Η πεζοπορία ξεκινάει από το Μικρό Πάπιγκο με κατεύθυνση το Καταφύγιο της Αστράκας.

Πριν το καταφύγιο υπάρχει πινακίδα η οποία δείχνει την κατεύθυνση προς το βάραθρο της Προβατίνας.

Η πορεία γίνεται στη σκιά της δυτικής πλευρά της Αστράκας. Εκτός από την ανηφόρα οι πέτρες και το χαλίκι στο μονοπάτι δυσκολεύουν την ανάβαση. Οι στάσεις για ξεκούραση αλλά και για την εκπληκτική θέα μετριάζουν την κούραση και τονώνουν το ηθικό. «Το σπηλαιοβάραθρο της Προβατίνας προσεγγίζεται με μικρή παράκαμψη 20 λεπτών από το κεντρικό μονοπάτι που οδηγεί στην Αστράκα»: διαβάζουμε στην αρχή του μονοπατιού. Ελάχιστα βοηθάει όμως αυτό. Δύο πινακίδες επιπλέον θα βοηθούσαν να εντοπίσει κάποιος το βάραθρο

Το βάραθρο της Προβατίνας είναι το πιο γνωστό βάραθρο της Τύμφης, με βάθος 405μ. και βρίσκεται σε υψόμετρο 1835 μ. Δημιουργήθηκε από τη συνδυασμένη δράση νερού και πάγου και είναι ένα από τα μεγαλύτερα κατακόρυφα σπήλαια του κόσμου. Εξερευνήθηκε για πρώτη φορά από Άγγλους σπηλαιολόγους το 1965, οι οποίοι ολοκλήρωσαν τη μελέτη του το 1968. Η ανακάλυψη και η εξερεύνηση του βαράθρου της Προβατίνας στα μέσα της δεκαετίας του ’60, σηματοδότησε την έναρξη της εξερευνητικής δραστηριότητας στο οροπέδιο της Αστράκας.

Από το βάραθρο βρισκόμαστε στην άκρη των Πύργων.

Απίστευτη αίσθηση να βλέπεις από ψηλά όλη την περιοχή του Ζαγορίου που βρίσκεται κάτω και πέρα από το βουνό.

Η επιστροφή μπορεί να μην έχει την ένταση της ανάβασης αλλά έχει τα χρώματα και τις εικόνες ενός υπέροχου φθινοπωρινού ηλιοβασιλέματος.

Ένας αποχαιρετισμός στις μαγικές κορφές της Τύμφης.

Κάθε βήμα της διαδρομής αφήνει μια αίσθηση δέους και σύνδεσης με το τοπίο, ενώ το φθινοπωρινό ηλιοβασίλεμα υπόσχεται μια επιστροφή σε αυτό το μοναδικό μέρος.

<p>The post Αστράκα – Βάραθρο της Προβατίνας – Πύργοι – Μία αξέχαστη πεζοπορική εμπειρία first appeared on Epirus Explorer.</p>

Το Πωγώνι είναι από τις λιγότερες προβεβλημένες περιοχές της Ηπείρου. Για πολλά χρόνια υπέστη την «πολιτική» απομόνωση του κράτους κάτι που είχε τις επιπτώσεις του για πολλές δεκαετίες. Η μακραίωνη όμως ιστορία όλων αυτών των χωριών τα κάνει να συνεχίζουν την παράδοση σε πείσμα των καιρών.

Ιστορικά στοιχεία και πληροφορίες για το Δολό

Η ονομασία, οι πρώτοι κάτοικοι και η εγκάταστάση τους

• Το αρχικό όνομα του χωριού ήταν Δέλη. Μετά τις σλαβικές επιδρομές μετατράπηκε σε Δολό, που σημαίνει κάτι χαμηλό υψομετρικά. (ΠΩΓΩΝΙΑΝΗ-ΔΟΛΟ-ΔΡΥΜΑΔΕΣ-ΣΤΑΥΡΟΣΚΙΑΔΙ, ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΔΟΛΟΥ – Νίκος Θ. Υφαντής, σελ. 355)
• Για την ονομασία του οικισμού ο Ι. Λαμπρίδης γράφει (Η.Μ. Πωγωνιακά, 7/9) ότι προέρχεται από τη σλαβική ρίζα ντολ που σημαίνει «χαμηλός τόπος», κάτι που συμφωνεί με την τοποθεσία του οικισμού αφού το βουνό που υψώνεται βόρεια κρύβει τον ήλιο. 
• Ο Κ. Οικονόμου (ΤΑ ΟΙΚΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, σελ. 101) ότι το τοπωνύμιο  σύμφωνα με το γλωσσολόγο Max Vasmer είναι σλαβικό και το αποδίδει στο αρχαίο σλαβικό dolb = κοιλάδα.

Γραπτές μαρτυρίες για τη δημιουργία του οικισμού και την αρχική εγκατάσταση των κατοίκων δεν υπάρχουν. Παλιότερα το χωριό ήταν ένας πρόχειρος συνοικισμός του συγκροτήθηκε στις αρχές του 7^ου μ.Χ. αιώνα και μετά τις σλαβικές επιδρομές το 550 μ.Χ. όταν ολόκληρη η περιοχή λεηλατήθηκε. Οι κάτοικοί του ασχολούνταν με την κτηνοτροφία.

Σύμφωνα με μια παράδοση οι πρώτοι κάτοικοι ήρθαν γύρω στον 9^ο ή 10^ο αι. από τα χωριά Ζιουπάνι (σημ. Πεντάλοφο) και Ντολό (σημ. Βυθό) Κοζάνης και εγκαταστάθηκαν σποραδικά σε διάφορα σημεία στην περιοχή από Πωγωνιανή μέχρι Δολό. Την περιοχή αυτή τη διάλεξαν γιατί παρείχε ασφάλεια, πεδινά τμήματα  και ορεινά βοσκοτόπια για τα ζώα τους, αφού ήταν γεωργοί και κτηνοτρόφοι. Σε ανάμνηση της πατρίδας που άφησαν έδωσαν το όνομα Δολό, αφού οι περισσότεροι ήταν από το Ντολό. 

Η ύπαρξη του οικισμού επιβεβαιώνεται, με έναν πίνακα της Μονής Μολυβδοσκεπάστου, όπου είναι γραμμένο το όνομα του δωρητή «Γεωργίου, κυράντζα, χώρας Δολώ» και έχει τη χρονολογία 1030.

Το Δολό σήμερα

Το χωριό είναι χαρακτηρισμένος διατηρητέος οικισμός από το 1978. Κι αυτό όχι τυχαία αφού όλα αυτά τα χρόνια έχει διατηρήσει αναλλοίωτη την παραδοσιακή του αρχιτεκτονική με τα πέτρινα σπίτια του, την πλατεία με την εκκλησία και τα καλντερίμια του.

Επιπλέον, βρίσκεται στα όρια της περιοχής του ευρωπαϊκού Δικτύου Natura 2000 (Κοιλάδα Γορμού, Λίμνη Ζαραβίνας, όρος Δούσκο, Δάσος Μερόπης) που περιλαμβάνει πλούσια χλωρίδα και ορνιθοπανίδα.

Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Νικολάου η οποία κτίστηκε το 1812 στη θέση παλαιότερης. Είναι μια όμορφη πέτρινη τρίκλιτη βασιλική με ένα χαγιάτι, στηριγμένο σε στρογγυλές κολόνες. Το καμπαναριό (1833) έχει τρεις καμπάνες, και είναι έργο του Πασχάλη Ζούνη από την Πυρσόγιαννη. Το χοροστάσι έξω από την εκκλησία έγινε από τις εισπράξεις της θεατρικής παράστασης “Βοσκοπούλα” που παίχτηκε στο Δολό την 10η Απριλίου 1910 με ηθοποιούς Δολιώτες και Δολιώτισσες. 

Υπάρχει επίσης και το εξωκλήσι του Αγίου Χριστόφορου που είναι ο πολιούχος άγιος του χωριού. Βρίσκεται στο Κουτσόκρανο σε υψόμετρο 1125 μέτρα και προσεγγίζεται με μονοπάτι και προσφέρεται και για μια πολύ όμορφη πεζοπορική διαδρομή.

Εκδηλώσεις

Στο Δολό διοργανώνονται δύο πανηγυρικές εκδηλώσεις. Η πρώτη είναι στις 9 Μαΐου, του Αγίου Χριστοφόρου, πολιούχου του χωριού. Η λειτουργία γίνεται στο ξωκλήσι του Αγίου και το γλέντι που ακολουθεί  το βράδυ στο προαύλιο του Αγίου Νικολάου  κάτω από την καστανιά.

Η δεύτερη πανηγυρική εκδήλωση του χωριού είναι το καλοκαίρι που καθιερώθηκε τα τελευταία χρόνια και γίνεται την περίοδο του δεκαπενταύγουστου. Είναι η χρονική περίοδος που συγκεντρώνονται όλοι οι χωριανοί για τις καλοκαιρινές τους διακοπές. Το γλέντι γίνεται στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου.

Πηγή: https://www.dolo.gr/index.php/panigyri

Δραστηριότητες στο Δολό

Από τα ωραιότερα αξιοθέατα της περιοχής είναι το φαράγγι του Κουβαρά και τα δύο πέτρινα γεφύρια του.

Το γεφύρι της Νονούλως

Το «Γεφύρι της Νονούλως» και ο νερόμυλος βρίσκονται στην αρχή της χαράδρας και προσεγγίζονται από ένα λιθόστρωτο μονοπάτι που ξεκινάει από τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Πιο συγκεκριμένα, βρίσκεται στη βόρεια έξοδο της χαράδρας του Κουβαρά ανάμεσα στο Δολό και την Πωγωνιανή (Βοστίνα) και γεφυρώνει τον Κουβαρά στη θέση Ξυλογέφυρο όπου παλιά υπήρχε ξύλινο γεφύρι.

Το γεφύρι είναι μονότοξο με άνοιγμα 7 μέτρα και ύψος από την επιφάνεια του νερού 6 μέτρα. Κτίστηκε στα τέλη του 19^ου αιώνα με τις οικονομίες της Νόνως (Νονούλα) Γαλανού, μιας φτωχής γυναίκας από το Δολό. Πηγαίνοντας καθημερινά στη Βοστίνα με τον γάϊδαρό της για να πουλάει ξύλα, διακινδύνευε τη ζωή της περνώντας από το σαπισμένο ξυλογέφυρο. Και αποφάσισε να το κάνει πέτρινο.

Για το αν πρόλαβε να υλοποιήσει το όνειρό της πριν ή μετά το θάνατό της υπάρχουν δύο μαρτυρίες διαφορετικές. 

• Σύμφωνα με την πρώτη μαρτυρία η φτωχή Νονούλω μάζευε τις οικονομίες της και τελικά κατάφερε να συγκεντρώσει το ποσό και να κτιστεί το γεφύρι. Αργότερα όμως μια μέρα που ήταν καβάλα στο γάϊδαρο το ζώο αιφνιδιάστηκε, και την έριξε στο έδαφος. Ίσως αυτό το πέσιμο να ήταν και η αιτία να φύγει από τη ζωή.
• Σύμφωνα με τη δεύτερη μαρτυρία όταν η Νονούλω πέθανε βρέθηκαν στο σπίτι της  κρυμμένα στο τοίχο νομίσματα που έφταναν το ποσό των 5.000 – 5.500 τουρκικές  λίρες. Με τα χρήματα αυτά κτίσητκε το γεφύρι στη θέση του ξυλογέφυρου στη μνήμη της Νονούλως.

Ανεξάρτητα από τις δυο μαρτυρίες οι συγχωριανοί της δεν την ξέχασαν ποτέ.

Δίπλα στο γεφύρι είναι και ο παλιός νερόμυλος ανακαινισμένος.

Πηγή: ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄, σελ. 84

Το γεφύρι του Κουβαρά

Το δεύτερο, το «γεφύρι μέσα στο φαράγγι», προσεγγίζεται από την περιοχή “ΤΣΟΥΜΠΑΡΙ” πριν από το Δολό. Το μονοπάτι είναι χαραγμένο, απόλυτα ασφαλές και χρειάζονται περίπου 15 λεπτά άνετου περπατήματος μέχρι την κοίτη του Κουβαρά και το γεφύρι. Πιο συγκεκριμένα, βρίσκεται κάτω από το χωριό Δολό, στην περιοχή του Πωγωνίου, στη βαθειά χαράδρα του Κουβαρά στη θέση Γούβες.

Είναι μονότοξο και γεφυρώνει το ομώνυμο ποτάμι, και παλιά εξυπηρετούσε το παλιό μονοπάτι που οδηγούσε στην Πωγωνιανή (παλιά Βοστίνα). Το γεφύρι κατασκευάστηκε το 1927 με απόφαση της δημογεροντίας και πάνω σε σχέδια ενός μηχανικού από τα Ιωάννινα.

Στο γεφύρι δούλεψε με το μπουλούκι του ο πρωτομάστορας Πασχάλης Ζούνης από την Πυρσόγιαννη. Η δαπάνη του ανήλθε στο ποσό των 16.000 δραχμών που κατέβαλαν κυρίως ξενιτεμένοι στην Αμερική Δολιώτες. Οι ντόπιοι βοήθησαν με προσωπική εργασία και οι γυναίκες κουβαλούσαν τα υλικά. 

Η κατασκευή του γεφυριού είχε μεγάλη σημασία για τους κατοίκους γιατί ένωσε τα δύο χωριά Δολό και Πωγωνιανή και οι κάτοικοι μπορούσαν να μετακινούνται με ασφάλεια. Το τέλος της κατασκευής ακολούθησε μεγάλο γλέντι.

Δυστυχώς οι κάτοικοι δεν κατόρθωσαν να το καμαρώσουν για πολύ έτσι όμορφο και καινούριο που ήταν. Κάποιες γυναίκες άρχισαν να αφαιρούν και να πετούν τις πέτρες στο ποτάμι. Πίστευαν ότι έτσι μπορούσαν να λυθούν τα μάγια. Όσες ήταν ανύπαντρες για να παντρευτούν, όσες δεν γεννούσαν παιδιά για να αποκτήσουν, όσες είχαν παιδιά για να μην πεθάνουν. Έλεγαν: “ρίξε μια σουμπέλα στο Λάκκο για να λυθούν τα μάγια» (σουμπέλα: μεγάλη πέτρα ακανόνιστου σχήματος).

Πηγή: ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄, σελ. 85

Το φαράγγι Κουβαρά είναι ένας εντυπωσιακός γεωλογικός σχηματισμός που έχει μήκος περίπου 5 χλμ. και χωρίζει τους δυο οικισμούς του Δολού και της Πωγωνιανής. Στο φαράγγι κυριαρχεί ποικιλία βλάστησης, δρύες, φράξοι, γράβοι, σφεντάμια, αγριοκερασιές, αγριοαμυγδαλιές, συκιές άγριες και ήμερες, αγριοκαστανιές, πλατάνια και ιτιές. Η πυκνή και ποικίλη βλάστηση καθώς και ανοίγματα των βράχων προσφέρουν ασφαλές μέρος ιδιαίτερα στα αρπακτικά για φωλιές αλλά και τροφή. Είναι σημαντικό βιότοπος για σπάνια είδη πουλιών.

Διαμονή

Στο Δολό λειτουργεί το αγροτουριστικό συγκρότημα του Χριστόφορου Κωσταρά με τον ξενώνα σε ένα ανακαινισμένο κτίσμα του 1884. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του η παραδοσιακή Σαρακατσάνικη καλύβα στην αυλή του συγκροτήματος.

<p>The post Δολό: Το πανέμορφο διατηρητέο χωριό του Πωγωνίου first appeared on Epirus Explorer.</p>

Σύμφωνα με τον Σπύρο Στούπη υπήρξε η δεύτερη εστία του Πωγωνίου που υπήρξε και έδρα των αρχών στην περίοδο της Τουρκοκρατίας καθώς και εμπορικό κέντρο του δυτικού τμήματος της περιοχής.

Γύρω στα τέλη του 1800, διαιρούνταν στην κυρίως Βοστίνα και τον Βαρό όπου υπήρχε ονομαστός τεκές (μουσουλμανικό μοναστήρι δερβίσηδων). Είχε μεγαλοπρεπή εκκλησία, τζαμί, διοικητήριο, σχολεία μουσουλμάνων και ελληνορθόδοξων, 3 ξενώνες και 5 εμπορικά καταστήματα. Μάλιστα λειτουργούσε Δημόσιο Γυμνάσιο και Εθνικό Οικοτροφείο.

Το Πωγώνι είναι από τις λιγότερες προβεβλημένες περιοχές της Ηπείρου. Για πολλά χρόνια υπέστη την «πολιτική» απομόνωση του κράτους κάτι που είχε τις επιπτώσεις του για πολλές δεκαετίες. Η μακραίωνη όμως ιστορία όλων αυτών των χωριών τα κάνει να συνεχίζουν την παράδοση σε πείσμα των καιρών.

Ιστορικά στοιχεία και πληροφορίες για την Πωγωνιανή

Ιστορική προέλευση της Πωγωνιανής και οι πρώτοι οικισμοί γύρω από την περιοχή

Ακριβή ιστορικά στοιχεία σχετικά με την αρχική εγκατάσταση για τη Πωγωνιανή δεν υπάρχουν. Ωστόσο, σύμφωνα με την προφορική παράδοση οι πρώτοι κάτοικοι της Πωγωνιανής όπως και του Δολού, υπήρξαν οικογένειες γεωργών και κτηνοτρόφων από τη Μακεδονία οι οποίες μεταξύ 1030 -1100 προσπαθώντας να αποφύγουν τις βαρβαρικές επιδρομές και ψάχνοντας ασφαλή τοποθεσία μετακινήθηκαν στην περιοχή όπου και εγκαταστάθηκαν.

Στην πορεία του χρόνου, οι άποικοι εγκαταστάθηκαν σε όλη τη γύρω από την Πωγωνιανή περιοχή.

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο βιβλίο «το Δολό στο Πωγώνι» στο νοτιότερο σημείο από τη «Μεγάλη Ράχη» και κάτω από εκεί εγκαταστάθηκαν οι περισσότερες οικογένειες ομαδικά συγκροτώντας τέσσερις οικισμούς: τις Αυλές, τον Ομαλά (ή Ομαλή), το Τούροβο και τον Κόπανο. Οι συνοικισμοί αυτοί σχηματίστηκαν ο ένας κοντά στον άλλον για λόγους ασφαλείας.

Πιθανόν στο Τούροβο να ήρθαν οικογένειες από το Τούρνοβο (σ. Γοργοπόταμος) που βρίσκεται στην επαρχία Κόνιτσας. Αυτοί ήρθαν από το χωριό τους στην περιοχή σαν μαστόροι (χτίστες) και εγκαταστάθηκαν μόνιμα εκεί ονομάζοντας το συνοικισμό Τούρνοβο και μετά Τούροβο (δάσος Τούρουβου σήμερα) σε ανάμνηση της πατρίδας τους. Οι συνοικισμοί αυτοί διατηρήθηκαν μέχρι τον 14ο ή και 15ο αιώνα.

Το μέρος των τεσσάρων συνοικισμών ήταν σημείο διάβασης, γιατί από εκεί περνούσε η παρακαμπτήρια Εγνατία οδός, ένα παρακλάδι που ακολουθούσε ένα μακρύ δρομολόγιο που περνούσε μέσα από το Πωγώνι και παραποτάμιες περιοχές, με διακλάδωση προς Αργυρόκαστρο και προς Δέλβινο, Αγίους Σαράντα, Μπρίντιζι, Ρώμη.

Στην περιοχή αυτή για τις θρησκευτικές τους ανάγκες είχαν κτίσει δύο εκκλησίες, ίχνη θεμελίων των οποίων βρέθηκαν ανάμεσα στις βαλανιδιές. Οικογένειες Σέρβων είχαν εγκατασταθεί πιθανόν με τους πρώτους κατοίκους στη Βοστίνα και παρέμειναν μέχρι την εγκατάσταση των Τούρκων (1450-1500) οπότε και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή.

Πάντως σε ανασκαφές του 1940 αποκαλύφθηκαν τάφοι σκεπασμένουι με πλάκες και στραμμένοι προς την ανατολή σύμφωνα με τα χριστιανικά έθιμα, οι δε σκελετοί έδειχναν ότι οι ενταφιασθέντες ήταν υψηλόσωμοι .

Πανώλη (Πανούκλα)

Η φοβερή αρρώστια που ξεκίνησε από την Ιταλία έκανε την εμφάνισή της και στο Πωγώνι γύρω στα 1343 με 1345 και αποδεκάτισε κυριολεκτικά μέσα σε λίγα χρόνια τον πληθυσμό της περιοχής.

