Ο Πωγωνίσκος είναι ένα από αυτά τα απομακρυσμένα χωριά, κοντά στη συνοριακή διάβαση της Μέρτζιανης και μόλις 6 χλμ. από τη μονή της Μολυβδοσκέπαστης. Εκεί βρεθήκαμε για τρίτη φορά.

Ένας ανηφορικός δρόμος μέσα από φαράγγι οδηγεί σε οροπέδιο στις νότιες πλαγιές της Μερόπης (Δούσκο, Νεμέρτσκα), όπου σε υψόμετρο περίπου 800 μ. βρίσκεται ο οικισμός. Σήμερα τίποτε δεν θυμίζει το παλιό χωριό.

Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς δημιουργήθηκε, αλλά επί Τουρκοκρατίας υπήρχε με την ονομασία Μπογοντσικόν (ή Μποτσικόν χάριν συντομίας). Σύμφωνα με τον ιστοριοδίφη Ι. Λαμπρίδη, το όνομα αποτελεί μάλλον παραφθορά του «Πωγώνι», με τη σλαβική κατάληξη -ιτσικόν που δηλώνει ιδιοκτησία (Η.Μ. 7/16-17). Σε κοντινή απόσταση, εκεί όπου βρισκόταν το «Παλιοχώρι», ο Αλή Πασάς είχε χτίσει ένα από τα θερινά του παλάτια.

Το 1919 ο Πωγωνίσκος έγινε έδρα της ομώνυμης Κοινότητας (Μπουτσικού), το 1927 πήρε το σημερινό του όνομα και το 1955 προσαρτήθηκε στην τότε Κοινότητα Βασιλικού (πρώην Τσαραπλανά).

Σήμερα απομένουν μόνο λίγα κατοικημένα σπίτια, κυρίως βοσκών, και μερικές ανακαινισμένες γωνιές που θυμίζουν το παρελθόν. Οι ιστορικές μαρτυρίες βεβαιώνουν την ακμή που γνώρισε κάποτε ο οικισμός.

Ο ναός του Αγίου Αθανασίου είναι ένα από τα ελάχιστα παλιά κτίσματα που εξακολουθούν να στέκουν όρθια.

View this post on Instagram

A post shared by Epirus Explorer (@epirusexplorer)

Μερικές φωτογραφίες από την πρώτη μας επίσκεψη τον Μάιο του 2016 όπου το τοπίο ήταν καταπράσινο.

<p>The post Πωγωνίσκος: Ένα χωριό στα σύνορα, γεμάτο παρελθόν first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η χρονολογία δημιουργίας του οικισμού είναι άγνωστη καθώς και η προέλευση της παλιάς ονομασίας Κορτίνιστα. Λέγεται ότι παλιά ο οικισμός αποτελούνταν από λίγες καλύβες και ήταν χτισμένος κοντά στο σημερινό ξωκλήσι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Στα 1815 στο χωριό εμφανίστηκε επιδημία χολέρας. Οι κάτοικοι απέδωσαν τη σωτηρία τους σε θαύμα του οσίου Νικάνορα γι΄αυτό και έκτισαν το ομώνυμο εκκλησάκι.

Σύμφωνα με τη Τουρκική Στατιστική της Ηπείρου (Σαλναμέ) του 1895 (Μιχάλης Κοκολάκης σελ. 271) η Κορτίνιστα εκείνη τη χρονιά ήταν ένα μεγάλο χωριό στον Καζά (επαρχία) Κόνιτσας. Είχε 50 χανέδες (νοικοκυριά, σπίτια) και πληθυσμό 176 κατοίκους.

Σαν κοινότητα αναγνωρίστηκε επίσημα το 1919 με την ονομασία Κορτίνιστα και έδρα τον οικισμό. Το 1927 μετονομάστηκε σε Νικάνορας. Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης αποτελεί τη τοπική κοινότητα Νικάνορος που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Κόνιτσας του Δήμου Κόνιτσας και σύμφωνα με την απογραφή του 2021 έχει πληθυσμό 25 κατοίκους.

Οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία την κτηνοτροφία και λιγότερο με τις δασικές εργασίες.

Η θέση του χωριού είναι σε ένα εκπληκτικό σημείο με θέα τις κορφές του Κλέφτη και της Κρεβατιάς. Καθώς βρίσκεται στην περιφερειακή ζώνη της προστατευόμενης περιοχής του Εθν. Πάρκου Β. Πίνδου προσφέρεται για ωραίες πεζοπορικές διαδρομές (μεγάλες και μικρές) στη γύρω περιοχή, καθώς και ορειβατικές στις κορφές του Κλέφτη (1847 μ.) και της Κρεβατιάς (900 μ.).

Από τα ενδιαφέροντα σημεία που αξίζει να επισκεφτεί  κάποιος είναι και η Μονή του Οσίου Νικάνορα. Βρίσκεται σε μια εντυπωσιακή κορυφή ψηλά πάνω σε ένα βράχο,με υπέροχη θέα, που απολαμβάνει. Ένα δρόμος οδηγεί στο μοναστήρι  παρακάπτοντας τα σκαλοπάτια τα οποία παλιότερα χρησίμευαν για την προσέγγιση του μοναστηριού. Η θέα από το μοναστήρι είναι υπέροχη. Οι κορφές του Σμόλικα και του Γράμμου απλώνονται μπροστά με το Σαραντάπορο να κυλάει ανάμεσά τους.

Η Ιερά Μονή Οσίου Νικάνορα είναι χτισμένη από το 1816  στη θέση όπου προϋπήρχαν ερείπια παλαιάς Μονής, η οποία κατά τον Αραβαντινό χτίστηκε τον 17ο αιώνα και ήταν γνωστή ως Μονή Βράνιστας. Σήμερα είναι ιστορικό διατηρητέο μνημείο και προστατεύεται από την 8η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.

Το μοναστήρι είναι αφιερωμένο στον Όσιο Νικάνορα, ιδρυτή της Μονής Ζάβορδας Γρεβενών. Χτίστηκε ως ένδειξη τιμής στον Όσιο που έσωσε το 1815 τους κατοίκους από τη μεγάλη επιδημία πανούκλας που μάστιζε το χωριό Κορτίνιστα και όλη την περιοχή. Ευγνώμονες οι κάτοικοι και καθ’ υπόδειξη του Οσίου έχτισαν το μοναστήρι στην κορυφή του ψηλού αυτού βράχου.

Ο ναός αγιογραφήθηκε το 1826 από τον ζωγράφο Β. Αποστόλη από τα Φραστανά (Κάτω Μερόπη Πωγωνίου).Το παλιό τέμπλο του ναού όπως και οι εικόνες του κλάπηκαν το 1975.

Το χωριό γιορτάζει στις 17 Ιουλίου της Αγίας Μαρίνας με πανηγύρι στην κεντρική πλατεία. Ο Όσιος Νικάνωρ γιορτάζει στις 7 Αυγούστου και στον υπαίθριο χώρο κάτω από το μοναστήρι πραγματοποιείται ολοήμερο πανηγύρι με τη συμμετοχή πολλών κατοίκων της περιοχής.

<p>The post Νικάνορας: Στις Πλαγιές του Σμόλικα first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η πεζοπορία ξεκινάει από το Μικρό Πάπιγκο με κατεύθυνση το Καταφύγιο της Αστράκας.

Πριν το καταφύγιο υπάρχει πινακίδα η οποία δείχνει την κατεύθυνση προς το βάραθρο της Προβατίνας.

Η πορεία γίνεται στη σκιά της δυτικής πλευρά της Αστράκας. Εκτός από την ανηφόρα οι πέτρες και το χαλίκι στο μονοπάτι δυσκολεύουν την ανάβαση. Οι στάσεις για ξεκούραση αλλά και για την εκπληκτική θέα μετριάζουν την κούραση και τονώνουν το ηθικό. «Το σπηλαιοβάραθρο της Προβατίνας προσεγγίζεται με μικρή παράκαμψη 20 λεπτών από το κεντρικό μονοπάτι που οδηγεί στην Αστράκα»: διαβάζουμε στην αρχή του μονοπατιού. Ελάχιστα βοηθάει όμως αυτό. Δύο πινακίδες επιπλέον θα βοηθούσαν να εντοπίσει κάποιος το βάραθρο

Το βάραθρο της Προβατίνας είναι το πιο γνωστό βάραθρο της Τύμφης, με βάθος 405μ. και βρίσκεται σε υψόμετρο 1835 μ. Δημιουργήθηκε από τη συνδυασμένη δράση νερού και πάγου και είναι ένα από τα μεγαλύτερα κατακόρυφα σπήλαια του κόσμου. Εξερευνήθηκε για πρώτη φορά από Άγγλους σπηλαιολόγους το 1965, οι οποίοι ολοκλήρωσαν τη μελέτη του το 1968. Η ανακάλυψη και η εξερεύνηση του βαράθρου της Προβατίνας στα μέσα της δεκαετίας του ’60, σηματοδότησε την έναρξη της εξερευνητικής δραστηριότητας στο οροπέδιο της Αστράκας.

Από το βάραθρο βρισκόμαστε στην άκρη των Πύργων.

Απίστευτη αίσθηση να βλέπεις από ψηλά όλη την περιοχή του Ζαγορίου που βρίσκεται κάτω και πέρα από το βουνό.

Η επιστροφή μπορεί να μην έχει την ένταση της ανάβασης αλλά έχει τα χρώματα και τις εικόνες ενός υπέροχου φθινοπωρινού ηλιοβασιλέματος.

Ένας αποχαιρετισμός στις μαγικές κορφές της Τύμφης.

Κάθε βήμα της διαδρομής αφήνει μια αίσθηση δέους και σύνδεσης με το τοπίο, ενώ το φθινοπωρινό ηλιοβασίλεμα υπόσχεται μια επιστροφή σε αυτό το μοναδικό μέρος.

<p>The post Αστράκα – Βάραθρο της Προβατίνας – Πύργοι – Μία αξέχαστη πεζοπορική εμπειρία first appeared on Epirus Explorer.</p>

Το Πωγώνι είναι από τις λιγότερες προβεβλημένες περιοχές της Ηπείρου. Για πολλά χρόνια υπέστη την «πολιτική» απομόνωση του κράτους κάτι που είχε τις επιπτώσεις του για πολλές δεκαετίες. Η μακραίωνη όμως ιστορία όλων αυτών των χωριών τα κάνει να συνεχίζουν την παράδοση σε πείσμα των καιρών.

