερη συμβολή στη λειτουργία και την οικονομική επιβίωσή του είχε ο ευεργέτης του Παπίγκου Μιχαήλ Αναγνωστόπουλος, ο οποίος το 1888 ίδρυσε στο Πάπιγκο τα «Καλλίνεια» Σχολεία, σχολαρχείο, δύο δημοτικά, ένα στο Μεγάλο κι ένα στο Μικρό Πάπιγκο και νηπιαγωγείο στη μνήμη της μητέρας του Καλλίνης. Στο χώρο του σχολείου στεγάζεται και η πολύτιμη βιβλιοθήκη 1200 τόμων, του Μιχαήλ Αναγνωστόπουλου, η οποία μεταφέρθηκε από τη Βοστώνη στο Πάπιγκο. Από τους 1200 τόμους που περιείχε η βιβλιοθήκη σώζονται σήμερα αρκετοί, μετά τις καταστροφές που υπέστησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου

Αρχιτεκτονική

Το Πάπιγκο (Μικρό και Μεγάλο) είναι κτισμένο όπως όλα τα χωριά στο Ζαγόρι. Στην χρονική περίοδο 1750 – 1850 τα σπίτια που κτίστηκαν είναι ψηλότερα, άνετα, με ξύλινα δωμάτια και τα περισσότερα με ωραίο διάκοσμο στα ταβάνια και τους τοίχους.

Οι μαστόροι που κατασκεύαζαν τα σπίτια κατάγονταν ως επί το πλείστον από τα χωριά της Κόνιτσας αλλά και από τα χωριά των Τζουμέρκων και ήταν οργανωμένοι σε συντεχνίες (μπουλούκια). Οι ζωγράφοι που διακοσμούσαν τους τοίχους κατάγονταν κυρίως από το χωριό Χιονιάδες της Κόνιτσας.

Στα περισσότερα χωριά του Ζαγορίου καθώς και σε αρκετά σπίτια του Παπίγκου, σώζεται σήμερα ένας μεγάλος αριθμός σπιτιών, που έχουν λαϊκές τοιχογραφίες στο εσωτερικό τους.

Τι να δείτε στο Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο

Οι Οβίρες Ρογκοβού

Όταν φύγετε από το Μεγάλο Πάπιγκο και κατευθυνθείτε προς το Μικρό Πάπιγκο, μόλις σε 1 χλμ. θα παρατηρήσετε μια μικρή γέφυρα και μια πινακίδα. Παρκάρετε εκεί και ακολουθήστε το μονοπάτι για να θαυμάσετε τις Οβίρες Ρογκοβού ή αλλιώς Κολυμπήθρες. Πρόκειται για λάκκους στα ασβεστολιθικά πετρώματα που δημιουργήθηκαν από την κίνηση των νερών του ρέματος του Ρογκοβού.

Διαδρομές

Το Πάπιγκο βρίσκεται σε μια περιοχή που συνδυάζει μοναδικά την ομορφιά του φυσικού και του ανθρωπογενούς τοπίου και περιλαμβάνει πολλούς διαφορετικούς προορισμούς και διαδρομές. Η περιοχή προσφέρεται για πεζοπορία, ορειβασία, αναρρίχηση, ράφτιγκ, ποδήλατο βουνού, αλλά και περιπάτους στους γύρω παραδοσιακούς οικισμούς. Ένας ιδανικός τόπος για όλες τις εποχές του χρόνου.

Βέβαια η μεγάλη κίνηση των επισκεπτών, κυρίως στο Μεγάλο Πάπιγκο, η πληθώρα των καφέ – εστιατορίων και η στάθμευση των αυτοκινήτων στερεί από το χωριό ένα μεγάλο μέρος της αυθεντικότητάς του, δεν παύει όμως να γοητεύει τον επισκέπτη. 

Από τις δημοφιλέστερες πεζοπορικές διαδρομές είναι αυτή που οδηγεί από το Μικρό Πάπιγκο στη Δρακόλιμνη της Τύμφης σε υψόμετρο 2.050 μ. Β.Δ. της κορυφής του Πλόσκου. 

Η Δρακόλιμνη Τύμφης

Από τις δημοφιλέστερες πεζοπορικές διαδρομές είναι αυτή που οδηγεί από το Μικρό Πάπιγκο στη Δρακόλιμνη της Τύμφης.  Σύμφωνα με το μύθο ένας δράκος που κατοικούσε σε αυτήν ερχόταν σε διαρκή διαμάχη με το δράκο που κατοικούσε  στη λίμνη του Σμόλικα. Λέγεται ότι ο Αλή Πασάς προσπάθησε να ανέβει στη λίμνη, αλλά μια καλοκαιρινή καταιγίδα ματαίωσε το σχέδιό του. Δείτε αναλυτικές πληροφορίες για τη Δρακόλιμνη Τύμφης διαδρομή εδώ.

Εκκλησίες

Άγιος Βλάσιος 

Βρίσκεται στο Μεσοχώρι και κτίστηκε το 1852, στη θέση του παλιότερου ναού, του 912. Σε απόσταση λίγων μέτρων από το ναό, δεσπόζει το επιβλητικό και μεγαλοπρεπές καμπαναριό του (1887), το οποίο έχει ύψος 15 μ., εξαγωνικό σχήμα και μοιάζει με πύργο.

Αγία Παρασκευή 

Το πότε κτίστηκε δεν είναι γνωστό. Στην ανατολική πλευρά της σώζεται σκαλισμένη πέτρα με την ημερομηνία 1898.

Άγιος Γεώργιος 

Βρίσκεται στο Μεγάλο Πάπιγκο Ζαγορίου. Κτίστηκε το 1774 στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής και ανακαινίσθηκε το 1880. Το καμπαναριό του Αγίου Γεωργίου είναι παραλληλόγραμμο, με ύψος που φτάνει τα δέκα μέτρα και διακοσμημένο με σκαλιστές μαύρες πλάκες που απεικονίζουν διάφορους Αγίους. Κτίστηκε γύρω στο 1830, όπως αναφέρεται σε εντοιχισμένη πλάκα του.

Ναός της Παναγίας

Βρίσκεται νοτιοανατολικά της συνοικίας Σιόποτο. Είναι διακοσμημένος με εξαιρετικές αγιογραφίες. Στην ανατολική πλευρά υπάρχει η ημερομηνία 1774.

Ταξιάρχες 

Ο μοναδικός ναός που υπάρχει στο Μικρό Πάπιγκο και έχει χαρακτηριστεί διατηρητέος από το Υπουργείο Πολιτισμού. Η χρονολογία κτίσης είναι άγνωστη. Υπολογίζεται ότι κτίστηκε στη σημερινή μορφή τον 18ο αιώνα.

Ξωκλήσια       

Παναγία Παλιουρής – Μικρή και απέριττη εκκλησία, αφιερωμένη στη γέννηση της Θεοτόκου. Άγιος Αθανάσιος.  Αϊ – Λιας σε απόσταση 15 λεπτών από το χωριό, σ’ ένα καταπράσινο λόφο. Η Αγία Κυριακή και οι Άγιοι Απόστολοι.

Γεφύρια

Το γεφύρι του Λάκκου

Πηγή: Γεφυρογραφία της Πίνδου, Σπύρος Ι. Μαντάς, Τόμος Β, Σελίδα 517

Βρίσκεται ανάμεσα στο Μικρό και το Μεγάλο Πάπιγκο, στη θέση Λάκκος. Είναι μονότοξο θεμελιωμένο  σε δυο κάθετους βράχους και συνδέει τους δύο οικισμούς με το παλιό μονοπάτι. Κτίστηκε το 1854, από τον Αναστάσιο Λώλη. Ο Αναστάσιος Ζορδοβούλης ή Λώλης από το Μικρό Πάπιγκο, εξασκώντας το επάγγελμα  του βικογιατρού αναδείχτηκε σε μεγάλο ευεργέτη και του χωριού του και της γύρω περιοχής. Λέγεται ότι παλιότερα υπήρχε εντοιχισμένη πλάκα που μαρτυρούσε το έτος κατασκευής και το χορηγό αλλά καταστράφηκε.

Το γεφύρι της Μπουλουγούνσας

Πηγή: Γεφυρογραφία της Πίνδου, Σπύρος Ι. Μαντάς, Τόμος Β, Σελίδα 518

Είναι ένα μικρό μονότοξο γεφυράκι και βρίσκεται δίπλα από τον ασφαλτόδρομο πριν τη στροφή του Μεγάλου Πάπιγκου. Γεφυρώνει στη θέση Μπουλουγούνσα τον ομώνυμο λάκκο, εκεί όπου παλιά ήταν οι κήποι των κατοίκων του Πάπιγκου. Δίπλα υπάρχει μια βρύση. Σύμφωνα με τον Ι. Λαμπρίδη ο  πρωτοσύγκελος Ματθαίος Παπα Αθανασίου κατέβαλε το ποσό των 6.000 γροσίων για την κατασκευή του γεφυριού  (1871) για την κατασκευή της γέφυρας και της κρήνης.

Η τοξωτή τσιμεντένια γέφυρα

Είναι η γέφυρα που βρίσκεται στον ποταμό Βοϊδομάτη και κτίστηκε με χρήματα Παπιγκιωτών, το 1923 και συνδέει την Αρίστη με το Πάπιγκο.

Που να μείνετε στο Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο

Προτεινόμενα καταλύματα:

• Κατάλυμα Avragonio: Ένας ζεστός και φιλόξενος ξενώνας με θέα το κεντρικό Ζαγόρι. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.
• Κατάλυμα Pantheon: Ένα υπέροχο κατάλυμα με θέα τους πύργους της Αστράκας και ιδιαίτερα φιλόξενους ιδιοκτήτες. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.
• Κατάλυμα Mikro Papigo 1700 Hotel & Spa: Ένα ξενοδοχειακό συγκρότημα 5 αστέρων που βρίσκεται σε πανέμορφη τοποθεσία καταλαμβάνοντας την αριστερή πλαγιά του μικρού Πάπιγκου. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.

Φαγητό στο Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο

Προτεινόμενα εστιατόρια:

• Κονάκι στο Μεγάλο Πάπιγκο
• Veranda 1700 στο Μικρό Πάπιγκο

<p>The post Παραμυθένιο Πάπιγκο: Το διασημότερο χωριό των Ζαγοροχωρίων first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η πρόταση είναι αρκετά εντατική και απευθύνεται σε εκείνους που αγαπούν την εξερεύνηση και δεν διστάζουν να οδηγήσουν στους ορεινούς δρόμους για να ανακαλύψουν τα κρυμμένα διαμάντια της περιοχής. Αν σας αρέσει η περιπέτεια και η εξερεύνηση, αυτή η διαδρομή είναι ιδανική για εσάς!

Μη διστάσετε να μας στείλετε τις ερωτήσεις σας στα σχόλια κάτω από το άρθρο. Θα χαρούμε να απαντήσουμε στις απορίες σας ή να σας βοηθήσουμε να προσαρμόσετε την εκδρομή.

Ημέρα 1η: Μονοδένδρι και Βίτσα – Το ιδανικό ξεκίνημα

Διαμονή στα Ζαγοροχώρια

Για την πρώτη σας μέρα στα Ζαγοροχώρια, προτείνουμε να επιλέξετε να μείνετε στη Βίτσα ή το Μονοδένδρι. Και τα δύο αυτά χωριά προσφέρουν στρατηγικές τοποθεσίες για να εξερευνήσετε την περιοχή. Μετά το check-in στο κατάλυμά σας, αφιερώστε λίγο χρόνο για να χαλαρώσετε από το ταξίδι σας.

Προτεινόμενα καταλύματα:

• Ξενώνας “KATIKIA ZAGORI”: Ένας ζεστός και φιλόξενος ξενώνας με θέα το κεντρικό Ζαγόρι. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.
• Ξενώνας “Guesthouse Selini”: Ένα όμορφο αρχοντικό του 1846 που αναβιώνει και γίνεται ένας παραδοσιακός ξενώνας με όλες τις σύγχρονες ανέσεις. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.
• Ξενοδοχείο “Μονοδένδρι”: Ένα όμορφο ξενοδοχείο στο κέντρο του χωριού με μια ατμοσφαιρική παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.
• Ξενοδοχείο “Zagori Philoxenia”: Ένας ζεστός και φιλόξενος χώρος με όλες τις σύγχρονες ανέσεις. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.

Βόλτα στο Μονοδένδρι

Ξεκινήστε την εξερεύνησή σας με μια χαλαρή βόλτα στο Μονοδένδρι. Επισκεφθείτε την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, όπου μπορείτε να απολαύσετε την πανοραμική θέα στο φαράγγι του Βίκου, ένα εκπληκτικό σημείο για να θαυμάσετε την απέραντη φυσική ομορφιά της περιοχής.

Απογευματινή εξερεύνηση στη Βίτσα

Τελειώστε τη μέρα σας με μια βόλτα στη Βίτσα. Το γραφικό αυτό χωριό προσφέρει όμορφες εικόνες και παραδοσιακή ατμόσφαιρα. Απολαύστε ένα παραδοσιακό δείπνο σε μία από τις τοπικές ταβέρνες, όπου η αυθεντική ηπειρώτικη κουζίνα θα σας μαγέψει με τις γεύσεις της.

Προτεινόμενα εστιατόρια:

• Εν Χώρα Βεζίτσα
• Η Στρούγκα Στη Βίτσα

Ημέρα 2η: Οξυά, Αρίστη και Πάπιγκο – Φύση και ιστορία

Οξυά – Η κορυφαία θέα του φαραγγιού του Βίκου

Τη δεύτερη μέρα, ξεκινήστε με μια βόλτα προς την Οξυά, ένα από τα πιο μαγευτικά τοπία της Χαράδρας του Βίκου. Το φαράγγι έχει μήκος 12 χιλιόμετρα, βάθος πάνω από 900 μέτρα και πλάτος 1.100 μέτρα, καταγράφοντας ρεκόρ Γκίνες ως το βαθύτερο φαράγγι στον κόσμο σε αναλογία με το πλάτος του.

Εξερεύνηση του Πέτρινου Δάσους

Στο δρόμο για την Οξυά, μπορείτε να επισκεφθείτε το Πέτρινο Δάσος, έναν θαυμάσιο σχηματισμό ασβεστολιθικών βράχων που μοιάζουν σαν να έχουν τοποθετηθεί από ανθρώπινο χέρι. Αποτελούνται από πέτρινες πλάκες, η μια πάνω στην άλλη, που μοιάζει να τις έχει τοποθετήσει ανθρώπινο χέρι. Έχουν ηλικία από 160 έως 35 εκατομμύρια χρόνια. Η διάβρωση από τη βροχή και τον άνεμο έχει φέρει αυτό το αποτέλεσμα.