Τα 2/3 του πληθυσμού πέθαναν. Όσοι γλύτωσαν από την πανώλη μετακινήθηκαν στα βορειοδυτικά και συγκρότησαν το συνοικισμό «Ζιουγκλαράτες» (Ζιουγκλαράτες σημαίνει γεωργοί και προέρχεται από τη λέξη «ζιουγκλίνες» που ήταν εξάρτημα του ζυγού των βοδιών με το οποίο έδεναν το λαιμό των ζώων). Όσοι κάτοικοι του Τούρουβου γλύτωσαν μετανάστευσαν στη Βουλγαρία.

Συγκρότηση του οικισμού της Βοστίνας

Η Βοστίνα σαν ξεχωριστός οικισμός συγκροτήθηκε μάλλον μετά το 1550. Οι πρώτοι κάτοικοι ήταν εξωμότες μουσουλμάνοι που κατάγονταν από διάφορες περιοχές και τους εγκατέστησαν εκεί οι Τούρκοι.

Σύμφωνα με την παράδοση περίπου 500 μουσουλμανικές οικογένειες συγκεντρώθηκαν στη Βοστίνα. Σ΄αυτό συνετέλεσαν το υγιεινό κλίμα, η επάρκεια βοσκότοπων και η θέση της Βοστίνας σαν φυσικό κέντρο των 22 χωριών της περιοχής. Πολλές από τις οικογένειες αυτές με την πάροδο του χρόνου μετακινούνταν σ άλλες περιοχές. Οι Τούρκοι με την εγκατάσταση των μουσουλμανικών οικογενειών στη Βοστίνα άρπαξαν τις περιουσίες των χριστιανών κατοίκων και τις έδωσαν στους εξωμότες, επιπλέον δε τους υποχρέωσαν να μετακινηθούν και τους περιόρισαν σε συγκεκριμένη περιοχή . Οι καταπιέσεις που υφίσταντο ανάγκασε πολλούς να εκπατρισθούν σε άλλα μέρη.

Για την εκτέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων οι εξισλαμισμένες οικογένειες έχτισαν μουσουλμανικό τέμενος και παράλληλα εγκαταστάθηκαν και «Δερβίσηδες» (κατηχητές) και «Μπεχτασήδες» (καλόγεροι , σχισματικοί μουσουλμάνοι που λάτρευαν τον προφήτη Ηλία). Στη Βοστίνα ιδρύθηκε και Τεκές των Μπεχτασήδων όπου έμεναν οι Δερβίσηδες και οι Μπεχτασήδες οι οποίοι έκαναν έκλυτη ζωή . Περίπου σε εκείνη την περίοδο εγκαταστάθηκαν και Τουρκόγυφτοι , οι οποίοι ψυχαγωγούσαν τους Τούρκους στις γιορτές.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 101

Ονομασία

Για την προέλευση της πρώτης ονομασίας Βοστίνα υπάρχουν πολλές εκδοχές με επικρατέστερες:

• Ο Λαμπρίδης την ερμηνεύει σαν «βοσκήσιμο τόπο» από τα πολλά βοσκοτόπια που διέθετε η περιοχή.
• Σύμφωνα με τον Α.Χ. Παπαχαρίση «Συμβολή εις το τοπωνυμικόν του Πωγωνίου» η λέξη Βοστίνα στη σερβική γλώσσα σημαίνει «μελισσότοπος». Και στις πλαγιές του βουνού πάνω από το χωριό φυτρώνει το μελισσοβότανο.
• Και η πιο πιθανή είναι ότι προέρχεται από την τουρκική λέξη «Μπόστι» που σημαίνει «τόπος πληρωμής φόρου». Οι Τούρκοι γύρω στα 1550 υποχρέωσαν τους κατοίκους όλης της περιοχής να έρχονται στη Βοστίνα για να πληρώσουν το φόρο (μπόστι).

Όσο για την ονομασία Πωγωνιανή, σύμφωνα με τον Κώστα Οικονόμου (ΤΑ ΟΙΚΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ) το όνομα Πογωνιανή απαντάται σε έγγραφα του 16ου -17ου αιώνα με τους τύπους Πωγωνιανή, Πωγωϊανή, Πωγωϊαννή. Το τοπωνύμιο προέρχεται από το επίθετο πογωνιανή με παράλειψη των ουσιαστικών θέση, εκκλησία κλπ., κι αυτό προέρχεται από το ουδέτερο Πογώνι και κατάληξη -ιανή.

Το όνομα Πωγωνιανή αποδίδεται γενικότερα σε όλο το τμήμα του Πωγωνίου. Η φιλοδοξία δε του κοινοτικού συμβουλίου της Βοστίνας που θέλησε να ονομάζεται η κοινότητα αυτή με το γενικό όνομα της περιφέρειας περιόρισε το όνομα Πωγωνιανή σε μία κοινότητα.

Ο τύπος Πωγωνιανή χρησιμοποιείται και σε διάφορα τοπικά δημοτικά τραγούδια και έχει το ίδιο πλάτος με τη λέξη Πωγώνι.

Σήμερα ο τύπος Πωγωνιανή επίσημα χρησιμοποιείται μόνον εις την «Φήμην» του Μητροπολίτου «Πωγωνιανής και Δρυινουπόλεως υπερτίμου και εξάρχου πάσης Βορ. Ηπείρου».

Πηγή : Α.Χ. Παπαχαρίσης «Συμβολή εις το τοπωνυμικόν του Πωγωνίου» ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, 1933

Το τοπωνύμιο Πογώνι είναι δυνατό να σχηματίζεται:

• Από το ουσιαστικό απογώνι = «το υπήνεμο μέρος» και το επίρρημα απουγκώνα =«υπήνεμα»
• Ή από το σλαβικό ουσιαστικό pogon-= «το μονοπάτι» και την πρόθεση pο(ή pod) = «κάτω, υπό, περί» και το ουσιαστικό gonb = «η καταδίωξη, το κυνήγι, ο βοσκότοπος, τμήμα χωραφιού» το ρήμα goniti= «κυνηγώ» και την επιθετική κτητική κατάληξη -jp – θηλ. -ja

Η ζωή των κατοίκων και η συμβίωση με τους Τούρκους

Οι χριστιανικές οικογένειες που παρέμειναν στη Βοστίνα ήταν περίπου 50 και ζούσαν σκόρπιες σε καλύβες και ασχολούνταν με την οικόσιτη κτηνοτροφία και τη γεωργία. Οι οικογένειες αυτές δέχτηκαν να παραμείνουν μετά την υπόσχεση των Τούρκων μπέηδων ότι δεν θα τους εξαναγκάσουν να εξισλαμιστούν.

Με την πάροδο του χρόνου οι περισσότεροι εγκατέλειψαν τις γεωργικές ασχολίες και δούλευαν στα σπίτια των Τούρκων σαν υπηρέτες, ή εργάτες στα κτήματα. Οι υπόλοιποι (κάπου 15 οικογένειες) συνέχισαν να ασχολούνται με τις γεωργικές εργασίες. Τις οικογένειες αυτές τις ονόμαζαν «Τζιφτζή Χανέδες» και τους ανθρώπους τσιφτσήδες. Με την πάροδο του χρόνου επέτρεπαν στους χριστιανούς να κτίζουν τα καλύβια τους στην άκρη της ιδιοκτησίας τους.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 113

Η πολιτική του σεβασμού και της προθυμίας για κάθε εργασία με ελάχιστη αμοιβή προς τον κατακτητή ήταν ο μόνος τρόπος να διαβιώσουν σε μια εποχή που τα αγόρια στρατολογούνταν υποχρεωτικά στις τάξεις του τουρκικού στρατού και τα κορίτσια αρπάζονταν βίαια από τα σπίτια τους για να κλειστούν στους τούρκικους γυναικωνίτες ή να καταλήξουν σαν δώρο στους Τούρκους αξιωματούχους. Έτσι κατόρθωσαν να συμβιώσουν και να ζήσουν διατηρώντας τα χριστιανικά τους ονόματα και έχοντας -όσο ήταν δυνατόν- ατομική και οικογενειακή ασφάλεια.

Οι Τούρκοι επειδή οι Χριστιανοί ήταν υπάκουοι και πειθαρχικοί τους επέτρεψαν να κατασκευάσουν σπίτια στο ανατολικό μέρος του χωριού. Πολύ αργότερα έκτισαν και την πρώτη τους εκκλησία στο όνομα του Αγίου Νικολάου, στη θέση που βρίσκεται σήμερα η κεντρική εκκλησία της Πωγωνιανής.

Οι Τούρκοι της Βοστίνας

Κάποιοι από του Μπέηδες προστάτευαν το χριστιανικό στοιχείο. Ένας από αυτούς ο Ισμαήλ Εφέντης. Ήρθε από τη Θεσσαλία στη Βοστίνα παίρνοντας προίκα δύο τσιφλίκια και διατηρώντας μύλους στο ποτάμι, στη έξοδο της χαράδρας του Κουβαρά. Όταν ήρθε στη Βοστίνα ο σκοπός του ήταν να εξισλαμίσει τους χριστιανούς των γύρω χωριών. Αντί όμως να τους εξισλαμίσει κατέληξε να τους προστατεύει.

Στη Βοστίνα πλειοψηφούσε το μουσουλμανικό στοιχείο.

Από το 1560 και μετά, το κλίμα και η τοποθεσία της περιοχής προσέλκυσε πολλούς μπέηδες οι οποίοι έχτισαν μεγαλοπρεπείς κατοικίες με περιβόλια. Εντυπωσιακά σπίτια σε μέγεθος και πλούτο.

Σήμερα σώζεται, σε κακή κατάσταση, η θερινή οικία του Ισμαήλ Εφέντη, Μπέη της Θεσσαλίας. Ένα τριώροφο κτίριο στο πιο ψηλό σημείο της Βοστίνας. Χρησιμοποιήθηκε σαν Γυμνασιακό Οικοτροφείο. Οι διάφορες μετατροπές που έγιναν στο κτίριο κατέστρεψαν την εσωτερική του διαρρύθμιση.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 120

Διοίκηση πριν και μετά από την Τουρκική κατάκτηση

Σύμφωνα με την παράδοση γύρω στα 900 μ.Χ. Μακεδόνες εγκαταστάθηκαν σποραδικά σε διάφορες περιοχές. Ζούσαν σε πατριές με αρχηγό τον γεροντότερο ο οποίος ήταν ο ρυθμιστής της οικογένειας. Από ανασκαφές που έγιναν βρέθηκαν ομαδικά νεκροταφεία αλλά και μεμονωμένα μνήματα σε απόμακρες και μοναχικές κατοικίες.

Η πανώλη που χτύπησε το 1350 ανάγκασε τους κατοίκους να συγκεντρωθούν σε κοινούς χώρους να χτίσουν σπίτια, να οργανωθούν σε κοινότητες και να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο σύστημα διοίκησης. Οι μεγαλύτεροι και έμπειροι άνδρες αποτέλεσαν τη Δημογεροντία και έπαιρναν τις αποφάσεις για τα ζητήματα της κοινότητας.

Μετά την τουρκική κατάκτηση το καινούριο σύστημα διοίκησης ευνοούσε τους αγάδες και τους μπέηδες στην είσπραξη των φόρων από τους χριστιανούς. Τα καθήκοντα των προκρίτων πλέον ήταν διαφορετικά. Από αυτούς άλλοι προσπαθούσαν να εξυπηρετούν τους κατοίκους και να αποφεύγονται οι πιέσεις των κατακτητών, άλλοι προσπαθούσαν να αποφύγουν την εξυπηρέτηση των κατακτητών και άλλοι αποσκοπώντας σε συμφέροντα προσωπικά έγιναν «Σπαχήδες».

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 123

Κοινωνική ζωή

Η κοινωνική θέση έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο σε όλους τους τομείς. Στην εκκλησία, στα πανηγύρια, στις γιορτές, στις οικογενειακές συγκεντρώσεις. Όλοι είχαν τη σειρά τους: μπέηδες, αγάδες, τσιφλικάδες, άρχοντες, τραπεζίτες κα έμποροι και ακολουθούσαν οι υπόλοιπο

Βέβαια αυτή η σειρά δεν ήταν πάντα η ίδια και στην ιεραρχία υπήρχε ανακολουθία. Το παγκάρι και τα στασίδια των αρχόντων γνώρισαν αλλαγές των κατόχων.

Οι γάμοι γίνονταν πάντα με κανόνα την ίδια κοινωνική τάξη και τη θρησκεία.

Η Βοστίνα ήταν το κέντρο 58 χωριών του καζά Βοστίνα. Οι κάτοικοι των χωριών έρχονταν στη Βοστίνα για διάφορες υποθέσεις δικαστικές, διοικητικές, φορολογικές. Για τους χριστιανούς οι συναντήσεις είχαν και λόγους εθνικούς. Η απελευθέρωση πάντα ήταν ο πόθος τους και οι συγκεντρώσεις αυτές ήταν ένας τρόπος να οργανωθούν.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 126

Πανηγύρεις (Αγορές – παζάρια)

Με διάταγμα της τουρκικής κυβέρνησης από το 1846 ορίστηκε η αγορά (Παζάρι) της Βοστίνας να γίνεται κάθε Πέμπτη Το παζάρι αυτό συγκέντρωνε γεωργικά και βιοτεχνικά είδη και εκθέματα από 80 χωριά. Από το 1913 συνέχισε σε νέα βάση μέχρι το 1940 οπότε και σταμάτησε οριστικά.

Μαζί με τα μαγαζιά χάθηκαν και τα παλιά επαγγέλματα: οι τσαρουχάδες, οι ραφτάδες και οι σιεγκουνάδες, οι σαμαράδες, οι μπαρμπέρηδες και τόσα άλλα. Τα Χάνια που για χρόνια λειτουργούσαν φιλοξενώντας τα καραβάνια έκλεισαν και γκρεμίστηκαν. Μια παλιά εποχή που έσβησε και που άφησε ίχνη μόνο στις διηγήσεις και στις παλιές, ξεθωριασμένες φωτογραφίες.

Φυλλομετρώντας το βιβλίο του Νίκου Υφαντή Η ΠΩΓΩΝΙΑΝΗ-ΠΑΛΙΑ ΒΟΣΤΙΝΑ, διαβάζουμε ότι η Πωγωνιανή πριν το 1940 και πριν το 1922 και την απελευθέρωση είχε 34 καταστήματα πάσης φύσεως που εξυπηρετούσαν τους πάντες.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 128

Το Γυμνάσιο της Βοστίνας – Πωγωνιανής

Πηγές:
Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 270
Επαμεινώνσας Βαδίλης, ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΕΤΟΣ ΣΤ΄, τεύχος 1, σελ. 11

Μετά τους απελευθερωτικούς αγώνες 1912-13 ιδρύθηκε το αλβανικό κράτος και σ΄αυτό υπάχθηκε το βόρειο Ηπειρωτικό τμήμα. Σε μια χρονική περίοδο πολύ δύσκολη για την Ήπειρο μετά τους απελευθερωτικούς αγώνες 1912-13, την ίδρυση του αλβανικού κράτους και την υπαγωγή σ΄αυτό του βόρειου Ηπειρωτικού τμήματος, του αγώνα της Βόρειας Ηπείρου για αυτονομία, τη χάραξη των Ελληνοαλβανικών συνόρων και την καταστροφή του 1922, έπρεπε να βρεθούν τρόποι να προστατευτούν τα ορφανά παιδιά της Ηπείρου και των άλλων διαμερισμάτων των «Νέων Χωρών», καθώς και τα προσφυγόπουλα από τη Βόρεια Ήπειρο και τη Μικρά Ασία.

Η λύση βρέθηκε με την ίδρυση του Γυμνασίου Βοστίνας. Μέσα σε λίγους μήνες ιδρύθηκε τετρατάξιο Γυμνάσιο στη Βοστίνα, το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του από το σχολικό έτος 1924-25.

Παρά τις ελλείψεις η δουλειά που γινόταν στο Γυμνάσιο, η προετοιμασία στο σπίτι, η κατάρτιση των μαθητών και η απόκτησή γνώσεων ήταν αξιοθαύμαστη. Ένας μεγάλος αριθμός από τους μαθητές αυτούς μπήκαν στις Ανώτατες Σχολές χωρίς καμιά ιδιαίτερη προετοιμασία και χωρίς καμία κρατική μέριμνα για τη στέγαση και τη σίτισή τους.

Αργότερα και για μια μακρά περίοδο, χάρη στη μέριμνα του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Πωγωνίου, λειτούργησε ένα οικοτροφείο για όλους τους μαθητές του Γυμνασίου αντί ενός συμβολικού τιμήματος που ενισχύονταν οικονομικά από το Υπουργείο Πρόνοιας και που ήταν εγκαταστημένο στο λεγόμενο Παράρτημα που είναι το μεγαλύτερο τούρκικο κτίριο χτισμένο σε πανοραμική θέση κοντά στους πρόποδες του Μπόζοβου και που πήρε το όνομα αυτό επειδή κάποτε ήταν Παράρτημα του Ορφανοτροφείου.

Από το 1963 το Γυμνάσιο και Λύκειο μεταφέρθηκε σε νέο κτίριο που έγινε με οικονομικές εισφορές της Παμπωγωνησιακής Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητας της Νέας Υόρκης.

Το Γυμνάσιο της Πωγωνιανής έπαψε να έχει τη δυναμική των παλιών χρόνων γιατί ιδρύθηκαν και άλλα Γυμνάσια και Λύκεια στις επαρχίες Πωγωνίου, Ζαγορίου και Κόνιτσας και τα οποία απορρόφησαν τους μαθητές. Επιπλέον μετά τον πόλεμο του 1940-41 οι πόρτες με τη Βόρεια Ήπειρο έκλεισαν οριστικά και τα χωριά της επαρχίας Πωγωνίου ερήμωσαν και δεν υπάρχουν παιδιά.

Εθνικό Ορφανοτροφείο Πωγωνιανής

Η μόνη συστηματική οργανωμένη Μαθητική Εστία ήταν το λεγόμενο Εθνικό Ορφανοτροφείο Πωγωνιανής που υπάρχει και σήμερα και που δεχόταν μόνον ορφανούς φοιτητές στους οποίους εξασφάλιζε τα πάντα στέγη, ρούχα, παπούτσια, φαγητό και όλα τα μαθητικά είδη.

Η πολιτιστική κληρονομιά της Πωγωνιανής: Μουσεία και καλλιτεχνικοί χώροι

Λαογραφικό Μουσείο Πωγωνιανής – Δερόπολης

Η ιδέα της ίδρυσης Λαογραφικού Μουσείου γεννήθηκε τη δεκαετία του 1960 και υλοποιήθηκε σε αρχικό στάδιο με την προσωρινή στέγασή του στο παλιό Δημοτικό Σχολείο. Αργότερα, μεταφέρθηκε στο αρχοντικό του Λεωνίδα Βασιλειάδη όπου και στεγάστηκε για αρκετά χρόνια

Η περιοχή ήταν πλούσια σε παραδοσιακό υλικό το οποίο κινδύνευε να χαθεί. Έγινε προσπάθεια να συγκεντρωθεί και να διασωθεί αυτό υλικό είτε με προσφορές από τους κατοίκους οικογενειακών αντικειμένων είτε με έρευνα ακόμα και σε παλιά κτίρια.

Έτσι συγκεντρώθηκε ένα αξιόλογο υλικό που περιλάμβανε τοπικές ενδυμασίες, κεντήματα, οικιακά σκεύη, αντικείμενα από τη γεωργική και ποιμενική ζωή, εργαλεία και πάρα πολλά άλλα.

Είναι σημαντική η ιστορική σημασία και η πολιτιστική αξία αυτού του μουσείου που δημιουργήθηκε στην παραμεθόριο.

Μετά από κάποια χρόνια η Κοινότητα παραχώρησε επίσης στον Φιλεκπαιδευτικό – Λαογραφικό και Πολιτιστικό Σύλλογο το κτίριο που στεγαζόταν το στρατιωτικό φυλάκιο, καθώς και όλο το μουσειακό υλικό. Το κτίριο επισκευάστηκε με το πρόγραμμα Leader των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και επισκευάστηκε κατάλληλα για να στεγάσει το Λαογραφικό Μουσείο.

Στις 25 Αυγούστου 1996 (είκοσι χρόνια μετά τα πρώτα εγκαίνια του μουσείου) εγκαινιάστηκε το μουσείο στη νέα θέση όπου βρίσκεται σήμερα.