Ιστορικά στοιχεία και πληροφορίες για το Δολό

Η ονομασία, οι πρώτοι κάτοικοι και η εγκάταστάση τους

• Το αρχικό όνομα του χωριού ήταν Δέλη. Μετά τις σλαβικές επιδρομές μετατράπηκε σε Δολό, που σημαίνει κάτι χαμηλό υψομετρικά. (ΠΩΓΩΝΙΑΝΗ-ΔΟΛΟ-ΔΡΥΜΑΔΕΣ-ΣΤΑΥΡΟΣΚΙΑΔΙ, ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΔΟΛΟΥ – Νίκος Θ. Υφαντής, σελ. 355)
• Για την ονομασία του οικισμού ο Ι. Λαμπρίδης γράφει (Η.Μ. Πωγωνιακά, 7/9) ότι προέρχεται από τη σλαβική ρίζα ντολ που σημαίνει «χαμηλός τόπος», κάτι που συμφωνεί με την τοποθεσία του οικισμού αφού το βουνό που υψώνεται βόρεια κρύβει τον ήλιο. 
• Ο Κ. Οικονόμου (ΤΑ ΟΙΚΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, σελ. 101) ότι το τοπωνύμιο  σύμφωνα με το γλωσσολόγο Max Vasmer είναι σλαβικό και το αποδίδει στο αρχαίο σλαβικό dolb = κοιλάδα.

Γραπτές μαρτυρίες για τη δημιουργία του οικισμού και την αρχική εγκατάσταση των κατοίκων δεν υπάρχουν. Παλιότερα το χωριό ήταν ένας πρόχειρος συνοικισμός του συγκροτήθηκε στις αρχές του 7^ου μ.Χ. αιώνα και μετά τις σλαβικές επιδρομές το 550 μ.Χ. όταν ολόκληρη η περιοχή λεηλατήθηκε. Οι κάτοικοί του ασχολούνταν με την κτηνοτροφία.

Σύμφωνα με μια παράδοση οι πρώτοι κάτοικοι ήρθαν γύρω στον 9^ο ή 10^ο αι. από τα χωριά Ζιουπάνι (σημ. Πεντάλοφο) και Ντολό (σημ. Βυθό) Κοζάνης και εγκαταστάθηκαν σποραδικά σε διάφορα σημεία στην περιοχή από Πωγωνιανή μέχρι Δολό. Την περιοχή αυτή τη διάλεξαν γιατί παρείχε ασφάλεια, πεδινά τμήματα  και ορεινά βοσκοτόπια για τα ζώα τους, αφού ήταν γεωργοί και κτηνοτρόφοι. Σε ανάμνηση της πατρίδας που άφησαν έδωσαν το όνομα Δολό, αφού οι περισσότεροι ήταν από το Ντολό. 

Η ύπαρξη του οικισμού επιβεβαιώνεται, με έναν πίνακα της Μονής Μολυβδοσκεπάστου, όπου είναι γραμμένο το όνομα του δωρητή «Γεωργίου, κυράντζα, χώρας Δολώ» και έχει τη χρονολογία 1030.

Το Δολό σήμερα

Το χωριό είναι χαρακτηρισμένος διατηρητέος οικισμός από το 1978. Κι αυτό όχι τυχαία αφού όλα αυτά τα χρόνια έχει διατηρήσει αναλλοίωτη την παραδοσιακή του αρχιτεκτονική με τα πέτρινα σπίτια του, την πλατεία με την εκκλησία και τα καλντερίμια του.

Επιπλέον, βρίσκεται στα όρια της περιοχής του ευρωπαϊκού Δικτύου Natura 2000 (Κοιλάδα Γορμού, Λίμνη Ζαραβίνας, όρος Δούσκο, Δάσος Μερόπης) που περιλαμβάνει πλούσια χλωρίδα και ορνιθοπανίδα.

Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Νικολάου η οποία κτίστηκε το 1812 στη θέση παλαιότερης. Είναι μια όμορφη πέτρινη τρίκλιτη βασιλική με ένα χαγιάτι, στηριγμένο σε στρογγυλές κολόνες. Το καμπαναριό (1833) έχει τρεις καμπάνες, και είναι έργο του Πασχάλη Ζούνη από την Πυρσόγιαννη. Το χοροστάσι έξω από την εκκλησία έγινε από τις εισπράξεις της θεατρικής παράστασης “Βοσκοπούλα” που παίχτηκε στο Δολό την 10η Απριλίου 1910 με ηθοποιούς Δολιώτες και Δολιώτισσες. 

Υπάρχει επίσης και το εξωκλήσι του Αγίου Χριστόφορου που είναι ο πολιούχος άγιος του χωριού. Βρίσκεται στο Κουτσόκρανο σε υψόμετρο 1125 μέτρα και προσεγγίζεται με μονοπάτι και προσφέρεται και για μια πολύ όμορφη πεζοπορική διαδρομή.

Εκδηλώσεις

Στο Δολό διοργανώνονται δύο πανηγυρικές εκδηλώσεις. Η πρώτη είναι στις 9 Μαΐου, του Αγίου Χριστοφόρου, πολιούχου του χωριού. Η λειτουργία γίνεται στο ξωκλήσι του Αγίου και το γλέντι που ακολουθεί  το βράδυ στο προαύλιο του Αγίου Νικολάου  κάτω από την καστανιά.

Η δεύτερη πανηγυρική εκδήλωση του χωριού είναι το καλοκαίρι που καθιερώθηκε τα τελευταία χρόνια και γίνεται την περίοδο του δεκαπενταύγουστου. Είναι η χρονική περίοδος που συγκεντρώνονται όλοι οι χωριανοί για τις καλοκαιρινές τους διακοπές. Το γλέντι γίνεται στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου.

Πηγή: https://www.dolo.gr/index.php/panigyri

Δραστηριότητες στο Δολό

Από τα ωραιότερα αξιοθέατα της περιοχής είναι το φαράγγι του Κουβαρά και τα δύο πέτρινα γεφύρια του.

Το γεφύρι της Νονούλως

Το «Γεφύρι της Νονούλως» και ο νερόμυλος βρίσκονται στην αρχή της χαράδρας και προσεγγίζονται από ένα λιθόστρωτο μονοπάτι που ξεκινάει από τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Πιο συγκεκριμένα, βρίσκεται στη βόρεια έξοδο της χαράδρας του Κουβαρά ανάμεσα στο Δολό και την Πωγωνιανή (Βοστίνα) και γεφυρώνει τον Κουβαρά στη θέση Ξυλογέφυρο όπου παλιά υπήρχε ξύλινο γεφύρι.

Το γεφύρι είναι μονότοξο με άνοιγμα 7 μέτρα και ύψος από την επιφάνεια του νερού 6 μέτρα. Κτίστηκε στα τέλη του 19^ου αιώνα με τις οικονομίες της Νόνως (Νονούλα) Γαλανού, μιας φτωχής γυναίκας από το Δολό. Πηγαίνοντας καθημερινά στη Βοστίνα με τον γάϊδαρό της για να πουλάει ξύλα, διακινδύνευε τη ζωή της περνώντας από το σαπισμένο ξυλογέφυρο. Και αποφάσισε να το κάνει πέτρινο.

Για το αν πρόλαβε να υλοποιήσει το όνειρό της πριν ή μετά το θάνατό της υπάρχουν δύο μαρτυρίες διαφορετικές. 

• Σύμφωνα με την πρώτη μαρτυρία η φτωχή Νονούλω μάζευε τις οικονομίες της και τελικά κατάφερε να συγκεντρώσει το ποσό και να κτιστεί το γεφύρι. Αργότερα όμως μια μέρα που ήταν καβάλα στο γάϊδαρο το ζώο αιφνιδιάστηκε, και την έριξε στο έδαφος. Ίσως αυτό το πέσιμο να ήταν και η αιτία να φύγει από τη ζωή.
• Σύμφωνα με τη δεύτερη μαρτυρία όταν η Νονούλω πέθανε βρέθηκαν στο σπίτι της  κρυμμένα στο τοίχο νομίσματα που έφταναν το ποσό των 5.000 – 5.500 τουρκικές  λίρες. Με τα χρήματα αυτά κτίσητκε το γεφύρι στη θέση του ξυλογέφυρου στη μνήμη της Νονούλως.

Ανεξάρτητα από τις δυο μαρτυρίες οι συγχωριανοί της δεν την ξέχασαν ποτέ.

Δίπλα στο γεφύρι είναι και ο παλιός νερόμυλος ανακαινισμένος.

Πηγή: ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄, σελ. 84

Το γεφύρι του Κουβαρά

Το δεύτερο, το «γεφύρι μέσα στο φαράγγι», προσεγγίζεται από την περιοχή “ΤΣΟΥΜΠΑΡΙ” πριν από το Δολό. Το μονοπάτι είναι χαραγμένο, απόλυτα ασφαλές και χρειάζονται περίπου 15 λεπτά άνετου περπατήματος μέχρι την κοίτη του Κουβαρά και το γεφύρι. Πιο συγκεκριμένα, βρίσκεται κάτω από το χωριό Δολό, στην περιοχή του Πωγωνίου, στη βαθειά χαράδρα του Κουβαρά στη θέση Γούβες.

Είναι μονότοξο και γεφυρώνει το ομώνυμο ποτάμι, και παλιά εξυπηρετούσε το παλιό μονοπάτι που οδηγούσε στην Πωγωνιανή (παλιά Βοστίνα). Το γεφύρι κατασκευάστηκε το 1927 με απόφαση της δημογεροντίας και πάνω σε σχέδια ενός μηχανικού από τα Ιωάννινα.

Στο γεφύρι δούλεψε με το μπουλούκι του ο πρωτομάστορας Πασχάλης Ζούνης από την Πυρσόγιαννη. Η δαπάνη του ανήλθε στο ποσό των 16.000 δραχμών που κατέβαλαν κυρίως ξενιτεμένοι στην Αμερική Δολιώτες. Οι ντόπιοι βοήθησαν με προσωπική εργασία και οι γυναίκες κουβαλούσαν τα υλικά. 

Η κατασκευή του γεφυριού είχε μεγάλη σημασία για τους κατοίκους γιατί ένωσε τα δύο χωριά Δολό και Πωγωνιανή και οι κάτοικοι μπορούσαν να μετακινούνται με ασφάλεια. Το τέλος της κατασκευής ακολούθησε μεγάλο γλέντι.