Καφές στην Αρίστη

Στη συνέχεια, κατευθυνθείτε προς το χωριό Αρίστη για έναν καφέ ή ένα σνακ στην πλατεία του χωριού, απολαμβάνοντας τη γαλήνια ατμόσφαιρα και τη γραφική θέα. Είναι ένας από τους πλέον γνωστούς παραδοσιακούς οικισμούς στα Ζαγοροχώρια. Είναι κτισμένη στις βόρειες πλαγιές της Γκραμπάλας (ή Ρουνίκος για τους ντόπιους) σε υψόμετρο 640 μ. και έχει θέα προς τους εντυπωσιακούς βράχους της Τύμφης.

Επίσκεψη στον ποταμό Βοϊδομάτη και στο μοναστήρι της Σπηλιώτισσας

Αφήνοντας την Αρίστη, σε περίπου 3 χιλιόμετρα θα φτάσετε στον ποταμό Βοϊδομάτη και στο αριστοκρατικό γεφύρι της Αρίστης. Είναι ένα από τα αγαπημένα μας σημεία στα Ζαγοροχώρια.

Όταν περάσετε τη γέφυρα παρκάρετε το αυτοκίνητο και περπατήστε στη μικρή αλλά απολαυστική διαδρομή δίπλα από το Βοιδομάτη. Θα βρεθείτε σε ότι έχει απομείνει από ένα παλιό γεφύρι, όπως βλέπετε στη φωτογραφία παρακάτω.

Πριν περάσετε τη γέφυρα, μπορείτε να επισκεφθείτε το μοναστήρι της Σπηλιώτισσας, που βρίσκεται στην αριστερή όχθη του ποταμού, περίπου 5 χιλιόμετρα μετά την Αρίστη στο δρόμο προς το Πάπιγκο.

Όταν βρεθείτε στη μονή Σπηλιώτισσας, ανεβείτε στο απότομο αλλά διακριτό μικρό μονοπάτι που οδηγεί στο καμπαναριό. Από εκεί η θέα είναι φανταστική.

Εξερεύνηση στο Μεγάλο και Μικρό Πάπιγκο

Το επόμενο σημείο της διαδρομής σας είναι το Μεγάλο Πάπιγκο. Κάτω από την επιβλητική σκιά της Αστράκας, αυτό το πέτρινο χωριό μοιάζει με κόσμημα. Η θέα προς τον ορεινό όγκο της Τύμφης θα σας κόψει την ανάσα. Όταν φτάσετε παρκάρετε το αυτοκίνητό σας στην είσοδο του χωριού στο ευρύχωρο parking και εξερευνήστε το χωριό με τα πόδια, περπατώντας στα στενά σοκάκια του.

Όταν φύγετε από το Μεγάλο Πάπιγκο και κατευθυνθείτε προς το Μικρό Πάπιγκο, μόλις σε 1 χλμ. θα παρατηρήσετε μια μικρή γέφυρα και μια πινακίδα. Παρκάρετε εκεί και ακολουθήστε το μονοπάτι για να θαυμάσετε τις Οβίρες Ρογκοβού ή αλλιώς Κολυμπήθρες. Πρόκειται για λάκκους στα ασβεστολιθικά πετρώματα που δημιουργήθηκαν από την κίνηση των νερών του ρέματος του Ρογκοβού.

Ημέρα 3η: Τσεπέλοβο και Καταρράκτες Μπάλτα Ντι Στρίγκα – Μια αναζωογονητική εμπειρία

Βόλτα στο Τσεπέλοβο

Ξεκινήστε τη μέρα σας με μια επίσκεψη στο χωριό Τσεπέλοβο, ένα άλλο όμορφο χωριό του Ζαγορίου. Η ίδια η διαδρομή προσφέρει εκπληκτικά τοπία και η πέτρινη αρχιτεκτονική του χωριού είναι μαγευτική. Τα μικρά πέτρινα μονοπάτια οδηγούν στο σημείο αναφοράς του χωριού, την πλατεία του με το μεγάλο δέντρο.

Γέφυρα Καπετάν Αρκούδα και γεφύρι του Κόκκορη

Στο δρόμο σας προς το Τσεπέλοβο, θα συναντήσετε τη γέφυρα Καπετάν Αρκούδα και το εντυπωσιακό γεφύρι του Κόκκορη. Στη συνέχεια, κατευθυνθείτε προς το Ηλιοχώρι, ένα από τα βλαχοχώρια του Ζαγορίου.

Επίσκεψη στο Ηλιοχώρι

Στην πλατεία, ο τεράστιος πλάτανος, το καμάρι του χωριού, λέγεται ότι είναι πάνω από χίλια χρόνια και είναι ο μεγαλύτερος στο Ζαγόρι και από τους μεγαλύτερους στην Ελλάδα. Δίπλα στην πλατεία βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Νικολάου που ανακαινίστηκε το 1850.

Καταρράκτες Μπάλτα Ντι Στρίγκα

Μην χάσετε την ευκαιρία να περπατήσετε στους καταρράκτες Μπάλτα Ντι Στρίγκα. Η πεζοπορία είναι σχετικά εύκολη και οδηγεί στους μαγευτικούς καταρράκτες, προσφέροντας μια αναζωογονητική εμπειρία μέσα στη φύση.

Επίσκεψη στη Σαρακατσάνικη Στάνη

Τελειώστε το ταξίδι σας με μια επίσκεψη στη Σαρακατσάνικη Στάνη, μια πιστή αναπαράσταση σαρακατσάνικου εποχικού οικισμού. Καλύπτει συνολική έκταση 16 στρεμμάτων και περιλαμβάνει τα παραδοσιακά «κονάκια» και τους χώρους φύλαξης των ζώων.

Είτε είστε λάτρεις της φύσης, είτε της ιστορίας και της παράδοσης, τα Ζαγοροχώρια έχουν κάτι ξεχωριστό να σας προσφέρουν. Ελπίζουμε αυτός ο οδηγός να σας εμπνεύσει και να σας βοηθήσει να οργανώσετε ένα αξέχαστο ταξίδι σε αυτόν τον μαγευτικό προορισμό.

Άλλες επιλογές

• Σε περίπτωση που θέλετε να αλλάξετε λίγο το πρόγραμμα, μπορείτε να μείνετε ένα βράδυ στη Βίτσα και ένα βράδυ στο Μεγάλο Πάπιγκο. Σε αυτή την περίπτωση προτείνουμε το κατάλυμα Avragonio που έχει συγκλονιστική θέα. Δείτε το εδώ.

Καλή σας διαμονή και καλές εξερευνήσεις!

<p>The post Μία τριήμερη περιπέτεια στα Ζαγοροχώρια first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η Βοβούσα μαζί με τα χωριά Δόλιανη, Βρυσοχώρι, Γρεβενίτι, Ελατοχώρι, Ηλιοχώρι, Καβαλλάρι, Καστανώνα, Λάιστα, Μακρίνο, Τρίστενο και Φλαμπουράρι απαρτίζουν το λεγόμενο Βλαχοζάγορο. Αυτή η ένταξή της στη διοικητική ενότητα των Ζαγοροχωρίων διαμόρφωσε την ιστορική της πορεία και επηρέασε την οικονομική της οργάνωση και τις σχέσεις της με τα βλαχοχώρια των γύρω περιοχών, σχέσεις στενές και ποικίλες.

«Πάνω απ’ το χωριό εκτείνεται η περίπυστος (ξακουστή) Βάλια Κάλντα που πολλές φορές χρησίμευε ως καταφύγιον των περιβόητων εκείνων αρματωλών και κλεφτών. Εκεί υπάρχουν καταπράσινα δάση από τα οποία εξάγεται η ξυλεία και το δαδί για το Ζαγόρι και τις άλλες επαρχίες της Ηπείρου, όπου κατά το καλοκαίρι άνδρες και γυναίκες πηγαίνουν εκεί για να μεταφέρουν στα σπίτια τους τα δαδιά που χρειάζονται, τα δε τραγούδια τους είναι πολύ περίεργα και οι χοροί τους αμίμητοι…(τα δε καθ’ οδόν άσματα αυτών εισί περιεργότατα, και οι χοροί αμίμητοι…)»

γράφει ο Ιωάννης Λαμπρίδης στα «Ζαγοριακά» (σελ.83) περιγράφοντας με γλαφυρότητα την εικόνα

Ιστορία και Πληροφορίες

Η Βοβούσα είναι περιτριγυρισμένη από μεγάλα και πυκνά δάση έλατου, οξιάς και μαύρου πεύκου και με αφθονία νερών. Τα βουνά που περικλείουν την περιοχή (Τσούκα Ρόσα – κόκκινη κορυφή, Αυγό, Μόρφα και Φλάμπουρο) δημιουργούν μία κοιλάδα μέσα στην οποία σχηματίζεται η κύρια κοίτη του ποταμού Αώου. Το ποτάμι ακολουθώντας βόρεια πορεία και σε υψόμετρο περίπου 1000 μ. περνάει μέσα από τον οικισμό της Βοβούσας.

Ο ποταμός δεν καθόρισε μόνο την ονομασία και την ιστορία του χωριού αλλά διαμόρφωσε οικονομικά και κοινωνικά τη ζωή των κατοίκων.

Ο οικισμός και η ονομασία του

Σύμφωνα με το Φάνη Δασούλα, διδάκτορα Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, όλοι οι ιδιωματικοί και γλωσσικοί τύποι της ιστορικής ονομασίας του ποταμού αποτελούν παραλλαγές μίας κοινής ρίζας που προέρχεται από τη λαϊκή λατινική φράση Αmnis ή Aqua ή Fluvia Vivosa ή Viosa. Η χρήση του επιθέτου vivosuς, που ουσιαστικά σημαίνει ζωντανός, προϋποθέτει την γρήγορη και ορμητική κίνηση του νερού ή την δροσερή του υφή.

Η πρώτη αναφορά του οικισμού γίνεται το 1592/93 σε χειρόγραφο της Μονής Μεταμορφώσεως των Μετεώρων που αποτελεί πολύτιμο αρχείο τοπωνυμίων και ονομάτων της περιόδου 1592/93 – 19ος αιώνα. Άρα ο οικισμός προϋπήρχε ή μόλις είχε συγκροτηθεί.

Σύμφωνα με ατεκμηρίωτες παραδόσεις το χωριό σχηματίστηκε από την ένωση μικροοικισμών, εξαφανισμένων σήμερα, μεταξύ του 16ου και 17ου αιώνα και από τότε έχει το όνομα του ποταμού που το διασχίζει. Οι αρχικοί οικιστές ασχολούνταν πρωταρχικά με τη γεωργία και την κτηνοτροφία και δευτερευόντως με την εκμετάλλευση του δασικού πλούτου. Στην πορεία του χρόνου, είναι πολύ πιθανό οι υπάρχοντες γεωργικοί οικισμοί των ορεινών κοιλάδων να συνοίκησαν με ομάδες μετακινούμενων κτηνοτρόφων οι οποίοι αναζητούσαν σταθερές ορεινές πατρίδες και οι οποίοι στη συνέχεια ενσωματώθηκαν με τους κατοίκους του οικισμού.

Ο Γάλλος περιηγητής Φ. Πουκεβίλ το 1806 επισκέφτηκε τη Βοβούσα και περιγράφει με γλαφυρότητα τα σπίτια που περιστοιχίζονται από κήπους με λαχανικά και τριανταφυλλιές. Αυτή είναι μια εικόνα που παραπέμπει σε μόνιμη εγκατάσταση και όχι σε εποχική.

Υδροκίνηση

Η Βοβούσα έχοντας τις δυνατότητες της υδροκίνησης ήταν ένα σημαντικό δερβένι (ορεινό πέρασμα) με πλήρως αναπτυγμένη την μεταποιητική λειτουργία, όπως και άλλοι οικισμοί της Πίνδου. Έμποροι και παραγωγοί σιτηρών και μάλλινων υφασμάτων, επεξεργάζονταν και μεταποιούσαν εκεί, με ασφάλεια, τα προϊόντα που μετακινούσαν μεταξύ διαφορετικών περιοχών.

Το νεροπρίονο ήταν µία πραγματική υδροκίνητη μηχανή πρίσης και πετύχαινε μεγαλύτερη και ποιοτικότερη παραγωγή µε μικρότερη δαπάνη σε χρόνο και κόπο και συνέβαλε στην αλματώδη ανάπτυξη της υλοτομικής παραγωγής. Το νεροπρίονο ήταν γνωστό στην Ευρώπη από τον 14o αιώνα και η χρήση του έγινε γνωστή στα Βαλκάνια στα τέλη του 16oυ αιώνα.

Σύμφωνα µε τους κατοίκους του χωριού Βοβούσα το νεροπρίονο εισήχθη στην Πίνδο από τη Βουλγαρία. Η τέχνη ασκούνταν από συγκεκριμένες ομάδες τεχνιτών οι οποίες περιφέρονταν σε όλη την οροσειρά.

Συνεχής και μαζική χρήση του νεροπρίονου στον ελλαδικό χώρο υπήρχε µόνο στην Πίνδο. Τεχνολογικά αυτός ο μηχανισμός μπορεί να θεωρηθεί ως το πιο πολύπλοκο εργαλείο που κατασκευάστηκε ποτέ από τους κατοίκους της Πίνδου, στην προβιομηχανική εποχή.

Ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων εντασσόταν στα μπουλούκια, που οργάνωναν οι πριονάδες, δηλαδή οι κατασκευαστές-χειριστές των νεροπρίονων. Η συμμετοχή των κατοίκων της Βοβούσας ήταν σημαντική. Η αντοχή των ομάδων στις δύσκολες γεωγραφικές και κλιματολογικές συνθήκες των βουνών και η τέχνη των πριονάδων ήταν αξιοθαύμαστη

Πηγή: Θεοφάνης ∆ασούλας, διδάκτωρ Λαογραφίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Η εφαρµογή της υδροκίνησης στην ξυλουργική βιοτεχνία της Πίνδου. Το παρελθόν της βιοτεχνίας και µια πρόταση μουσειακής ανάδειξης

Η Βοβούσα στην περίοδο της Τουρκοκρατίας

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας η Βοβούσα, όπως και η περιοχή του Ζαγορίου, υπαγόταν στη δικαιοδοσία της βαλιδέ σουλτάνας (της βασιλομήτορος) και πληρώνοντας φόρους, όπως και τα υπόλοιπα Ζαγοροχώρια, κατόρθωνε να διατηρεί το προνομιακό καθεστώς σύμφωνα με το οποίο λειτουργούσε ο θεσμός της αυτοδιοίκησης. Ήταν η περίοδος της μεγάλης ακμής του χωριού και θεωρούνταν ένα από τα μεγαλύτερα χωριά.