Νίκος Θ. Υφαντής, Η Πωγωνιανή – Παλιά Βοστίνα και τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Δολό – Δρυμάδες – Σταυροσκιάδι, σελίδα 338

Ταχυδρομικό – Τηλεπικοινωνιακό Μουσείο Πωγωνιανής Πωγωνίου

Το μουσείο δημιουργήθηκε το 2013 και τα εγκαίνια του πραγματοποιήθηκαν στις 12 Αυγούστου 2013. Στεγάζεται στο ισόγειο του κτιρίου Κολέφα και αποτελεί ένα μουσειακό επικοινωνιακό χώρο.

Η συλλογή των αντικειμένων συγκεντρώθηκε από άτομα που εργάστηκαν στον ΟΤΕ και στα ΕΛΤΑ και ο καθένας από αυτούς έχει συνεισφέρει με τον τρόπο του στη δημιουργία του συγκεκριμένου μουσείου. Το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής ανήκει στον κ. Κωστούλα, ο οποίος δημιούργησε και αυτό το μουσείο με σκοπό να συνεισφέρει στην πολιτιστική κληρονομία του τόπου.

Πηγή: Βοστινιώτης

Το «Εργαστήριο Ψηφιδογραφίας και Εκθετήριο Έργων Τέχνης των Γιάννη και Νίκου Κολέφα»

Στεγάζεται στην Πωγωνιανή του Δήμου Πωγωνίου σε ένα ιστορικό διατηρητέο κτίριο, το οποίο έχει κατασκευαστεί το 1870. Το κτήριο είχε χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν ως διοικητήριο από τους Τούρκους.

Επίσης, τις δεκαετίες 1950 -1960 στον 1ο όροφο του κτηρίου λειτουργούσαν εμπορικά καταστήματα και στο 2ο όροφο στεγάζονταν τα γραφεία του συλλόγου της Πωγωνιανής. Το 2013 ο Δήμος Πωγωνίου ενέκρινε τη μελέτη αποκατάστασης του κτιρίου στα πλαίσια του προγράμματος «Αγροτική Ανάπτυξη της Ελλάδας 2007-2013», η οποία ολοκληρώθηκε το 2016.

Πλέον το αποκατεστημένο κτίριο πληροί όλες τις σύγχρονες προδιαγραφές ενός μουσειακού χώρου και είναι έτοιμο να φιλοξενήσει τόσο τη μόνιμη έκθεση των έργων του Γιάννη και Νίκου Κολέφα, όσο και την πραγματοποίηση διάφορων μουσειοπαιδαγωγικών προγραμμάτων με βάση την τέχνη του ψηφιδωτού.

Το κτίριο ανήκει στο Δήμο Πωγωνίου, ενώ η συλλογή ανήκει στους «Φίλους του Εργαστηρίου Ψηφιδογραφίας και Εκθετηρίου Έργων Τέχνης των Γιάννη και Νίκου Κολέφα».

Πηγή: Βοστινιώτης

Διαδρομές στην περιοχή

Είναι πολλές οι διαδρομές που μπορεί να κάνει ο επισκέπτης στην κοντινή αλλά και την ευρύτερη περιοχή. Από τις πιο ωραίες είναι η επίσκεψη στα δυο γεφύρια της χαράδρας του Κουβαρά. 

Το φαράγγι του Κουβαρά και τα δύο πέτρινα γεφύρια που βρίσκονται μέσα και γεφυρώνουν τον ομώνυμο ποταμό είναι κάτι που αξίζει να επισκεφτείτε.

Το γεφύρι της Νονούλως

Το «Γεφύρι της Νονούλως» και ο νερόμυλος βρίσκονται στην αρχή της χαράδρας και προσεγγίζονται από ένα λιθόστρωτο μονοπάτι που ξεκινάει από τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Πιο συγκεκριμένα, βρίσκεται στη βόρεια έξοδο της χαράδρας του Κουβαρά ανάμεσα στο Δολό και την Πωγωνιανή (Βοστίνα) και γεφυρώνει τον Κουβαρά στη θέση Ξυλογέφυρο όπου παλιά υπήρχε ξύλινο γεφύρι.

Το γεφύρι είναι μονότοξο με άνοιγμα 7 μέτρα και ύψος από την επιφάνεια του νερού 6 μέτρα. Κτίστηκε στα τέλη του 19^ου αιώνα με τις οικονομίες της Νόνως (Νονούλα) Γαλανού, μιας φτωχής γυναίκας από το Δολό. Πηγαίνοντας καθημερινά στη Βοστίνα με τον γάϊδαρό της για να πουλάει ξύλα, διακινδύνευε τη ζωή της περνώντας από το σαπισμένο ξυλογέφυρο. Και αποφάσισε να το κάνει πέτρινο.

Για το αν πρόλαβε να υλοποιήσει το όνειρό της πριν ή μετά το θάνατό της υπάρχουν δύο μαρτυρίες διαφορετικές. 

• Σύμφωνα με την πρώτη μαρτυρία η φτωχή Νονούλω μάζευε τις οικονομίες της και τελικά κατάφερε να συγκεντρώσει το ποσό και να κτιστεί το γεφύρι. Αργότερα όμως μια μέρα που ήταν καβάλα στο γάϊδαρο το ζώο αιφνιδιάστηκε, και την έριξε στο έδαφος. Ίσως αυτό το πέσιμο να ήταν και η αιτία να φύγει από τη ζωή.
• Σύμφωνα με τη δεύτερη μαρτυρία όταν η Νονούλω πέθανε βρέθηκαν στο σπίτι της  κρυμμένα στο τοίχο νομίσματα που έφταναν το ποσό των 5.000 – 5.500 τουρκικές  λίρες. Με τα χρήματα αυτά κτίσητκε το γεφύρι στη θέση του ξυλογέφυρου στη μνήμη της Νονούλως.

Ανεξάρτητα από τις δυο μαρτυρίες οι συγχωριανοί της δεν την ξέχασαν ποτέ.

Δίπλα στο γεφύρι είναι και ο παλιός νερόμυλος ανακαινισμένος.

Πηγή: ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄, σελ. 84

Το γεφύρι του Κουβαρά

Το δεύτερο, το «γεφύρι μέσα στο φαράγγι», προσεγγίζεται από την περιοχή “ΤΣΟΥΜΠΑΡΙ” πριν από το Δολό. Το μονοπάτι είναι χαραγμένο, απόλυτα ασφαλές και χρειάζονται περίπου 15 λεπτά άνετου περπατήματος μέχρι την κοίτη του Κουβαρά και το γεφύρι. Πιο συγκεκριμένα, βρίσκεται κάτω από το χωριό Δολό, στην περιοχή του Πωγωνίου, στη βαθειά χαράδρα του Κουβαρά στη θέση Γούβες.

Είναι μονότοξο και γεφυρώνει το ομώνυμο ποτάμι, και παλιά εξυπηρετούσε το παλιό μονοπάτι που οδηγούσε στην Πωγωνιανή (παλιά Βοστίνα). Το γεφύρι κατασκευάστηκε το 1927 με απόφαση της δημογεροντίας και πάνω σε σχέδια ενός μηχανικού από τα Ιωάννινα.

Στο γεφύρι δούλεψε με το μπουλούκι του ο πρωτομάστορας Πασχάλης Ζούνης από την Πυρσόγιαννη. Η δαπάνη του ανήλθε στο ποσό των 16.000 δραχμών που κατέβαλαν κυρίως ξενιτεμένοι στην Αμερική Δολιώτες. Οι ντόπιοι βοήθησαν με προσωπική εργασία και οι γυναίκες κουβαλούσαν τα υλικά. 

Η κατασκευή του γεφυριού είχε μεγάλη σημασία για τους κατοίκους γιατί ένωσε τα δύο χωριά Δολό και Πωγωνιανή και οι κάτοικοι μπορούσαν να μετακινούνται με ασφάλεια. Το τέλος της κατασκευής ακολούθησε μεγάλο γλέντι.

Δυστυχώς οι κάτοικοι δεν κατόρθωσαν να το καμαρώσουν για πολύ έτσι όμορφο και καινούριο που ήταν. Κάποιες γυναίκες άρχισαν να αφαιρούν και να πετούν τις πέτρες στο ποτάμι. Πίστευαν ότι έτσι μπορούσαν να λυθούν τα μάγια. Όσες ήταν ανύπαντρες για να παντρευτούν, όσες δεν γεννούσαν παιδιά για να αποκτήσουν, όσες είχαν παιδιά για να μην πεθάνουν. Έλεγαν: “ρίξε μια σουμπέλα στο Λάκκο για να λυθούν τα μάγια» (σουμπέλα: μεγάλη πέτρα ακανόνιστου σχήματος).

Πηγή: ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄, σελ. 85

Το φαράγγι Κουβαρά είναι ένας εντυπωσιακός γεωλογικός σχηματισμός που έχει μήκος περίπου 5 χλμ. και χωρίζει τους δυο οικισμούς του Δολού και της Πωγωνιανής. Στο φαράγγι κυριαρχεί ποικιλία βλάστησης, δρύες, φράξοι, γράβοι, σφεντάμια, αγριοκερασιές, αγριοαμυγδαλιές, συκιές άγριες και ήμερες, αγριοκαστανιές, πλατάνια και ιτιές. Η πυκνή και ποικίλη βλάστηση καθώς και ανοίγματα των βράχων προσφέρουν ασφαλές μέρος ιδιαίτερα στα αρπακτικά για φωλιές αλλά και τροφή. Είναι σημαντικό βιότοπος για σπάνια είδη πουλιών.

<p>The post Αφιέρωμα στην Πωγωνιανή: Ιστορία, πολιτισμός και παράδοση first appeared on Epirus Explorer.</p>

Βρίσκεται δυτικά και ακριβώς απέναντι από τον αυχένα του Ζυγού ο οποίος από παλιά αποτελεί το όριο ανάμεσα στη Βόρεια Πίνδο (Ηπειρωτική ή Τυμφαία) και την Κεντρική Πίνδο (Αθαμανική) που συνεχίζει με τη Νότια Πίνδο (Δολοπική). Αλλά είναι και η «Πύλη εισόδου» από την Ήπειρο στη Θεσσαλία και Δυτική Μακεδονία, και συνεπώς ένας σημαντικός συγκοινωνιακός κόμβος. Μεταξύ αυτών ορεινών τμημάτων τής Πίνδου, σχηματίζεται μια μεγάλη κοιλάδα μέχρι το χωριό Ανθοχώρι (πρ. Ντεβεντίστα) την οποία διασχίζει ο Μετσοβίτικος ποταμός και ο οποίος στη θέση «Μπαλντούμα», χύνεται στον ποταμό Άραχθο ο οποίος πηγάζει από τα Ζαγοροχώρια.

Το Μέτσοβο περιβάλλεται από ψηλά βουνά όπως: Περιστέρι (2294μ.), Μαυροβούνι (2160μ.), Ζυγός (1820μ.), Κατάρα (1689μ.), Καρακόλι (1491μ.), Χρυσοβίτσα (1559μ.), Τσούκα Ρόσσα ή Κοκκινόραχη (1985μ.) στα ΒΔ της τεχνητής Λίμνης Αώου κοντά στον Εθνικό Δρυμό της Βάλια Κάλντα (προσοχή: υπάρχει κι άλλη Τσούκα Ρόσσα 2377μ. στην οροσειρά της Τύμφης, στα σύνορα του Εθν. Δρυμού Βίκου-Αώου, δίπλα στην ψηλότερη κορυφή της την Γκαμήλα). Από αυτά τα βουνά πηγάζουν μεγάλα ποτάμια (Αώος, Αχελώος, Αλιάκμονας, Πηνειός, κ.ά.), ενώ στη χαράδρα ακριβώς από κάτω ρέει ο Μετσοβίτικος Ποταμός.

Σχετικά με το Μέτσοβο

Ο περιηγητής Λήκ (Leake) θεωρεί τον Ζυγό ως το πιο αξιόλογο βουνό στην Ελλάδα και το σημείο όπου πηγάζουν τα μεγαλύτερα ποτάμια της. Ο ζωγράφος E. Lear, αναφέρει ότι είναι ο «γονιός» των σπουδαιότερων ποταμών της Ελλάδος, ρυθμίζει την επικοινωνία μεταξύ Ηπείρου και Θεσσαλίας, ενώ είναι εξίσου φημισμένος για τις διασυνδέσεις, τη γεωγραφική και πολιτική θέση, αλλά και για την γραφικότητά του.

Ο Μετσοβίτικος ποταμός γεννιέται από δύο πηγές που δημιουργούν δύο ρέματα που σμίγουν ακριβώς κάτω από το Μέτσοβο και λίγο πριν το Ανήλιο, δημιουργώντας τον Μετσοβίτικο. Από εκεί ο ποταμός κινείται αρχικά προς τα δυτικά και στη συνέχεια προς τα νοτιοδυτικά, όπου μετά από περίπου 25 χλμ. συναντάει τον Ζαγορίτικο ποταμό στη Μπαλντούμα και μαζί δημιουργούν τον μεγάλο ποταμό Άραχθο. Παλιότερα τα ορμητικά νερά του Μετσοβίτικου κινούσαν δέκα υδρόμυλους και πριονιστήρια.

Βόρεια από το Μέτσοβο και σε κοντινή απόσταση βρίσκεται το γραφικό οροπέδιο Πολιτσιά ή Πολιτσιές (Πολιτσουάρε). Από παλιά και μέχρι σήμερα στα πλούσια λιβάδια αυτής της τοποθεσίας κατά τους θερινούς μήνες βόσκουν αιγοπρόβατα, βοοειδή, εξημερωμένα ή ελεύθερα άλογα, όνοι και ημίονοι που αποτελούν πλούτο για τους Μετσοβίτες κτηνοτρόφους.

Το τοπωνύμιο πιθανώς να προέρχεται από τη λατινική λέξη Policia και να σχετίζεται με ρωμαϊκή στρατιωτική φρουρά που είχε εγκατασταθεί εκεί. Το οροπέδιο Πολιτσιά αποτελούσε την αγαπημένη εξοχική τοποθεσία των Μετσοβιτών και τα παλιά χρόνια, όπως μας πληροφορεί ο Παναγιώτης Αραβαντινός, οι πλούσιοι Μετσοβίτες απολάμβαναν το τοπίο μένοντας σε σκηνές. Σήμερα μεγάλο μέρος του οροπεδίου έχει καλυφθεί με νερό καθώς το 1987 η ΔΕΗ κατασκεύασε υδροηλεκτρικό φράγμα. Η τεχνητή λίμνη που σχηματίστηκε συγκεντρώνει τα νερά των πηγών του Αώου ποταµού και τα νερά που μαζεύονται στο οροπέδιο Πολιτσών.

Δραστηριότητες

Το έντονο ιστορικό, πολιτιστικό και θρησκευτικό στοιχείο των Μετσοβιτών αντανακλάται στα πολιτιστικά δρώμενα του Μετσόβου. Οι δεκατέσσερις εκκλησίες που υπάρχουν μέσα στο Μέτσοβο και στην περιοχή δείχνουν τη βαθειά θρησκευτικότητα των κατοίκων. Οι θρησκευτικές γιορτές, αφιερωμένες στους Αγίους, γιορτάζονται με λαμπρότητα και είναι άρρηκτα ταυτισμένες με την παράδοση του τόπου. Τα θρησκευτικά πανηγύρια συγκεντρώνουν κόσμο από παντού.

Στις 20 Ιουλίου, γίνεται το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία στη θέση Πολιτσιές του Μετσόβου.

Στις 25-26 Ιουλίου, είναι η γιορτή της πολιούχου του Μετσόβου Αγίας Παρασκευής. Γυναίκες και άνδρες ντυμένοι με μετσοβίτικες ενδυμασίες χορεύουν και τραγουδούν βλάχικα τραγούδια, συνεχίζοντας τα ήθη και έθιμα της κοινωνίας του Μετσόβου.

Στις 24-26 Ιουλίου πραγματοποιείται στο δημοτικό διαμέρισμα Ανηλίου τα «Ανηλιώτικα», εκδηλώσεις με αφορμή τη γιορτή της Αγίας Παρασκευής. Οι εκδηλώσεις περιλαμβάνουν πολύωρα βραδινά γλέντια με δημοτικά ή λαϊκά συγκροτήματα, καθώς και παρουσίαση παραδοσιακού χορευτικού προγράμματος από τον χορευτικό σύλλογο του χωριού. Στις 25 Ιουλίου διοργανώνεται επιπλέον «Βραδιά Κτηνοτρόφων» που περιλαμβάνει παρουσίαση και βράβευση των καλύτερων ζώων του χωριού.

Το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου  πραγματοποιείται ο λεγόμενος «Πίχτειος Περίπατος» ο οποίος περιλαμβάνει διανυκτέρευση στη Θέση Λάκος στο όρος Μαυροβούνι σε υψόμετρο 2000 μ. με χορούς, τραγούδια και μεγάλες φωτιές. Την Κυριακή το πρωί πραγματοποιείται περίπατος τριών ωρών μέχρι τη θέση «Αυτιά Φλέγγα» για την απόλαυση του εκπληκτικού ηλιοβασιλέματος με φόντο τον Εθνικό Δρυμό Βάλια Κάλντα.

Στις  15 Αυγούστου στη γιορτή της Παναγίας γίνονται στην κεντρική πλατεία του Μετσόβου χοροί με δημοτικά τραγούδια  με ελεύθερη συμμετοχή των κατοίκων και των επισκεπτών.

Από το 2013 έχει καθιερωθεί το Ursa Trail, μια διοργάνωση ορεινού τρεξίματος που αποτελεί μια ευκαιρία άνθρωποι από κάθε μέρος να γνωρίσουν με τον καλύτερο τρόπο τη φύση της περιοχής του Μετσόβου και να βιώσουν την ομορφιά των ορεινών διαδρομών και να έρθουν σε επαφή με τον τόπο και τους ανθρώπους του. Εμπνευστής της ιδέας και διοργάνωσης είναι ο Νίκος Καλοφύρης κάτοικος Μετσόβου και αθλητής ο ίδιος με επιδόσεις , συμμετοχές και διακρίσεις στο ενεργητικό του.

Τα μονοπάτια περνούν μέσα στο βιότοπο της καφέ αρκούδας σε μια παρθένα φύση εκπληκτικής ομορφιάς. Είναι μια διοργάνωση που συγκεντρώνει αθλητές με υψηλές επιδόσεις απ΄ όλο τον κόσμο. Το 2018 και για πρώτη φορά η προσθήκη του Ultra Ursa Trail των 100K, μια απαιτητική διαδρομή, είχε επιτυχία. Το 2019 στο Ursa Trail, προστέθηκαν αγωνιστικές διαδρομές, και νέα μονοπάτια και επιπλέον ο αγώνας των 11 Km με μικρή υψομετρική διαφορά έδωσε την ευκαιρία σε νέους και παλαιότερους αθλητές να απολαύσουν μια λιγότερο κουραστική διαδρομή.

Τι να δείτε

Το Κατώγι Αβέρωφ

Οι αμπελώνες του Μετσόβου βρίσκονται στην τοποθεσία Γινιέτς, που στη βλάχικη τοπική διάλεκτο σημαίνει αμπελότοπος. Σκαρφαλωμένοι στις πλαγιές της Πίνδου είναι οι πιο ορεινοί αμπελώνες της Ελλάδας σε υψόμετρο 950-1050 μέτρα. Το εγχείρημα της αναμπέλωσης ξεκίνησε κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 1950 .

Τα αμπέλια του Μετσόβου βρίσκονται μέσα στο βιότοπο της καφέ αρκούδας, η οποία ζει στις πλαγιές της Πίνδου και η οποία βέβαια επισκέπτεται τα αμπέλια δοκιμάζοντας τα σταφύλια της αρεσκείας της. Πολλές φορές οι άνθρωποι που εργάζονται στους αμπελώνες έχουν βρει αποτυπώματα από αρκούδες και αρκουδάκια δίπλα στα κλήματα. Άλλωστε κάθε χρόνο στο Μέτσοβο διοργανώνεται ο καθιερωμένος ορεινός μαραθώνιος αγώνας δρόμου «Ursa Trail- Στα χνάρια της αρκούδας» που ακολουθεί τα πατήματά της. Πάντως το Κατώγι Αβέρωφ την τίμησε δεόντως δίνοντας το όνομά της σε μία περιορισμένη παραγωγή φιαλών τη συλλεκτική ετικέτα με τη βλάχικη ονομασία «Mare Ursa» (Μεγάλη Αρκούδα).

Το οινοποιείο Κατώγι Αβέρωφ είναι εναρμονισμένο με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική του Μετσόβου, ενώ οι εσωτερικοί χώροι με τις εικαστικές παρεμβάσεις δημιουργούν ένα μοναδικό θέαμα. Πλάι στο οινοποιείο βρίσκεται και το ομώνυμο ξενοδοχείο που προσφέρει μία ολοκληρωμένη εμπειρία φιλοξενίας.