Δυστυχώς οι κάτοικοι δεν κατόρθωσαν να το καμαρώσουν για πολύ έτσι όμορφο και καινούριο που ήταν. Κάποιες γυναίκες άρχισαν να αφαιρούν και να πετούν τις πέτρες στο ποτάμι. Πίστευαν ότι έτσι μπορούσαν να λυθούν τα μάγια. Όσες ήταν ανύπαντρες για να παντρευτούν, όσες δεν γεννούσαν παιδιά για να αποκτήσουν, όσες είχαν παιδιά για να μην πεθάνουν. Έλεγαν: “ρίξε μια σουμπέλα στο Λάκκο για να λυθούν τα μάγια» (σουμπέλα: μεγάλη πέτρα ακανόνιστου σχήματος).

Πηγή: ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄, σελ. 85

Το φαράγγι Κουβαρά είναι ένας εντυπωσιακός γεωλογικός σχηματισμός που έχει μήκος περίπου 5 χλμ. και χωρίζει τους δυο οικισμούς του Δολού και της Πωγωνιανής. Στο φαράγγι κυριαρχεί ποικιλία βλάστησης, δρύες, φράξοι, γράβοι, σφεντάμια, αγριοκερασιές, αγριοαμυγδαλιές, συκιές άγριες και ήμερες, αγριοκαστανιές, πλατάνια και ιτιές. Η πυκνή και ποικίλη βλάστηση καθώς και ανοίγματα των βράχων προσφέρουν ασφαλές μέρος ιδιαίτερα στα αρπακτικά για φωλιές αλλά και τροφή. Είναι σημαντικό βιότοπος για σπάνια είδη πουλιών.

Διαμονή

Στο Δολό λειτουργεί το αγροτουριστικό συγκρότημα του Χριστόφορου Κωσταρά με τον ξενώνα σε ένα ανακαινισμένο κτίσμα του 1884. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του η παραδοσιακή Σαρακατσάνικη καλύβα στην αυλή του συγκροτήματος.

<p>The post Δολό: Το πανέμορφο διατηρητέο χωριό του Πωγωνίου first appeared on Epirus Explorer.</p>

Σύμφωνα με τον Σπύρο Στούπη υπήρξε η δεύτερη εστία του Πωγωνίου που υπήρξε και έδρα των αρχών στην περίοδο της Τουρκοκρατίας καθώς και εμπορικό κέντρο του δυτικού τμήματος της περιοχής.

Γύρω στα τέλη του 1800, διαιρούνταν στην κυρίως Βοστίνα και τον Βαρό όπου υπήρχε ονομαστός τεκές (μουσουλμανικό μοναστήρι δερβίσηδων). Είχε μεγαλοπρεπή εκκλησία, τζαμί, διοικητήριο, σχολεία μουσουλμάνων και ελληνορθόδοξων, 3 ξενώνες και 5 εμπορικά καταστήματα. Μάλιστα λειτουργούσε Δημόσιο Γυμνάσιο και Εθνικό Οικοτροφείο.

Το Πωγώνι είναι από τις λιγότερες προβεβλημένες περιοχές της Ηπείρου. Για πολλά χρόνια υπέστη την «πολιτική» απομόνωση του κράτους κάτι που είχε τις επιπτώσεις του για πολλές δεκαετίες. Η μακραίωνη όμως ιστορία όλων αυτών των χωριών τα κάνει να συνεχίζουν την παράδοση σε πείσμα των καιρών.

Ιστορικά στοιχεία και πληροφορίες για την Πωγωνιανή

Ιστορική προέλευση της Πωγωνιανής και οι πρώτοι οικισμοί γύρω από την περιοχή

Ακριβή ιστορικά στοιχεία σχετικά με την αρχική εγκατάσταση για τη Πωγωνιανή δεν υπάρχουν. Ωστόσο, σύμφωνα με την προφορική παράδοση οι πρώτοι κάτοικοι της Πωγωνιανής όπως και του Δολού, υπήρξαν οικογένειες γεωργών και κτηνοτρόφων από τη Μακεδονία οι οποίες μεταξύ 1030 -1100 προσπαθώντας να αποφύγουν τις βαρβαρικές επιδρομές και ψάχνοντας ασφαλή τοποθεσία μετακινήθηκαν στην περιοχή όπου και εγκαταστάθηκαν.

Στην πορεία του χρόνου, οι άποικοι εγκαταστάθηκαν σε όλη τη γύρω από την Πωγωνιανή περιοχή.

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο βιβλίο «το Δολό στο Πωγώνι» στο νοτιότερο σημείο από τη «Μεγάλη Ράχη» και κάτω από εκεί εγκαταστάθηκαν οι περισσότερες οικογένειες ομαδικά συγκροτώντας τέσσερις οικισμούς: τις Αυλές, τον Ομαλά (ή Ομαλή), το Τούροβο και τον Κόπανο. Οι συνοικισμοί αυτοί σχηματίστηκαν ο ένας κοντά στον άλλον για λόγους ασφαλείας.

Πιθανόν στο Τούροβο να ήρθαν οικογένειες από το Τούρνοβο (σ. Γοργοπόταμος) που βρίσκεται στην επαρχία Κόνιτσας. Αυτοί ήρθαν από το χωριό τους στην περιοχή σαν μαστόροι (χτίστες) και εγκαταστάθηκαν μόνιμα εκεί ονομάζοντας το συνοικισμό Τούρνοβο και μετά Τούροβο (δάσος Τούρουβου σήμερα) σε ανάμνηση της πατρίδας τους. Οι συνοικισμοί αυτοί διατηρήθηκαν μέχρι τον 14ο ή και 15ο αιώνα.

Το μέρος των τεσσάρων συνοικισμών ήταν σημείο διάβασης, γιατί από εκεί περνούσε η παρακαμπτήρια Εγνατία οδός, ένα παρακλάδι που ακολουθούσε ένα μακρύ δρομολόγιο που περνούσε μέσα από το Πωγώνι και παραποτάμιες περιοχές, με διακλάδωση προς Αργυρόκαστρο και προς Δέλβινο, Αγίους Σαράντα, Μπρίντιζι, Ρώμη.

Στην περιοχή αυτή για τις θρησκευτικές τους ανάγκες είχαν κτίσει δύο εκκλησίες, ίχνη θεμελίων των οποίων βρέθηκαν ανάμεσα στις βαλανιδιές. Οικογένειες Σέρβων είχαν εγκατασταθεί πιθανόν με τους πρώτους κατοίκους στη Βοστίνα και παρέμειναν μέχρι την εγκατάσταση των Τούρκων (1450-1500) οπότε και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή.

Πάντως σε ανασκαφές του 1940 αποκαλύφθηκαν τάφοι σκεπασμένουι με πλάκες και στραμμένοι προς την ανατολή σύμφωνα με τα χριστιανικά έθιμα, οι δε σκελετοί έδειχναν ότι οι ενταφιασθέντες ήταν υψηλόσωμοι .

Πανώλη (Πανούκλα)

Η φοβερή αρρώστια που ξεκίνησε από την Ιταλία έκανε την εμφάνισή της και στο Πωγώνι γύρω στα 1343 με 1345 και αποδεκάτισε κυριολεκτικά μέσα σε λίγα χρόνια τον πληθυσμό της περιοχής.

Τα 2/3 του πληθυσμού πέθαναν. Όσοι γλύτωσαν από την πανώλη μετακινήθηκαν στα βορειοδυτικά και συγκρότησαν το συνοικισμό «Ζιουγκλαράτες» (Ζιουγκλαράτες σημαίνει γεωργοί και προέρχεται από τη λέξη «ζιουγκλίνες» που ήταν εξάρτημα του ζυγού των βοδιών με το οποίο έδεναν το λαιμό των ζώων). Όσοι κάτοικοι του Τούρουβου γλύτωσαν μετανάστευσαν στη Βουλγαρία.

Συγκρότηση του οικισμού της Βοστίνας

Η Βοστίνα σαν ξεχωριστός οικισμός συγκροτήθηκε μάλλον μετά το 1550. Οι πρώτοι κάτοικοι ήταν εξωμότες μουσουλμάνοι που κατάγονταν από διάφορες περιοχές και τους εγκατέστησαν εκεί οι Τούρκοι.

Σύμφωνα με την παράδοση περίπου 500 μουσουλμανικές οικογένειες συγκεντρώθηκαν στη Βοστίνα. Σ΄αυτό συνετέλεσαν το υγιεινό κλίμα, η επάρκεια βοσκότοπων και η θέση της Βοστίνας σαν φυσικό κέντρο των 22 χωριών της περιοχής. Πολλές από τις οικογένειες αυτές με την πάροδο του χρόνου μετακινούνταν σ άλλες περιοχές. Οι Τούρκοι με την εγκατάσταση των μουσουλμανικών οικογενειών στη Βοστίνα άρπαξαν τις περιουσίες των χριστιανών κατοίκων και τις έδωσαν στους εξωμότες, επιπλέον δε τους υποχρέωσαν να μετακινηθούν και τους περιόρισαν σε συγκεκριμένη περιοχή . Οι καταπιέσεις που υφίσταντο ανάγκασε πολλούς να εκπατρισθούν σε άλλα μέρη.

Για την εκτέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων οι εξισλαμισμένες οικογένειες έχτισαν μουσουλμανικό τέμενος και παράλληλα εγκαταστάθηκαν και «Δερβίσηδες» (κατηχητές) και «Μπεχτασήδες» (καλόγεροι , σχισματικοί μουσουλμάνοι που λάτρευαν τον προφήτη Ηλία). Στη Βοστίνα ιδρύθηκε και Τεκές των Μπεχτασήδων όπου έμεναν οι Δερβίσηδες και οι Μπεχτασήδες οι οποίοι έκαναν έκλυτη ζωή . Περίπου σε εκείνη την περίοδο εγκαταστάθηκαν και Τουρκόγυφτοι , οι οποίοι ψυχαγωγούσαν τους Τούρκους στις γιορτές.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 101

Ονομασία

Για την προέλευση της πρώτης ονομασίας Βοστίνα υπάρχουν πολλές εκδοχές με επικρατέστερες:

• Ο Λαμπρίδης την ερμηνεύει σαν «βοσκήσιμο τόπο» από τα πολλά βοσκοτόπια που διέθετε η περιοχή.
• Σύμφωνα με τον Α.Χ. Παπαχαρίση «Συμβολή εις το τοπωνυμικόν του Πωγωνίου» η λέξη Βοστίνα στη σερβική γλώσσα σημαίνει «μελισσότοπος». Και στις πλαγιές του βουνού πάνω από το χωριό φυτρώνει το μελισσοβότανο.
• Και η πιο πιθανή είναι ότι προέρχεται από την τουρκική λέξη «Μπόστι» που σημαίνει «τόπος πληρωμής φόρου». Οι Τούρκοι γύρω στα 1550 υποχρέωσαν τους κατοίκους όλης της περιοχής να έρχονται στη Βοστίνα για να πληρώσουν το φόρο (μπόστι).