Όταν το 1803 ο μικρότερος γιός του Αλή Πασά, ο Σαλήχ, δάνεισε στους κατοίκους ένα χρηματικό ποσό το οποίο, όταν αυτοί το συγκέντρωσαν, αρνήθηκε να το παραλάβει ζητώντας το ποσό σε ενετικά νομίσματα, έτσι όπως τους τα είχε δανείσει. Η άρνηση να δεχτεί άλλο ισότιμο νόμισμα ζημίωσε τους κατοίκους περί τις 4.000.

Το τέχνασμα αυτό του Αλή Πασά και των οικείων του αποσκοπούσε στο να μετατρέψει τη Βοβούσα (καθώς και όσα χωριά δεν μπορούσαν να εξοφλήσουν το δάνειο) σε τσιφλίκι. Στη δύσκολη αυτή κατάσταση βοήθησε ο Αναγνώστης Χατζηγεωργίου, ένα από τους γραμματικούς του Αλή Πασά στη Θεσσαλία, ο οποίος καταγόταν από τη Βοβούσα και δίνοντας 20.000 «άσπρα» (ασημένια νομίσματα) απάλλαξε το χωριό από το χρέος. Δυστυχώς ο Χατζηγεωργίου έχασε όχι μόνον τη θέση του αλλά και τη ζωή του.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ. 19

Ληστείες και εκπατρισμοί

Η πίεση των Τούρκων, η τυραννική δεσποτεία του Αλή Πασά και οι ληστρικές επιδρομές, ανάγκασαν τους κατοίκους να εκπατριστούν, τόσο στο εσωτερικό του ελλαδικού χώρου, όσο και στον ευρύτερο βαλκανικό και κεντρικό ευρωπαϊκό χώρο. Το 1817 περίπου 120 οικογένειες, που ανήκαν στην άρχουσα τάξη της Βοβούσας, έφυγαν ομαδικά αναζητώντας καλύτερη τύχη στην ανατολική Μακεδονία και την ανατολική Ρωμυλία όπου μία ομάδα ίδρυσε αποικία κοντά στην Φιλιππούπολη της Βουλγαρίας.

Το 1833 ξαναγύρισαν στήνοντας πάλι τα νοικοκυριά τους και συνεχίζοντας την υλοτομία και προμηθεύοντας με ξυλεία όχι μόνο το Ζαγόρι αλλά και πολλά άλλα μέρη της Ηπείρου έφθασαν ξανά στην ακμή που είχαν πριν.

Το διάστημα 1878 – 1883 η ληστεία παρουσίαζε μεγάλη έξαρση. Η Βοβούσα βρισκόταν στο επίκεντρο αυτής της κρίσης, ως κέντρο μεταφορών που ήταν, αλλά και ως το πιο ευάλωτο χωριό στο Ζαγοροχώρι στην παρουσία ληστών από τα χωριά των Γρεβενών όπως το Περιβόλι, το Δίστρατο και η Σαμαρίνα.

Οι ανυπολόγιστες ζημιές που υπέστησαν τα χωριά του Ζαγορίου ανάγκασαν τους κατοίκους  να εγκαταλείψουν  τον τόπο τους. Προς το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τη κατάργηση των προνομίων και λόγω των ληστρικών επιδρομών άρχισε η παρακμή τόσο της Βοβούσας όσο και της γενικότερης περιοχής.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ σελ. 20, 22, 24

Η απελευθέρωση της Βοβούσας από την οθωμανική κατοχή

Μετά την απελευθέρωση με την Συνθήκη του Βουκουρεστίου το 1913 η Βοβούσα προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος και υπέστη τις αλλαγές του ορεινού όγκου της ελληνικής υπαίθρου. Αντίθετα με άλλα γειτονικά χωριά δεν παρουσίασε έντονη πληθυσμιακή έξοδο διότι ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας της στράφηκε σε διάφορες βιοτεχνικές δραστηριότητες, όπως η υλοτομία και η μεταφορά της ξυλείας στα Ιωάννινα με υποζύγια. Υπήρξε μόνο ένα μικρό μεταναστευτικό ρεύμα προς τη Ρουμανία και αργότερα τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ.28

Η Ρουμανική προπαγάνδα στη Βοβούσα

Η δημιουργία του κουτσοβλαχικού ζητήματος δημιουργήθηκε αρχικά το 1849. Το 1863-64 υποστηρίχτηκε επίσημα από τη ρουμανική κυβέρνηση.

Τα αίτια της δημιουργίας του ζητήματος υπήρξαν ο ρουμανικός μεγαλοϊδεατισμός και η ανάγκη αποπροσανατολισμού των Βλαχο-μολδαβών εξαιτίας της απώλειας της Τρανσυλβανίας από την Αυστρο-Ουγγαρία, και της Βεσσαραβίας από τη Ρωσία. Επειδή κάθε αντίδραση προς αυτές τις Μεγάλες Δυνάμεις εγκυμονούσε σοβαρούς κινδύνους για τις ηγεμονίες έστρεψαν το ενδιαφέρον στους Βλάχους της Θεσσαλίας, Ηπείρου και Μακεδονίας τους οποίους χαρακτήριζαν ομοεθνείς τους.

Στην περίοδο από το 1881 μέχρι το 1886 και στα πλαίσια της ρουμανικής προπαγάνδας υπήρξε έντονη πίεση προσηλυτισμού με την ίδρυση σχολείων τόσο στη Βοβούσα όσο και στην ευρύτερη περιοχή. Η προσπάθεια δεν είχε την επιτυχία που αναμενόταν και με την πάροδο του χρόνου αφυπνίστηκε το εθνικό αίσθημα των κατοίκων που παρασύρθηκαν και οι οποίοι αντέδρασαν έντονα.  

Στο χρονικό διάστημα 1917 έως 1940 υπήρξε νέα αναζωπύρωση της ρουμανικής προπαγάνδας. Οι Ιταλοί επιχείρησαν να εγκαταστήσουν προξένους στα βλαχοχώρια, αλλά συνάντησαν την αντίδραση των Ελληνόβλαχων. Το φθινόπωρο του 1918 έγινε ανακήρυξη του «Πριγκηπάτου της Πίνδου» από Βλάχους της Κορυτσάς, οι οποίοι εμπόδισαν τον ελληνικό στρατό να πάρει τη Βοβούσα από τους αποχωρούντες Ιταλούς. Η συγκεκριμένη Δημοκρατία έζησε για μία μόνο ημέρα, ενώ 10 οικογένειες των προπαγανδιστών αναγκάστηκαν να μετοικήσουν, από το φόβο αντιποίνων, στην περιοχή της Βορείου Ηπείρου.

Πηγή : Μιχαήλ Τρίτος, Το Κουτσοβλαχικό ζήτημα και Δημήτριος Χατζής, ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ ΤΩΝ ΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΚΑΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΖΑΓΟΡΙ (ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ) 1943-1944

Η μάχη στη Βοβούσα

Τα χαράματα της 28ης Οκτωβρίου άρχισε η ιταλική επίθεση έξω από το Καλπάκι Ιωαννίνων, στη Θεσπρωτία και την Πίνδο. Οι Ιταλοί απωθώντας τα ελαφρά ελληνικά τμήματα έφτασαν στις 3 Νοεμβρίου στη Βοβούσα, 20 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Μετσόβου, απειλώντας να αποκόψουν το δρόμο Ιωαννίνων – Καλαμπάκας.

Το πρωινό εκείνο, έφτασε στο χωριό πρώτος, ο Λοχαγός Αναστάσιος Παππάς με όσους οπλίτες του είχαν απομείνει περιπλανώμενοι για τρεις μέρες στην Πίνδο και εξαντλημένοι και επιπλέον αποκομμένοι από τις δυνάμεις του Δαβάκη. Φτάνοντας στη Βοβούσα διαπίστωσαν ότι οι Ιταλοί και συγκεκριμένα η εμπροσθοφυλακή της 3ης Μεραρχίας Αλπινιστών «Τζούλια» έφταναν στο χωριό. Μη έχοντας ασύρματο ο λοχαγός ειδοποίησε αμέσως, από την τηλεφωνική γραμμή του Σταθμού Χωροφυλακής, την στρατιωτική διοίκηση στο Μέτσοβο. Ο αντισυνταγματάρχης που βρισκόταν στο Μέτσοβο με τον οποίο μίλησε ο Παππάς, αιφνιδιάστηκε. Δεν περίμενε τους Ιταλούς εκεί, ούτε όμως και τον Παππά ο οποίος κανονικά έπρεπε να βρίσκεται αλλού. Πάντως βρέθηκε την κατάλληλη στιγμή στο κατάλληλο σημείο.

Ο αντισυνταγματάρχης ζήτησε από το λοχαγό Αναστάσιο Παππά να κρατήσει άμυνα μέχρι να φτάσουν ενισχύσεις. Η αιφνιδιαστική επίθεση των λίγων ανδρών και η πρώτη οπισθοχώρηση των Ιταλών έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην αρχή του πολέμου. Παρά την ταλαιπωρία των στρατιωτών και την έλλειψη πολεμοφοδίων κράτησε τους Ιταλούς στη Βοβούσα. Και εκείνο που είναι άξιο να αναφερθεί είναι ότι η ιταλική μεραρχία αποτελούνταν από πολεμικά ικανούς άνδρες και με ικανή διοίκηση. Στις 9 Νοεμβρίου 1940 ο διοικητής της «Τζούλια», στρατηγός Μάριο Τζιρότι, διέταξε την υποχώρηση της μεραρχίας. Λίγες μέρες αργότερα οι ελληνικές δυνάμεις ανακατέλαβαν τις συνοριακές διαβάσεις της Πίνδου.

Πηγή: Η μάχη στη Βοβούσα, Η Μηχανή του Χρόνου

“Στη στρατιωτική ιστορία της Ιταλίας ο ελληνοϊταλικός πόλεμος αποτελεί μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της. Ήταν ένας πόλεμος άχρηστος, ντροπιαστικός, με αρνητικές συνέπειες» γράφει ο Ιταλός δημοσιογράφος και συγγραφέας Μάριο Τσέρβι στο δοκίμιό του «Ιστορία του πολέμου της Ελλάδας“(Storia della guerra di Grecia) που μεταφράστηκε στην Αγγλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες

Οι Γερμανοί στη Βοβούσα

Στις 19 Οκτωβρίου 1943, τα γερμανικά στρατεύματα εισέβαλαν στη Βοβούσα. Συνοδεύονταν και από Ιταλούς, οι οποίοι δεν δέχτηκαν τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, προερχόμενους από χωριά της Κόνιτσας. Εξαιτίας του γεγονότος ότι οι αντάρτες του ΕΛΑΣ, τον Μάρτιο του 1943, επιτέθηκαν, αφόπλισαν και εκτέλεσαν τους Ιταλούς καραμπινιέρους, προέβησαν σε πλήρη διαρπαγή των υπαρχόντων και πυρπόληση του χωριού. Από τα 84 συνολικά σπίτια πυρπόλησαν και κατέστρεψαν τα 80 και μαζί τα δύο σχολεία (αρρένων και θηλέων), καθώς και την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου.

Τον Ιούλιο του 1944 στα πλαίσια της επιχείρησης «Steinadler» (Χρυσαετός), εναντίον του ΕΛΑΣ στην περιοχή των Γρεβενών, του Μετσόβου, της Κόνιτσας και της Καστοριάς, η Βοβούσα μαζί με τα κοντινά χωριά Τρίστενο, Φλαμπουράρι, Ελατοχώρι, Δόλιανη και Λεπτοκαρυά υπέστησαν λεηλασίες και νέες καταστροφές.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ. 28-29

Η Βοβούσα στον εμφύλιο πόλεμο

Τα δεινά του χωριού συνεχίστηκαν και στον εμφύλιο πόλεμο καθώς η Βοβούσα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, υπήρξε το επίκεντρο εχθροπραξιών μεταξύ του Εθνικού Στρατού και του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου και θρήνησε θύματα και από τις δύο πλευρές. Το 1948 κάποιες οικογένειες της Βοβούσας εγκατέλειψαν το χωριό εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου και εγκαταστάθηκαν στα Ιωάννινα όπου μερικές έμειναν μόνιμα ενώ άλλες επέστρεψαν μετά τον εμφύλιο και οργάνωσαν τη ζωή τους στο χωριό.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ. 29

Μεταπολεμική περίοδος

Μετά τον πόλεμο, στα πλαίσια του στέγασης των πυροπαθών οικισμών , ξεκίνησε η ανασυγκρότηση του κατεστραμμένου χωριού και χτίστηκαν μονόροφες κατοικίες. Πολλοί κάτοικοι εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα Ιωάννινα, τη Θεσσαλονίκη, τα Τρίκαλα, την Αθήνα και άλλοι μετανάστευσαν στη Βόρεια και Νότια Αμερική, τη Γερμανία και την Αυστραλία. Πάντως το χωριό δεν παρουσίασε την εικόνα της ερήμωσης που είχαν υποστεί οι περισσότεροι ορεινοί και ημιορεινοί οικισμοί της ελληνικής επαρχίας επειδή ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού παρέμεινε εκεί και δραστηριοποιήθηκε στην υλοτομία. Σαν ένα από τα πιο απομακρυσμένα χωριά της Ηπείρου αφέθηκε στην απομόνωση αφού το παλιό οδικό δίκτυο εγκαταλείφτηκε και οι νέοι αμαξιτοί δρόμοι που κατασκευάστηκαν παρακάμπταν τη Βοβούσα και την περιθωριοποιούσαν.

Πηγή: Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ, σελ. 30

Τραγούδια και Χοροί

Ο χορός αποτελούσε το κυρίαρχο στοιχείο των κοινωνικών εκδηλώσεων στην ύπαιθρο (πανηγύρια, γάμοι, επιστροφή των ξενιτεμένων). Στη μουσικοχορευτική παράδοση της Βοβούσας διαχωρίζεται ο «Γενικός Χορός» που γίνεται σε ανοιχτούς δημόσιους χώρους από τους χορούς του γλεντιού που παλιότερα γινόταν στα σπίτια ενώ αργότερα και μέχρι σήμερα χορεύονται στα διάφορα κέντρα του χωριού.

Ο χορός ξεκινούσε ή με το τραγούδι ή με τη μουσική των διάφορων κομπανιών. Το προβάδισμα το είχαν οι άνδρες κατά σειρά ηλικιακή και οι γυναίκες ακολουθούσαν σε δεύτερο κύκλο ανάλογα με τη χρονολογία του γάμου τους.