Η περιήγηση στο οινοποιείο αξίζει οπωσδήποτε επειδή ο επισκέπτης περιηγείται αρχικά στο χώρο του « Μουσείου», όπου υπάρχουν τα συγγράμματα του Αβέρωφ, μετάλλια, προσωπικά του αντικείμενα, καθώς και το πρώτο σχέδιο για την ετικέτα του πρώτου του κρασιού «Κατώγι». Ακολουθεί η διαδρομή στους υπόγειους χώρους του οινοποιείου η οποία είναι μια εμπειρία οπτικοακουστικών μέσων ανάμεσα στα βαρέλια και τις φιάλες.

Η Πινακοθήκη Αβέρωφ

Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης εγκαινιάστηκε στις 27 Αυγούστου του 1988 από τον ιδρυτή του, Ευάγγελο Αβέρωφ-Τοσίτσα, ο οποίος είχε θελήσει από καιρό να δημιουργήσει ένα μικρό αλλά εξαιρετικό μουσείο στον τόπο καταγωγής του. Σε μόνιμη έκθεση υπάρχουν αντιπροσωπευτικά έργα των σημαντικότερων Ελλήνων ζωγράφων, χαρακτών και γλυπτών του 19ου και του 20ού αιώνα, όπως των Γύζη, Λύτρα, Βολανάκη, Ιακωβίδη, Παρθένη, Μαλέα, Γαλάνη, Χατζηκυριάκου-Γκίκα, Μόραλη, Τέτση και πολλών ακόμα. Η Συλλογή έργων τέχνης του μουσείου θεωρείται μια από τις πληρέστερες και σημαντικότερες αυτής της περιόδου.

Εκτός από τη μόνιμη έκθεση, το Μουσείο διοργανώνει προσωρινές, θεματικές, αναδρομικές, ομαδικές και άλλες εκθέσεις ειδικού ενδιαφέροντος με έργα τέχνης που επιλέγονται από άλλα μουσεία και ιδιωτικές συλλογές της Ελλάδας ή του εξωτερικού.

Βασικός κορμός της Συλλογής είναι τα 200 έργα Ελλήνων καλλιτεχνών 19ου και 20ού αιώνα που συνέλεξε ο ιδρυτής και δώρισε στο Ίδρυμα, μαζί με το σύγχρονο τριώροφο κτίριο που έκτισε ειδικά για να στεγάσει τη Συλλογή του. Το γεγονός ότι η Συλλογή δημιουργήθηκε εξαρχής με σκοπό την ίδρυση Πινακοθήκης καθορίζει ως ένα βαθμό και το μουσειακό χαρακτήρα της.

Το Λαογραφικό Μουσείο

Είναι ένα απ’ τα πρώτα έργα του Ιδρύματος Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα στο Μέτσοβο και λειτουργεί από το 1955. Στεγάζεται στο ανοικοδομημένο Αρχοντικό Τοσίτσα, το πατρογονικό της γνωστής οικογένειας ευεργετών, που κτίστηκε αρχικά το 1661.

Η περιήγηση στους χώρους του μουσείου ζωντανεύει την ατμόσφαιρα περασμένων αιώνων και δείχνει στον επισκέπτη τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας ενός μετσοβίτικου αρχοντικού. Με τη φιλοσοφία του «ανοιχτού μουσείου», πολύτιμα αντικείμενα και πλούσιες συλλογές αναδεικνύονται στο φυσικό τους χώρο, μέσα στις αίθουσες, τους στάβλους, τις αποθήκες και τα μεγάλα σαλόνια του παλιού αρχοντικού.

Τα εκθέματα περιλαμβάνουν ό,τι θα μπορούσε να υπάρχει σ’ ένα αρχοντικό την εποχή της μεγάλης οικονομικής ακμής του Μετσόβου αλλά και αντικείμενα που αποτελούν για το έθνος ιστορική μνήμη: Συλλογές όπλων και σπαθιών από τον αγώνα του 1821, χάλκινα και ξύλινα σκεύη μαγειρικής, κοσμήματα, ενδυμασίες, διακοσμητικά πιάτα και ασημικά, χρυσοκέντητες σέλες, σεντούκια, αγροτικά εργαλεία, αργαλειοί και περίτεχνα υφαντά. Στο μουσείο εκτίθεται επίσης μια σημαντική συλλογή 66 εικόνων που χρονολογούνται από τον 15ο ως τις αρχές του 20ού αιώνα, καθώς και συλλογή αντικειμένων βυζαντινής μεταλλοτεχνίας που καλύπτουν μια χρονική περίοδο από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια έως την υστεροβυζαντινή εποχή. Το 1991 άνοιξε στον τρίτο όροφο το διαμέρισμα του Ευάγγελου Αβέρωφ, με προσωπικά είδη και φωτογραφίες από τη ζωή του.

Το Μουσείο Τσανάκα

To λαογραφικό μουσείο Τσανάκα στεγάζεται στο παλαιό πέτρινο αρχοντικό οίκημα της οικογένειας Βενέτη στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου (Γρηγορίου Τσανάκα 1) και είναι μουσείο μετσοβίτικης – βλάχικης τέχνης του Μετσόβου. H αποπεράτωση των εργασιών αναστήλωσης και η επιμέλεια του Μουσείου ανατέθηκε στο Χορευτικό Σύλλογο Μετσόβου το Φεβρουάριο του 2013.

Στα εκθέματα του μουσείου περιλαμβάνονται αντικείμενα των οικογενειών Βενέτη και Τσανάκα καθώς και πολλών οικογενειών του Μετσόβου. Υπάρχουν επίσης δύο εκθεσιακοί χώροι με συλλογή παλιών υφαντών, μαξιλαριών και κεντημάτων του 19ου αιώνα, όπως και ο χώρος επεξεργασίας του μαλλιού μέχρι το στάδιο της κατασκευής των υφαντών-μαξιλαριών και μάλλινων ενδυμάτων.

Ο Αβερώφειος Κήπος

Ο κεντρικός δρόμος της πλατείας Μετσόβου οδηγεί στον Αβερώφειο Κήπο. Είναι μια όμορφη τοποθεσία με δέντρα και φυτά. Στο κέντρο βρίσκεται το αναστηλωμένο ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου. Εκεί το 1840 ο Γεώργιος Αβέρωφ, πριν πάρει τον δρόμο της ξενιτιάς αποχαιρέτησε τη μητέρα του και ζήτησε τη βοήθεια του Αγίου. Από τότε δεν ξαναγύρισε ποτέ, αλλά έστειλε χρήματα για την επισκευή της παλιάς εκκλησίας και τη δημιουργία ενός κήπου με δέντρα της Πίνδου.

Ο Νερόμυλος Γκίνα

Σε σχετικά μικρή απόσταση από το Μέτσοβο στις όχθες του ποταμού Άραχθου βρίσκεται ο νερόμυλος του Γκίνα. Είναι ένας από τους γνωστότερους νερόμυλους της περιοχής ενώ η σύνδεσή του με το Μέτσοβο και με το παρακείμενο μοναστήρι της κοιμήσεως της Θεοτόκου γίνεται με ένα γραφικό λιθόστρωτο καλντερίμι.

Ο συγκεκριμένος μύλος για πολλές δεκαετίες χρησιμοποιούσε τη δύναμη των άφθονων νερών του ποταμού μετατρέποντάς την σε μηχανική ενέργεια για το άλεσμα των δημητριακών τις ευρύτερης περιοχής. Έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

Το Μουσείο υδροκίνησης Ανθοχωρίου

Το Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης, στο Aνθοχώρι Μετσόβου έγινε με σκοπό να προβάλλει τη σημασία της υδροκίνησης ,τις τεχνικές εκμετάλλευσης και αξιοποίησης της δύναμης του νερού, τεκμηριώνοντας τη μακροπρόθεσμη πορεία των παραδοσιακών κοινωνιών στην προβιομηχανική περίοδο. Στο υπαίθριο μουσείο υπάρχουν παλιοί ανακατασκευασμένοι νερόμυλοι, νεροτριβές και μαντάνια.

Η περιοχή βρίσκεται σε σημείο με υπέροχη θέα. Στο συγκρότημα δεν υπάρχει αναψυκτήριο όπως αναφέρεται στις πληροφορίες για το συγκεκριμένο χώρο. Η επίσκεψη έγινε στις 18/0/2018.

Η λίμνη Αώου

Κοντά στο Μέτσοβο και σε υψόμετρο 1340μ στις βόρειες πλαγιές του Ζυγού, στο οροπέδιο Πολιτσές ή Πολιτσιές , βρίσκεται η ορεινή τεχνητή λίμνη των πηγών του Αώου μέσα σε ένα ειδυλλιακό τοπίο με πλούσια βοσκοτόπια, περιτριγυρισμένα από ψηλά βουνά με πυκνά δάση από έλατα, οξιές, μαυρόπευκα και ρόμπολα. Το υψόμετρό της την κατατάσσει ως την πιο ορεινή μεγάλη λίμνη της Ελλάδας. Βρίσκεται ανάμεσα σε δύο Εθνικά Πάρκα, της Βάλια Κάλντα και του Βίκου-Αώου. Στα βόρεια υψώνονται το Μαυροβούνι, η Φλέγκα και η Τσούκα Ρόσα ενώ προς τα νότια απλώνονται οι λόφοι και τα δάση γύρω από τη Χρυσοβίτσα και το Μέτσοβο. Η ακτογραμμή της λίμνης είναι μεγάλη και δαντελωτή με όμορφα δασωμένα μικρά φιόρδ και πολλά νησάκια να σχηματίζονται στο εσωτερικό της.

Οι Εκκλησίες και τα Μοναστήρια στο Μέτσοβο

Η Αγία Παρασκευή

Βρίσκεται στην κεντρική πλατεία στο Μέτσοβο και είναι τρίκλιτη τρισυπόστατη βασιλική Είναι ο καθεδρικός ναός της ορεινής κωμόπολης. Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς κτίστηκε, αλλά πρώτη αναφορά του ναού γίνεται το 1511 και κατόπι κατά τις διαδοχικές ανακαινίσεις του, το 1759 με άδεια του σουλτάνου, το 1894 με δαπάνη του Γεωργίου Αβέρωφ και το 1959 από το Ίδρυμα Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα με πρωτοβουλία και επιμέλεια του Ευαγγέλου Αβέρωφ – Τοσίτσα. Στο εσωτερικό αξίζει ο επισκέπτης να προσέξει ιδιαίτερα το θαυμάσιο τέμπλο φιλοτεχνημένο από Μετσοβίτες ξυλογλύπτες το 1730, καθώς και τον διπλό άμβωνα που είναι σπάνιο για ορθόδοξες εκκλησίες. Ο πρώτος για την ανάγνωση του Ευαγγελίου και ο δεύτερος για την ανάγνωση του Αποστόλου και το κήρυγμα. Πολύτιμα κειμήλια της εκκλησίας είναι και τα ψηφιδωτά, τα οποία είναι αντίγραφα των ψηφιδωτών της Γάλλας Πλακίδιας της Ραβέννας (5ος αι. μ.Χ.).

Στο ναό της Αγίας Παρασκευής συνέβησαν ιστορικά γεγονότα, που σημάδεψαν την ιστορία του Μετσόβου. Εδώ κηδεύτηκε ο οπλαρχηγός Καπετάν Στυλιανός Κλειδής κι΄ εδώ εκκλησιάζονταν όλοι οι επίσημοι επισκέπτες του Μετσόβου.

Στον προαύλιο χώρο εντυπωσιάζει το καμπαναριό με το ρολόι του 1925. Έχει 25μ. ύψος και χτίστηκε στο διάστημα 1880-1885 με 700 λίρες που έστειλε από την Αλεξάνδρεια ο Γ. Αβέρωφ μαζί με τα σχέδια.

Στη συνεχόμενη μετά τον προαύλιο χώρο πλατεία το «Κουλτούκι» γίνεται κάθε χρόνο στις 26 Ιουλίου η γιορτή της Αγίας Παρασκευής και ο γραφικός χορός των γυναικών του Μετσόβου ντυμένων με τις χρυσοποίκιλτες και πολύχρωμες φορεσιές τους. (Παρένθεση: Στο «Κουλτούκι» καθόταν μόνον οι άρχοντες του Μετσόβου και όχι μόνον απαγορευόταν να μπουν άνθρωποι της δεύτερης τάξης σ’ εκείνη την πλατεία, αλλά και να περάσουν ακόμα απ’ τον διπλανό δρόμο (https://www.vlahoi.net).

Ο Άγιος Γεώργιος

Βρίσκεται στο κέντρο του Αβερώφειου Πάρκου. Ο πρώτος ναός ιδρύθηκε στις αρχές του 17ου αι. Στη σημερινή του μορφή σώζεται από το πρώτο μισό του 18ου αι. Επιγραφή στην ποδιά της φορητής εικόνας του δρακοκτόνου Αγίου Γεωργίου αναφέρει ως ημερομηνία ίδρυσης του ναού το έτος 1747. Η ίδια εικόνα χρονολογείται το 1751 κι είναι έργο του Μετσοβίτη αγιογράφου Στέργιου του Παπαγιάννη. Είναι τρίκλιτη βασιλική στεγασμένη με πλάκα.

Ο ναός ανακαινίστηκε το 1850 με δαπάνη του Γεωργίου Αβέρωφ. Ο ίδιος ο Ευεργέτης συνδέονταν ιδιαίτερα με το χώρο. Σ’ αυτό το σημείο, όπου ήταν παλιά ο ναΐσκος του Αγίου Γεωργίου, αποχαιρέτησε τη μητέρα του όταν ξενιτεύτηκε και επικαλέστηκε τη βοήθεια του Αγίου κάνοντας τάμα ανταπόδοσης. Ο Γεώργιος Αβέρωφ, δέκα χρόνια μετά, επιτυχημένος πλέον έμπορος, τήρησε την υπόσχεσή του να καλύψει τις δαπάνες για την επισκευή του ναού και τη δημιουργία του πάρκου. Έστειλε μάλιστα κηπουρό από την Αλεξάνδρεια, όπου ήταν εγκαταστημένος, για τη διαμόρφωση του κήπου ο οποίος από τα μέσα του 19ου αι. είναι γνωστός ως Αβερώφειος Κήπος.

Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το 1964, με δαπάνη του Ιδρύματος Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα έγιναν εργασίες συντήρησης στο ναό. Το 2002 ο ναός συντηρήθηκε κι αποκαταστάθηκε συνολικά με προσωπική δαπάνη του Γιάννη Μιχαήλ Αβέρωφ. Ο τελευταίος, είναι τρισέγγονος του Αυγερινού Αβέρωφ μεγαλύτερου αδερφού του Μεγάλου Εθνικού Ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, και διετέλεσε δήμαρχος Μετσόβου, βουλευτής Ιωαννίνων κι ευρωβουλευτής. Είναι ο ιδρυτής κι ισόβιος πρόεδρος του Ιδρύματος ΕΓΝΑΤΙΑ ΗΠΕΙΡΟΥ.

Ο Άγιος Δημήτριος

Βρίσκεται στην Κάτω Μεριά (Κάτω Μαχαλάς, γκιόσανι) και είναι ο δεύτερος ενοριακός ναός στο Μέτσοβο και από τις πιο παλιές εκκλησίες, αφού, όπως λέγεται, από εδώ ξεκίνησε η κατοίκηση. Είναι άγνωστο πότε χτίστηκε η αρχική εκκλησία . Καταστράφηκε αρκετές φορές από σεισμούς και ανοικοδομήθηκε εξ ολοκλήρου το 1818 και μάλιστα με εντολή του Αλή Πασά.

Η θετική στάση του Αλή οφείλεται στην παροχή βοήθειας από τους Μετσοβίτες προς τον ίδιο να διαβεί χωρίς προβλήματα κατά τη χειμερινή περίοδο την διάβαση του αυχένα του Ζυγού. Και εδώ, όπως και στην Αγία Παρασκευή, υπάρχουν δύο άμβωνες, αριθμός σπάνιος για ορθόδοξη εκκλησία, καθώς επίσης και άλλα αξιόλογα κειμήλια. Ο ναός επισκευάστηκε για τελευταία φορά το 1908.

Οι Άγιοι Πάντες

Ο Ναός των Αγίων Πάντων βρίσκεται στο βόρειο μέρος του Μετσόβου. Είναι άγνωστη η ημερομηνία της ίδρυσης και ανοικοδόμησής του. Σύμφωνα με ιστορικές πληροφορίες κάηκε στις 22 Νοεμβρίου του 1848 και ξανακτίστηκε το 1850 με δαπάνη του μεγάλου Εθνικού Ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ. Οι αγιογραφίες του ναού και οι φορητές εικόνες του τέμπλου είναι έργα τέχνης.

Η Αγία Τριάδα

Μικρή αλλά εντυπωσιακή εκκλησία στην είσοδο του Μετσόβου. η αρχική ημερομηνία κτίσεως του ναού παραμένει άγνωστη. Ανακαινίστηκε το 1891 με δαπάνη του Γ. Αβέρωφ. Την ίδια χρονιά χτίστηκε και το κωδωνοστάσιο που βρίσκεται πάνω από την κεντρική είσοδο του ναού.

Ο Άγιος Χαράλαμπος

Βρίσκεται στη νοτιοανατολική πλευρά του Μετσόβου στη συνοικία «γκιόσανι» δηλαδή «κάτω γειτονιά». Είναι τρίκλιτη βασιλική μεγάλων διαστάσεων, η οποία ανακαινίστηκε το 1834 από τον Μετσοβίτη Ιωάννη Τσανάκα και στη συνέχεια, το 1850 με δαπάνη του Γεωργίου Αβέρωφ, καθώς και το 1964 με δαπάνη του ιδρύματος Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα. Στην ανατολική πλευρά του ναού εξέχουν τρεις πολυεδρικές αψίδες και στη νότια πλευρά υπάρχει νεότερο χαγιάτι. Στη δυτική πλευρά έχει προστεθεί ένα ωραίο καμπαναριό. Εσωτερικά ο ναός είναι διακοσμημένος μερικώς με τοιχογραφικό διάκοσμο. Στο εσωτερικό έχει ένα υπέροχο ζωγραφιστό ταβάνι, τοιχογραφίες και αξιόλογα ξυλόγλυπτα (τέμπλο, σκαλιστό κιβώριο της Αγ. Τράπεζας, δεσποτικό θρόνο, μεγάλο άμβωνα).

Ο Άγιος Αθανάσιος (Γκρίζιου)

Στην ομώνυμη περιοχή στην αρχή του παλιού δρόμου Μετσόβου-Ιωαννίνων. Τα θεμέλια έπεσαν στις 21 Αυγούστου 1871 με δαπάνη του ευεργέτη Ανδρέα Φαρδή, ενώ τα εγκαίνια έγιναν το 1873. Επίσης έχουν γίνει και δύο ανακαινίσεις (1907, 1975) η πρώτη με έξοδα του Ι. Δασούλα, εγκατεστημένου στη Νέα Υόρκη. Η τελευταία ανακαίνιση και συντήρηση του ναού έγινε το 1975.

Οι Άγιοι Ανάργυροι

Ο Ναός των Αγίων Αναργύρων βρίσκεται στη νοτιοανατολική πλευρά του Μετσόβου. Πρόκειται για ένα ναό που κτίστηκε αρχικά το 1879 με δαπάνη του Μετσοβίτη ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ. Ο ναός κατεδαφίστηκε το 1980 και στη θέση του αναγέρθηκε το Γυμνάσιο Μετσόβου. Σύντομα ο σημερινός ομώνυμος ναός αναγέρθηκε σε άλλο χώρο. Η καινούρια εκκλησία εγκαινιάστηκε από το Μητροπολίτη Ιωαννίνων Θεόκλητο την 1η Νοεμβρίου 1984.

Οι Άγιοι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος

Βρίσκεται στο νοτιοδυτικό μέρος του Μετσόβου. Πολύ παλιά εκκλησία αλλά πέρασε από ριζική ανακαίνιση το 1895 με έξοδα του Γ. Αβέρωφ.

Ο Προφήτης Ηλίας

Bρίσκεται στην νότια είσοδο του οροπεδίου «Πολιτσές», στη βόρεια πλευρά του Μετσόβου στο δρόμο για Καλαμπάκα. Η ημερομηνία οικοδόμησης του αρχικού ναού παραμένει άγνωστη. Από αναφορές είναι γνωστό πως το 1861 ο ναός ανακαινίστηκε με δαπάνη του ευρισκόμενου στο Κάϊρο της Αιγύπτου Παναγιώτη Τζιουκά.