Όσο για την ονομασία Πωγωνιανή, σύμφωνα με τον Κώστα Οικονόμου (ΤΑ ΟΙΚΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ) το όνομα Πογωνιανή απαντάται σε έγγραφα του 16ου -17ου αιώνα με τους τύπους Πωγωνιανή, Πωγωϊανή, Πωγωϊαννή. Το τοπωνύμιο προέρχεται από το επίθετο πογωνιανή με παράλειψη των ουσιαστικών θέση, εκκλησία κλπ., κι αυτό προέρχεται από το ουδέτερο Πογώνι και κατάληξη -ιανή.

Το όνομα Πωγωνιανή αποδίδεται γενικότερα σε όλο το τμήμα του Πωγωνίου. Η φιλοδοξία δε του κοινοτικού συμβουλίου της Βοστίνας που θέλησε να ονομάζεται η κοινότητα αυτή με το γενικό όνομα της περιφέρειας περιόρισε το όνομα Πωγωνιανή σε μία κοινότητα.

Ο τύπος Πωγωνιανή χρησιμοποιείται και σε διάφορα τοπικά δημοτικά τραγούδια και έχει το ίδιο πλάτος με τη λέξη Πωγώνι.

Σήμερα ο τύπος Πωγωνιανή επίσημα χρησιμοποιείται μόνον εις την «Φήμην» του Μητροπολίτου «Πωγωνιανής και Δρυινουπόλεως υπερτίμου και εξάρχου πάσης Βορ. Ηπείρου».

Πηγή : Α.Χ. Παπαχαρίσης «Συμβολή εις το τοπωνυμικόν του Πωγωνίου» ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, 1933

Το τοπωνύμιο Πογώνι είναι δυνατό να σχηματίζεται:

• Από το ουσιαστικό απογώνι = «το υπήνεμο μέρος» και το επίρρημα απουγκώνα =«υπήνεμα»
• Ή από το σλαβικό ουσιαστικό pogon-= «το μονοπάτι» και την πρόθεση pο(ή pod) = «κάτω, υπό, περί» και το ουσιαστικό gonb = «η καταδίωξη, το κυνήγι, ο βοσκότοπος, τμήμα χωραφιού» το ρήμα goniti= «κυνηγώ» και την επιθετική κτητική κατάληξη -jp – θηλ. -ja

Η ζωή των κατοίκων και η συμβίωση με τους Τούρκους

Οι χριστιανικές οικογένειες που παρέμειναν στη Βοστίνα ήταν περίπου 50 και ζούσαν σκόρπιες σε καλύβες και ασχολούνταν με την οικόσιτη κτηνοτροφία και τη γεωργία. Οι οικογένειες αυτές δέχτηκαν να παραμείνουν μετά την υπόσχεση των Τούρκων μπέηδων ότι δεν θα τους εξαναγκάσουν να εξισλαμιστούν.

Με την πάροδο του χρόνου οι περισσότεροι εγκατέλειψαν τις γεωργικές ασχολίες και δούλευαν στα σπίτια των Τούρκων σαν υπηρέτες, ή εργάτες στα κτήματα. Οι υπόλοιποι (κάπου 15 οικογένειες) συνέχισαν να ασχολούνται με τις γεωργικές εργασίες. Τις οικογένειες αυτές τις ονόμαζαν «Τζιφτζή Χανέδες» και τους ανθρώπους τσιφτσήδες. Με την πάροδο του χρόνου επέτρεπαν στους χριστιανούς να κτίζουν τα καλύβια τους στην άκρη της ιδιοκτησίας τους.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 113

Η πολιτική του σεβασμού και της προθυμίας για κάθε εργασία με ελάχιστη αμοιβή προς τον κατακτητή ήταν ο μόνος τρόπος να διαβιώσουν σε μια εποχή που τα αγόρια στρατολογούνταν υποχρεωτικά στις τάξεις του τουρκικού στρατού και τα κορίτσια αρπάζονταν βίαια από τα σπίτια τους για να κλειστούν στους τούρκικους γυναικωνίτες ή να καταλήξουν σαν δώρο στους Τούρκους αξιωματούχους. Έτσι κατόρθωσαν να συμβιώσουν και να ζήσουν διατηρώντας τα χριστιανικά τους ονόματα και έχοντας -όσο ήταν δυνατόν- ατομική και οικογενειακή ασφάλεια.

Οι Τούρκοι επειδή οι Χριστιανοί ήταν υπάκουοι και πειθαρχικοί τους επέτρεψαν να κατασκευάσουν σπίτια στο ανατολικό μέρος του χωριού. Πολύ αργότερα έκτισαν και την πρώτη τους εκκλησία στο όνομα του Αγίου Νικολάου, στη θέση που βρίσκεται σήμερα η κεντρική εκκλησία της Πωγωνιανής.

Οι Τούρκοι της Βοστίνας

Κάποιοι από του Μπέηδες προστάτευαν το χριστιανικό στοιχείο. Ένας από αυτούς ο Ισμαήλ Εφέντης. Ήρθε από τη Θεσσαλία στη Βοστίνα παίρνοντας προίκα δύο τσιφλίκια και διατηρώντας μύλους στο ποτάμι, στη έξοδο της χαράδρας του Κουβαρά. Όταν ήρθε στη Βοστίνα ο σκοπός του ήταν να εξισλαμίσει τους χριστιανούς των γύρω χωριών. Αντί όμως να τους εξισλαμίσει κατέληξε να τους προστατεύει.

Στη Βοστίνα πλειοψηφούσε το μουσουλμανικό στοιχείο.

Από το 1560 και μετά, το κλίμα και η τοποθεσία της περιοχής προσέλκυσε πολλούς μπέηδες οι οποίοι έχτισαν μεγαλοπρεπείς κατοικίες με περιβόλια. Εντυπωσιακά σπίτια σε μέγεθος και πλούτο.

Σήμερα σώζεται, σε κακή κατάσταση, η θερινή οικία του Ισμαήλ Εφέντη, Μπέη της Θεσσαλίας. Ένα τριώροφο κτίριο στο πιο ψηλό σημείο της Βοστίνας. Χρησιμοποιήθηκε σαν Γυμνασιακό Οικοτροφείο. Οι διάφορες μετατροπές που έγιναν στο κτίριο κατέστρεψαν την εσωτερική του διαρρύθμιση.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 120

Διοίκηση πριν και μετά από την Τουρκική κατάκτηση

Σύμφωνα με την παράδοση γύρω στα 900 μ.Χ. Μακεδόνες εγκαταστάθηκαν σποραδικά σε διάφορες περιοχές. Ζούσαν σε πατριές με αρχηγό τον γεροντότερο ο οποίος ήταν ο ρυθμιστής της οικογένειας. Από ανασκαφές που έγιναν βρέθηκαν ομαδικά νεκροταφεία αλλά και μεμονωμένα μνήματα σε απόμακρες και μοναχικές κατοικίες.

Η πανώλη που χτύπησε το 1350 ανάγκασε τους κατοίκους να συγκεντρωθούν σε κοινούς χώρους να χτίσουν σπίτια, να οργανωθούν σε κοινότητες και να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο σύστημα διοίκησης. Οι μεγαλύτεροι και έμπειροι άνδρες αποτέλεσαν τη Δημογεροντία και έπαιρναν τις αποφάσεις για τα ζητήματα της κοινότητας.

Μετά την τουρκική κατάκτηση το καινούριο σύστημα διοίκησης ευνοούσε τους αγάδες και τους μπέηδες στην είσπραξη των φόρων από τους χριστιανούς. Τα καθήκοντα των προκρίτων πλέον ήταν διαφορετικά. Από αυτούς άλλοι προσπαθούσαν να εξυπηρετούν τους κατοίκους και να αποφεύγονται οι πιέσεις των κατακτητών, άλλοι προσπαθούσαν να αποφύγουν την εξυπηρέτηση των κατακτητών και άλλοι αποσκοπώντας σε συμφέροντα προσωπικά έγιναν «Σπαχήδες».

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 123

Κοινωνική ζωή

Η κοινωνική θέση έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο σε όλους τους τομείς. Στην εκκλησία, στα πανηγύρια, στις γιορτές, στις οικογενειακές συγκεντρώσεις. Όλοι είχαν τη σειρά τους: μπέηδες, αγάδες, τσιφλικάδες, άρχοντες, τραπεζίτες κα έμποροι και ακολουθούσαν οι υπόλοιπο

Βέβαια αυτή η σειρά δεν ήταν πάντα η ίδια και στην ιεραρχία υπήρχε ανακολουθία. Το παγκάρι και τα στασίδια των αρχόντων γνώρισαν αλλαγές των κατόχων.

Οι γάμοι γίνονταν πάντα με κανόνα την ίδια κοινωνική τάξη και τη θρησκεία.

Η Βοστίνα ήταν το κέντρο 58 χωριών του καζά Βοστίνα. Οι κάτοικοι των χωριών έρχονταν στη Βοστίνα για διάφορες υποθέσεις δικαστικές, διοικητικές, φορολογικές. Για τους χριστιανούς οι συναντήσεις είχαν και λόγους εθνικούς. Η απελευθέρωση πάντα ήταν ο πόθος τους και οι συγκεντρώσεις αυτές ήταν ένας τρόπος να οργανωθούν.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 126

Πανηγύρεις (Αγορές – παζάρια)

Με διάταγμα της τουρκικής κυβέρνησης από το 1846 ορίστηκε η αγορά (Παζάρι) της Βοστίνας να γίνεται κάθε Πέμπτη Το παζάρι αυτό συγκέντρωνε γεωργικά και βιοτεχνικά είδη και εκθέματα από 80 χωριά. Από το 1913 συνέχισε σε νέα βάση μέχρι το 1940 οπότε και σταμάτησε οριστικά.

Μαζί με τα μαγαζιά χάθηκαν και τα παλιά επαγγέλματα: οι τσαρουχάδες, οι ραφτάδες και οι σιεγκουνάδες, οι σαμαράδες, οι μπαρμπέρηδες και τόσα άλλα. Τα Χάνια που για χρόνια λειτουργούσαν φιλοξενώντας τα καραβάνια έκλεισαν και γκρεμίστηκαν. Μια παλιά εποχή που έσβησε και που άφησε ίχνη μόνο στις διηγήσεις και στις παλιές, ξεθωριασμένες φωτογραφίες.