Οι μουσικοί που συμμετέχουν στο Γενικό Χορό ακολουθούν όλους τους πρωτοχορευτές κατά πόδας και παίζουν ακριβώς μπροστά τους, χωρίς να χρησιμοποιούνται βέβαια ενισχυτές ήχου. Μέχρι το έτος 2000 δεν χρησιμοποιούσαν ενισχυτές ήχου. Από τότε και μέχρι σήμερα έχει καθιερωθεί η ηλεκτρική ενίσχυση των μουσικών οργάνων και των φωνών.

Το δημοτικό τραγούδι συνδεδεμένο με όλες τις όψεις της κοινωνικής ζωής έχει χαρακτήρα, όχι μόνο ψυχαγωγικό και τελετουργικό, αλλά διατηρεί την ιστορική μνήμη. Περνώντας από γενιά σε γενιά δέχεται νέα στοιχεία και προσαρμόζεται με τις κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες. Ο τόπος και η ιστορία διαμόρφωσαν τη μουσική παράδοση της Βοβούσας.

Η κλειστή βλάχικη κοινωνία με τις αυστηρές αρχές της προφανώς δεν είχε χώρο για τραγούδια της αγάπης. Με τις επαφές όμως που είχαν με ελληνόφωνα χωριά και με μεγάλες πόλεις, όπως τα Γιάννενα, άρχισαν να δέχονται επιδράσεις στον τρόπο ζωής τους κι αυτό φάνηκε και στα τραγούδια τους.

Πηγή : Χρήστος Καραβίδης, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΒΟΒΟΥΣΑΣ –  http://vlahoi.net/ebooks/karavidis-tragoudia-kai-xoroi-tis-vovousas

Με καταγωγή από τη Βοβούσα

Από τη Βοβούσα κατάγεται ένας σπουδαίος άνθρωπος γνωστός σχεδόν σε όλους τους Γιαννιώτες ο πατέρας Αθανάσιος, κατά κόσμον Σωτήρης Χατζής (1932-2021), ο οποίος για δεκαετίες έκανε το μοναστήρι της Παναγίας Ντουραχάνης κέντρο αγάπης και προσφοράς. Ο ίδιος παρά το ότι έλεγε ότι ήτανε αγράμματος, εντούτοις κατάφερε να διαβάσει αρχικά την Αγία Γραφή και στη συνέχεια όλα τα εκκλησιαστικά βιβλία.

Μια σοβαρή αρρώστια και ένα όραμα άλλαξαν για πάντα την ζωή του. Άφησε την οικογενειακή επιχείρηση, νοίκιασε δύο σπίτια στα Γιάννενα, για να φιλοξενεί παιδιά που είχαν ανάγκη και προσπάθησε να βοηθήσει φτωχούς μαθητές που γνώριζε, για να διαβάσουν και να βρουν καταφύγιο για τη νύχτα. Εργαζόταν σε δύο και τρεις δουλειές καθημερινά, για να εξασφαλίσει το φαγητό και τη στέγη στα παιδιά. Άρχισε να μαζεύει παιδιά που δεν είχαν τη δυνατότητα ακόμη και να παίξουν, νοίκιασε μια αίθουσα για να παίζουν και να διαβάζουν.

Το 1972 έγινε μοναχός και συνέχεια, χειροτονήθηκε διάκονος και την επόμενη χρονιά ιερέας. Αρχικά, του παραχωρήθηκε το μοναστήρι του Αϊ-Γιάννη του Προδρόμου, ενώ στη συνέχεια η Παναγία Ντουραχάνη. Τότε, το εγκαταλειμμένο μοναστήρι της Παναγίας της Ντουραχάνης που παραχωρήθηκε στον καλόγερο, είχε μόνο βράχια και πέτρες. Ο πατέρας Αθανάσιος το ανάστησε με τα χέρια του.

“Στο δίλημμα, αν θα είμαι κοντά στον κόσμο ή να φύγω σε ησυχαστήριο, υπερίσχυσε η κοινωνική αποστολή. Ήθελα, να έχω τη χαρά της δημιουργίας, να είμαι κοντά στον άνθρωπο, να προσφέρω.”

Η φράση αυτή αποτυπώνει την απόφαση ζωής που πήρε ο πατέρας Αθανάσιος σαν μοναχός το 1974.

Η θέλησή του, τον έκανε πολυτεχνίτη και έδωσε πνοή στα χαλάσματα, όπου εδώ και πάρα πολλά χρόνια δημιουργήθηκε το «Άνθος», ένα Φιλανθρωπικό Ίδρυμα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Πρόκειται για ένα οικοτροφείο – καταφύγιο, ένα Δημοτικό Σχολείο και ένα Γυμνάσιο, που λειτουργούν με πολύ κόπο αλλά ισχυρή θέληση, σε χώρο δίπλα από τη μονή και προσφέρουν στοργή και φροντίδα σε παιδιά, ηλικίας 6 έως 18 ετών.

Όλα τα παιδιά που βοήθησε ο πατέρας Αθανάσιος, έγιναν σπουδαίοι επιστήμονες και επιχειρηματίες, αλλά δεν ξέχασαν ποτέ τον άνθρωπο που τα φρόντισε. Σήμερα, δίνουν χέρι βοήθειας και υποστήριξης στο κοινωνικό έργο που άφησε ο πατέρας Αθανάσιος.

Πηγή: Πατέρας Αθανάσιος, κατά κόσμον Σωτήρης Χατζής   (http://www.dourachani.gr/2018/01/blog-post_8.html – Ιερά Μονή Παναγίας Δουραχάνης Ιωαννίνων)

Επίσης καταγωγή από τη Βοβούσα είχαν: ο οπλαρχηγός του Ζαγορίου Νικόλαος Δούβλης και ο Απόστολος Χατζής ή Τσαρουχάς (1891-1983) ο οποίος ασχολήθηκε με τη συλλογή ιστορικού και λαογραφικού υλικού και το 1976 σε ηλικία 85 ετών υπαγόρευσε τα απομνημονεύματά του, τα οποία ήταν χρήσιμα για την ιστορία της Βοβούσας.

Τι να δείτε όταν επισκεφθείτε τη Βοβούσα

Η Γέφυρα

H μεγάλη μονότοξη γέφυρα που δεσπόζει στο κέντρο του οικισμού κτισμένη το 1748 με χορηγία του Αλέξη Μίσιου από το Μονοδέντρι του Ζαγορίου αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό του οικισμού και αποτελούσε το μοναδικό πέρασμα του Αώου για τους ταξιδιώτες που κατευθύνονταν από την περιοχή του Ζαγορίου στα Γρεβενά και εν γένει προς την Μακεδονία και την Κωνσταντινούπολη. Ειδικά το χειμώνα αυτή η αρτηρία ήταν πιο προσπελάσιμη σε σχέση με την κύρια, που διέσχιζε τη Χώρα Μετσόβου και για τους ταξιδιώτες που ήθελαν να ταξιδέψουν από τα Γιάννενα προς τη Μακεδονία. Ο έλεγχος της γέφυρας προϋπέθετε έλεγχο της κοιλάδας και κατ’ επέκταση των γύρω ορεινών περασμάτων.

Τα τοπωνύμια μαρτυρούν πως η κοιλάδα δεν ήταν μόνον οργανωμένη διάβαση αλλά και έδρα ενός σημαντικού αρματολικιού. Για τους ανθρώπους των όπλων ο έλεγχος της κοιλάδας βοηθούσε στην άσκηση της τοπικής εξουσίας, και όταν δεν συμφωνούσαν με την κεντρική τότε έρχονταν σε σύγκρουση μαζί της. Η κατασκευή της γέφυρας, κατέστησε αυτό το πέρασμα του Αώου σε έναν από τους σημαντικότερους δρόμους επικοινωνίας της Ηπείρου με τη Μακεδονία και είναι πολύ πιθανό να συνέβαλε στην οριστική συνένωση των γύρω μικρών οικισμών.

Πηγή: Θεοφάνης ∆ασούλας, διδάκτωρ Λαογραφίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Η εφαρµογή της υδροκίνησης στην ξυλουργική βιοτεχνία της Πίνδου. Το παρελθόν της βιοτεχνίας και µια πρόταση μουσειακής ανάδειξης

Γεφύρι Λα Πουντίκα

Μικρό μονότοξο γεφύρι στα 995μ. υψόμετρο, στην ομώνυμη τοποθεσία στα νότια λίγο πριν την είσοδο στο χωριό πάνω από το Ασπρόρεμα (Αρούλου Άλμπου στα βλάχικα), που χύνεται στον Αώο. Οι κάτοικοι του χωριού το ονομάζουν «Λα Πουντίκα», βλάχικη ονομασία που σημαίνει το «γεφυράκι». Είναι άγνωστο το πότε χτίστηκε και ποιος το έχτισε.

Μουσείο Υδροκίνησης

Αξίζει την επίσκεψη γιατί μετά από πολλά χρόνια, το ιστορικό νεροπρίονο τέθηκε σε λειτουργία με τη συνδρομή του πολύπειρου μάστορα Αλέκου Δρούγια. Η μεγαλειώδης κατασκευή που αποσυναρμολογούσαν και ξαναστήναν οι υλοτόμοι της περιοχής ανάλογα με το σημείο στο οποίο εργάζονταν για να κόβουν τους κορμούς, αποτελεί ένα επίτευγμα του πολυμήχανου μαστορικού πνεύματος που συνδυάζει την τεχνολογία με τη δύναμη της φύσης. Με μικρές επιδιορθώσεις και τη δύναμη του Αώου, η μηχανή λειτούργησε ξανά την πρώτη μέρα του Αυγούστου του 2020. Το μουσείο είναι μονίμως ανοιχτό και έχει ελεύθερη είσοδο.

Εκκλησίες

Ξεχωρίζουν οι εκκλησίες τού Αγίου Γεωργίου (κτίσμα του 1814), της Αγίας Παρασκευής (όπου πραγματοποιείται η θεία λειτουργία κάθε 26η Ιουλίου και το παραδοσιακό τριήμερο πανηγύρι της Βοβούσας) και της Παναγίας. Επίσης το Δημοτικό σχολείο που χτίστηκε με έξοδα του Πέτρου Καζανά.

Το δάσος της Αγίας Παρασκευής στη Βοβούσα

Στην Ήπειρο, στα βουνά του Ζαγορίου και της Κόνιτσας, υπάρχουν πολλοί φυσικοί τόποι αφιερωμένοι σε εκκλησίες, ξωκλήσια, εικονίσματα, όπου απαντούν δέντρα υπερήλικα και δάση αιωνόβια. Παράλληλα με την προσπάθεια συστηματικής καταγραφής τους και ανάδειξης της σημασίας τους ως πολύτιμα στοιχεία της φυσικής και πολιτισμικής κληρονομιάς μας, γεννήθηκε η ιδέα να μελετηθούν αν οι τόποι αυτοί έχουν ιδιαίτερη αξία για τη διατήρηση της φύσης και της βιοποικιλότητας.

Το 2015, τα ιερά δάση του Ζαγορίου και της Κόνιτσας, τα οποία φιλοξενούν δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες αιωνόβια δέντρα, εντάχθηκαν στον εθνικό κατάλογο της άυλης πολιτισμικής κληρονομιάς της UNESCO. Σύμφωνα με τον ορισμό της UNESCO, η άυλη πολιτισμική κληρονομιά αφορά σε συλλογικές αναπαραστάσεις, πρακτικές, εκφράσεις, αξίες, γνώσεις και δεξιότητες που συνδέονται με συγκεκριμένες κοινότητες, ομάδες ή άτομα και μεταδίδονται από γενιά σε γενιά.

Ένα από αυτά τα δάση είναι το δάσος της Αγίας Παρασκευής στη Βοβούσα που είναι αφιερωμένο στο εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής. Βρίσκεται στην κορυφή του ομώνυμου λόφου και γιορτάζει στις 26 Ιουλίου. Εκεί βρίσκονται κάποια από μεγαλύτερα μαυρόπευκα της Πίνδου και πολλά δέντρα που πεθαίνουν με φυσικό τρόπο από βαθιά γηρατειά. Είναι ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα δάση της ευρύτερης περιοχής. Το δάσος απέχει περίπου μισή ώρα από το χωριό και προσεγγίζεται ακολουθώντας ένα μονοπάτι που ξεκινά από το πέτρινο γεφύρι της Βοβούσας.

Πηγή: Τα Μεγαλειώδη Δέντρα του Ζαγορίου και της Κόνιτσας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 2015, Έργο: ΘΑΛΗΣ – SAGE «Η διατήρηση της Φύσης μέσω της Θρησκείας – Τα Ιερά Δάση της Ηπείρου»

Η κοιλάδα της Βάλια Κάλντα

Η Βοβούσα βρίσκεται στο κέντρο του Εθνικού Δρυμού της Βόρειας Πίνδου, δίπλα στην περίφημη Βάλια Κάλντα και σε περιοχές εξαιρετικής ομορφιάς. Από το 1966 που ιδρύθηκε ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, περιλαμβάνει την κοιλάδα της Βάλια Κάλντα και του Αρκουδορέματος καθώς και τα βουνά Λύγκος και Μαυροβούνι. Η έκτασή του φτάνει τα 70.000 στρέμματα από τα οποία τα 33.000 αποτελούν τον πυρήνα.

Το 2005 ο Δρυμός ενώθηκε με τον κοντινό Εθνικό Δρυμό Βίκου-Αώου σχηματίζοντας το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου που πλέον αποτελεί το μεγαλύτερο σε έκταση Πάρκο της χώρας μας. Η ονομασία «Βάλια Κάλντα» σημαίνει στα βλάχικα «Ζεστή Κοιλάδα αν και αυτό αποτελεί ευφημισμό αφού πρόκειται για μια από τις πιο κρύες και υγρές περιοχές της χώρας. Το κυρίαρχο στοιχείο του νερού στην περιοχή, τα άγρια δάση, οι χιονισμένες κορφές, τα ορμητικά ρέματα και τα όμορφα ξέφωτα συνθέτουν ένα εκπληκτικό σκηνικό φυσικής ομορφιάς με μοναδικό οικολογικό ενδιαφέρον σε εθνική και πανευρωπαϊκή κλίμακα.

Εντυπωσιακός είναι ο πλούτος της βιοποικιλότητας και σημαντική η παρουσία προστατευόμενων ειδών όπως η Καφέ Αρκούδα και ο Ασπροπάρης Γυπαετός. Πρόκειται για έναν από τους 2-3 πιο σημαντικούς παρθένους και άγριους τόπους της χώρας μας.