Το 1912 πυρπολήθηκε και ξανακτίστηκε με δαπάνη της κοινότητας Μετσόβου και την συνδρομή κατοίκων. Η τελευταία ανακαίνιση του ναού έγινε το 1956. Ο ναός συνδέεται ιστορικά με την απελευθέρωση του Μετσόβου από τον Τουρκικό ζυγό αφού εκεί σκοτώθηκε ο Στυλιανός Κλειδής αρχηγός του σώματος των Κρητών εθελοντών προσκόπων στη μάχη του Προφήτη Ηλία στις 10 Νοεμβρίου 1912.

Ο Άγιος Αθανάσιος (Ζυγού)

Βρίσκεται στις ανατολικές υπώρειες του Ζυγού και την αντίστοιχη αλλοτινή είσοδο στον οικισμό του Μετσόβου. Θεωρείται από μία από τις παλαιότερες εκκλησίες του Μετσόβου. Το ιερό βήμα και τον γυναικωνίτη του παλιού ναού ιστόρησε το 1743 και το 1748 αντίστοιχα ο περίφημος Μετσοβίτης αγιογράφος Στέργιος Παπαγιάννης, το δε εξαιρετικής τεχνοτροπίας ξυλόγλυπτο τέμπλο τα παιδιά του Στέργιου Βαρδάκα το 1744. Οι θαυμάσιες εικόνες του Χριστού και της Παναγίας φέρουν την υπογραφή του Μετσοβίτη αγιογράφου Γεωργίου Χρυσολωρά. Σύμφωνα με μία παράδοση ο ναός ανοικοδομήθηκε εξ ολοκλήρου το 1818 με άδεια του Αλή Πασά. Το σημερινό τέμπλο του ναού είναι έργο του Γιάννη Γκιώνη.

Εδώ το Μάρτιο του 1854 ο Θεόδωρος Γρίβας με τους αντάρτες του έδωσαν τη μάταιη 24ωρη μάχη κατά των Τούρκων στην προσπάθειά τους να κρατήσουν το Μέτσοβο, που είχαν καταλάβει λίγο πριν. Κοντά στην εκκλησία βρίσκονται τρεις βρύσες: η βρύση του Αγ. Αθανασίου κοντά στους αμπελώνες, η μονόκρουνη βρύση Σιάφα κοντά στο παλιό τούρκικο νεκροταφείο και η βρύση Μποϊάνου.

Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως

Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου βρίσκεται στις ανατολικές παρυφές του Μετσόβου στην άνω κοιλάδα του Μετσοβίτικου. Χτίστηκε το 1754. Το κτιριακό συγκρότημα αποτελείται από διώροφα κελιά, ξενώνες, πλακοστρωμένες αυλές. Το καθολικό της μονής είναι κατάγραφο με τοιχογραφικό διάκοσμο σε διαζώματα, τέμπλο και εικόνες του 17ου αιώνα. Το καμπαναριό του από το μέσο της οικοδομής και πάνω είναι ξύλινο.

Σύμφωνα με την προφορική παράδοση η καμπάνα του κατασκευάστηκε στα Γιάννενα το 1870. Η μονή αυτή, όπως και του Αγ. Νικολάου, λόγω της θέσης της δίπλα στο ποτάμι, υπήρξε πάντα ένας ευχάριστος σταθμός για τους ταξιδιώτες που ακολουθούσαν το δρόμο Ιωάννινα-Καλαμπάκα μέσω Ζυγού. Αλλά το 1958 εγκαταλείφθηκε κι έμεινε έρημη μέχρι το 1977 που ήρθε η φιλόλογος μοναχή Θέκλα και της έδωσε πάλι ζωή.

Στο εσωτερικό του καθολικού, εκτός από τις τοιχογραφίες του 1754, υπάρχει ένα ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο φτιαγμένο σε δυο διαφορετικές χρονικές περιόδους. Εκτός από τον ασφαλτόδρομο η πρόσβαση γίνεται και με μια πολύ ωραία πεζοπορική διαδρομή, ακολουθώντας το ίδιο λιθόστρωτο που κατεβαίνει στο Νερόμυλο Γκίνα.

Το μοναστήρι πανηγυρίζει κάθε χρόνο στις 15 Αυγούστου και είναι επισκέψιμο σε όλη τη διάρκεια του έτους, αλλά σε συγκεκριμένα ωράρια.

Η Μονή Αγίου Νικολάου

Βρίσκεται νοτιοδυτικά του Μετσόβου, στην κοιλάδα του Μετσοβίτικου ποταμού. Η μονή έχει μια μεγάλη ιστορία, αν και δεν ξέρουμε πότε ακριβώς χτίστηκε. Πάντως πρέπει να είναι από τα πιο παλιά μοναστήρια της περιοχής, αφού αναφέρεται σε βυζαντινό χρυσόβουλο του 1332, ενώ στα 1380 αναφέρεται σαν πιθανός ηγούμενός της και ο ηγούμενος του Μετσόβου Ησαΐας. ο οποίος τυφλώθηκε από τον Δεσπότη Θωμά Πρελούμποβιτς.

Η Μονή ήταν ένα πλούσιο θρησκευτικό κέντρο της περιοχής του Μετσόβου και, καθώς βρισκόταν σε κομβικό σημείο, πάνω στο ορεινό πέρασμα του Ζυγού, ήταν σταθμός για τα εμπόρους και τους ταξιδιώτες που περνούσαν από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία. Τη σπουδαιότητά της αναφέρει και ο Άγγλος περιηγητής Leake το 1805. Η Μονή του Αγίου Νικολάου ανακαινίσθηκε αρχικά γύρω στα 1700.

Είναι όχι μόνον ένας όμορφος και γαλήνιος τόπος αλλά και ένα ζωντανό μνημείο αμπελουργίας και οινοποιίας. Γύρω του απλώνονται αμπελώνες ενώ στα κελάρια του διατηρείται ένα τεράστιο βαρέλι κρασιού (καρούτα) που χωρά περίπου 27 τόνους!

Σε επαφή με την εξωτερική πλευρά του ναού έχει διαμορφωθεί παρεκκλήσι, αφιερωμένο στο νεομάρτυρα Άγιο Νικόλαο τον εκ Μετσόβου, ο οποίος μαρτύρησε το 1659.

Η μονή έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο.

Ο Νεομάρτυρας Νικόλαος

Το παρεκκλήσι του Νεομάρτυρα Νικολάου «του εκ Μετσόβου», βρίσκεται προσκολλημένο στη νοτιοανατολική πλευρά του προστώου του καθολικού της μονής του Αγίου Νικολάου και ιδρύθηκε το 1800. Ο Νεομάρτυρας Νικόλαος γεννήθηκε στο Μέτσοβο στα τέλη του 16ου αιώνα. Το κοσμικό του όνομα, πριν το μαρτύριό του, ήταν Νικόλαος Μπασδάνης.

Μαρτύρησε στην κεντρική πλατεία των Τρικάλων όπου τον έκαψαν ζωντανό. Ο Νικόλαος κατατάχτηκε ως μάρτυρας στη συνείδηση των χριστιανών νωρίς. Το 1988 κατατάχτηκε επίσημα στο Ορθόδοξο Εορτολόγιο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως.

Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής

Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής είναι κτισμένη κοντά στο Ανθοχώρι Μετσόβου στη θέση Κόκκινο Λιθάρι. Οι ντόπιοι την αποκαλούν Μονή της Κόκκινης Πέτρας (Κιάτρα Ρόσια στα βλάχικα), λόγω των απόκρημνων θεόρατων κόκκινων βράχων στα ανατολικά της, όπου παλιότερα υπήρχαν ασκηταριά.

Πιθανολογείται ότι ιδρύθηκε τον 17ο αιώνα και το 1732 ανακαινίσθηκε από τον Στέργιο Ντάφο, όπως αναγράφεται στην κτητορική επιγραφή. Λόγω της θέσης της κοντά στον κεντρικό οδικό άξονα αποτελούσε σταθμό για τα καραβάνια που ταξίδευαν από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία και τα Βαλκάνια. Το 1820 καταστράφηκε από οθωμανικά στρατεύματα που κινούνταν προς τα Ιωάννινα εναντίον του Αλή Πασά, και οι μοναχοί της σφαγιάστηκαν. Εγκαταλείφθηκε οριστικά το 1927.

Σήμερα η μονή είναι πλήρως ανακαινισμένη και στις δύο πλευρές υπάρχει ένα γωνιακό συγκρότημα με βοηθητικούς χώρους και κελιά. Στο κέντρο βρίσκεται το καθολικό, κτισμένο με πέτρα και στεγασμένο με σχιστόπλακες. Η αρχιτεκτονική του ναού παραπέμπει στον αγιορείτικο τύπο ( σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με τρούλο).

Αξιόλογο είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο που κατασκευάστηκε αρχικά τον 17ο αιώνα. Όσα τμήματά του διασώθηκαν από την πυρκαγιά του 1840 έχουν ενσωματωθεί στο νέο, του 19ου αιώνα.

Η Μονή Παναγίας Χρυσοβίτσας

Το βυζαντινό μοναστήρι της Παναγίας της Χρυσοβίτσας βρίσκεται στο ομώνυμο χωριό Χρυσοβίτσα και είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Παναγίας. Το καθολικό της Μονής είναι διατηρητέο μνημείο. Η προφορική παράδοση αναφέρει ότι το ίδιο το χωριό πήρε το όνομά του από την εικόνα της Παναγίας, η οποία σύμφωνα- πάντοτε με την προφορική παράδοση- περιπλανήθηκε διαδοχικά από την πρώτη εκκλησία της Χρυσοβίτζης στην Επαρχία Τριχωνίδας όπου η εικόνα βρέθηκε το 533 μ. Χ. ,σε διάφορα σημεία θρησκευτικά για να καταλήξει στο χωριό Χρυσοβίτσα. Η μονή, ήταν πλούσια και μεικτή με μοναχούς και μοναχές.

Στον κυρίως ναό υπάρχουν, ξυλόγλυπτος άμβωνας, ξυλόγλυπτος αρχιερατικός θρόνος και ξυλόγλυπτο τέμπλο. Οι θησαυροί της Μονής είναι πολλοί με κυριότερους την εικόνα της Παναγίας με το ασημένιο επικάλυμμα, τρίπτυχα, ασημένια Ιερά σκεύη, Ευαγγέλια και εικόνες.

<p>The post Αφιέρωμα στο Μέτσοβο – Το βλαχοχώρι με την παράδοση και την ιστορία first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η διαδρομή είναι κυκλική και η πεζοπορία ξεκινάει από το δρόμο έξω από το Συρράκο κοντά στο ξωκκλήσι του Αγίου Γεωργίου και περνώντας από τους Καλαρρύτες καταλήγει στο Συρράκο, διασχίζοντας δυο διαφορετικά μονοπάτια.

Το πρώτο μονοπάτι περνάει  μέσα στο δάσος της Μπάτζας που φτάνει στη γέφυρα της Κουιάσας που γεφυρώνει τον Καλαρρύτικο ποταμό. Φτάνοντας στη γέφυρα ένα μονοπάτι αριστερά οδηγεί στον καταρράκτη της Κουιάσας  και  τον παλιό νερόμυλο ο οποίος είναι ανακαινισμένος και λειτουργεί τους καλοκαιρινούς μήνες. Η τοποθεσία στο σημείο αυτό είναι από τις ωραιότερες της περιοχής. Οι βάθρες που σχηματίζονται κοντά στον  καταρράκτη είναι ιδανικές για όσους αντέχουν τα παγωμένα νερά – και δεν είναι λίγοι αυτοί. Είμαστε στο φαράγγι του Καλαρρύτικου και τα λόγια δεν μπορούν να περιγράψουν την ομορφιά της φύσης.

Από κει επιστροφή στο γεφύρι της Κουιάσας και  συνέχεια μέχρι την αρχή του δεύτερου μονοπατιού της «Κουιάσα – Πουλιάνα» για τους Καλαρρύτες. Η κατηφόρα της προηγούμενης διαδρομής είναι πλέον ανηφόρα, αλλά μας αποζημιώνει η εκπληκτική θέα των κορυφών: Κακαρδίτσα, Καταφύγι, Γερακοβούνι. 

Το μονοπάτι φτάνει κάτω από την πλατεία των Καλαρρυτών. Στάση στους Καλαρρύτες,  αυτό το πανέμορφο χωριό τόσο από την τοποθεσία του, όσο και από την αρχιτεκτονική του. 

Συνεχίζουμε για το δεύτερο τμήμα της διαδρομής.  Διασχίζοντας το χωριό φτάνουμε στην άκρη και παίρνουμε το μονοπάτι που οδηγεί στο Συρράκο. Κατεβαίνουμε στο φαράγγι του Χρούσια ή Σταυραετού, άλλο ένα εντυπωσιακό σκηνικό. Το μονοπάτι είναι ασφαλές γιατί στα επικίνδυνα σημεία υπάρχουν προστατευτικές μπάρες. Κάποιες δυσκολίες στα πολύ απότομα σημεία αλλά τα ξεπερνάμε γιατί οι μπάρες βοηθούν πολύ. 

Προχωράμε με θέα την απέναντι πλαγιά και σε λίγο αντικρύζουμε το Συρράκο με τα σπίτια του να μοιάζουν κυριολεκτικά κρεμασμένα στη χαράδρα. Συνεχίζουμε και ακούμε όλο και πιο καθαρά τη βουή του ποταμού που σημαίνει ότι φτάνουμε στην κοίτη.  Μια στάση για να δούμε από ψηλά το μοναδικό ανακαινισμένο νερόμυλο. 

Φτάνοντας  στην κοίτη ένα μικρό γεφυράκι μεταλλικό βοηθάει στο πέρασμα του ποταμού. Παλιά το ποτάμι γεφυρωνόταν από ένα παλιό πέτρινο μονόξο γεφύρι γνωστό σαν το γεφύρι του  Χρούσια, το οποίο γκρεμίστηκε σε μία κατεβασιά του ποταμού.  Ήταν το πρώτο από τα πετρογέφυρα που χτίστηκαν για να διευκολύνει τη διάβαση ενός πολύ δύσκολου μονοπατιού που ανέβαινε στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, περνούσε τον Μπάρο και κατέβαινε στην περιοχή του Ασπροποτάμου στη Θεσσαλία  (ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ,ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΜΑΝΤΑΣ, Τόμος Β΄σελ.359).

Στη συνέχεια αρχίζει η ανηφόρα για το Συρράκο, Αφήνουμε τη δροσιά του νερού και απολαμβάνουμε τη θέα από την πλευρά αυτή.  Το φαράγγι σε όλη του την αγριάδα και ταυτόχρονα το μεγαλείο. Φτάνοντας στο παλιό βαγόνι που  χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά εμπορευμάτων προς και από τους νερόμυλους, έχουμε φτάσει στην άκρη του Συρράκου. 

Το Συρράκο  είναι ένα πραγματικό στολίδι των Τζουμέρκων με την ατόφια παραδοσιακή αρχιτεκτονική του. Η πατρίδα του Κώστα  Κρυστάλλη  του άτυχου ποιητή που πρόλαβε όμως στο σύντομο διάστημα της ζωής να υμνήσει την ομορφιά των βουνών . Η διαδρομή μέσα στο χωριό , τα δύο πέτρινα  γεφύρια  με το καλντερίμι ανάμεσά τους   το Πούντεα Νουάουα (γεφύρι καινούργιο)  και το Πούντεα Νικ (μικρό γεφύρι) και η βρύση Φαντανίτσα  μας δίνουν μια τελευταία εικόνα μιας υπέροχης μέρας.

Μια τελευταία ματιά, μια τελευταία φωτογραφία του Συρράκου και μια υπόσχεση να μην χάσουμε τα φθινοπωρινά χρώματα των Τζουμέρκων.

<p>The post Εξερευνώντας τα Τζουμέρκα: Μια κυκλική διαδρομή από το Συρράκο στους Καλαρρύτες first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η σημασία της Δωδώνης τονίζεται από πληθώρα αρχαίων κειμένων, που αναφέρονται στο μαντείο και το ιερό της. Η μακραίωνη ιστορία της περιοχής επιβεβαιώνεται από τον ποιητή Ησίοδο, ο οποίος αναφέρεται σε μια Δωδώνη, η οποία είχε την εύνοια του Δία και ορίστηκε ως ένα αξιοσέβαστο μαντείο μεταξύ των ανθρώπων. Ο Ηρόδοτος, από την πλευρά του, αναφέρει τον μυθικό θρύλο των δύο μαύρων περιστεριών που αναχώρησαν από τις Θήβες της Αιγύπτου, με το ένα να φθάνει στη Δωδώνη και να ενθαρρύνει την ίδρυση ενός μαντείου αφιερωμένου στον Δία.

Οι παλαιές μαρτυρίες αναφέρουν πως το μαντείο εξυπηρετούνταν αρχικά μόνο από άνδρες ιερείς, με τις γυναίκες, γνωστές ως «Πελειάδες» (περιστέρια), να προστίθενται αργότερα στο ιερατείο. Οι ιερείς αυτοί περπατούσαν ξυπόλητοι και κοιμούνταν στο χώμα, ώστε να διατηρούν στενή επαφή με τη φύση.

Δωδώνη: Ταξίδι στο χρόνο από τον Όμηρο έως την ανακάλυψη του ιερού μαντείου

Σύμφωνα με την Ιουλία Κ. Κατσαδήμα όπως γράφει στην ενότητα “Η Δωδώνη στους αιώνες” στο βιβλίο “Αρχαία θέατρα της Ηπείρου“, το πρώτο καταγραφικό στοιχείο για το μαντείο της Δωδώνης εντοπίζεται στα έργα του Ομήρου. Ειδικότερα, στην Ιλιάδα, ο Αχιλλέας επικαλείται τον Δία της Δωδώνης, τον Πελασγικό, προκειμένου να τιμήσει τον Πάτροκλο, ενώ στην Οδύσσεια, ο Οδυσσέας την επισκέπτεται με σκοπό να μάθει πληροφορίες για την επιστροφή του στην Ιθάκη. Ο Αριστοτέλης, στα “Μετεωρολογικά” του, υποστηρίζει ότι το Μαντείο υπήρχε από την εποχή του μεγάλου κατακλυσμού. Σύμφωνα με μία παράδοση, ο Δευκαλίωνας, κατά την άφιξή του στην περιοχή, παντρεύτηκε την Ωκεανίδα Δωδώνη, η οποία έδωσε το όνομά της στο ιερό, ενώ ο Πλούταρχος υποστηρίζει ότι ο Δευκαλίωνας ήταν αυτός που ίδρυσε το ιερό.

Η κεντρική θεότητα της λατρείας στη Δωδώνη ήταν η ιερή δρυς, γνωστή και ως φηγός, η οποία αναφέρεται σε αρκετά αρχαία ελληνικά κείμενα ως κάτοχος μαντικών δυνάμεων. Αυτή η λατρεία συνδέθηκε με τον Δία, που στη Δωδώνη αποκτά ένα χθόνιο πρόσωπο. Το επίθετο Νάϊος, που αποδόθηκε στον Δία, φαίνεται να προέρχεται από το ρήμα “ναίω”, που σημαίνει “κατοικώ”.

Εκτός από τον Δία, στο ιερό αυτό λατρευόταν και η Διώνη. Υπάρχει η άποψη ότι η λατρεία της Διώνης διατηρεί στοιχεία μιας ακόμη παλαιότερης γυναικείας θεότητας, βάσει ενός αρχαίου ύμνου που απαγγελλόταν από τις ιέρειες στη Δωδώνη. Η Διώνη θεωρείται ότι έγινε σύζυγος του Δία, του θεού των υπόγειων νερών και της βροχής, σε έναν ιερό γάμο που συμβολίζει τη γονιμότητα, με επίκεντρο την ιερή βελανιδιά.

Το θέατρο της Δωδώνης: Μνημείο πολιτισμού και ακμής στην αρχαία Ήπειρο

Υπό τη σκιά του ορεινού όγκου του Τόμαρου, το αρχαίο θέατρο της Δωδώνης ξεχώριζε ως το πλέον μεγαλειώδες της Ηπείρου και ανάμεσα στα κορυφαία σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο, φτάνοντας τα 136 μέτρα σε διάμετρο και με την ικανότητα να φιλοξενεί 17.000 έως 18.000 θεατές, όπως διαβάζουμε από τον Κωνσταντίνο Ι. Σουέρεφ στα “Αρχαία θέατρα της Ηπείρου“.