Φυλλομετρώντας το βιβλίο του Νίκου Υφαντή Η ΠΩΓΩΝΙΑΝΗ-ΠΑΛΙΑ ΒΟΣΤΙΝΑ, διαβάζουμε ότι η Πωγωνιανή πριν το 1940 και πριν το 1922 και την απελευθέρωση είχε 34 καταστήματα πάσης φύσεως που εξυπηρετούσαν τους πάντες.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 128

Το Γυμνάσιο της Βοστίνας – Πωγωνιανής

Πηγές:
Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 270
Επαμεινώνσας Βαδίλης, ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΕΤΟΣ ΣΤ΄, τεύχος 1, σελ. 11

Μετά τους απελευθερωτικούς αγώνες 1912-13 ιδρύθηκε το αλβανικό κράτος και σ΄αυτό υπάχθηκε το βόρειο Ηπειρωτικό τμήμα. Σε μια χρονική περίοδο πολύ δύσκολη για την Ήπειρο μετά τους απελευθερωτικούς αγώνες 1912-13, την ίδρυση του αλβανικού κράτους και την υπαγωγή σ΄αυτό του βόρειου Ηπειρωτικού τμήματος, του αγώνα της Βόρειας Ηπείρου για αυτονομία, τη χάραξη των Ελληνοαλβανικών συνόρων και την καταστροφή του 1922, έπρεπε να βρεθούν τρόποι να προστατευτούν τα ορφανά παιδιά της Ηπείρου και των άλλων διαμερισμάτων των «Νέων Χωρών», καθώς και τα προσφυγόπουλα από τη Βόρεια Ήπειρο και τη Μικρά Ασία.

Η λύση βρέθηκε με την ίδρυση του Γυμνασίου Βοστίνας. Μέσα σε λίγους μήνες ιδρύθηκε τετρατάξιο Γυμνάσιο στη Βοστίνα, το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του από το σχολικό έτος 1924-25.

Παρά τις ελλείψεις η δουλειά που γινόταν στο Γυμνάσιο, η προετοιμασία στο σπίτι, η κατάρτιση των μαθητών και η απόκτησή γνώσεων ήταν αξιοθαύμαστη. Ένας μεγάλος αριθμός από τους μαθητές αυτούς μπήκαν στις Ανώτατες Σχολές χωρίς καμιά ιδιαίτερη προετοιμασία και χωρίς καμία κρατική μέριμνα για τη στέγαση και τη σίτισή τους.

Αργότερα και για μια μακρά περίοδο, χάρη στη μέριμνα του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Πωγωνίου, λειτούργησε ένα οικοτροφείο για όλους τους μαθητές του Γυμνασίου αντί ενός συμβολικού τιμήματος που ενισχύονταν οικονομικά από το Υπουργείο Πρόνοιας και που ήταν εγκαταστημένο στο λεγόμενο Παράρτημα που είναι το μεγαλύτερο τούρκικο κτίριο χτισμένο σε πανοραμική θέση κοντά στους πρόποδες του Μπόζοβου και που πήρε το όνομα αυτό επειδή κάποτε ήταν Παράρτημα του Ορφανοτροφείου.

Από το 1963 το Γυμνάσιο και Λύκειο μεταφέρθηκε σε νέο κτίριο που έγινε με οικονομικές εισφορές της Παμπωγωνησιακής Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητας της Νέας Υόρκης.

Το Γυμνάσιο της Πωγωνιανής έπαψε να έχει τη δυναμική των παλιών χρόνων γιατί ιδρύθηκαν και άλλα Γυμνάσια και Λύκεια στις επαρχίες Πωγωνίου, Ζαγορίου και Κόνιτσας και τα οποία απορρόφησαν τους μαθητές. Επιπλέον μετά τον πόλεμο του 1940-41 οι πόρτες με τη Βόρεια Ήπειρο έκλεισαν οριστικά και τα χωριά της επαρχίας Πωγωνίου ερήμωσαν και δεν υπάρχουν παιδιά.

Εθνικό Ορφανοτροφείο Πωγωνιανής

Η μόνη συστηματική οργανωμένη Μαθητική Εστία ήταν το λεγόμενο Εθνικό Ορφανοτροφείο Πωγωνιανής που υπάρχει και σήμερα και που δεχόταν μόνον ορφανούς φοιτητές στους οποίους εξασφάλιζε τα πάντα στέγη, ρούχα, παπούτσια, φαγητό και όλα τα μαθητικά είδη.

Η πολιτιστική κληρονομιά της Πωγωνιανής: Μουσεία και καλλιτεχνικοί χώροι

Λαογραφικό Μουσείο Πωγωνιανής – Δερόπολης

Η ιδέα της ίδρυσης Λαογραφικού Μουσείου γεννήθηκε τη δεκαετία του 1960 και υλοποιήθηκε σε αρχικό στάδιο με την προσωρινή στέγασή του στο παλιό Δημοτικό Σχολείο. Αργότερα, μεταφέρθηκε στο αρχοντικό του Λεωνίδα Βασιλειάδη όπου και στεγάστηκε για αρκετά χρόνια

Η περιοχή ήταν πλούσια σε παραδοσιακό υλικό το οποίο κινδύνευε να χαθεί. Έγινε προσπάθεια να συγκεντρωθεί και να διασωθεί αυτό υλικό είτε με προσφορές από τους κατοίκους οικογενειακών αντικειμένων είτε με έρευνα ακόμα και σε παλιά κτίρια.

Έτσι συγκεντρώθηκε ένα αξιόλογο υλικό που περιλάμβανε τοπικές ενδυμασίες, κεντήματα, οικιακά σκεύη, αντικείμενα από τη γεωργική και ποιμενική ζωή, εργαλεία και πάρα πολλά άλλα.

Είναι σημαντική η ιστορική σημασία και η πολιτιστική αξία αυτού του μουσείου που δημιουργήθηκε στην παραμεθόριο.

Μετά από κάποια χρόνια η Κοινότητα παραχώρησε επίσης στον Φιλεκπαιδευτικό – Λαογραφικό και Πολιτιστικό Σύλλογο το κτίριο που στεγαζόταν το στρατιωτικό φυλάκιο, καθώς και όλο το μουσειακό υλικό. Το κτίριο επισκευάστηκε με το πρόγραμμα Leader των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και επισκευάστηκε κατάλληλα για να στεγάσει το Λαογραφικό Μουσείο.

Στις 25 Αυγούστου 1996 (είκοσι χρόνια μετά τα πρώτα εγκαίνια του μουσείου) εγκαινιάστηκε το μουσείο στη νέα θέση όπου βρίσκεται σήμερα.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 338

Ταχυδρομικό – Τηλεπικοινωνιακό Μουσείο Πωγωνιανής Πωγωνίου

Το μουσείο δημιουργήθηκε το 2013 και τα εγκαίνια του πραγματοποιήθηκαν στις 12 Αυγούστου 2013. Στεγάζεται στο ισόγειο του κτιρίου Κολέφα και αποτελεί ένα μουσειακό επικοινωνιακό χώρο.

Η συλλογή των αντικειμένων συγκεντρώθηκε από άτομα που εργάστηκαν στον ΟΤΕ και στα ΕΛΤΑ και ο καθένας από αυτούς έχει συνεισφέρει με τον τρόπο του στη δημιουργία του συγκεκριμένου μουσείου. Το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής ανήκει στον κ. Κωστούλα, ο οποίος δημιούργησε και αυτό το μουσείο με σκοπό να συνεισφέρει στην πολιτιστική κληρονομία του τόπου.

Πηγή: Βοστινιώτης

Το «Εργαστήριο Ψηφιδογραφίας και Εκθετήριο Έργων Τέχνης των Γιάννη και Νίκου Κολέφα»

Στεγάζεται στην Πωγωνιανή του Δήμου Πωγωνίου σε ένα ιστορικό διατηρητέο κτίριο, το οποίο έχει κατασκευαστεί το 1870. Το κτήριο είχε χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν ως διοικητήριο από τους Τούρκους.

Επίσης, τις δεκαετίες 1950 -1960 στον 1ο όροφο του κτηρίου λειτουργούσαν εμπορικά καταστήματα και στο 2ο όροφο στεγάζονταν τα γραφεία του συλλόγου της Πωγωνιανής. Το 2013 ο Δήμος Πωγωνίου ενέκρινε τη μελέτη αποκατάστασης του κτιρίου στα πλαίσια του προγράμματος «Αγροτική Ανάπτυξη της Ελλάδας 2007-2013», η οποία ολοκληρώθηκε το 2016.

Πλέον το αποκατεστημένο κτίριο πληροί όλες τις σύγχρονες προδιαγραφές ενός μουσειακού χώρου και είναι έτοιμο να φιλοξενήσει τόσο τη μόνιμη έκθεση των έργων του Γιάννη και Νίκου Κολέφα, όσο και την πραγματοποίηση διάφορων μουσειοπαιδαγωγικών προγραμμάτων με βάση την τέχνη του ψηφιδωτού.

Το κτίριο ανήκει στο Δήμο Πωγωνίου, ενώ η συλλογή ανήκει στους «Φίλους του Εργαστηρίου Ψηφιδογραφίας και Εκθετηρίου Έργων Τέχνης των Γιάννη και Νίκου Κολέφα».

Πηγή: Βοστινιώτης

Διαδρομές στην περιοχή

Είναι πολλές οι διαδρομές που μπορεί να κάνει ο επισκέπτης στην κοντινή αλλά και την ευρύτερη περιοχή. Από τις πιο ωραίες είναι η επίσκεψη στα δυο γεφύρια της χαράδρας του Κουβαρά. 

Το φαράγγι του Κουβαρά και τα δύο πέτρινα γεφύρια που βρίσκονται μέσα και γεφυρώνουν τον ομώνυμο ποταμό είναι κάτι που αξίζει να επισκεφτείτε.

Το γεφύρι της Νονούλως

Το «Γεφύρι της Νονούλως» και ο νερόμυλος βρίσκονται στην αρχή της χαράδρας και προσεγγίζονται από ένα λιθόστρωτο μονοπάτι που ξεκινάει από τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Πιο συγκεκριμένα, βρίσκεται στη βόρεια έξοδο της χαράδρας του Κουβαρά ανάμεσα στο Δολό και την Πωγωνιανή (Βοστίνα) και γεφυρώνει τον Κουβαρά στη θέση Ξυλογέφυρο όπου παλιά υπήρχε ξύλινο γεφύρι.