Δραστηριότητες

Η εξερεύνηση της φύσης αποτελεί μοναδική εμπειρία και οι επιλογές είναι πολλές ανάλογα με το διαθέσιμο χρόνο και τις προτιμήσεις: διαδρομές, άλλες σε ασφαλτόδρομους προς τις γειτονικές περιοχές και χωριά, άλλες σε βατούς χωματόδρομους, και άλλες καθαρά πεζοπορικές σε μονοπάτια. Κυκλικές πεζοπορικές διαδρομές με αφετηρία το γεφύρι της Βοβούσας, εκπληκτική διαδρομή με 4χ4 από Βοβούσα για Γυφτόκαμπο.

Το ορεινό καταφύγιο «Βάλια Κάλντα»

Σε ένα υπέροχο ορεινό σκηνικό, το 2001 χτίστηκε το καταφύγιο «Βάλια Κάλντα» της Βοβούσας το οποίο μπορεί να φιλοξενήσει 50 άτομα και στο ισόγειο το εστιατόριο μπορεί να εξυπηρετήσει μέχρι 100 άτομα. Ο υπαίθριος χώρος του καταφυγίου τους καλοκαιρινούς μήνες είναι μια όαση. Ένα μέρος του εξωτερικού χώρου του καταφυγίου αξιοποιείται για τη λειτουργία κάμπινγκ.

Για τις ορειβατικές και τις άλλες δραστηριότητες στην περιοχή οι υπεύθυνοι του καταφυγίου είναι τα πλέον κατάλληλα άτομα για κάθε πληροφορία.

Φεστιβάλ Βοβούσας

Από το 2015 και στο διάστημα 16 Ιουλίου έως 7 Αυγούστου διοργανώνεται κάθε χρόνο με επιτυχία το Φεστιβάλ Βοβούσας. Διοργανώνονται μουσικές εκδηλώσεις, παραστάσεις θεατρικές καθώς και σύγχρονου χορού, πεζοπορικές εξορμήσεις, κυνήγι τρούφας, εργαστήρια βοτανοθεραπείας, άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και προφορικής ιστορίας.

«Protect Aoos» MTB Ultra

Το Protect Aoos MTB Ultra για την προστασία του Αώου είναι ο πιο απαιτητικός ποδηλατικός αγώνας mountain bike στην Ελλάδα και κάθε χρόνο προσελκύει δεκάδες αθλητές από όλη τη χώρα.

Πανηγύρια και Εκδηλώσεις

Στις αρχές της δεκαετίας του 1900, όταν οι άνδρες δούλευαν στα «νεροπρίονα» σαν υλοτόμοι στο δάσος, η επιστροφή στο σπίτι κάθε 15 μέρες οδηγούσε σε γλέντι, κάποιες φορές με τοπικές κομπανίες ή και άλλες που δεν ήταν ντόπιες.

Το τοπικό πανηγύρι διοργανώνεται κάθε χρόνο την ημέρα εορτασμού της Αγίας Παρασκευής στις 26 Ιουλίου. Μετά τη λειτουργία στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής συγκεντρώνονται στο χωριό, όπου ακολουθούν επισκέψεις με την συνοδεία μουσικών και ολονύκτιο γλέντι. Το πανηγύρι ολοκληρώνεται με γλέντι το επόμενο βράδυ.

Άλλο πανηγύρι γίνεται στις 15 Αυγούστου στη γιορτή της Παναγίας όπου ο χορός συνοδεύεται από τραγούδια χωρίς ορχήστρα.

Στις 23-24 Ιουνίου του Αη- Γιάννη ή Γκιλιάτα (Νυφοπάζαρο): Μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του 1960 σε αυτήν την εκδήλωση δινόταν η ευκαιρία να χορέψουν ως πρωτοχορεύτριες οι γυναίκες που δεν είχαν άντρα στο σπίτι, και δεν ήταν δυνατόν στις άλλες εκδηλώσεις να χορέψουν μπροστά αν δεν είχαν άντρα συνοδό. Βεβαίως, μέσα από το χορό λειτουργούσε και το «Νυφοπάζαρο», όπου οι γυναίκες μόνες καλούνταν να χορέψουν στο μέσο του χωριού. Αυτό έδινε τη δυνατότητα στους άντρες να «δουν» και να «επιλέξουν». Σήμερα ο χορός γίνεται μέσα στα διάφορα μαγαζιά. Ο χορός γίνεται πάντα με συνοδεία ορχήστρας και τα τραγούδια είναι ίδια με αυτά που ακούγονται στις άλλες εκδηλώσεις.

Το Πάσχα ο Γενικός Χορός στήνεται στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου μετά την Δεύτερη Ανάσταση το απόγευμα της Κυριακής και στις Απόκριες τα τραγούδια που ακούγονταν ήταν σκωπτικά.

Τα συνοικέσια, οι αρραβώνες και οι γάμοι γίνονταν στα σπίτια και παρευρίσκονταν οι συγγενείς. Τηρούνταν όλα τα έθιμα ως προς το τελετουργικό και ακολουθούσε γλέντι με τραγούδια από το στόμα η και με ορχήστρα.

Οι κάτοικοι της Βοβούσας πιστεύουν στην τραγουδιστική και χορευτική συνέχεια που διατήρησε πολλά από τα στοιχεία του παρελθόντος την οποία προσπαθούν να αναδείξουν όσο πιο πιστά γίνεται στην αυθεντική και παραδοσιακή μορφή του τελετουργικού μέρους των πανηγυριών.

<p>The post Βοβούσα: Το άγνωστο χωριό – κόσμημα του Ανατολικού Ζαγορίου first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ιστορία και Ονομασία

Είναι άγνωστο πότε δημιουργήθηκε ο αρχικός οικισμός. Πάντως αρχαιολογικά ευρήματα που βρέθηκαν σε λόφο στη θέση Κάστρο, και στη θέση «Κονίσματα» μαρτυρούν την κατοίκηση στην ευρύτερη περιοχή από τα τέλη του 13ου αιώνα π. Χ.

Αρχικά, ο Ελαφότοπος αποτελούνταν από δύο οικισμούς, το Μικρό και το Μεγάλο Τσερβάρι. Όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν τα Ιωάννινα το 1430 δήλωσε κι αυτό υποταγή όπως και πολλά χωριά του Ζαγορίου αποκτώντας με τη συνθήκη του Βοϊνίκου καθεστώς αυτονομίας και άλλα   προνόμια που παραχώρησαν οι Τούρκοι. Όταν το 1583 μια φοβερή επιδημία πανώλης αποδεκάτισε το Κεντρικό Ζαγόρι το Οθωμανικό κράτος σε μια προσπάθεια να ενισχύσει το κοινοτικό σύστημα του Ζαγορίου που είχε κλονιστεί από την ερήμωση λόγω του λοιμού, διέταξε πολλές συμπτύξεις συνοικισμών σε ευρύτερες κοινότητες. Έτσι οι δύο οικισμοί ενώθηκαν αποτελώντας μια κοινότητα, αυτή του  Τσερβαρίου η οποία το 1928 μετονομάστηκε σε Ελαφότοπο.

Στα τέλη του 16^ου με αρχές 17^ου αιώνα πολλές οικογένειες από τους Βαστανιούς εγκαταστάθηκαν στο Τσερβάρι συμβάλλοντας στην ανάπτυξη του χωριού. Από το 18^ο αιώνα και μετά το Τσερβάρι παρουσίασε οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη, Αυτό οφείλονταν στην αποδημία πολλών από τους κατοίκους οι οποίοι δραστηριοποιήθηκαν σε πολλές χώρες  και κυρίως στη Σερβία και οι οποίοι προόδευσαν οικονομικά και βοήθησαν το χωριό τους.

Όσο για την προέλευση της ονομασίας Τσερβάρι υπάρχουν διάφορες εκδοχές αλλά επικρατέστερη είναι αυτή που το τοπωνύμιο προέρχεται από τις σλάβικες λέξεις terbu (= ελάφι, cervus στα λατινικά) και arie (= τόπος), δηλαδή τόπος με πολλά ελάφια, δηλαδή Ελαφότοπος που είναι και η σημερινή του ονομασία.

Στο διάστημα του Ελληνοϊταλικού πολέμου το χωριό βρέθηκε κοντά στη Γκραμπάλα που αποτέλεσε και την αμυντική γραμμή των ελληνικών δυνάμεων. Το ίδιο και στον Εμφύλιο. Και μπορεί να μην υπέστη τις καταστροφές άλλων χωριών, όμως η μετέπειτα περίοδος ήταν η περίοδος της ερήμωσης. Το 1970 έκλεισε και το σχολείο.

Τα τελευταία χρόνια έχουν επιστρέψει πολλοί κάτοικοι και το χωριό έχει αλλάξει όψη. Άλλοι έχουν αναπαλαιώσει τα σπίτια τους και άλλοι έχουν χτίσει καινούρια.

Με καταγωγή από τον Ελαφότοπο

Από τον Ελαφότοπο κατάγεται ο Βαλκανιονίκης και «προπολεμικός» επικοντιστής Μενέλαος Γκράτζιος  προς τιμήν του οποίου άλλωστε πήρε το ίδιο όνομα και το Βορειοελλαδίτικο Πρωτάθλημα Στίβου που γίνεται στη Θεσσαλονίκη καθώς και το Κλειστό Γυμναστήριο του Β.Α.Ο.

Στον Ελαφότοπο γεννήθηκε και φοίτησε στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου ο Μενέλαος Κικόπουλος (1925-2022) ολοκληρώνοντας τη βασική εκπαίδευση στη Μπαλάνειο Σχολή Ιωαννίνων. Εργάστηκε σαν φιλόλογος και αργότερα υπηρέτησε σαν Γυμνασιάρχης και Λυκειάρχης. Αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στη συγγραφή της ιστορίας και λαογραφίας της ιδιαίτερης πατρίδας του και το 2000 τιμήθηκε από την Ένωση Αποδήμων Ελαφοτόπου Ζαγορίου Ηπείρου και το Πνευματικό Κέντρο Ελαφοτόπου.

Πηγή: Βικιπαίδεια

Δημοτική Μουσική

Από τον Ελαφότοπο κατάγεται ο Γρηγόρης Καψάλης κορυφαίος εκπρόσωπος της μουσικής παράδοσης του Ζαγορίου και των Ιωαννίνων που συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους δεξιοτέχνες του δημοτικού κλαρίνου. Συνεργάστηκε με τους σημαντικότερους οργανοπαίχτες της ηπειρώτικης μουσικής: τον Φίλιππο Ρούντα, τους Χαλκιάδες, τον Χρόνη Καψάλη και από τις αρχές της δεκαετίας του ’60 αξιώθηκε να γίνει μέλος στο συγκρότημα “Τα Τακούτσια”, που θεωρείται ο κυριότερος θεματοφύλακας της Ζαγορίσιας παράδοσης. Έχει δώσει συναυλίες σε όλη την Ελλάδα και σε πολλές χώρες του εξωτερικού, καθώς και στον Ελληνισμό της διασποράς.

Παρά την προχωρημένη του ηλικία εξακολουθεί να συναρπάζει τους λάτρεις της ηπειρώτικης μουσικής.

Τι να δείτε στον Ελαφότοπο

Ο Ελαφότοπος είναι κτισμένος γύρω από την όμορφη πλατεία με τον πλάτανο, το μεσοχώρι, που βρίσκεται στο κέντρο και γύρω της βρίσκονται το καφενείο, η εκκλησία, το σχολείο και οι γειτονιές με τα όμορφα πέτρινα σπίτι. Τα σπίτια είναι χτισμένα με άσπρη πελεκητή πέτρα, ένα υλικό δόμησης που υπάρχει άφθονο σε όλη την περιοχή.

Ο περίπατος στα καλντερίμια σου δίνει μια ολοκληρωμένη εικόνα της αρχιτεκτονικής του χωριού και της χρηστικότητας των κτισμάτων. Τα χτισμένα πεζούλια και σκαλοπάτια αποτελούσαν και αποτελούν σημεία συνάντησης και ξεκούρασης. Τα σπίτια του χωριού που παραμένουν όρθια μέχρι σήμερα, χτίστηκαν μεταξύ 18ου και 20ου αιώνα.

Ο θεόρατος πλάτανος φυτεύτηκε το 1200 μ. Χ. ταυτόχρονα με την ίδρυση του συνοικισμού «Μέγα Τσερβάρι». Το 1898, ένας κεραυνός που έπεσε στον κορμό έκαψε το εσωτερικό του. Πενήντα χρόνια πέρασαν για να συνέλθει ο πλάτανος, και να κλείσει η κουφάλα που άνοιξε ο κεραυνός.

Το παλιό Δημοτικό Σχολείο και το αρχοντικό Θεοδούλης Καίσαρη έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία με τα ΦΕΚ 39/Β/19-1-1996 και ΦΕΚ 61/Α/13-4.92 αντίστοιχα.

Εκκλησίες

Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου: Γνωστός με το όνομα Παναγία, βρίσκεται μέσα στον οικισμό του Ελαφότοπου. Σύμφωνα με την παράδοση κτίστηκε το 1100 μ. Χ. και παλιά ήταν μοναστήρι, ωστόσο σήμερα δεν σώζονται άλλα οικοδομήματα.

Άγιος Νικόλαος (1770): Μεγάλη εκκλησία με ωραίο προαύλιο. Βρίσκεται κάτω από την κεντρική  πλατεία. Έχει πολύ ωραίες παλιές τοιχογραφίες και επίσης παλιές εικόνες.

Άγιος Γεώργιος (1805): Βρίσκεται κοντά στην είσοδο του χωριού. Έχει ωραίες τοιχογραφίες, έργα Χιονιαδιτών ζωγράφων.

Και οι τρεις εκκλησίες έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία. (ΦΕΚ 538/Β/29-8-1969).

Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο (Μουσείο Παραδοσιακών Παλιών Επαγγελμάτων)

Κάτι που οπωσδήποτε αξίζει την επίσκεψή  σας είναι το Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο. Ανήκει στο Δήμο Κεντρικού Ζαγορίου με μόνιμη έδρα τον Ελαφότοπο, στεγάζεται στο κτήριο του πρώην Δημοτικού Σχολείου του χωριού. Βρίσκεται δίπλα στο Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου, σε ένα κτίσμα του 1790. Η ιστορία του ξεκινάει από το 1978 με πρωτοβουλία του ντόπιου Γλύπτη και Εκπαιδευτικού Τέχνης Μ. Οικονομίδη και σε συνεργασία με αρκετούς άλλους φορείς και κατοίκους του χωριού.