Η δημιουργία του θεάτρου στη Δωδώνη αποδίδεται στους Μολοσσούς κατά την εποχή της επικράτησης του Πύρρου, εκμεταλλευόμενοι την υπερβολική φήμη του παλαιότερου Μαντείου της Ελλάδας από τον 5ο αιώνα π.Χ. Τόποι όπως οι Δελφοί και η Ολυμπία, παρά την αίγλη τους από τον 8ο ως τον 4ο αιώνα π.Χ., άρχισαν να χάνουν τη σημασία τους.

Η εποχή του Πύρρου σηματοδότησε μία φάση ακμής για τη Δωδώνη, με την ανέγερση σημαντικών κτιριακών συνόλων όπως ναοί, στοές, το βουλευτήριο, το πρυτανείο, το θέατρο και το στάδιο, αποτελώντας σημαντικά έργα μνημειοποίησης. Ακόμη και μετά τις καταστροφές από τους Αιτωλούς το 210 π.Χ. και την οριστική υποταγή από τους Ρωμαίους το 167 π.Χ., τα κτίρια συνέχισαν να αποκαθίστανται.

Πηγή: Κωνσταντίνος Ι. Σουέρεφ, “Αρχαία θέατρα της Ηπείρου“

Στα χρόνια του Οκτάβιου Αυγούστου, το θέατρο μεταμορφώθηκε σε αρένα για αγώνες με θηρία και μονομάχους. Για την ασφάλεια των θεατών, εγκαταστάθηκε ένας τοίχος στο κατώτερο μέρος του θεάτρου, ο οποίος απομόνωσε το προσκήνιο και τη σκηνή, δημιουργώντας ένα ωοειδές σχήμα. Τα παρασκήνια μετασχηματίστηκαν σε δωμάτια για τη φύλαξη των θηρίων και στο κέντρο του τοίχου της αρένας χτίστηκε μία ορθογώνια κόγχη που χρησίμευε ως καταφύγιο για τους αγωνιζομένους.

Πηγή: Το διάζωμα

Τα υπόλοιπα κτίρια του αρχαιολογικού χώρου είναι:

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβάζουμε στη σελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού τα μνημεία του χώρου είναι τα ακόλουθα:

Το βουλευτήριο

Εκεί συνεδρίαζαν οι εκπρόσωποι της Συμμαχίας (342-233/2 π.Χ.) και αργότερα το Κοινό των Ηπειρωτών (233/2-168 π.Χ.). Οικοδομήθηκε μεταξύ τέλους 4ου και αρχών 3ου αιώνα π.Χ.

Το πρυτανείο

Αποτέλεσε τον χώρο συνεδριάσεων των πρυτάνεων, στεγάζοντας το άσβεστο πυρ και φιλοξενώντας για διαμονή και τροφή τους εκπροσώπους των Ηπειρωτικών φύλων και άλλους επισήμους επισκέπτες.

Τα βάθρα

Τα βάθρα αποτελούν μια σειρά από αναθηματικά βάθρα με αφιερώματα και ψηφίσματα ενώπιον των λατρευτικών κτιρίων, οδηγώντας προς την ιερά οικία.

Η δυτική στοά του Ιερού

Η δυτική στοά του Ιερού συνδέεται με την ανατολική στοά του πρυτανείου, δημιουργώντας ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο.

Ο ναός του Διός – ιερά οικία

Ο ναός του Δία, ή Ιερά Οικία, ήταν ένα απλό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό κτίριο για τη λατρεία του Δία, καθώς περικλείει την προφητική βελανιδιά.  Η λατρεία του Δία τελούνταν αρχικά στην ύπαιθρο μέχρι την κατασκευή του ναού στις αρχές του 4ου αι. π.Χ., όπου η βελανιδιά περιβλήθηκε από περίβολο και η λειτουργία του μαντείου ενισχύθηκε με την εισαγωγή του χαλκείου. Η λειτουργεία του μαντείου  σταμάτησε με την επικράτηση του Χριστιανισμού στα τέλη του 4^ου αι. μ.Χ.

Ο αρχαιότερος και ο νεότερος ναός της Διώνης

Ο αρχαιότερος ναός βρισκόταν βορειοανατολικά της ιεράς οικίας και μετά την καταστροφή του από του από τους Αιτωλούς κατασκευάστηκε ο δεύτερος νοτιότερα. Η λατρεία της Διώνης είχε πρωταρχική σημασία στο ιερό της Δωδώνης, όπου την θεωρούσαν ως τη μητέρα της Αφροδίτης σύμφωνα με τη μυθολογία. Μαζί με τη Θέμιδα ονομάζονταν «νάιοι θεοί, σύνοικοι και σύνναιοι του Δία», δηλαδή θεότητες που συνοικούσαν και συμβίωναν με τον Δία, ενισχύοντας τον πολυθεϊστικό χαρακτήρα της αρχαίας ελληνικής θρησκείας.

Ο ναός της Θέμιδας

Ο ναός της Θέμιδας, ένας από τους τρεις αρχαιότερους ναούς γύρω από την ιερή βελανιδιά, αφιερωμένος στη Θέμιδα, σύζυγο του Δία και κόρη του Ουρανού και της Γης.

Ο ναός του Ηρακλέους

Ο ναός του Ηρακλέους, οικοδομήθηκε στις αρχές του 3ου αι. π.Χ. κατά τη βασιλεία του Πύρρου, αντανακλά την προσπάθεια του βασιλιά να συνδέσει το γένος του με τον Ηρακλή.

Ο ναός της Αφροδίτης

Ο ναός της Αφροδίτης, κεντρικά τοποθετημένος στο ιερό, χαρακτηρίζεται από τα πήλινα ειδώλια που απεικονίζουν μία γυναικεία μορφή με περιστέρι, σύμβολο της θεάς.

Η χριστιανική  βασιλική

Βόρεια του ναού του Ηρακλέους, σε έναν χώρο που καταλαμβάνει εν μέρει τα ερείπια του, χτίστηκε μια τρίκλιτη χριστιανική βασιλική, η οποία αργότερα διευρύνθηκε προς τα ανατολικά. Τα τείχη της βασιλικής κατασκευάστηκαν από πέτρα και ασβέστη, ενσωματώνοντας υλικά από προηγούμενες αρχαίες κατασκευές, όπως κροκαλοπαγείς κίονες από το βουλευτήριο. Η αρχιτεκτονική της βασιλικής αντικατοπτρίζει δύο διακριτές φάσεις κατασκευής, δείγμα της εξέλιξης της χριστιανικής αρχιτεκτονικής κατά την περίοδο αυτή.

Η ακρόπολη Δωδώνης

Η ακρόπολη της Δωδώνης, καταλαμβάνοντας την κορυφή ενός λόφου 23 μέτρων ύψους, περιβάλλεται από ένα ισοδομικό τείχος του 4ου αι. π.Χ., συνδέοντας τα μνημεία της περιοχής με το ιερό του Διός.

Η γιορτή Νάϊα

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα της διοργάνωσης “Νάιος δρόμος“, τα Νάϊα ήταν μια γιορτή προς τιμήν του Ναΐου Διός και αποτελούσαν ένα σημαντικό θρησκευτικό και κοινωνικό γεγονός, το οποίο πραγματοποιούνταν κάθε τέσσερα χρόνια. Το κέντρο της γιορτής εντοπιζόταν στους αγώνες, οι οποίοι διέθεταν μια πληθώρα εκδηλώσεων που κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα πολιτιστικών και αθλητικών δραστηριοτήτων, όπως δραματικούς και μουσικούς αγώνες, αρματοδρομίες, καθώς και γυμνικούς αγώνες, σύμφωνα με τις μαρτυρίες του Αθήναιου. Η εορταστική περίοδος των Ναΐων είχε οριστεί για τον μήνα Απελλαίο, ο οποίος στο σύγχρονο ημερολόγιο συμπίπτει με τον Νοέμβριο, αποτυπώνοντας μια σημαντική περίοδο στο ημερολογιακό κύκλο των αρχαίων Ελλήνων.

Οι αγώνες των Ναΐων πιθανόν απέκτησαν ευρεία αναγνώριση και ένα πανελλήνιο αποτύπωμα κατά τη διάρκεια της εποχής που ο Πύρρος βασίλευε, φτάνοντας σε μεγαλειώδη εορτασμούς ειδικά αφού είχε ολοκληρωθεί η κατασκευή του θεάτρου για τις τραγωδίες και το ιερό είχε αποκτήσει νέα μεγαλοπρέπεια με την προσθήκη της ιεράς οικίας και διαφόρων ναών. Η απουσία παλαιότερων εγγράφων δεν επιβεβαιώνει την άποψη ότι οι αγώνες δεν πραγματοποιούνταν πριν από αυτή την περίοδο.

Σε αντιστοιχία με τους Ολύμπιους αγώνες όπου οι νικητές στεφανώνονταν με κλαδιά ελιάς, στα Νέμεα με αγριοσέλινο, και στα Δελφικά με κλαδιά δάφνης, στους αγώνες των Ναΐων οι νικητές πιθανόν στεφανώνονταν με κλαδιά από την ιερή φηγό, υπογραμμίζοντας την ξεχωριστή σημασία και την ιερότητα της γιορτής.

Η παράδοση των αγώνων στη Δωδώνη έλαβε τέλος στα τέλη του 4ου αιώνα μ.Χ. (391 μ.Χ.), όταν οι χριστιανικές αρχές απαγόρευσαν τη λατρεία και τις εορταστικές δραστηριότητες στο ιερό της Δωδώνης, καθώς και σε όλα τα αρχαία ιερά στην Ελλάδα, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό σταθμό στη μετάβαση του πολιτισμικού και θρησκευτικού τοπίου της εποχής.

Πηγή: https://www.naiosdromos.gr/naia-dodonis

Η Ιστορία των ανασκαφών

Η ιστορία των ανασκαφών στη Δωδώνη αρχίζει με την περιπέτεια ξένων εξερευνητών και μορφωμένων Ηπειρωτών, οι οποίοι με επιμονή αναζήτησαν μέσα στα ερείπια των αρχαίων ακροπόλεων της Κεντρικής Ηπείρου τη θέση του περίφημου μαντείου. Ο Άγγλος περιηγητής C. Lincoln, κατά την επίσκεψή του το 1832 στους πρόποδες του Τόμαρου, ήταν ο πρώτος που εντόπισε και τοποθέτησε το μαντείο της Δωδώνης σε αυτή την περιοχή. Ακολούθησε ο Ch. Wordsworth, ο οποίος με τις αναζητήσεις του κατάφερε να οδηγηθεί σωστά και να τοποθετήσει τη Δωδώνη στην ακριβή της θέση, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ανακάλυψη και τη μελέτη του σημαντικού αυτού αρχαιολογικού χώρου.

Η εξερεύνηση και ανασκαφή της αρχαίας Δωδώνης ξεκίνησε με την πρωτοβουλία του Κωνσταντίνου Καραπάνου το 1875, ο οποίος, αν και δεν ήταν επαγγελματίας αρχαιολόγος, ενέπνευσε την αναζήτηση και την αποκάλυψη των ερειπίων του αρχαιότερου ελληνικού μαντείου με δικά του έξοδα και υπό την άδεια της τουρκικής κυβέρνησης. Οι προσπάθειές του Καραπάνου στα έτη 1875 έως 1877 αποκάλυψαν σημαντικά ευρήματα, τα οποία ενίσχυσαν την αρχαιολογική και ιστορική κατανόηση του χώρου. Τα ευρήματα αυτά δωρίστηκαν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, εμπλουτίζοντας τη συλλογή του με πολύτιμα αρχαιολογικά αντικείμενα.

Ωστόσο, μετά την αρχική ανασκαφική δραστηριότητα του Καραπάνου, τα ερείπια άρχισαν να καλύπτονται από προσχώσεις και με την πάροδο του χρόνου ξαναχάθηκαν κάτω από τη γη. Η επόμενη σημαντική φάση των ανασκαφών ξεκίνησε το 1913, οκτώ χρόνια μετά την απελευθέρωση της Ηπείρου, όταν η Ελληνική Αρχαιολογική Εταιρεία ανέθεσε στον καθηγητή Ιστορίας Γ. Σωτηριάδη τη συνέχιση της ανασκαφικής έρευνας. Ο πόλεμος του 1921 διέκοψε αυτές τις προσπάθειες, που ανανεώθηκαν το 1929 από τον Ηπειρώτη καθηγητή Αρχαιολογίας Δ. Ευαγγελίδη, με τις εργασίες να συνεχίζονται έως το 1932.

Μετά το θάνατο του Ευαγγελίδη το 1959, ο καθηγητής Αρχαιολογίας Σ. Δάκαρης ανέλαβε την επιστημονική ευθύνη των ανασκαφών, προωθώντας περαιτέρω την έρευνα και την αποκάλυψη της αρχαίας Δωδώνης.

Πηγή: ΔΩΔΩΝΗ, Σωτήρης Ι. Δάκαρης, Ιστορία των ανασκαφών

Στο αρχαιολογικό μουσείο των Ιωαννίνων δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στα ευρήματα από το ιερό της Δωδώνης τα οποία εκτίθενται σε μια αίθουσα αφιερωμένη αποκλειστικά σε ένα από τα σπουδαιότερα μαντεία του ελληνικού κόσμου.

Οι ανασκαφές μετά το 1981

Από το 1981 και μετά, η έρευνα και οι ανασκαφικές εργασίες στην αρχαία Δωδώνη διεξάγονται υπό την επίβλεψη της Αρχαιολογικής Εταιρείας, με τη συνεργασία και συγχρηματοδότηση του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Οι συστηματικές εργασίες για τη στερέωση και αναστήλωση κρίσιμων μνημείων του χώρου, όπως το θέατρο και το στάδιο, ξεκίνησαν τη δεκαετία του ’60, βασιζόμενες σε μελέτες του αρχιτέκτονα Β. Χαρίση και χρηματοδοτήθηκαν από την Αρχαιολογική Εταιρεία και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Μέχρι το 1975, το μεγαλύτερο μέρος του θεάτρου είχε αναστηλωθεί, εκτός από το τρίτο διάζωμα και κάποια άλλα τμήματα, επιτρέποντας τη χρήση του για θεατρικές παραστάσεις.

Η συνεχιζόμενη προσπάθεια για την αποκατάσταση του θεάτρου και άλλων μνημείων στον αρχαιολογικό χώρο της Δωδώνης υπογραμμίζει την αφοσίωση στη διατήρηση και προβολή της πλούσιας κληρονομιάς της.

Πηγή: http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2365

Παρά τις εργασίες αποκατάστασης, ο αρχαιολογικός χώρος παραμένει επισκέψιμος για το κοινό, προσφέροντας μια μοναδική ευκαιρία για επαφή με την αρχαία ελληνική ιστορία και πολιτισμό.

<p>The post Το Αρχαίο Θέατρο της Δωδώνης: Μια αιώνια κληρονομιά στο χρόνο first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ρένος Αποστολίδης, Ποιητικά γράμματα 1949

Η Μόλιστα ανήκει στην ιστορική και πολιτισμική ενότητα των Μαστοροχωρίων της Κόνιτσας. Μαζί με με τα δύο γειτονικά χωριά, το Γαναδιό και το Μοναστήρι, είναι γνωστά και σαν «πέτρινα χωριά» και είναι χαρακτηρισμένοι παραδοσιακοί οικισμοί.

Από πολύ παλιά τα τρία αυτά χωριά είχαν την κοινή ονομασία Μόλιστα επειδή συγκροτούσαν μια ενιαία κοινότητα με τρεις οικισμούς (μαχαλάδες). Το 1919 με ειδικά διατάγματα αναγνωρίστηκε ότι στην κοινότητα Μόλιστας υπάγονται αυτοί οι τρεις οικισμοί καθώς και το μοναστήρι της Θεοτόκου. Αργότερα, ορίστηκε ότι οι οικισμοί Γαναδιό και Μποτσιφάρι ( το οποίο μετονομάστηκε το 1928 σε Μοναστήρι) αποτελούν αυτοτελείς κοινότητες  (από το 1920 και 1934 αντίστοιχα) με αποτέλεσμα η Μεσαριά να αποκτήσει επίσημα το όνομα Μόλιστα.

Από τη Μόλιστα όπως και από τα άλλα χωριά γνωστά σαν «Μαστοροχώρια της Κόνιτσας» προέρχεται ένα μεγάλο μέρος των μαστόρων της Ηπείρου. Χτίστες που χρησιμοποιώντας κάθε υλικό σύμφωνα με τις τοπικές συνθήκες κατόρθωσαν να χτίσουν σπίτια βασισμένα στη βυζαντινή αρχιτεκτονική παράδοση, να υψώσουν γέφυρες με λίθινα τόξα, να σκαλίσουν καλλιτεχνήματα στην πέτρα, να δώσουν πνοή στο ξύλο και να στολίσουν όχι μόνον την ηπειρωτική γη αλλά να προβάλλουν την τέχνη τους πιο πέρα και έξω από την Ελλάδα.

Ιστορικά στοιχεία

Στην κοιλάδα  που σχηματίζεται στους πρόποδες της Γύφτισσας, κορυφής του Σμόλικα, από πολύ παλιά υπήρχαν σπίτια σκορπισμένα που συγκροτούσαν τον οικισμό της Σιουπόστιανης. (Κατά τη τοπική παράδοση, «γύφτισσα» ονομάζεται μια κορυφή ανατολικά του χωριού, όπου έβγαινε μια ξυπόλητη γύφτισσα με μαύρα μαλλιά και χαλκάδες και χτυπούσε το ντέφι όταν έρχονταν ο Τούρκος κοτζάμπασης  να μαζέψει από τους χωρικούς τους φόρους)

Από τα αρχαία χρόνια μέχρι και τον 19^ο αιώνα περνούσε από εκεί ένας από τους κυριότερους δρόμους επικοινωνίας της Ηπείρου και της Μακεδονίας. Αρχαιολογικά ευρήματα που ανακαλύφτηκαν στην περιοχή μαρτυρούν κατοίκηση του χώρου από την αρχαιότητα. Σύμφωνα με πηγές, πριν την ερήμωση του, ο οικισμός ήταν συγκροτημένος έχοντας 40 οικογένειες, εκκλησία και νεκροταφείο.

Η πρώτη αναφορά του τοπωνυμίου της Μόλιστας υπάρχει στον κώδικα της μονής Ζάβορδας των Γρεβενών, όπου υπάρχουν καταγραμμένα τα ονόματα κατοίκων από τη Μόλιστα  που πρόσφεραν οικονομική βοήθεια στη μονή με χρονολογία 1534-1692. Άλλες γραπτές μαρτυρίες για το όνομα βρέθηκαν σε βιβλία  της μονής της Μόλιστας με χρονολογία 1781.

Ο ιστορικός Ιωάννης Λαμπρίδης στα «Ζαγοριακά» (σελ. 87) αναφέρει ότι μετά την διάλυση του Σκαμνελίου στο Ζαγόρι και των οικισμών γύρω του, από τις επιδρομές, ένα μέρος των κατοίκων κατέφυγαν στη Μοσχόπολη (ο Λαμπρίδης την αναφέρει Βοσκόπολη), άλλοι στη Σωπική και άλλοι «εις Μόλισταν». 

Οι Σλάβοι που εγκαταστάθηκαν εκεί κατά περιόδους μεταξύ του 6^ου και 14^ου αιώνα, ως γεωργοκτηνοτρόφοι, μετά από τις στρατιωτικές επιδρομές τους, με την πάροδο του χρόνου  εξελληνίστηκαν.

Σύμφωνα με την παράδοση ο οικισμός της Σιουπόστιανης ερημώθηκε είτε λόγω επιδημίας πανώλης, είτε λόγω των συχνών ληστρικών επιθέσεων, επειδή βρισκόταν κοντά στον κεντρικό δρόμο Καπηλιού-Φούρκας-Μακεδονίας. Οι περισσότεροι κάτοικοι μετανάστευσαν στο εξωτερικό, μερικοί μετοίκησαν κοντά στην Κωνσταντινούπολη, ενώ οι υπόλοιποι εγκαταστάθηκαν στους άλλους οικισμούς της σημερινής Μόλιστας. 

Μετά την ερήμωση της Σουπόστιανης (1670) οι οικισμοί της Μόλιστας αποτέλεσαν  μία ενιαία κοινότητα μέχρι το 1864

Πηγή: Η επαρχία της Κόνιτσας και η Μόλιστα επί τουρκοκρατίας (Χαρίλαος Γκούτος, καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Παράγραφος 13 – Η Σουπόστιανη και οι απαρχές της Μόλιστα, σελ.79)

Η μάχη της Μόλιστας και η απελευθέρωσή της από τους Οθωμανούς

Η ένταξη της Κόνιτσας στην Ελλάδα στις 24 Φεβρουαρίου 1913 υπήρξε αποτέλεσμα του απελευθερωτικού αγώνα  που ξεκίνησε από το 1908 με την  εκκόλαψη ανταρτικών ομάδων κατά των Οθωμανών και την εμφάνιση στρατιωτικών σωμάτων στην ευρύτερη περιοχή της Κόνιτσας. Από το χειμώνα του 1912 σημειώθηκαν επαναστατικές ενέργειες στα χωριά της λάκκας του  Αώου.