Το γεφύρι είναι μονότοξο με άνοιγμα 7 μέτρα και ύψος από την επιφάνεια του νερού 6 μέτρα. Κτίστηκε στα τέλη του 19^ου αιώνα με τις οικονομίες της Νόνως (Νονούλα) Γαλανού, μιας φτωχής γυναίκας από το Δολό. Πηγαίνοντας καθημερινά στη Βοστίνα με τον γάϊδαρό της για να πουλάει ξύλα, διακινδύνευε τη ζωή της περνώντας από το σαπισμένο ξυλογέφυρο. Και αποφάσισε να το κάνει πέτρινο.

Για το αν πρόλαβε να υλοποιήσει το όνειρό της πριν ή μετά το θάνατό της υπάρχουν δύο μαρτυρίες διαφορετικές. 

• Σύμφωνα με την πρώτη μαρτυρία η φτωχή Νονούλω μάζευε τις οικονομίες της και τελικά κατάφερε να συγκεντρώσει το ποσό και να κτιστεί το γεφύρι. Αργότερα όμως μια μέρα που ήταν καβάλα στο γάϊδαρο το ζώο αιφνιδιάστηκε, και την έριξε στο έδαφος. Ίσως αυτό το πέσιμο να ήταν και η αιτία να φύγει από τη ζωή.
• Σύμφωνα με τη δεύτερη μαρτυρία όταν η Νονούλω πέθανε βρέθηκαν στο σπίτι της  κρυμμένα στο τοίχο νομίσματα που έφταναν το ποσό των 5.000 – 5.500 τουρκικές  λίρες. Με τα χρήματα αυτά κτίσητκε το γεφύρι στη θέση του ξυλογέφυρου στη μνήμη της Νονούλως.

Ανεξάρτητα από τις δυο μαρτυρίες οι συγχωριανοί της δεν την ξέχασαν ποτέ.

Δίπλα στο γεφύρι είναι και ο παλιός νερόμυλος ανακαινισμένος.

Πηγή: ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄, σελ. 84

Το γεφύρι του Κουβαρά

Το δεύτερο, το «γεφύρι μέσα στο φαράγγι», προσεγγίζεται από την περιοχή “ΤΣΟΥΜΠΑΡΙ” πριν από το Δολό. Το μονοπάτι είναι χαραγμένο, απόλυτα ασφαλές και χρειάζονται περίπου 15 λεπτά άνετου περπατήματος μέχρι την κοίτη του Κουβαρά και το γεφύρι. Πιο συγκεκριμένα, βρίσκεται κάτω από το χωριό Δολό, στην περιοχή του Πωγωνίου, στη βαθειά χαράδρα του Κουβαρά στη θέση Γούβες.

Είναι μονότοξο και γεφυρώνει το ομώνυμο ποτάμι, και παλιά εξυπηρετούσε το παλιό μονοπάτι που οδηγούσε στην Πωγωνιανή (παλιά Βοστίνα). Το γεφύρι κατασκευάστηκε το 1927 με απόφαση της δημογεροντίας και πάνω σε σχέδια ενός μηχανικού από τα Ιωάννινα.

Στο γεφύρι δούλεψε με το μπουλούκι του ο πρωτομάστορας Πασχάλης Ζούνης από την Πυρσόγιαννη. Η δαπάνη του ανήλθε στο ποσό των 16.000 δραχμών που κατέβαλαν κυρίως ξενιτεμένοι στην Αμερική Δολιώτες. Οι ντόπιοι βοήθησαν με προσωπική εργασία και οι γυναίκες κουβαλούσαν τα υλικά. 

Η κατασκευή του γεφυριού είχε μεγάλη σημασία για τους κατοίκους γιατί ένωσε τα δύο χωριά Δολό και Πωγωνιανή και οι κάτοικοι μπορούσαν να μετακινούνται με ασφάλεια. Το τέλος της κατασκευής ακολούθησε μεγάλο γλέντι.

Δυστυχώς οι κάτοικοι δεν κατόρθωσαν να το καμαρώσουν για πολύ έτσι όμορφο και καινούριο που ήταν. Κάποιες γυναίκες άρχισαν να αφαιρούν και να πετούν τις πέτρες στο ποτάμι. Πίστευαν ότι έτσι μπορούσαν να λυθούν τα μάγια. Όσες ήταν ανύπαντρες για να παντρευτούν, όσες δεν γεννούσαν παιδιά για να αποκτήσουν, όσες είχαν παιδιά για να μην πεθάνουν. Έλεγαν: “ρίξε μια σουμπέλα στο Λάκκο για να λυθούν τα μάγια» (σουμπέλα: μεγάλη πέτρα ακανόνιστου σχήματος).

Πηγή: ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄, σελ. 85

Το φαράγγι Κουβαρά είναι ένας εντυπωσιακός γεωλογικός σχηματισμός που έχει μήκος περίπου 5 χλμ. και χωρίζει τους δυο οικισμούς του Δολού και της Πωγωνιανής. Στο φαράγγι κυριαρχεί ποικιλία βλάστησης, δρύες, φράξοι, γράβοι, σφεντάμια, αγριοκερασιές, αγριοαμυγδαλιές, συκιές άγριες και ήμερες, αγριοκαστανιές, πλατάνια και ιτιές. Η πυκνή και ποικίλη βλάστηση καθώς και ανοίγματα των βράχων προσφέρουν ασφαλές μέρος ιδιαίτερα στα αρπακτικά για φωλιές αλλά και τροφή. Είναι σημαντικό βιότοπος για σπάνια είδη πουλιών.

<p>The post Αφιέρωμα στην Πωγωνιανή: Ιστορία, πολιτισμός και παράδοση first appeared on Epirus Explorer.</p>

Πώς να προσεγγίσετε τις πηγές

Οι πηγές βρίσκονται στην αρχή του μονοπατιού που ξεκινάει από το χωριό Βίκος και καταλήγει στο χωριό Μονοδένδρι. Η πεζοπορική διαδρομή που σας προτείνουμε για να τις προσεγγίσετε ξεκινά από το χωριό Βίκος, με αφετηρία την παραδοσιακή βρύση στην είσοδο του χωριού. Καθώς βαδίζουμε ανοίγεται μπροστά μας ένα μαγευτικό τοπίο με καταπράσινη βλάστηση και άγρια ομορφιά.

Οι έντονες γεωλογικές διεργασίες εκατομμυρίων ετών έχουν σχηματίσει αυτό το εκπληκτικής ομορφιάς φαράγγι. Αριστερά οι ορθοπλαγιές της Τύμφης και δεξιά ο Στούρος προσφέρουν  εντυπωσιακές εικόνες.

Σε 45 λεπτά περίπου καθοδικής πορείας βρισκόμαστε στην τοποθεσία των πηγών σε ένα τοπίο μαγικό. Κάτω από τον διογκωμένο βράχο «Αγκαστρωμένη» είναι οι κύριες πηγές του Βοϊδομάτη.

Εκεί δίπλα υπάρχει και το πετρόκτιστο εκκλησάκι της Μονής της Παναγίας του Βίκου, το οποίο χτίσθηκε το 1783.  

<p>The post Πεζοπορία στις πηγές του Βοϊδομάτη: Μια μοναδική εμπειρία στο φαράγγι του Βίκου first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η πεζοπορία ξεκινά από υψόμετρο 1050 μέτρων, με το μονοπάτι να αρχίζει λίγο έξω από το χωριό Πάδες, στον δρόμο προς Άρματα. Μπορείτε να αφήσετε το αυτοκίνητό σας σε ένα μικρό χώρο λίγο πριν το μονοπάτι.

Η πορεία ξεκινά με μια πινακίδα στο σημείο Δ1 που οδηγεί προς την εκκλησία της Μικρής Παναγιάς και συνεχίζει κατηφορικά, περνώντας από ένα εικονοστάσι. Στα 1600 μέτρα από την αρχή της διαδρομής, λίγο πριν φτάσετε στον ποταμό Αώο, θα βρείτε τη σήμανση στο σημείο Δ2 και στρίβετε αριστερά. Ο καταρράκτης βρίσκεται στα 750 μέτρα υψόμετρο, προσφέροντας μια υψομετρική διαφορά 300 μέτρων.

Η διαδρομή προς τον παραμυθένιο καταρράκτη Μυλοποτάμου θα σας μαγέψει από την αρχή μέχρι το τέλος.

Περπατώντας μέσα από το καταπράσινο δάσος, θα απολαύσετε μοναδική θέα προς τα γύρω βουνά.

Η πεζοπορία αυτή προσφέρει μια αξέχαστη εμπειρία, με την τέλεια ανταμοιβή να σας περιμένει στο τέλος: ο καταρράκτης και η μικρή λιμνούλα του, που προσκαλούν να σας δροσίσουν και να σας μαγέψουν με την ομορφιά τους.

Ένα σκηνικό βγαλμένο από παραμύθι που αξίζει να το ζήσετε!

View this post on Instagram

A post shared by Myrto | Nature & Outdoors (@aretimyrto)

<p>The post Ένας μικρός παράδεισος: Ο Καταρράκτης Μυλοποτάμου στις Πάδες Κόνιτσας first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ο δρόμος είναι χωμάτινος, και ένα συμβατικό αυτοκίνητο μπορεί να φτάσει περίπου 300 μέτρα από το καταφύγιο. 

Η διαδρομή από το καταφύγιο προς τη Δρακόλιμνη είναι ανηφορική και περνάει μέσα από δάση με μαυρόπευκα, οξιές και ρόμπολα.

Μετά από περίπου μιάμιση ώρα πορείας φτάνουμε στα 2.000 μέτρα, όπου το τοπίο ανοίγει και η βλάστηση αραιώνει, καθώς βρισκόμαστε στην αλπική ζώνη.

Μπροστά μας υψώνεται η κορυφή του Σμόλικα στα 2.637 μέτρα, ενώ πίσω μας διακρίνεται η επιβλητική οροσειρά της Τύμφης, που μοιάζει με ζωγραφιά. 

Λίγο αργότερα και μετά από περίπου 3,5 χιλιόμετρα, το μονοπάτι μας συναντά εκείνο που ξεκινά από το χωριό Πάδες και επίσης οδηγεί στη Δρακόλιμνη. Από εδώ και πέρα, οι δύο διαδρομές ενώνονται. 