Το Μουσείο παρουσιάζει τα χρηστικά εργαλεία των χειρωνακτικών παραδοσιακών επαγγελμάτων, λαϊκών και αστικών, σε χωριστές βιτρίνες (με την μορφή οργανωμένων εργαστηρίων), ώστε ο επισκέπτης να έχει πλήρη και ξεχωριστή εικόνα των επαγγελμάτων αυτών. Περί τα 1000 χρηστικά εργαλεία 19 παραδοσιακών επαγγελμάτων, που χρονολογούνται από το 1800 και μετά εκτίθενται στο μουσείο

Πληροφορίες Τηλ: 26530-22538. Κιν. 693 698 4590

Δραστηριότητες

Ο Ελαφότοπος βρίσκεται στη περιφερειακή ζώνη της προστατευόμενης περιοχής του Εθν. Πάρκου Β. Πίνδου και συνεπώς οι πεζοπορικές διαδρομές στην περιοχή είναι πολύ ενδιαφέρουσες. Από τις πλέον εντυπωσιακές εικόνες  είναι η θέα από τη Σμίντελα τη ψηλότερη κορυφή του Στούρου. Με μια ματιά βλέπεις τα βουνά του Πωγωνίου, τη νότια πλευρά της Τύμφης και το πάνω μέρος από τις ορθοπλαγιές της χαράδρας του Βίκου.

Εκδηλώσεις

Στις 6 Αυγούστου στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος γίνεται διήμερο πανηγύρι παραδοσιακό,

Τα Γκράτζεια, τριήμερες αθλητικές εκδηλώσεις που καθιερώθηκαν από το 2009 και γίνονται τον Αύγουστο κάθε 2 χρόνια προς τιμήν των αδελφών Γκράτζιου (μεγάλων ευεργετών του Αθλητικού Ομίλου Ελαφότοπου) και ιδιαίτερα του Βαλκανιονίκη («προπολεμικού» επικοντιστή) Μενέλαου Γκράτζιου, προς τιμήν του οποίου άλλωστε πήρε το ίδιο όνομα και το Βορειοελλαδίτικο Πρωτάθλημα Στίβου που γίνεται στη Θεσσαλονίκη. Διοργανώνονται από τον Αθλητικό Όμιλο και περιλαμβάνουν αγώνες στίβου, αγώνες ποδοσφαίρου, ορειβατική πεζοπορία και άλλες αθλητικές εκδηλώσεις.

Ο Ελαφότοπος διαθέτει ξενώνες και ταβέρνες.

ΠΗΓΕΣ: Οι ιστορικές πληροφορίες έχουν βασιστεί στο βιβλίο Ελαφότοπος (Τσερβάρι) του Μενέλαου Κικοπουλου, Γιάννινα 1991

<p>The post Ελαφότοπος- Στις πλαγιές του Στούρου στα 1100 μ. first appeared on Epirus Explorer.</p>

Τσούκα Ρόσσα (Τσουκαρόσια για τους ντόπιους) στα βλάχικα σημαίνει κόκκινη κορυφή και το όνομα προφανώς το πήρε επειδή την ανατολή του ήλιου η κορυφή λούζεται με το πρώτο κόκκινο χρώμα της αυγής. Προσθέστε άφθονα νερά που αναβλύζουν από τη γη και σχηματίζουν  πηγές, ρυάκια, ρέματα, παραπόταμους και χείμαρρους που εκβάλλουν στον Αώο.

Είστε στο Βρυσοχώρι, ένα από τα πιο απομονωμένα χωριά του Ζαγορίου αλλά και τα ωραιότερα. Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Ζαγορίου και απέχει 75 χιλ. από τα Ιωάννινα και 30 χιλ. από την Κόνιτσα. 

Άφθονα νερά αναβλύζουν από τη γη και σχηματίζουν πηγές, ρυάκια, ρέματα, παραπόταμους και χείμαρρους που εκβάλλουν στον Αώο. Ένα χωριό πού χάρη στα πολλά τρεχούμενα νερά, διαθέτει πλούσια χλωρίδα και πανίδα, βοσκοτόπια, κήπους, οπωροφόρα δέντρα και διαθέτει τέλειο δίκτυο ύδρευσης από πλουσιότατες πηγές με άφθονα και πεντακάθαρα νερά.

Ιστορία και Πληροφορίες για το Βρυσοχώρι

Το Βρυσοχώρι παλιότερα ανήκε στα Βλαχοχώρια της Λάκκας του Αώου (Ελεύθερο, Παλαιοσέλι, Πάδες, Άρματα και Δίστρατο). Σήμερα είναι ένα από τα Βλαχοχώρια του Ζαγορίου και αποτελεί μέρος της ιστορικής και πολιτισμικής ενότητας του Κεντρικού Ζαγορίου.

Η ακριβής χρονολογία ίδρυσης του οικισμού δεν είναι γνωστή. Σύμφωνα με την παράδοση το Βρυσοχώρι πριν αναπτυχθεί σε χωριό είχε συνοικισθεί κατά γένη που αποτελούσαν μικρούς συνοικισμούς. Οι πρώτοι συνοικισμοί που ιδρύθηκαν την εποχή του βασιλιά Πύρρου και με την πάροδο του χρόνου και την αύξηση του πληθυσμού ένας αριθμός κατοίκων μετακινήθηκε δημιουργώντας δύο νέους οικισμούς.

Όταν αργότερα έγινε η σύμπτυξη των οικισμών και δημιουργήθηκε το σημερινό χωριό που ονομάστηκε Άγιος Αθανάσιος από το ομώνυμο ξωκλήσι του Αγίου. Η τελική συνένωση των οικισμών έγινε μάλλον κατά τον 8ο μ.Χ. αιώνα στα πλαίσια της οργάνωσης των Κοινοτήτων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Κάποιοι από τους πρώτους κατοίκους ήταν Αλβανόβλαχοι, γνωστοί με την ονομασία Μπούϊοι (Βόϊοι) ή Μποϊάνοι που προέρχεται από το όνομα Μπούϊα, που έφεραν οι πρώτοι αρχηγοί της φυλής αυτής που ήταν άγριοι και αρχικά ζούσαν σε τρώγλες. Αναφέρονται δε και μέλη της ίδιας φυλής με εκείνης των Μπουίων, τα οποία ήταν ξανθά και ατρόμητα.

Όσο για την ονομασία ο Ι. Λαμπρίδης αναφέρει το χωριό με τον τύπο Λέσνιτσα και την ερμηνεία ως “λεπτοκαρυώνα” δηλαδή δάσος με φουντουκιές. Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Οικονόμου (Τοπωνυμικό Ζαγορίου), πρόκειται για ένα τοπωνύμιο που συναντιέται σε τρεις σλαβικές γλώσσες, μαρτυρείται από το β’ μισό του 14ου αιώνα και προέρχεται από τη λέξη lëska “φουντουκιά”.

Το 1927, στα πλαίσια του εξελληνισμού των ονομάτων των χωριών, η Λεσινίτσα  μετονομάστηκε σε Βρυσοχώρι από τις πολλές βρύσες που είχε η περιοχή.

Η πορεία του χωριού στο χρόνο

Η αφθονία των νερών ευνοούσε τις καλλιέργειες σιτηρών και κηπευτικών, οι χορτολιβαδικές εκτάσεις τη βοσκή των κοπαδιών και τα δάση μεγαλύτερο υψόμετρο, τα πεύκα οι οξιές, και τα έλατα εξασφάλιζαν δασικά προϊόντα όπως ξυλεία, καυσόξυλα καθώς και μεγάλη ποικιλία αρωματικών φυτών και βοτάνων.

Στις δύσκολες περιόδους όπως το 1917-1922 και στην Γερμανική κατοχή, πολλοί κάτοικοι των γειτονικών και άλλων χωριών του Ζαγορίου, επιβίωσαν χάρη στα προϊόντα του Βρυσοχωρίου.

Παλιότερα καλλιεργούσαν αμπέλια και υπήρχε μεγάλη παραγωγή κρασιού και τσίπουρου. Σήμερα, δεν υπάρχουν αμπέλια.

Τα εκτεταμένα και πυκνά δάση γύρω από την περιοχή του Βρυσοχωρίου αποτελούσαν καταφύγιο πολλών άγριων ζώων και θηραμάτων. Από τα παλιά χρόνια πολλοί κάτοικοι είχαν το κυνήγι σαν καθημερινή απασχόληση. Εκτός από τις διαδρομές στο δάσος εξασφάλιζαν, ιδιαίτερα σε δύσκολους καιρούς, άφθονο κρέας για τις οικογένειές τους. Γενικά τα κυνηγετικά δρώμενα παλιότερα αποτελούσαν σημαντικά γεγονότα για τους κυνηγούς.

Στο 18^ο -19^ο αιώνα παρατηρείται η μετανάστευση πολλών κατοίκων και η αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής σε πλουσιότερα μέρη. Ταυτόχρονα, η οικονομική βοήθεια των μεταναστών βοήθησε το χωριό να προοδεύσει και από το 18ο αι. και μετά το χωριό παρουσίασε μεγάλη ακμή.

Στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο οι κάτοικοι είδαν το χωριό τους να καίγεται τρεις φορές: δύο από τους Ναζί (18/10/1943, Ιούλιος του 1944) και μία κατά τον Εμφύλιο (1945-49).

Το Βρυσοχώρι είχε την ίδια μοίρα με τα υπόλοιπα χωριά της περιοχής. Η μετανάστευση των νέων στις μεγαλουπόλεις είχε σαν αποτέλεσμα την σταδιακή ερήμωση του χωριού που την απομόνωση, αφού μέχρι το 1996 υπήρχε μόνον ένα χειροκίνητο τηλέφωνο και ο δρόμος που συνδέει το Βρυσοχώρι με το Παλαιοσέλλι ασφαλτοστρώθηκε το 2009.

Τι να δείτε στο Βρυσοχώρι

Άγιος Χαράλαμπος

Είναι μία μεγάλη και εντυπωσιακή εκκλησία στην κεντρική πλατεία του χωριού. Η ανέγερση του ναού ξεκίνησε το 1799 και ολοκληρώθηκε το 1814, οπότε και εγκαινιάσθηκε από τον τότε Μητροπολίτη Ιωαννίνων Γαβριήλ τον Σεπτέμβριο του 1814. Τα έξοδα για την ανέγερση αυτού του μεγαλοπρεπούς Ναού ανέλαβαν εξ ολοκλήρου όλοι οι κάτοικοι του Βρυσοχωρίου (μόνιμοι στο χωριό και ξενιτεμένοι).

Οι ξενιτεμένοι πρόσφεραν τα περισσότερα καθώς και το Μοναστήρι της Αγίας Τριάδας από τα έσοδά του. Πριν τα θυρανοίξια υπήρξε μια διαμάχη ως προς το ποιος Άγιος θα τιμηθεί. Ο ιεράρχης Γαβριήλ ζήτησε κατάλογο για να διαπιστώσει ποιοι από τους κατοίκους πρόσφεραν τα περισσότερα και διαπιστώνοντας ότι αυτοί που θέλανε να τιμηθεί στον Ναό αυτό ο Άγιος Χαράλαμπος είχαν προσφέρει τα περισσότερα χρήματα, χωρίς κανέναν δισταγμό, άνοιξε την πόρτα ψάλλοντας το απολυτίκιο του Αγίου Χαραλάμπους.

Από τότε ο ιερός αυτός Ναός έγινε το σύμβολο για το χωριό και το σημείο αναφοράς για κάθε Βρυσοχωρίτη μόνιμο και ξενιτεμένο.

Πηγή: «ΑΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ» 1814-2013, Τα Νέα του Βρυσοχωρίου, τεύχος  84

Η μονή της Αγίας Τριάδας

Βρίσκεται 13χλμ. από το χωριό και σε υψόμετρο 950μ. και χρονολογείται από τον 17ο αιώνα.

Άγιος Αθανάσιος

Είναι ο πρώτος και αρχαιότερος ναός του χωριού. Σύμφωνα με την παράδοση όταν τον 8ο μ.Χ. αιώνα έγινε η σύμπτυξη όλων των οικισμών σε ένα χωριό , αυτό ονομάστηκε Άγιος Αθανάσιος.

Άγιος Δημήτριος

Είναι κτισμένος στο κέντρο του οικισμού και πρωτοχτίστηκε πριν από τέσσερις και πλέον αιώνες.

Ο ναός της Κάτω Παναγιάς

Είναι αφιερωμένος στη Γέννηση της Θεοτόκου.

Πέτρινα  γεφύρια

Από τα 19 πέτρινα γεφύρια του χωριού που έχουν καταγραφεί, σήμερα σώζονται μόνον έξι που βρίσκονται μέσα και έξω από το χωριό:

Το γεφύρι της Σκαρβένας Είναι κτισμένο λίγο έξω από το χωριό Βρυσοχώρι, δίπλα από την επαρχιακή οδό που ενώνει το κεντρικό Ζαγόρι με το Παλιοσέλι αλλά και τα υπόλοιπα χωριά της Κονίτσης, στη Λάκκα Αώου.

Το γεφύρι του Γκαράνη μέσα στον οικισμό, το γεφύρι της Κουίτσας ένα μικρό πανέμορφο γεφυράκι στην είσοδο του χωριού, τα γεφύρια του Σιάννου δυο μικρά μονότοξα γεφύρια το ένα δίπλα στο άλλο μέσα στο Βρυσοχώρι, το γεφύρι Τσαμάρε (=μεγάλο) και το γεφύρι Τζανίκα (=μικρό).

Πηγή: ΤΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΓΕΦΥΡΙΑ ΤΟΥ ΒΡΥΣΟΧΩΡΙΟΥ (Αδαμάντιος Τσιομίδης «Τα νέα του Βρυσοχωρίου» τεύχος 102)

Λιθόγλυπτα

Για τα λιθόγλυπτα που βρίσκονται στο Βρυσοχώρι και που κοσμούν τα σπίτια γράφει η Μαρία Τσούπη – Ρέμου: Μ.Ο.Σ. ΒΡΥΣΟΧΩΡΙΟΥ:

“Στο Βρυσοχώρι είναι εντοπισμένα πάνω από 100 δείγματα λαϊκής λιθογλυπτικής τέχνης. Η γλυπτική της πέτρας είναι μια από τις εκφράσεις της παραδοσιακής χειροτεχνικής δημιουργίας, όπως είναι και η ξυλογλυπτική, η ζωγραφική, η κεντητική, η υφαντική, η αργυροχρυσοχοΐα, η μεταλλοτεχνία και η κεραμική.

Είναι αξιοσημείωτο ότι το Βρυσοχώρι είναι ένα από τα λιγοστά χωριά του Ζαγοριού, όπου μπορεί κανείς να εντοπίσει συχνά αυτά τα εξαίρετα δείγματα της τέχνης των πελεκάνων – μαστόρων της κουμπανίας των χτιστάδων.