Στις 9 Φεβρουαρίου 1913 ο λοχαγός Δ. Παπανικολάου απελευθέρωσε το χωριό από τους Τούρκους και εγκατέστησε στο χωριό δύο λόχους. Οι Οθωμανοί, με αρχηγό τον Τζιαβήτ Πασά και με πολλές δυνάμεις, επιτέθηκαν σε μια τελευταία προσπάθεια να το ανακαταλάβουν αλλά αποκρούσθηκαν με αρκετές απώλειες. Οι Οθωμανοί όταν  έμαθαν για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων (21/2/1913), έφυγαν όχι μόνο από το χωριό αλλά και από την Κόνιτσα.

Πηγή: Η απελευθέρωση της Κόνιτσας – Νικ. Αναστασόπουλος

Ονομασίες

Ο μολιστινός οικισμός Μεσαριά (σημερινή Μόλιστα) βρίσκεται ανάμεσα στους οικισμούς Γαναδιό και Μποτσιφάρι. Η σημερινή διαμόρφωση του οικισμού πρέπει να ξεκίνησε την ίδια χρονική περίοδο με εκείνη του Γαναδιού και του Μποτσιφαριού (σημερινό Μοναστήρι). Το τοπωνύμιο Μεσαριά συναντιέται συχνά στην Ελλάδα και σημαίνει μεσαίος οικισμός ή σημείο που βρίσκεται στο μέσον κάποιας τοποθεσίας.

Στην παλαιοσλαβική γλώσσα η λέξη «μόλιστα» σημαίνει «ικετεύουσα. Και είναι πολύ πιθανόν να υπήρχε κάποτε σε μοναστήρι ή εκκλησία η εικόνα της Παναγίας η οποία ήταν γνωστή  σαν Παναγία Μόλιστα επειδή έτσι την αποκαλούσαν οι Σλάβοι όταν  μετά από μια επιδρομή τους εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Η εικόνα πρέπει να ήταν ιδιαίτερα σεβαστή στους κατόχους της και τους προσκυνητές αφού το προσωνύμιο «Μόλιστα» δόθηκε και στην εν λόγω μονή ή εκκλησία όπου η εικόνα αποτελούσε προσκύνημα και διατηρήθηκε ακόμη και όταν οι Σλάβοι κάτοχοι της εικόνας έφυγαν από την περιοχή ή αφομοιώθηκαν με τους Έλληνες.  Έτσι, καθιερώθηκε στην περιοχή η χρήση του όρου «μονή ή εκκλησία της Μόλιστας».

Η εκδοχή ότι το όνομα μπορεί να προέρχεται από την αρχαία Μολοσσία δεν φαίνεται πιθανή.

Πηγή: Η επαρχία της Κόνιτσας και η Μόλιστα επί τουρκοκρατίας (Χαρίλαος Γκούτος, καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, παράγραφος 12, Ετυμολογία των ονομάτων των οικισμών, σελ. 73 και 77)

Διοικητική οργάνωση – Δικαιοσύνη – Φόροι

Η περιοχή της Μόλιστας μετά την τουρκική κατάκτηση, περίπου στα 1417, υπάγονταν διοικητικά στον καζά (επαρχία) της Κόνιτσας ο οποίος ανήκε στο σαντζάκι (περιφέρεια) της Κορυτσάς και από το 1500 στο σαντζάκι Ιωαννίνων. Τις διοικητικές αρμοδιότητες είχαν κατά περιόδους τα πρόσωπα εξουσίας όπως ο διοικητής, ο ιεροδίκης (κατής), οι προεστοί του χωριού και το συμβούλιο των προεστών, ο τιμαριούχος (σπαχής) της περιοχής, οι κρατικοί φοροεισπράκτορες και άλλοι.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Παν. Αραβαντινό, οι προύχοντες του καζά της Κόνιτσας, δηλαδή τα παραπάνω πρόσωπα εξουσίας και οι «προστάτες», κυρίως οι μωαμεθανοί αλλά και οι χριστιανοί προεστοί, ήταν ανέκαθεν ημιανεξάρτητοι και ατίθασοι και αλληλοϋποστηρίζονταν, μέχρι το 1790 που ο Αλή πασάς κατάφερε να τους υποτάξει προκαλώντας έριδες μεταξύ τους

Οι κάτοικοι της Μόλιστας όπως και της υπόλοιπης περιοχής υπέφεραν από τις επιδρομές άφ΄ ενός των  ληστών, κυρίως Αλβανών και αφ΄ ετέρου των κλεφτών (πρώην αρματωλών). Επί πλέον, η τσιφλικοποίηση των χωριών ήταν μία επιπλέον πηγή πλουτισμού για τους τοπικούς μπέηδες και αγάδες με το ετήσιο μίσθωμα που υποχρεώνονταν να καταβάλουν οι  χωρικοί. Η προσπάθεια να τσιφλικοποιήσουν και τη Μόλιστα απέτυχε και η Μόλιστα γλύτωσε  από το ισόβιο μίσθωμα που έπρεπε να καταβάλει.

Αυτές οι συχνές λεηλασίες και επιδρομές των Αλβανών ήταν η αιτία τα χωριά της Κόνιτσας να οργανώσουν, με την ανοχή των Τούρκων, ένα ιδιόρρυθμο σύστημα διακυβέρνησης και αυτοδιοίκησης που αποτελούνταν από τους προεστούς των “πέντε κύκλων” της επαρχίας τους. Αυτοί οι προεστοί των πέντε χωριών της επαρχίας Κόνιτσας αντιπροσώπευαν τη γνώμη όλης της επαρχίας και ήταν εξουσιοδοτημένοι να λύνουν διαφορές.

Η τοποθεσία δυτικά της κοιλάδας του Βουρκοπόταμου, που σήμερα ανήκει στο Γανναδιό αποτέλεσε δερβένι (πέρασμα) από τον 17ο αιώνα μέχρι το 1790. Ο αρχηγός της φρουράς του Δερβενιού εισέπραττε από τους διαβάτες του περάσματος διόδια, και από τους κατοίκους φόρο, λόγω της προστασίας που τους παρείχε. Κατά την περίοδο 1722-1743 το δερβένι το φρουρούσαν οι Μολιστινοί και είχαν το δικαίωμα να εισπράττουν διόδια.

Οικονομία και Ασχολίες στη Μόλιστα

Οι παλιότεροι κάτοικοι της Μόλιστας ίσως ήταν βοσκοί οι οποίοι το χειμώνα  κατέβαιναν στα πεδινά της Θεσπρωτίας και το καλοκαίρι ανέβαιναν στα απέραντα βοσκοτόπια  του Σμόλικα και του Γράμμου. Το απλό και πρωτόγονο  σύστημα  παραγωγικής συνεργασίας του «τσελιγκάτου» καθόριζε την ποιμενική τους ζωή.

Τις  καλύβες τους τις κατασκεύαζαν με τον ίδιο τρόπο των Σαρακατσαναίων όπως αναφέρει ο Γ. Λυμπερόπουλος στο βιβλίο του «Ορεινοί και Μεθόριοι». Κάθε ποιμενική οικογένεια είχε δυο καλύβες. Μια μόνιμη στο χειμαδιό και μια δεύτερη  πάνω στα θερινά βοσκοτόπια. Οι καλύβες στα χειμαδιά ήταν ολοστρόγγυλες. Στα βουνά όμως γίνονταν μεγαλύτερες και ορθογώνιες γιατί  οι ανάγκες του καλοκαιριού ήταν περισσότερες. Το χειμώνα όμως οι καλύβες, εγκαταλειμμένες, καταστρέφονταν από την κακοκαιρία, αλλά την επόμενη χρονιά ξανάρχιζαν το στήσιμο του σπιτικού σε καινούρια καλύτερη τοποθεσία και παράλληλα μεγάλωναν τις καλύβες για να βολευτούν.

Η φύση τους προμήθευε ότι χρειάζονταν. Το δάσος την ξυλεία, τροφή για τα ζώα, φυτά και μυστικά βότανα. Στα προσήλια καλλιεργούσαν σε μικρές εκτάσεις τα χωράφια τους εξασφαλίζοντας όσπρια, δημητριακά  σιτάρι, πατάτες κ.ά.. Σύμφωνα με πληροφορίες, παλιότερα άνθιζε η σηροτροφία. Το κρασί επίσης ήταν τοπικό προϊόν και κάθε σπίτι έβγαζε 700 οκάδες κόκκινο εκλεκτό κρασί καθώς και τσίπουρο από τα πολλά αμπέλια που υπήρχαν και τις  διάφορε κατηγορίες σταφυλιών που ευδοκιμούσαν στην περιοχή. Τα πολλά νερά μέσα στο χωριό  βοηθούσαν στις καλλιέργειες των λαχανικών. Ο Βουρκοπόταμος και ο  Σαραντάπορος τους προμήθευαν ψάρια. Επίσης καρυδιές, κερασιές, μηλιές και δαμασκηνιές ευδοκιμούσαν στα μέρη αυτά. Η αυτάρκεια της οικονομίας τους είχε ως αποτέλεσμα  να κυκλοφορούν ελάχιστα νομίσματα στην αγορά.

Οι μαστόροι της Μόλιστας

Η οικοδομική παράδοση είναι άγνωστο πόσο παλιά ήταν. Η πρώτη αναφορά για οικοδομική δραστηριότητα και μάλιστα με μεγάλο αριθμό οικοδόμων από τη Μόλιστα τεκμηριώνεται από κατάλογο της 19ης Σεπτεμβρίου 1801 που καταγράφεται «μαστώρη στο κάστρω» των Ιωαννίνων (μάλλον το Ιτς- Καλέ). Σ΄αυτόν τον κατάλογο ανάμεσα στους 789 οικοδόμους και 1026 ειδικευμένους εργάτες είναι καταχωρημένοι και «35: Μολεστινη» μαστόροι. (ανέκδοτο αρχείο Αλή Πασά).

Συνήθως, στις αρχές της άνοιξης, οι μαστόροι σχημάτιζαν ομάδες, τα «μπουλούκια» και αναχωρούσαν από το χωριό τους για προσυμφωνημένες δουλειές. Την περίοδο του χειμώνα ήταν με τις οικογένειες τους μέχρι την επόμενη άνοιξη που αναχωρούσαν πάλι.

Από τη Μεσαριά (Μόλιστα) γνωστά μπουλούκια ήταν του Βασιλείου Χαρισιάδη και του Αθανασίου Σερίφη.

Οι Μολιστινοί μαστόροι επέκτειναν τη δραστηριότητά τους και εκτός των ορίων της Ηπείρου. Στα προπολεμικά ταξίδια τους υπήρξαν και περιπτώσεις που γυναίκες από τη Μόλιστα ακολουθούσαν και βοηθούσαν τους άντρες τους. Αυτό αποτελεί μια περίπτωση πολύ ενδιαφέρουσα όσο και σπάνια. Βέβαια είναι γεγονός ότι οι γυναίκες της Μόλιστας  –όπως και οι Σαρακατσάνισσες- φημίζονταν για το ότι μόνες τους κατασκεύαζαν τις στρογγυλές ξυλοκαλύβες.

Στα 1938-1940 δούλεψαν Μολιστινοί με Πυρσογιαννίτες και Κερασοβίτες σε έργα οδοποιίας (διανοίξεις, γέφυρες, τοιχοποιίες) των δρόμων στις περιοχές Ξάνθης, Καβάλας, οχυρών Ρούπελ. Δούλευαν μέχρι την ημέρα που κηρύχτηκε ο Πόλεμος το ΄40. Μετά τον πόλεμο δεν είναι γνωστό αν οι Μολιστινοί συνέχισαν να ασκούν την τέχνη.

Έκτοτε η στροφή των κατοίκων προς την αποδημία στη Ρουμανία και την αλλαγή του επαγγέλματος είχε σαν αποτέλεσμα τη βαθμιαία μείωση της Μόλιστας σαν κέντρο μαστόρων. Με την έκρηξη του Ρωσοτουρκικού πολέμου (1877-1878) είχαν την ευκαιρία να πλουτίσουν επειδή η διέλευση των Ρωσικών στρατευμάτων από τη Ρουμανία άφηνε στα παντοπωλεία και τους φούρνους πολύ χρήμα. Και οι Μολιστινοί επιδόθηκαν στα δυο αυτά επαγγέλματα καταφέρνοντας να πλουτίσουν.   

Πηγή: ΜΑΣΤΟΡΟΙ ΧΤΙΣΤΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΣΤΟΡΟΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΝΙΤΣΑΣ, ΑΡΓΥΡΗΣ ΠΕΤΡΟΝΩΤΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ – Η τρίκωμη Μόλιστα, σελ. 667

Αρχιτεκτονική

Χαρακτηριστικό στοιχείο των σπιτιών είναι ο φρουριακός χαρακτήρας με χοντρούς τοίχους, λίγα ανοίγματα, βαριές ξυλοδεσιές και σκούρα πέτρα από το βουνό.

Το μοναδικό διακοσμητικό στοιχείο είναι τα ξύλινα κοσμήματα των παραθύρων ή οι απλές πέτρινες διακοσμήσεις των υπέρθυρων. Η αυλή περιφραγμένη, συνήθως, με ξερολιθιά αποτελεί τον κύριο χώρο του σπιτιού για όλες τις εποχές. Είναι πλακοστρωμένη, με λουλούδια και δέντρα και έχει γύρω τους απαραίτητους χώρους (υπόστεγο, φούρνος, αποχωρητήριο (χαλές),αποθήκες, μαγειρείο, αποστακτήριο (καζαναριό).

Η ενδοστρέφεια και η λιτότητα των σπιτιών έχει  σκοπό να μην προκαλείται ο φθόνος των περαστικών.

Η ψηλή πέτρινη περίφραξη δίνει το αίσθημα της απομόνωσης και της ελευθερίας των ιδιοκτητών όταν βρίσκονται στην αυλή. Η λιτή κατασκευή χαρακτηρίζει επίσης και το εσωτερικό του σπιτιού με τις μικρές ξύλινες μεσάντρες για την αποθήκευση των ρούχων και το τζάκι με τα μπάσια αποτελούσαν την επίπλωση. Το μόνο στοιχείο διακόσμησης ήταν τα χρωματισμά κεντητά καλύμματα στα μπάσια.

Το σκουρόχρωμο ξύλο είναι το υλικό για τα πατώματα, τα υπέρθυρα, τις σκάλες, τα μπαλκόνια και τις ντουλάπες. Μεμονωμένες περιπτώσεις σαχνισιών (προεξέχοντα παράθυρα) υποδηλώνουν  την τάση των τεχνιτών να επεξεργαστούν τη λιτή πέτρινη όψη πλουτίζοντάς την με κάποια επιπλέον αισθητικά στοιχεία και να  δώσουν μια γραφική όψη στο κτίσμα. Τα δομικά υλικά που έχουν -είναι περιορισμένα και όταν τους δίνεται η ευκαιρία  δουλεύουν με τέχνη την πέτρα κατασκευάζοντας τζάκια, μπαλκόνια  και σκάλες  με θαυμάσια κατασκευαστική τελειότητα.

Η Εκπαίδευση στη Μόλιστα

Η εκπαιδευτική κίνηση ήταν αξιόλογη για την εποχή εκείνη. Έγγραφα της περιόδου 1828-1913 σχετικά με τη Μόλιστα και υπογραμμένα από Γαναδιώτες δασκάλους, ιερείς ή απλούς κατοίκους, μαρτυρούν ότι πολλοί κάτοικοι ήταν εγγράμματοι. Σύμφωνα με την παράδοση, πριν την ίδρυση των σχολείων οι παπάδες δίδασκαν τα λίγα γράμματα ή κάποιος άλλο «γραμματοδιδάσκαλος». Στη Μόλιστα δίδαξε γύρω στο 1850 ο Γεώργιος Τζούνης από τη Σταρίτσανη ο οποίος ήταν συνεργάτης του Καποδίστρια. Από χειρόγραφες σημειώσεις σε βιβλία του μοναστηριού της Μόλιστας φαίνεται ότι κατά καιρούς δίδαξαν και άλλοι δάσκαλοι.

Το 1846 ο Νικόλαος Ξυνός, εγκαταστημένος στο Βουκουρέστι, κληροδότησε στη Μόλιστα ένα ακίνητο που είχε εκεί, προκειμένου μεταξύ άλλων να κτιστεί σχολείο για τα φτωχά παιδιά. Η Σπυριδώνειος Σχολή που κτίστηκε με αυτά τα χρήματα και η δωρεάν φοίτηση ήταν η αιτία που πολλοί Μολιστινοί μορφώθηκαν ακόμη και επί τουρκοκρατίας.

Τελειώνοντας τα παιδιά τη Σχολή πήγαιναν στο Γυμνάσιο Τσοτυλίου ή Ιωαννίνων. Το 1929 η Σχολή έκλεισε. Εκτός από τη Σχολή αυτή ,στη Μόλιστα και το Μοναστήρι λειτουργούσε τετρατάξιο δημοτικό σχολείο. Επίσης το 1848 ο Μιχαήλ Νάζης, εγκαταστημένος κι αυτός στο Βουκουρέστι, με τη διαθήκη του διέθεσε την περιουσία του για την ίδρυση παρθεναγωγείου στο χωριό.

Πηγή: Η επαρχία της Κόνιτσας και η Μόλιστα επί τουρκοκρατίας (Χαρίλαος Γκούτος, καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Σχολική Μόρφωση σελ. 96

Ενδυμασία και Κεντήματα

Οι γυναίκες το χειμώνα, όταν εύρισκαν χρόνο από τις αγροτικές δουλειές, ύφαιναν στον αργαλειό το ρουχισμό και ότι άλλο ήταν απαραίτητο. Κύριο υλικό για τα ρούχα ήταν το δίμιτο (denim), ύφασμα μάλλινο, χοντρό, δουλεμένο στον αργαλειό και οι «τσέργες» από μαλλί προβάτου ή τράγου με το οποίο έκαναν τα στρώματα. Η ενδυμασία τους ήταν ό τύπος της ενδυμασίας των χωρικών (επαρχίες Κουρέντων, Πωγωνίου, Σουλίου, Παραμυθιάς Ζαγορίου κ.λπ.) σε αντιδιαστολή με τον αστικό (περιοχές Ιωαννίνων, Ζίτσας κ.λπ.). Η ενδυμασία αυτή ήταν κατασκευασμένη από εγχώρια υφάσματα.

Η ενδυμασία τους ήταν o τύπος της ενδυμασίας των χωρικών (επαρχίες Κουρέντων,Πωγωνίου, Σουλίου, Παραμυθιάς Ζαγορίου κ.λπ.) σε αντιδιαστολή με τον αστικό (περιοχές Ιωαννίνων, Ζίτσας κ.λπ.). Η ενδυμασία αυτή ήταν κατασκευασμένη από εγχώρια υφάσματα.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα της ενδυμασίας για τις γυναίκες ήταν η λιτότητα και η έλλειψη στολιδιών όπως κοσμήματα, γούνες.

Τα κεντήματα που σώθηκαν είναι πολύ λίγα και οι γυναίκες τα έκρυβαν και απέφευγαν να δίνουν πληροφορίες. Η Μόλιστα λεηλατήθηκε πολλές φορές και δεν έχει να  παρουσιάσει περίτεχνα κεντήματα. Οι δύσκολες συνθήκες του κλίματος ανάγκαζαν τους κατοίκους να κατασκευάζουν ως επί το πλείστον μάλλινα υφάσματα (βελέντζες, κιλίμια, φλοκάτες)που διακοσμούσαν τα «μπάσια» (ξύλινοι πάγκοι κολλητά στον τοίχο). Πολλές φορές ήταν διακοσμημένα με γεωμετρικά σχήματα ή σχέδια με κλαδιά και άνθη.

Τι να δείτε

Το γεφύρι στους Κουκλιούς

Γνωστό και σαν γεφύρι του Κρυονερίου και Βέργου. Βρίσκεται 25 χιλ. βόρεια από την Κόνιτσα δεξιά του εθνικού δρόμου και κάτω από το χωριό Μοναστήρι (πρ. Μποτσιφάρι) στη θέση Κουκλιούς, δίπλα στο ομώνυμο παλιό χάνι (αργότερα χάνι Κοτλή και Βέργου).