Μετά από περίπου 2 ώρες πεζοπορίας από το καταφύγιο, φτάνουμε στη μαγευτική Δρακόλιμνη. Κάνουμε μια μικρή στάση για φωτογραφίες και φαγητό, και στη συνέχεια συνεχίζουμε προς την κορυφή του Σμόλικα. 

Η διαδρομή είναι μέτριας δυσκολίας και ιδιαίτερα ανηφορική. Αν και ήταν καλοκαίρι, οι καιρικές συνθήκες ήταν ευνοϊκές με θερμοκρασία γύρω στους 25 βαθμούς και συννεφιά, γεγονός που διευκόλυνε την ανάβαση.

Μοναδική εμπειρία η εντυπωσιακή θέα σε όλη τη διάρκεια της διαδρομής. Μετά από περίπου μία ώρα, φτάνουμε στην κορυφή, αν και σε άλλες καιρικές συνθήκες, η ανάβαση μπορεί να διαρκέσει περισσότερο, λόγω της απότομης κλίσης του μονοπατιού κοντά στην κορυφή. 

Το μονοπάτι (από το καταφύγιο) είναι ευδιάκριτο και καλά σηματοδοτημένο, με συνολική διάρκεια περίπου 3 με 3,5 ώρες για τα 7 χιλιόμετρα της διαδρομής. Είναι μια υπέροχη πεζοπορική διαδρομή που μπορεί να ολοκληρωθεί άνετα σε μια ημέρα.

<p>The post Δρακόλιμνη και κορυφή Σμόλικα: Μία αξέχαστη πεζοπορική εμπειρία first appeared on Epirus Explorer.</p>

Σύμφωνα με το μύθο ένας δράκος που κατοικούσε σε αυτήν ερχόταν σε διαρκή διαμάχη με το δράκο που κατοικούσε στη λίμνη του Σμόλικα.

Λέγεται ότι ο Αλή Πασάς προσπάθησε να ανέβει στη λίμνη, αλλά μια καλοκαιρινή καταιγίδα ματαίωσε το σχέδιό του.

Σύμφωνα με έρευνες το βάθος της λίμνης δεν ξεπερνά τα 5 μέτρα. Στα νερά της ζει ο αλπικός Τρίτωνας, ένα σπάνιο είδος αμφίβιου που προστατεύεται από την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία. 

Η διαδρομή για το καταφύγιο ακολουθεί ένα καλοσχηματισμένο μονοπάτι και περνά από τις βρύσες Αβραγώνια, Αντάλκη, Τράφο και Κρούνα.

Συνήθως οι τρεις πρώτες έχουν νερό και τα κιόσκια βοηθούν για ολιγόλεπτη στάση και ξεκούραση. Στη διαδρομή έχετε δεξιά τις εντυπωσιακές ορθοπλαγιές των Πύργων του Παπίγκου (ή της Αστράκας). Σε τρεις ώρες περίπου βρίσκεστε στο καταφύγιο. 

Το καταφύγιο βρίσκεται στη θέση Ραδόβολη στον αυχένα που σχηματίζεται μεταξύ της κορυφής της Αστράκας και του Λάπατου και πάνω από το οροπέδιο των λιμνών σε υψόμετρο 1950 μέτρων.

Παρέχει τη δυνατότητα φιλοξενίας 52 ατόμων, ανήκει στην Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας – Αναρρίχησης (Ε.Ο.Ο.Α.) και κατασκευάστηκε με πρωτοβουλία του Ε.Ο.Σ. Ιωαννίνων και της ορειβατικής ομάδας Παπίγκου, το 1966. Αποτελεί ορμητήριο για όλες τις ορειβατικές και αναρριχητικές διαδρομές προς της κορυφές της Τύμφης. Από την άνοιξη του 2004 άρχισε να λειτουργεί και η δεύτερη πτέρυγα του καταφυγίου.

Τους καλοκαιρινούς μήνες το καταφύγιο λειτουργεί καθημερινά και προσφέρεται φαγητό, ενώ το χειμώνα κατόπιν συνεννόησης με τον υπεύθυνο.

Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 6973 223100 (υπεύθυνος καταφυγίου Γεώργιος Ροκάς) και https://www.astrakarefuge.com/el/

Από εκεί χρειάζεστε 1 ώρα και 30  περίπου λεπτά για τη Δρακόλιμνη.

Από το καταφύγιο κατηφορίζετε το μονοπάτι, περνάτε τη «Λάκκα Τσουμάνη» με την εποχική λίμνη (1750 μέτρα).

Στην ίδια λάκκα υπάρχουν πολλές πηγές και άλλες μικρότερες εποχικές λίμνες. Συνεχίζετε με ανηφορική κατεύθυνση και σε 1 ώρα και 15 λ. βρίσκεστε στη Δρακόλιμνη. 

Ανεξάρτητα με την εποχή που επισκέπτεται κάποιος την περιοχή, η φύση προσφέρει εικόνες εκπληκτικές.

Η ματιά αγκαλιάζει την απεραντοσύνη του τοπίου, σταματάει στις δύο κορφές της Γκαμήλας (τα τσεκούρια), συνεχίζει στις κορυφογραμμές του Πλόσκου, αιχμαλωτίζεται στον όγκο της Αστράκας, διατρέχει τα αλπικά λιβάδια της Τύμφης και τέλος γαληνεύει στην ηρεμία της λίμνης. 

Στα βόρεια το τοπίο είναι ακόμη πιο άγριο με απότομες πλαγιές και χαράδρες που καταλήγουν στον ποταμό Αώο. Η θέα φτάνει μέχρι τα χωριά της Λάκκας του Αώου και τις κορυφές του Σμόλικα. 

View this post on Instagram

A post shared by Myrto | Nature & Outdoors (@aretimyrto)

<p>The post Δρακόλιμνη Τύμφης – Μια υπέροχη διαδρομή στον ορεινό κόσμο της Ηπείρου first appeared on Epirus Explorer.</p>

Είναι από τους πιο όμορφους και καλοδιατηρημένους οικισμούς του Ζαγορίου. Και δεν είναι μόνον η αρχιτεκτονική του αλλά και η εκπληκτική τοποθεσία μέσα στον Εθνικό Δρυμό Βίκου – Αώου, κάτω από την επιβλητικό σχηματισμό της Αστράκας και των άλλων κορφών, μια μοναδική εικόνα φυσικής ομορφιάς.

Αποτελείται από δύο συνοικίες, το Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο, οι οποίες παρά το ότι βρίσκονται σε απόσταση 15 περίπου λεπτών με το αυτοκίνητο αποτελούν μία κοινότητα. Το Μεγάλο Πάπιγκο βρίσκεται σε υψόμετρο 900 μέτρων και το Μικρό Πάπιγκο σε υψόμετρο 980 μέτρων.

Για να φτάσει κανείς στο Μεγάλο Πάπιγκο ακολουθεί το δρόμο από Αρίστη, περνάει τη γέφυρα του ποταμού Βοϊδομάτη και ανηφορίζει 7.5 περίπου χλμ. οδηγώντας στα «καγκέλια», τον ελικοειδή δρόμο με τις 14 «κλειστές» στροφές και την εκπληκτική θέα. Συνεχίζοντας από το Μεγάλο Πάπιγκο φτάνει στο Μικρό Πάπιγκο, όπου και ο δρόμος τελειώνει.

Ιστορικά στοιχεία για το Πάπιγκο

Γενικές ιστορικές πληροφορίες

Αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν κατοίκηση της περιοχής από την προϊστορική εποχή. Σύμφωνα με τον ιστοριοδίφ Ι. Λαμπρίδη (κεφ. 8  σελ.25) το χωριό κτίστηκε αμέσως μετά τη θεμελίωση  ης πρώτης εκκλησίας του Αγίου Βλασίου το 912 «επί Κωνσταντίνου αυτοκράτορος». Τότε βρέθηκαν ρωµαϊκές λόγχες και βυζαντινά νοµίσµατα.

Ο Ι. Λαμπρίδης στα Ζαγοριακά (σελ. 24) αναφέρει ότι παλιά η λέξη Πάπιγκο αναφερόταν σε  επαρχία που αποτελούνταν από πολλά χωριά. Στις ημέρες του όμως ήταν μια κωμόπολη που διαιρούνταν σε δύο τμήματα (μαχαλάδες) και χωρίζονταν από ένα ρυάκι, στο οποίο είχε  κτιστεί πέτρινη γέφυρα το 1854 με έξοδα του Αναστασίου Λώλη. Το μεγαλύτερο τμήμα ήταν  κτισμένο σε μία ομαλή και γεμάτη τρεχούμενα νερά κοιλάδα. Αριθμούσε περί τους 700 κατοίκους, είχε 100 σπίτια και ήταν η πρωτεύουσα της επαρχίας και συγκέντρωνε  δικαστήρια και εργαστήρια. Το δε μικρό τμήμα κτισμένο στους πρόποδες της Ραδόβολης και σε απόσταση από το μεγάλο περί τα 20 λεπτά είχε 400 κατοίκους και 47 σπίτια.

Η ονομασία

Σύμφωνα με τον Κώστα Ευ. Οικονόμου (ΤΑ ΟΙΚΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ) το τοπωνύμιο θεωρείται αλβανικός σχηματισμός και αποδίδεται σε σύνθεση τού αλβανικού στερητικού pa και τού ουσιαστικού peng (= ενέχυρο, όμηρος). Είναι δύσκολο να εξακριβώσει κάποιος τις ιστορικές συνθήκες οι όποιες συντέλεσαν στη δημιουργία τού τοπωνυμίου. Η ίδια ετυμολογία πρέπει να ισχύει και για την ονομασία του βουνού της Αλβανίας Maja e Papingut («ή κορυφή τού Papingu») πού βρίσκεται περίπου 31 χιλιόμετρα ΒΔ τού Παπίγκου.

Σχολεία

Πηγή: https://web.archive.org/web/20100909151559/http://www.papigo.gr/el/politismos/architectoniki_03.php

Στο Μεγάλο Πάπιγκο δίπλα από την εκκλησία του Αγίου Βλασίου βρίσκεται το σχολικό κτίριο του Μεγάλου Παπίγκου. Ανεγέρθηκε το 1897 με δαπάνες του Μιχαήλ Πολυχρονίου, όπως αναφέρεται σε εντοιχισμένη πλάκα του προαυλίου.

Παλιότερα και ως το 1971 λειτουργούσαν δύο σχολεία στο Μικρό και το Μεγάλο Πάπιγκο. Σήμερα, λειτουργεί δημοτικό σχολείο στο Μεγάλο Πάπιγκο.