Όλα αυτά τα λιθανάγλυφα θέματα ενισχύουν την αίσθηση της αποδέσμευσης από τις αρνητικές δυνάμεις του Κακού. Είναι φυλακτικά «σημεία» που δίνουν διέξοδο στις μεταφυσικές ανησυχίες του ανθρώπου και δημιουργούν συνθήκες βίωσης της θεϊκής παρουσίας.”

Γιορτές, Εκδηλώσεις και Έθιμα στο Βρυσοχώρι

Ο δραστήριος Μορφωτικός και Ορειβατικός Σύλλογος (Μ.Ο.Σ.) που ιδρύθηκε το 1970 δραστηριοποιείται οργανώνοντας γιορτές και εκδηλώσεις ώστε η επίσκεψη των ξενιτεμένων και των υπόλοιπων επισκεπτών να είναι ευχάριστη.

Οι γιορτές που γιορτάζονται και συγκεντρώνουν κόσμο είναι: το Πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στις 26-28 Ιουλίου και το Πανηγύρι της Αγίας Τριάδας στις αρχές Ιουνίου στο ομώνυμο μοναστήρι.

Επίσης ο Σύλλογος καθιέρωσε τη Γιορτή της Πίτας. Είναι μια όμορφη πολιτιστική εκδήλωση και γιορτή που ξεκίνησε το 1991 και διατηρείται μέχρι σήμερα. Κάθε πρώτο Σάββατο του τρίτου δεκαημέρου του Αυγούστου οι γυναίκες του χωριού φτιάχνουν πίτες που προσφέρουν στους παρευρισκόμενους και το πρόγραμμα βέβαια περιλαμβάνει το παραδοσιακό γλέντι στην πλατεία του χωριού. Ονομαστές είναι οι ηπειρώτικες πίτες (χαρακτηριστικό φαγητό της περιοχής) που φτιάχνουν οι ηπειρώτισσες στα σπίτια τους.

Θέσχουρε

Ένα σημαντικό, πρωτότυπο και μοναδικό έθιμο είναι το «ΘΕΣΧΟΥΡΕ». Είναι αφιερωμένο στους άρρενες νεκρούς του χωριού. Είναι κατά κάποιον τρόπο ένα προσκλητήριο, που γίνεται με σκοπό να τιμήσει τους ανθρώπους που έφυγαν, να επαναφέρει ακουστικά στη μνήμη τα ονόματά τους και τελικά να θυμίζει στους ζώντες τη σκληρή, μοιραία και αναπόφευκτη πορεία του ανθρώπου.

Το Θέσχουρε γίνεται στον αυλόγυρο της εκκλησίας του Αγίου Χαραλάμπους και από το καμπαναριό, που είναι το πιο ψηλό από τ’ άλλα δύο καμπαναριά του χωριού. Η καμπάνα ακούγεται σε πολύ μεγάλη απόσταση και η τοποθεσία στο Ανατολικό μέρος του χωριού δεσπόζει όλης της περιοχής. Το έθιμο τελείται κάθε χρόνο τη Μεγάλη Εβδομάδα και συγκεκριμένα το απόγευμα της Μ. Δευτέρας, της Μ. Τρίτης και της Μ. Τετάρτης. Αρχίζει μία περίπου ώρα πριν τη δύση του ήλιου και τελειώνει λίγο μετά το ηλιοβασίλεμα.

Πηγή: ΘΕΣΧΟΥΡΕ, Τα Νέα του Βρυσοχωρίου, Αρ. φ. 82, Ευτυχία Οικονόμου – Γεωργοπούλου

Η Νεραϊδόβρυση

Από παλιά η δύναμη του νερού και η ομορφιά της φύσης λειτουργούσαν καταλυτικά για τους ανθρώπους και ζωτάνευαν την φαντασία τους πλάθοντας μύθους με αιθέρια πλάσματα, τις νεράιδες. Οι μύθοι τις θέλουν πανέμορφες και απρόσιτες, αλλά τελικά αποδεικνύονται ευάλωτες στον έρωτα και καταλήγουν να υποκύπτουν στον έρωτα όμορφων και γενναίων ανδρών κατά προτίμηση βασιλικής γενιάς. Γιατί όχι; Ένας μύθος μπορεί να έχει έρωτα, χρήμα, και γαλαζοαίματους. Ένα τόσο όμορφο μέρος σαν τη Νεραϊδόβρυση στα ριζά της Τσούκα Ρόσσα δεν θα μπορούσε παρά να έχει τις δικές του νεράιδες.

Και όπως διηγείται στο βιβλίο του «Το Βρυσοχώρι» ο Νικόλαος Έξαρχος, σύμφωνα με τη μυθική παράδοση του χωριού από τα αρχαία χρόνια στις ρίζες του βουνού βρίσκεται η ρεματιά που ονομάζεται Αμπουτσιά κατά παράφραση της βλάχικης λέξης Αμουτσά που σημαίνει λιποθυμία.

Εκεί ψηλά στο βράχο αναβλύζει μία πηγή. Στο σημείο αυτό, πάντα σύμφωνα με το μύθο, έστηναν καρτέρι οι κυνηγοί για αγριόγιδα και ταυτόχρονα έβλεπαν και τις νεράιδες που κατοικούσαν στις σπηλιές και κατέβαιναν στο ρέμα και κάτω από τον καταρράκτη λούζονταν και άπλωναν τα μαντήλια τους στις πέτρες να στεγνώσουν. Κάποια στιγμή είχε απομείνει μόνο μια νεράιδα, οι άλλες ίσως να είχαν φύγει από το μέρος εκείνο.

Εκείνη την εποχή ο γιός του βασιλιά της Ηπείρου – ναι, ναι το βασιλόπουλο – αναζητούσε στα βουνά της περιοχής την χαμένη αδερφή του. Φτάνοντας στο ρέμα είδε τη νεράιδα που λουζόταν και όρμησε να την πιάσει. Εκείνη ξέφυγε και χάθηκε. Το βασιλόπουλο συνέχισε φτάνοντας στη βρύση που υπάρχει σήμερα. Εκεί τελικά κατόρθωσε να την πιάσει και τελικά να την κάνει γυναίκα του. Και όπως τελειώνει ο μύθος αντί της αδερφής του βρήκε σύζυγο και μάλιστα νεράιδα. Και ζήσαν αυτοί καλά και μείς μείναμε με την περιέργεια τι απόγινε η αδερφή.

Η πεζοπορική διαδρομή με λίγα δύσκολα περάσματα αλλά σε ένα εκπληκτικό μονοπάτι μέσα σε πυκνή βλάστηση οδηγεί στη ξακουστή αυτή βρύση που αναβλύζει παγωμένο νερό.

Δραστηριότητες

Η τοποθεσία του χωριού προσφέρεται για πολλές και υπέροχες διαδρομές ορειβατικές, πεζοπορικές ή με αυτοκίνητο. Είναι τόσες πολλές που εμείς παραθέτουμε ενδεικτικά κάποιες από αυτές. Πολύ ωραία διαδρομή με αυτοκίνητο είναι μέχρι το Γυφτόκαμπο, το Σκαμνέλι και τη Λάιστα και μακρύτερα τα χωριά της Λάκκας του Αώου (Παλαιοσέλλι, Ελεύθερο, Πάδες κ.λπ.).

Για τους ορειβάτες ορθώνονται προκαλώντας και προσκαλώντας οι κορυφές της Τύμφης (Γκαμήλα, Τσούκα Ρόσσα). Πεζοπορικές διαδρομές υπάρχουν πολλές, δύσκολες και εύκολες. Για τους πιο τολμηρούς και λάτρεις των άγριων ποταμών είναι η διάσχιση του φαραγγιού του Αώου μέχρι τη Γέφυρα της Κόνιτσας, μια πολύ δύσκολη διαδρομή, αφού από το σημείο αυτό μέχρι τη Μονή Στομίου σε αρκετά σημεία δεν υπάρχει καν μονοπάτι και πρέπει να κολυμπήσει κανείς για να συνεχίσει την πορεία του. Πληροφορίες μπορεί κανείς να πάρει από το Μορφωτικό και Ορειβατικό Σύλλογο του χωριού.

<p>The post Αφιέρωμα στο Βρυσοχώρι: Ατενίζοντας τη Τσούκα Ρόσσα first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ιστορία και Πληροφορίες

Σε θέσεις κοντά στο χωριό βρέθηκαν αρχαιολογικά ευρήματα τα οποία χρονολογικά τοποθετούνται στην περίοδο μεταξύ 10^ου και 12^ου αιώνα π.Χ. και  φυλάσσονται στο αρχαιολογικό μουσείο των Ιωαννίνων.

Σύμφωνα με την παράδοση κάτοικοι από τους γύρω οικισμούς (Επάνω χωριό, Καραπούλι, Σμολιάσου, Βελλά, Καπέσοβο και Ραβένια) μετοίκησαν στα Κάτω Σουδενά αυξάνοντας έτσι τον πληθυσμό του χωριού. (Λαμπρίδης, Ηπ. Μελετ. 8/27) Αναφορά για την ύπαρξη του οικισμού ως Σουδενά γίνεται το 1361 σε Χρυσόβουλο του Σέρβου δεσπότη Συμεών προς τον Ιωάννην Τσάφαν Ουρσίνον Δούκαν.

Αρχικά το χωριό ονομαζόταν Κάτω Σουδενά. Το τοπωνύμιο «Σουδενά» προέρχεται από το σλαβικό Studend που σημαίνει ψυχρός, ή από το Στούντενα -stdena- παρετυμολογία της λέξης Σούδα. Ο Λαμπρίδης ερμηνεύοντας το τοπωνύμιο Στούδενα ως «ψυχρό τόπο», αναφέρει ότι τα χωριά Άνω και Κάτω Σουδενά μέχρι το 1634 λεγόταν Στούδενα.

Το 1928 μετονομάστηκε σε Κάτω Κάμπος από τον κάμπο που απλώνεται μπροστά, και ένα χρόνο αργότερα, το 1929 πήρε την τωρινή ονομασία Κάτω Πεδινά. Το 1919 τα Κάτω Σουδενά έγιναν έδρα της δικής τους ομώνυμης Κοινότητας, ενώ το 1928 πήραν το ελληνικό όνομα Κάτω Κάμπος, από τον κάμπο που απλώνεται μπροστά, όνομα που άλλαξε (1929) σε Κάτω Πεδινά.

Ο μεγάλος και εύφορος κάμπος που βρίσκεται μεταξύ των Άνω και Κάτω Πεδινών και του Ελαφότοπου υπήρξε κάποτε ο «σιτοβολώνας» της περιοχής. Σήμερα οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Την εποχή της άνοιξης η εικόνα είναι μαγική με  το λουλουδάτο χαλί της φύσης να στολίζει πέρα για πέρα τον κάμπο.

Από τον το 16^ο μέχρι τον 20^ο αιώνα ο οικισμός γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη. Τότε κτίστηκαν σχολεία και εκκλησίες, κατασκευάστηκαν καλντερίμια, αποθήκες και πηγάδια μέσα και κοντά στο χωριό. Το 1818 ο οικισμός αριθμούσε 153 σπίτια. Στην εποχή του Λαμπρίδη (1889), είχε αποκτήσει και ελληνικό σχολείο καθώς και παρθεναγωγείο. Επίσης, επιστήμονες γιατροί εξασκούσαν το επάγγελμα στο χωριό καθώς και σε κάποια άλλα χωριά του Ζαγορίου (Άνω Πεδινά, Αρίστη, Πάπιγκο κ.λπ.) (Ηπ. Μελετ. Λαμπρίδης 8/56)

Η παρακμή του οικισμού ξεκίνησε με το τέλος του πολέμου και ολοκληρώθηκε τη δεκαετία του 1960.

Τι να δείτε στα Κάτω Πεδινά

Το ναό των Ταξιαρχών που βρίσκεται στην είσοδο του χωριού και έχει ένα μεγάλο τρούλο με δώδεκα πλευρές. Σύμφωνα με το Λαμπρίδη ο ναός κτίστηκε το 1593. Στην αρχική πρόσοψη του ναού διακρίνεται χαραγμένη η χρονολογία ΖΡΚΑ (1613). Ο ναός διακοσμήθηκε στα 1743 από τον Καπεσοβίτη ζωγράφο Αναστάσιο Β. Ο ναός έχει χαρακτηριστεί σαν διατηρητέο μνημείο.

Την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, τρίκλιτη βασιλική με τρούλο, τοξωτές στοές στη βόρεια και νότια πλευρά, ξυλόγλυπτο τέμπλο και εικόνες.

Το κτίριο του Παρθεναγωγείου: Κτίστηκε με δαπάνες του ευεργέτη Μιχαήλ Στυλου και πάνω από την κεντρική είσοδο υπάρχει πλάκα με την ημερομηνία 25 Απριλίου 1901 και το όνομα του ευεργέτη. Το κτίριο σήμερα είναι εγκαταλειμμένο και έχει υποστεί τις αναπόφευκτες φθορές.

Δημοτική Μουσική

Από τα Κάτω Πεδινά τη δεκαετία του ’30 ξεκίνησε μία από τις πιο θρυλικές μουσικές κομπανίες της χώρας τα «Τακούτσια» .

Τα «Τακούτσια» ήταν «τα παιδιά του Τάκη», και ο Τάκης ήταν ο βιολιστής Τάκης Καψάλης ο οποίος δημιούργησε την κομπανία μαζί με τα παιδιά του και ένα ανίψι του. Τα τέσσερα αυτά πρόσωπα αποτέλεσαν τον κορμό της κομπανίας μέχρι το 1987, οπότε και διαλύθηκε λόγω γήρανσης των μελών της. Η κομπανία αυτή διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό το ζαγορίσιο ρεπερτόριο. Με τα «Τακούτσια» συνεργάστηκαν πολλοί μουσικοί, και δη κλαριντζήδες, είτε από το Ζαγόρι είτε από αλλού.

Πηγή : https://typos-i.gr/article/ta-takoytsia-h-8rylikh-kompania

Εκδηλώσεις

Το χωριό γιορτάζει στις 29 Αυγούστου ημέρα του Τιμίου Προδρόμου και το τοπικό πανηγύρι ξεκινάει από την παραμονή και ολοκληρώνεται την επόμενη μέρα.

Ο οικισμός παρά το ότι δεν έχει την κίνηση των άλλων χωριών δεν παύει να είναι όμορφος και τα καλοκαίρια γεμίζει από κόσμο. Τα περισσότερα σπίτια είναι εγκαταλειμμένα, αρκετά όμως έχουν ανακατασκευαστεί. Η πλατεία, που είναι στο κέντρο (μεσοχώρι) έχει ένα πολύ όμορφο καφενείο/εστιατόριο και το καλοκαίρι γίνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις στο χωριό.

Επίσης, η διοργάνωση καλλιτεχνικών εκδηλώσεων και πολιτιστικών διοργανώσεων όπως η εβδομάδα των σεμιναρίων κινηματογράφου κάθε Ιούνιο/Ιούλιο (zagoriwood) και το παραδοσιακό πανηγύρι στις 29 Αυγούστου με κορυφαία εκδήλωση την εβδομάδα του ανοικτού κινηματόγραφου που γίνεται στην κεντρική πλατεία κάθε Αύγουστο επίσης ελκύουν επισκέπτες.

Μία εικόνα καλοκαιρινή και όμορφη επίσης, είναι η απογευματινή βόλτα στον κεντρικό δρόμο ανάμεσα στο χωριό και τον κάμπο λίγο πριν σουρουπώσει. Η κατάληξη βέβαια στην πλατεία του χωριού μέχρι αργά.

<p>The post Κάτω Πεδινά – Ένα από τα παλαιότερα Ζαγοροχώρια first appeared on Epirus Explorer.</p>

Απέχει 48 χλμ. από τα Ιωάννινα και βρίσκεται κοντά στα χωριά Μεγάλο και Μικρό Πάπιγκο, Άγιο Μηνά και Βίκο (παλιά Βιτσικό). Η προνομιακή της θέση στην πιο όμορφη περιοχή του Βοϊδομάτη την κάνει έναν από τους πλέον ιδανικούς προορισμούς διακοπών.

Ιστορία και ονομασία

Όπως γράφει ο Κωνσταντίνος Οικονόμου στο Τοπωνυμικό Ζαγορίου, το παλιό της όνομα, Αρτσίστα, είναι φυτώνυμο αλβανικής προέλευσης.

Είναι άγνωστο το πότε ακριβώς εγκαταστάθηκαν οι πρώτοι κάτοικοι στο χωριό. Πάντως αρχαιολογικά ευρήματα που ανακαλύφτηκαν στην Αρτσίστα και το Καστράκι της Κλειδωνιάς υπονοούν αρχική κατοίκηση μετά το 13^ο-12^ο αιώνα π.Χ. 

Σύμφωνα με τον Λαμπρίδη (Ζαγοριακά), κατά την παράδοση ο οικισμός συγκροτήθηκε ή αυξήθηκε μετά τη διάλυση του οικισμού Βόπατη καθώς και από μετοίκηση οικογενειών από τον Άγιο Μηνά.

Η πλεονεκτική θέση του χωριού βοήθησε στην ευημερία του. Κατ΄αρχάς, ήταν κοντά στην Κόνιτσα που εκείνη την εποχή αποτελούσε πέρασμα για τα καραβάνια που μετέφεραν εμπορεύματα στο εξωτερικό. Επίσης, γύρω από τον οικισμό υπήρχαν πολλά μεγάλα χωριά, κάτι που ενίσχυε το αίσθημα της ασφάλειας των κατοίκων.

Κατά το 13^ο αιώνα το χωριό ευημερούσε όπως και τα υπόλοιπα χωριά της δυτικής πλευράς του Ζαγορίου. Η ευημερία αυτή διατηρήθηκε και μετά την εισβολή των Οθωμανών στην Ήπειρο της Τουρκοκρατίας αφού απολάμβανε τα προνόμια που είχαν παραχωρηθεί από τους Τούρκους στα Ζαγοροχώρια σαν αναγνώριση της υποταγής τους.

Τα προνόμια καταργήθηκαν οριστικά το 1868 μετά την επανάσταση του Διονυσίου Σκυλοσόφου.

Στα τέλη του 17ου αιώνα, τα χωριά του Ζαγορίου υπέφεραν από τις ληστρικές επιδρομές και βιαιοπραγίες των Τουρκαλβανών. Τότε, πολλοί αναγκάστηκαν να ξενιτευτούν, κυρίως στα Βαλκάνια, οι περισσότεροι στη Σερβία και λίγοι στη Βουλγαρία, Ρουμανία κ.α.. Ήταν έμποροι, ξενοδόχοι και καταστηματάρχες. Πολλοί Αριστινοί ήταν και είναι εκπαιδευτικοί και δημόσιοι υπάλληλοι. (Μακρής Ε., Τα Ζαγοροχώρια, Ιωάννινα 1996)

Έτσι, με την οικονομική βοήθεια των ξενιτεμένων η Αρτσίστα έγινε ένα μεγάλο χωριό με αρχοντικά. Αξιόλογη πρόοδο έκανε και στον πνευματικό τομέα. Είναι από τα πρώτα χωριά του Ζαγορίου στο οποίο λειτούργησε σχολείο. Στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, διατηρούσε αλληλοδιδακτικό σχολείο με αξιόλογους δασκάλους, ενώ αργότερα το 1825 απέκτησε και ελληνικό σχολείο.

Το 1919, η Αρτσίστα έγινε έδρα της δικής της ομώνυμης Κοινότητας, ενώ το 1929 πήρε το σημερινό όνομα (προφανώς εξελληνισμένος τύπος του παλιού).

Η Αρίστη βρέθηκε στο κέντρο των πολεμικών γεγονότων του 1940 αφού η περιοχή έγινε πεδίο μαχών στη διάρκεια του επίθεσης των Ιταλών. Τα υψώματα της Γκραμπάλας αποτελούσαν την αμυντική γραμμή των ελληνικών δυνάμεων. Οι πόλεμοι που ακολούθησαν  συνετέλεσαν στην ερήμωση όπως και στα υπόλοιπα χωριά του Ζαγορίου.

Με καταγωγή από την Αρίστη

Στην Αρίστη γεννήθηκε ο Φώτης Μ. Πέτσας (1918 – 2004) που ήταν  σημαντικός Έλληνας αρχαιολόγος και πανεπιστημιακός. Στο πλούσιο συγγραφικό του έργο περιλαμβάνονται βιβλία, κείμενα σε συλλογικά έργα, ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια, δημοσιεύματα σε περιοδικά και εφημερίδες, βιβλιοκρισίες.

Τα τελευταία χρόνια όμως η τουριστική ανάκαμψη έχει σαν αποτέλεσμα οι κληρονόμοι των παλιών αρχοντικών να επιστρέφουν και να λειτουργούν τα μεγάλα αρχοντικά ως παραδοσιακούς ξενώνες.

Αξιοθέατα

Το χωριό έχει διατηρήσει πολλά από τα αρχοντικά του, τα οποία εδώ και αρκετά χρόνια οι κληρονόμοι τα ανακαίνισαν και τα λειτουργούν σαν παραδοσιακούς ξενώνες. Περπατώντας στα πετρόκτιστα καλντερίμια θα δείτε τα αρχοντικά και την παλιά βρύση. Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται η επιβλητική εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου με το πανύψηλο καμπαναριό της, κτισμένη το 1718 και με τοιχογραφίες ζωγράφων από το Καπέσοβο.  Άλλη εκκλησία είναι ο Άγιος Αθανάσιος, κτίσμα του 16^ου αιώνα.

Το Παλιογέφυρο

Βρισκόταν ανάμεσα στα χωριά Πάπιγκο και Αρίστη και γεφύρωνε το Βοϊδομάτη ποταμό. Σήμερα, το μόνο που έχει απομείνει είναι το βοηθητικό τόξο και ένα μέρος του ακρόβαθρου. Απ’ ότι φαίνεται πρέπει να ήταν εντυπωσιακό γεφύρι. Δυστυχώς, παρασύρθηκε σε μια κατεβασιά του ποταμού. Περνώντας τη σιδερένια γέφυρα του Παπίγκου με κατεύθυνση το Πάπιγκο, παρκάρετε το όχημα στο χώρο στάθμευσης και ακολουθείτε το μονοπάτι δεξιά. Στο σημείο αυτό είναι και μία από τις ωραιότερες φυσικές πισίνες του Βοϊδομάτη.

Η Μονή Σπηλιώτισσας

Βρίσκεται στην αριστερή όχθη του ποταμού Βοϊδομάτη 5 χλμ. περίπου μετά την Αρίστη στο δρόμο για το Πάπιγκο. Από το χώρο στάθμευσης ένα σύντομο μονοπάτι μέσα στο πλατανόδασος οδηγεί στο μοναστήρι.

Το μοναστήρι είναι χτισμένο στη σπηλιά ενός βράχου και είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Σύμφωνα με επιγραφή που υπάρχει ο ναός κτίστηκε το 1665 και ιστορήθηκε το 1673. Η Μονή υπήρξε πλούσιο μοναστήρι με μεγάλη ακίνητη περιουσία και τα ετήσια έσοδα προορίζονταν για κοινωφελείς σκοπούς. Οικονομικοί λόγοι, πυρκαγιά και σεισμός ήταν τα καταστροφικά γεγονότα που οδήγησαν το μοναστήρι σε διάλυση.

Αν και είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου γιορτάζει της Ζωοδόχου Πηγής μετά το Πάσχα.

Επίσης, είναι θαυμάσια η θέα από το πέτρινο καμπαναριό που βρίσκεται στην κορυφή του βράχου.

Η Αρίστη αποτελεί πέρασμα για το Πάπιγκο με αποτέλεσμα τις περιόδους εορτών και αργιών η διέλευση των αυτοκινήτων να δημιουργεί κυκλοφοριακή αναστάτωση.

Η ομορφιά του χωριού παράλληλα με την πολύ καλή τουριστική υποδομή του, καθώς και η δυνατότητα εύκολης πρόσβασης σε πολλά αξιοθέατα της περιοχής έχουν αναδείξει την Αρίστη σε έναν από τους πλέον πολυσύχναστους και δημοφιλείς προορισμούς στο Ζαγόρι.

Δραστηριότητες

Οι λάτρεις της πεζοπορίας μπορούν να ακολουθήσουν το μονοπάτι που ξεκινά από την Αρίστη και οδηγεί στη γέφυρα της Κλειδωνιάς, μετά από περίπου 2 με 2.30 ώρες πορείας.

Η διαδρομή από Αρίστη μέχρι Κλειδωνιά

Οι λάτρεις της πεζοπορίας μπορούν να ακολουθήσουν το μονοπάτι που ξεκινά από την Αρίστη και οδηγεί στη γέφυρα της Κλειδωνιάς. Η απόσταση είναι πέντε χιλιόμετρα και ο χρόνος πεζοπορίας περίπου 2 με 2.30 ώρες. Στη μέση της πορείας μια πινακίδα μας κατευθύνει στην παλιά μονή των Αγίων Αναργύρων της Κλειδωνιάς (παλιά Κλειδονιάβιστα) που είναι κτισμένη από το 1658.

Η πινακίδα δείχνει το δρόμο και τα σκαλιά που οδηγούν στη παλιά και εγκαταλειμμένη από χρόνια εκκλησία. Το μοναστήρι είναι εγκαταλειμμένο αλλά το καθολικό της μονής και οι αγιογραφίες σώζονται σε καλή κατάσταση. Το μοναστήρι έχει χαρακτηρισθεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Την ημέρα της εορτής των Αγίων Αναργύρων Κοσμά & Δαμιανού (1 Ιουλίου) γίνεται λειτουργία και ακολουθεί παραδοσιακό γλέντι στην όχθη του Βοϊδομάτη.

Η επιστροφή γίνεται από το ίδιο μονοπάτι.

Ο Βοιδομάτης στο σημείο της γέφυρας

Αφήνοντας  την Αρίστη και παίρνοντας το δρόμο για το Πάπιγκο σε 3 χλμ. φτάνουμε στο ποτάμι και στη γέφυρα του Παπίγκου ή του Βοϊδομάτη. Το σημείο αυτό είναι ένα από τα ωραιότερα της ορεινής Ελλάδας.

Η γέφυρα του Βοϊδομάτη στη διαδρομή προς το Πάπιγκο, είναι αφετηρία διαδρομών για rafting, δυσκολίας II βαθμού και διάρκειας από 1 έως 2 ώρες, που καταλήγουν στη γέφυρα του Βοϊδομάτη στην Κλειδωνιά. Η κατάβαση του ποταμού μπορεί να γίνει και με kayak ή monoraft.

Ο Βοιδομάτης είναι ένας μικρός παραπόταμος του Αώου με μήκος περίπου 15 χλμ. και είναι το καθαρότερο ποτάμι της Ευρώπης. Εντυπωσιακή είναι η διαύγεια των νερών σε βαθειά σημεία, το απίστευτο γαλαζοπράσινο χρώμα και η καθαρότητά τους που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι το ποτάμι βρίσκεται εξ ολοκλήρου μέσα στον Εθνικό Δρυμό Βίκου Αώου.

Ο δρυμός ανακηρύχθηκε το 1973 με αποτέλεσμα την προστασία της ευαίσθητης χλωρίδας και πανίδας της περιοχής.

Ο Βοϊδομάτης είναι επίσης και από τα πιο κρύα ποτάμια της Ευρώπης, αφού τα νερά του ακόμη και στην καρδιά του καλοκαιριού σε περίοδο καύσωνα δεν ξεπερνούν σε θερμοκρασία τους 6°C – 7°C. Ετυμολογικά, ο όρος Βοϊδομάτης εικάζεται ότι οφείλεται στο σλαβικό “βόντα μάτε”, που σημαίνει νερομάνα.

Το γεφύρι της Κλειδωνιάς

Το μονότοξο γεφύρι της Κλειδωνιάς που βρίσκεται και σώζεται μέχρι σήμερα στην ίδια και πλέον κατάλληλη θέση για τη γεφύρωση του Βοϊδομάτη είναι το τρίτο κατά σειρά και αποτελούσε σημαντικό σημείο διάβασης. Το γεφύρι ένωνε την Κλειδωνιά με  την Κόνιτσα  και τον Άγιο Μηνά καθώς και τα Γιάννενα  με την Κόνιτσα.

Σύμφωνα με το Λαμπρίδη, χορηγός της γέφυρας ήταν η Μπαλκίζ χανούμ ή οποία διεθεσε το ποσό των 37.000 γροσίων (1853). Η Μπαλκίζ χανούμ ήταν σύζυγος του Μαλήκ Πασά εγγονού της Χαϊνίτσας που ήταν αδελφή του Αλή πασά. Οι μαστόροι που δούλεψαν στο γεφύρι κατάγονταν από την περιοχή του Αργυροκάστρου και ήταν γνωστοί τεχνίτες υπονόμων, υδραυλικοί, δημιουργοί συντριβανιών και υδραγωγείων και γεφυριών. Ο πρωτομάστορας του έργου παραμένει άγνωστος.

<p>The post Αρίστη – Ένα από τα διασημότερα Ζαγοροχώρια first appeared on Epirus Explorer.</p>