Τη μεγαλύτερη συμβολή στη λειτουργία και την οικονομική επιβίωσή του είχε ο ευεργέτης του Παπίγκου Μιχαήλ Αναγνωστόπουλος, ο οποίος το 1888 ίδρυσε στο Πάπιγκο τα «Καλλίνεια» Σχολεία, σχολαρχείο, δύο δημοτικά, ένα στο Μεγάλο κι ένα στο Μικρό Πάπιγκο και νηπιαγωγείο στη μνήμη της μητέρας του Καλλίνης. Στο χώρο του σχολείου στεγάζεται και η πολύτιμη βιβλιοθήκη 1200 τόμων, του Μιχαήλ Αναγνωστόπουλου, η οποία μεταφέρθηκε από τη Βοστώνη στο Πάπιγκο. Από τους 1200 τόμους που περιείχε η βιβλιοθήκη σώζονται σήμερα αρκετοί, μετά τις καταστροφές που υπέστησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου

Αρχιτεκτονική

Το Πάπιγκο (Μικρό και Μεγάλο) είναι κτισμένο όπως όλα τα χωριά στο Ζαγόρι. Στην χρονική περίοδο 1750 – 1850 τα σπίτια που κτίστηκαν είναι ψηλότερα, άνετα, με ξύλινα δωμάτια και τα περισσότερα με ωραίο διάκοσμο στα ταβάνια και τους τοίχους.

Οι μαστόροι που κατασκεύαζαν τα σπίτια κατάγονταν ως επί το πλείστον από τα χωριά της Κόνιτσας αλλά και από τα χωριά των Τζουμέρκων και ήταν οργανωμένοι σε συντεχνίες (μπουλούκια). Οι ζωγράφοι που διακοσμούσαν τους τοίχους κατάγονταν κυρίως από το χωριό Χιονιάδες της Κόνιτσας.

Στα περισσότερα χωριά του Ζαγορίου καθώς και σε αρκετά σπίτια του Παπίγκου, σώζεται σήμερα ένας μεγάλος αριθμός σπιτιών, που έχουν λαϊκές τοιχογραφίες στο εσωτερικό τους.

Τι να δείτε στο Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο

Οι Οβίρες Ρογκοβού

Όταν φύγετε από το Μεγάλο Πάπιγκο και κατευθυνθείτε προς το Μικρό Πάπιγκο, μόλις σε 1 χλμ. θα παρατηρήσετε μια μικρή γέφυρα και μια πινακίδα. Παρκάρετε εκεί και ακολουθήστε το μονοπάτι για να θαυμάσετε τις Οβίρες Ρογκοβού ή αλλιώς Κολυμπήθρες. Πρόκειται για λάκκους στα ασβεστολιθικά πετρώματα που δημιουργήθηκαν από την κίνηση των νερών του ρέματος του Ρογκοβού.

Διαδρομές

Το Πάπιγκο βρίσκεται σε μια περιοχή που συνδυάζει μοναδικά την ομορφιά του φυσικού και του ανθρωπογενούς τοπίου και περιλαμβάνει πολλούς διαφορετικούς προορισμούς και διαδρομές. Η περιοχή προσφέρεται για πεζοπορία, ορειβασία, αναρρίχηση, ράφτιγκ, ποδήλατο βουνού, αλλά και περιπάτους στους γύρω παραδοσιακούς οικισμούς. Ένας ιδανικός τόπος για όλες τις εποχές του χρόνου.

Βέβαια η μεγάλη κίνηση των επισκεπτών, κυρίως στο Μεγάλο Πάπιγκο, η πληθώρα των καφέ – εστιατορίων και η στάθμευση των αυτοκινήτων στερεί από το χωριό ένα μεγάλο μέρος της αυθεντικότητάς του, δεν παύει όμως να γοητεύει τον επισκέπτη. 

Από τις δημοφιλέστερες πεζοπορικές διαδρομές είναι αυτή που οδηγεί από το Μικρό Πάπιγκο στη Δρακόλιμνη της Τύμφης σε υψόμετρο 2.050 μ. Β.Δ. της κορυφής του Πλόσκου. 

Η Δρακόλιμνη Τύμφης

Από τις δημοφιλέστερες πεζοπορικές διαδρομές είναι αυτή που οδηγεί από το Μικρό Πάπιγκο στη Δρακόλιμνη της Τύμφης.  Σύμφωνα με το μύθο ένας δράκος που κατοικούσε σε αυτήν ερχόταν σε διαρκή διαμάχη με το δράκο που κατοικούσε  στη λίμνη του Σμόλικα. Λέγεται ότι ο Αλή Πασάς προσπάθησε να ανέβει στη λίμνη, αλλά μια καλοκαιρινή καταιγίδα ματαίωσε το σχέδιό του. Δείτε αναλυτικές πληροφορίες για τη Δρακόλιμνη Τύμφης διαδρομή εδώ.

Εκκλησίες

Άγιος Βλάσιος 

Βρίσκεται στο Μεσοχώρι και κτίστηκε το 1852, στη θέση του παλιότερου ναού, του 912. Σε απόσταση λίγων μέτρων από το ναό, δεσπόζει το επιβλητικό και μεγαλοπρεπές καμπαναριό του (1887), το οποίο έχει ύψος 15 μ., εξαγωνικό σχήμα και μοιάζει με πύργο.

Αγία Παρασκευή 

Το πότε κτίστηκε δεν είναι γνωστό. Στην ανατολική πλευρά της σώζεται σκαλισμένη πέτρα με την ημερομηνία 1898.

Άγιος Γεώργιος 

Βρίσκεται στο Μεγάλο Πάπιγκο Ζαγορίου. Κτίστηκε το 1774 στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής και ανακαινίσθηκε το 1880. Το καμπαναριό του Αγίου Γεωργίου είναι παραλληλόγραμμο, με ύψος που φτάνει τα δέκα μέτρα και διακοσμημένο με σκαλιστές μαύρες πλάκες που απεικονίζουν διάφορους Αγίους. Κτίστηκε γύρω στο 1830, όπως αναφέρεται σε εντοιχισμένη πλάκα του.

Ναός της Παναγίας

Βρίσκεται νοτιοανατολικά της συνοικίας Σιόποτο. Είναι διακοσμημένος με εξαιρετικές αγιογραφίες. Στην ανατολική πλευρά υπάρχει η ημερομηνία 1774.

Ταξιάρχες 

Ο μοναδικός ναός που υπάρχει στο Μικρό Πάπιγκο και έχει χαρακτηριστεί διατηρητέος από το Υπουργείο Πολιτισμού. Η χρονολογία κτίσης είναι άγνωστη. Υπολογίζεται ότι κτίστηκε στη σημερινή μορφή τον 18ο αιώνα.

Ξωκλήσια       

Παναγία Παλιουρής – Μικρή και απέριττη εκκλησία, αφιερωμένη στη γέννηση της Θεοτόκου. Άγιος Αθανάσιος.  Αϊ – Λιας σε απόσταση 15 λεπτών από το χωριό, σ’ ένα καταπράσινο λόφο. Η Αγία Κυριακή και οι Άγιοι Απόστολοι.

Γεφύρια

Το γεφύρι του Λάκκου

Πηγή: Γεφυρογραφία της Πίνδου, Σπύρος Ι. Μαντάς, Τόμος Β, Σελίδα 517

Βρίσκεται ανάμεσα στο Μικρό και το Μεγάλο Πάπιγκο, στη θέση Λάκκος. Είναι μονότοξο θεμελιωμένο  σε δυο κάθετους βράχους και συνδέει τους δύο οικισμούς με το παλιό μονοπάτι. Κτίστηκε το 1854, από τον Αναστάσιο Λώλη. Ο Αναστάσιος Ζορδοβούλης ή Λώλης από το Μικρό Πάπιγκο, εξασκώντας το επάγγελμα  του βικογιατρού αναδείχτηκε σε μεγάλο ευεργέτη και του χωριού του και της γύρω περιοχής. Λέγεται ότι παλιότερα υπήρχε εντοιχισμένη πλάκα που μαρτυρούσε το έτος κατασκευής και το χορηγό αλλά καταστράφηκε.

Το γεφύρι της Μπουλουγούνσας

Πηγή: Γεφυρογραφία της Πίνδου, Σπύρος Ι. Μαντάς, Τόμος Β, Σελίδα 518

Είναι ένα μικρό μονότοξο γεφυράκι και βρίσκεται δίπλα από τον ασφαλτόδρομο πριν τη στροφή του Μεγάλου Πάπιγκου. Γεφυρώνει στη θέση Μπουλουγούνσα τον ομώνυμο λάκκο, εκεί όπου παλιά ήταν οι κήποι των κατοίκων του Πάπιγκου. Δίπλα υπάρχει μια βρύση. Σύμφωνα με τον Ι. Λαμπρίδη ο  πρωτοσύγκελος Ματθαίος Παπα Αθανασίου κατέβαλε το ποσό των 6.000 γροσίων για την κατασκευή του γεφυριού  (1871) για την κατασκευή της γέφυρας και της κρήνης.

Η τοξωτή τσιμεντένια γέφυρα

Είναι η γέφυρα που βρίσκεται στον ποταμό Βοϊδομάτη και κτίστηκε με χρήματα Παπιγκιωτών, το 1923 και συνδέει την Αρίστη με το Πάπιγκο.

Που να μείνετε στο Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο

Προτεινόμενα καταλύματα:

• Κατάλυμα Avragonio: Ένας ζεστός και φιλόξενος ξενώνας με θέα το κεντρικό Ζαγόρι. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.
• Κατάλυμα Pantheon: Ένα υπέροχο κατάλυμα με θέα τους πύργους της Αστράκας και ιδιαίτερα φιλόξενους ιδιοκτήτες. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.
• Κατάλυμα Mikro Papigo 1700 Hotel & Spa: Ένα ξενοδοχειακό συγκρότημα 5 αστέρων που βρίσκεται σε πανέμορφη τοποθεσία καταλαμβάνοντας την αριστερή πλαγιά του μικρού Πάπιγκου. Κλείστε τη διαμονή σας εδώ.

Φαγητό στο Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο

Προτεινόμενα εστιατόρια:

• Κονάκι στο Μεγάλο Πάπιγκο
• Veranda 1700 στο Μικρό Πάπιγκο

<p>The post Παραμυθένιο Πάπιγκο: Το διασημότερο χωριό των Ζαγοροχωρίων first appeared on Epirus Explorer.</p>