Γεφυρώνει το λάκκο Σλιούτα ή Κορτινιστιότικο ρέμα που ξεκινάει από την Κορτίνιστα (Νικάνορα) και χύνεται στο Σαραντάπορο. Είναι μονότοξο με άνοιγμα 8,30μ. και το ύψος από την κοίτη φτάνει τα 4,50μ και κορυφώνεται στο κέντρο στα 5,20 μ. Ο καμπουρωτός διάδρομος φτάνει τα 20 μ. μήκος και 2.40 πλάτος έχοντας χαμηλές και αραιά τοποθετημένες αρκάδες.

Μάστορας του γεφυριού ήταν ο Φώτης Λωλός από τη Βράνιστα (Τράπεζα) σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των απογόνων του αλλά και από την ιδιόρρυθμη τεχνική του συγκεκριμένου μάστορα που το τεκμηριώνει σαν δική του την εργασία. Κτίστηκε στο δεύτερο μισό ή τα τέλη (το πιθανότερο) του 19ου αιώνα.

Πηγή: ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΣΤΟΥΣ ΚΟΥΚΛΙΟΥΣ, ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΜΑΝΤΑΣ, ΓΕΦΥΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ ΤΟΜΟΣ Γ΄-ΤΑ «ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ» ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ Σελ. 138

Το γεφύρι στο Βουργοπόταμο (Κερασοβίτικο ποτάμι)

Παλιά ο κύριος δρόμος από Κόνιτσα προς τα Μαστοροχώρια και τη Μακεδονία έφθανε στην αριστερή όχθη του Βουργοπόταμου και στο σημείο όπου συναντούσε το Σαραντάπορο διακλαδιζόταν ακολουθώντας τις κοιλάδες των δυο συμβαλλόμενων ποταμών.

Ο ένας από τους δύο κλάδους κατευθυνόταν μέσω της κοιλάδας του Σαραντάπορου, προς τη Μακεδονία. Η επικινδυνότητα διάβασης στο σημείο εκείνο του ποταμού λογικά σήμαινε ότι εκεί υπήρχε ανάγκη γεφύρωσης.

Περί το 1968 όταν κατασκευαζόταν η νέα μεγάλη σκυρόδετη γέφυρα της Εθνικής οδού φαινόταν ένα μικρό κομμάτι της ράχης του παλιού πέτρινο γεφυριού όμως κανείς τότε δεν έδωσε κάποια εξήγηση. Στη συνέχεια το γεφύρι ξαναχώθηκε μέσα.

Ούτε οι  παλιοί μάστορες, ούτε οι κυρατζήδες  ανέφεραν ποτέ ένα τέτοιο γεφύρι. Δεν υπήρχε καμμία αναφορά από ξένους περιηγητές ή ντόπιους γεωγράφους  και ούτε διασώθηκε κάποια  γραπτή αναφορά ή και θύμηση από αφηγήσεις παλαιοτέρων.

Κατά τον χειμώνα του 2002/3, μια μεγάλη και ορμητική νεροκατεβασιά του Βουργοπόταμου έφερε στο φως το κορυφαίο τμήμα ενός λιθότοξου, επιβεβαιώνοντας την ορθότητα της σκέψης, ότι έπρεπε σίγουρα εκεί να υπήρχε γεφύρωση. Αυτή την πέτρινη αψίδα αποτύπωσε με κάθε λεπτομέρεια το καλοκαίρι  του 2003 ο καθηγητής Αργύρης Πετρονώτης και την παρουσίασε σε άρθρο του το 2004 στο Περιοδικό «εκ Χιονιάδων» , τεύχος 7, σελ.31.

Ένα εκτενές κείμενο « Η μεγάλη, τοξωτή γέφυρα Βουργοπόταμου» της Μόλιστας γραμμένο από το Θωμά Β.Ζιώγα, πολιτικό μηχανικό από τη Δροσοπηγή Κόνιτσας, δημοσιευμένο στο περιοδικό «τα Καντσιώτικα» δίνει στοιχεία για το γεφύρι. Το γεφύρι πρέπει να υπήρχε το 1878 επειδή σε γραπτές μαρτυρίες  αναφέρεται με την λέξη «μεγάλο» και τούτο το τρίτοξο  πετρογέφυρο στον Βουργοπόταμο όντως ήταν μεγάλο, αφού είχε μήκος 25,00 μ.

Από τις μελέτες που έκανε, ο σχεδιασμός του γεφυριού υπήρξε ανεπαρκής και δεν εκτιμήθηκε η ροή του ποταμού και τα φερτά υλικά τα οποία δεν μπορούσαν να περάσουν από τις σχετικά μικρές καμάρες και αφέθηκε στην τύχη του

Πηγές:

 «Η μεγάλη, τοξωτή γέφυρα Βουργοπόταμου της Μόλιστας», Θωμάς Β.Ζιώγας, πολιτικός μηχανικός, «τα Καντσιώτικα», τεύχος 23, σελ.10

“Το ξεχωμένο γεφύρι στην κοίτη του Βουρκοπόταμου Μόλιστας», Αργύρης Π.Π. Πετρονώτης , Περιοδικό «εκ Χιονιάδων», τεύχος 7, σελ.31.

Εκκλησίες και Μοναστήρια στη Μόλιστα

Άγιος Νικόλαος

Ο Άγιος Νικόλαος, η κεντρική εκκλησία, τρίκλιτη βασιλική, με το τέμπλο και το ταβάνι ξυλόγλυπτα και η Αγία Παρασκευή που βρίσκεται στο νεκροταφείο της Μόλιστας, έξω από το χωριό και είναι αφιερωμένη στην Αγία Παρασκευή επειδή παλιά οι κάτοικοι θεωρούσαν ότι η αγία αυτή αποτρέπει τις επιδημίες πανώλης έχοντας το τραγικό προηγούμενο της επιδημίας που αποδεκάτισε τον πληθυσμό και ερήμωσε τη Σουπόστιανη.

Στην περιοχή που ανήκει στη Μεσαριά (Μόλιστα) υπάρχουν και έξη εκκλησάκια (Αγιος Δημήτριος, Αγία Βαρβάρα, Άγιος Χαράλαμπος, Άγιοι Απόστολοι και Άγιος Μηνάς).

Το Μοναστήρι των Εισοδίων της Θεοτόκου Μόλιστας

Μετά την ερήμωση του αρχικού οικισμού της Σουπόστιανης, το 1672 ιδρύθηκε στο Μποτσιφάρι (σημερινό Μοναστήρι) μονή στην οποία μεταφέρθηκε η εικόνα της Παναγίας της Μόλιστας. Εικάζεται ότι η ολισθηρότητα του εδάφους στο σημείο εκείνο να συντέλεσε στην κατολίσθηση, με αποτέλεσμα την εγκατάλειψη του αρχικού μοναστηριού από τους καλόγερους  και τη θεμελίωση του νέου. Σύμφωνα με τον ιερέα Γεώργιο Παΐσιο, από μελέτη σε πλάκα μη εντοιχισμένη και από άλλα ευρήματα, το πρώτο μοναστήρι είχε κτιστεί το 1672 και   διατηρήθηκε περί τους δυο αιώνες. Μετά καταστράφηκε και το 1819 χτίστηκε στη σημερινή του θέση και ολοκληρώθηκε το 1892. Σύμφωνα με την παράδοση η Παναγία με τρόπο θαυματουργικό υπόδειξε την τοποθεσία όπου χτίστηκε το μοναστήρι. Σε έκτακτες ανάγκες (ξηρασία, ασθένειες) γινόταν περιφορά στο χωριό της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας.

Μέχρι το 1940 το μοναστήρι βρισκόταν σε ακμή και η κοινωνική του προσφορά υπήρξε σημαντική. Στις αρχές του 20 ου αιώνα άρχισε να παρακμάζει .

Τον Ιανουάριο του  1976  ληστές παραβίασαν την πόρτα και έκλεψαν την εικόνα τη Παναγίας, την επονομαζόμενη «Στρατιώτισσα», μαζί με άλλα κειμήλια. Η προσωνυμία «Στρατιώτισσα» είχε δοθεί επειδή η εικόνα σαν θαυματουργή που θεωρούνταν, βρισκόταν πολλές φορές « στις στράτες» δηλαδή την έπαιρναν οι χριστιανοί στα σπίτια τους μέσα και έξω από τη Μόλιστα.

Το καθολικό είναι μονόκλιτη βασιλική, με δύο πόρτες και γυναικωνίτη. Στον κύριο ναό σώζονται δύο πέτρινα μανουάλια του 1831, ξυλόγλυπτο τέμπλο και σπάνιες εικόνες.

Η Μονή γιορτάζει στις 21 Νοεμβρίου, με πανηγυρική λειτουργία.

Πηγή: Μοναστήρια της Επαρχίας Κονίτσης – Πρεσβ. Διονυσίου Δημ. Τάτση

Το Ταχυδρομείο της Μόλιστας

Παλιότερα για την ταχυδρομική επικοινωνία στη Μόλιστα χρησιμοποιούνταν σαν ταχυδρόμοι οι αγωγιάτες. Στην Κόνιτσα άρχισε να λειτουργεί ταχυδρομείο περίπου το 1877 και το 1881 ιδρύθηκε και τηλεγραφείο.

Οι πρόεδροι των τριών κοινοτήτων της Μόλιστας (Σουπόστιανη, Μεσαριά, Μποτσιφάρι) και της Πουρνιάς το 1960 με έγγραφό τους ανέφεραν στη Νομαρχία την ύπαρξη του Ταχυδρομείου της Μόλιστας που λειτουργούσε από το 1913 και για 47 χρόνια, εξυπηρετούσε όχι μόνον τους κατοίκους των παραπάνω χωριών αλλά και αυτούς της Αγίας Παρασκευή και της Φούρκας και μέχρι το 1958 τους κατοίκους της Δροσοπηγής, της Λαγκάδας και της Καστάνιανης.

Στην ίδρυση του Ταχυδρομείου της Μόλιστας σημαντικό ρόλο έπαιξαν δυο σπουδαία γεγονότα που συνέβησαν εκείνη τη χρονιά. Το πρώτο ήταν η νίκη του Ελληνικού στρατού κατά των Τούρκων στις 15 Φεβρουαρίου στην περιοχή της Μόλιστας όταν ο ελληνικός στρατός ανακατέλαβε τη Μόλιστα αποκρούοντας τις τουρκικές δυνάμεις που αποσύρθηκαν με αρκετές απώλειες. Η νίκη αυτή έκανε γνωστή τη Μόλιστα σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια και στην τότε ελληνική Κυβέρνηση. Το δεύτερο ήταν η έντονη πίεση που άσκησαν οι Μολιστινοί προύχοντες του Βουκουρεστίου , και των τριών χωριών, στο τότε Έλληνα Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος επισκέφτηκε επίσημα τη Ρουμανία εκείνη τη χρονιά και είχε επαφές με επιφανείς ξενιτεμένους Έλληνες.

Το Ταχυδρομείο από την ίδρυσή του το 1913 μέχρι το 1983 στεγαζόταν σε κεντρικό κτίριο της πλατείας. Μετά την πυρκαγιά του κτιρίου λειτούργησε σε άλλο κτίριο μέχρι το 1998 που καταργήθηκε οριστικά.

Μουσική παράδοση, χοροί, πανηγύρια στη Μόλιστα

Η θέση της ευρύτερης περιοχής της Κόνιτσας και των χωριών της βρίσκονται μεταξύ Αλβανίας και Μακεδονίας. Επόμενο ήταν να δεχτεί μουσικές επιρροές και από τους δύο χώρους και να πλούσια μουσικοχορευτική παράδοση.

Το βασικό όργανo είναι το κλαρίνο που το συνοδεύουν το βιολί, το λαούτο και το ντέφι. Η Μόλιστα είχε και έχει μερικούς από τους καλύτερους μουσικούς στην περιοχή της Κόνιτσας οι οποίοι με τις κομπανίες τους και ενταγμένοι στην τοπική κοινωνία γνωρίζουν τα τοπικά έθιμα και τις προτιμήσεις των χορευτών.

Σε μια εποχή που οι κάτοικοι των χωριών ζούσαν απομονωμένοι ο μοναδικός τρόπος διασκέδασης ήταν τα πανηγύρια, οι γάμοι, οι μεγάλες θρησκευτικές και ονομαστικές γιορτές, οι Απόκριες και τα ζιαφέτια. Τα πανηγύρια, οι θρησκευτικές και ονομαστικές γιορτές και οι διάφορες εκδηλώσεις ήταν ο μοναδικός τρόπος  διασκέδασης των ανθρώπων των χωριών. Επιπλέον, ήταν ο καλύτερος τρόπος επικοινωνίας των νέων ανθρώπων σε μία εποχή αυστηρών ηθών όσον αφορά τις σχέσεις των δύο φύλων.

Οι χοροί απλοί και στρωτοί αντανακλούσαν τα αυστηρά ήθη και έθιμα της Ηπείρου, όπου δεν επιτρεπόταν, και κυρίως στις γυναίκες, η εκδηλωτικότητα.

Στους χορούς οι  χορευτές χόρευαν σε μονό ή διπλό κύκλο και συνοδευόταν πάντα από τα όργανα των ντόπιων οργανοπαιχτών. Στο διπλοκάγκελο σχήμα οι γυναίκες χόρευαν μέσα και οι άντρες έξω. Ο κάθε άντρας που έσερνε το χορό, χόρευε μόνο με τη γυναίκα του, ή με κάποια πολύ κοντινή συγγενή του. Στο μονό κύκλο οι άντρες χόρευαν μπροστά και οι γυναίκες ακολουθούσαν. Όταν έσερνε το χορό κάποια παντρεμένη την κρατούσε ο άντρας της με χειρομάντηλο ενώ τα ανύπαντρα κορίτσια τα κρατούσε κάποια από το σόι τους μάννα ή αδερφή. Συνήθως χόρευαν κατά οικογένειες.

Ήθη και Έθιμα – Παραδόσεις

Η κοινωνική οργάνωση χαρακτηρίζονταν από τα  αυστηρά ήθη και έθιμα. Ο σεβασμός ξεπερνούσε την έννοια της λέξης. Οι γυναίκες, όσο ηλικιωμένες κι αν ήταν, έπρεπε να χαιρετήσουν τον άνδρα έστω κι αν ήταν νέος και αν κάθονταν να σηκωθούν όρθιες. Οι νέοι και οι νέες αντάλλαζαν βλέμμα μόνο στο χορό, στους γάμους και στα πανηγύρια. Οι άνθρωποι της Μόλιστας ήταν προσηλωμένοι στις παραδόσεις και με βαθιά θρησκευτικότητα.

Το μακρινό παρελθόν της ζωής μέσα στη φύση, ο δυνατός δεσμός τους με τη γη και η αγάπη τους για τα ζώα ήταν η αιτία να γεννηθούν υπερφυσικές ιστορίες γι΄αυτά. Οι κυρίαρχοι ζωομορφικοί πρόγονοι της περιοχής ήταν το φίδι, η αρκούδα και η γίδα. Το φίδι, γέννημα της γης, ήταν η μετενσάρκωση του πεθαμένου. Η αρκούδα προστάτης των μικρών παιδιών και των άρρωστων που έχουν απομονωθεί στα βουνά. Η γίδα σύμβολο γονιμικό συνδέεται με τη βροχή που είναι το πρώτο γονιμικό στοιχείο της γης.

Τα ζαφέτια ήταν τα γλέντια που γινόταν για την επιστροφή κάποιου ξενιτεμένου συνήθως από τη Ρουμανία ή την Αίγυπτο και στα οποία συμμετείχαν μόνο οι άντρες , και εκδήλωναν τη νοσταλγία του ξενιτεμένου που προσπαθούσε στο λίγο χρόνο παραμονής του στο χωριό να διασκεδάσει και να κρατήσει, φεύγοντας, τις ωραίες αναμνήσεις.

Υπάρχουν πολλά έθιμα και παραδόσεις που συνδέονται με τα ταξίδια των μαστόρων. Παραδόσεις που σχετίζονται με το νερό επίσης δεμένες με την τελετουργία της αναχώρησης των μαστόρων, και έθιμα κατά το χτίσιμο των σπιτιών (σφάξιμο κόκορα, ρίψη νομισμάτων).

Η Μόλιστα σήμερα

Σήμερα το χωριό κατοικείται από πολύ λίγους ανθρώπους και οι παλιές γιορτές έχουν απλοποιηθεί. Οι πόλεμοι, η μετανάστευση και η αστυφιλία είχαν σαν επακόλουθο την παρακμή της ελληνικής υπαίθρου και την ερήμωσή της.

Τα ζαφέτια πλέον δεν γίνονται , οι ονομαστικές γιορτές γιορτάζονται χωρίς τα όργανα  και οι εορτασμοί έχουν χάσει την αυθεντικότητα  τους και τη σχέση με την καθημερινή ζωή .Το καλοκαίρι το πανηγύρι που γίνεται στην πλατεία εξακολουθεί να διατηρεί τον παραδοσιακό τρόπο και δίνει την ευκαιρία στους κατοίκους να συναντηθούν στον τόπο τους που πάντα θα νοσταλγούν.

<p>The post Μόλιστα (Μεσαριά) – Το πανέμορφο ορεινό Μαστοροχώρι first appeared on Epirus Explorer.</p>

Η εκπληκτική τοποθεσία είναι γεμάτη από έλατα, οξιές, κέδρους, γαύρους και κυρίως καστανιές από τις οποίες έχει πάρει την ονομασία.  Τα δυο ρέματα που περνούν μέσα από το χωριό το χωρίζουν σε τρεις  μαχαλάδες Μεσαριά, Γκαλίνα και Ράχη.

Είναι ένα καλοδιατηρημένο Μαστοροχώρι με αισθητικό και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον με τα πέτρινα σπίτια, τα διώροφα και τριώροφα  αρχοντικά, τα καλντερίμια, και τα γεφύρια μέσα στον οικισμό.

Τα θαυμάσια δείγματα της τοπικής αρχιτεκτονικής είναι  έργα σπουδαίων μαστόρων από την Καστάνιανη. Ξεκίνησαν σαν τεχνίτες της πέτρας στο χωριό συμμετείχαν με τα περίφημα μπουλούκια στην κατασκευή πολλών γνωστών έργων σε πολλά μέρη όχι μόνο στην περιοχή αλλά και στη υπόλοιπη Ελλάδα και στο εξωτερικό, και εξελίχθηκαν σε εργολάβους δημοσίων έργων.

Ιστορικές πληροφορίες για την Καστάνιανη

Ιστορικά στοιχεία για τη χρονολογία ίδρυσης του οικισμού δεν υπάρχουν, αλλά σύμφωνα με την παράδοση και την ανακάλυψη κάποιων ευρημάτων εικάζεται ότι ο πρώτος οικισμός χτίστηκε περίπου στα 600-700 μ.Χ. στη θέση Σκούρλια στους πρόποδες της Γύφτισσας αλλά καταστράφηκε από τις επιδρομές των Ούνων και των Σλάβων. Ο δεύτερος οικισμός κτίστηκε  στη θέση Μαλνίτσα περίπου το 900 μ. Χ. και όπου στην οχυρωματική θέση Καστρί έκτισαν  φρούριο.

Την ίδια περίοδο κτίστηκε και το Μοναστήρι Μεταμορφώσεως του Σωτήρος με φρουριακή μορφή. Την περίοδο των επιδρομών των Ούνων, Βουλγάρων, Σέρβων, Αλβανών και άλλων,  το μοναστήρι ήταν ο χώρος που κατέφευγαν οι κάτοικοι για να αναχαιτίσουν τους επιδρομείς. Στην εποχή αυτή που το χωριό βρισκόταν στη θέση Μαλνίτσα έγινε μια επιδρομή που ανάγκασε τους κατοίκους να καταφύγουν στη θέση Καστρί αλλά τελικά οι επιδρομείς εισβάλαν στο φρούριο.

Η τρίτη προσπάθεια δημιουργίας νέου οικισμού έγινε το 1018 στη σημερινή θέση που θεωρήθηκε ασφαλέστερη. Στην άκρη της συνοικίας Γκαλίνα κτίστηκε η εκκλησία της Παναγίας το 1018, χρονολογία  που μαρτυρεί και τη χρονολογία κτίσης του οικισμού. Πάντοτε ένας οικισμός ξεκινούσε με το κτίσιμο της εκκλησίας. Στο σημείο που κτίστηκε το χωριό οι κάτοικοι κατασκεύαζαν στα υψώματα εκκλησίες σαν φρούρια με πολεμίστρες.

Οι επιδρομές των Σέρβων το 1059 και των Σλάβων το 1071 ερήμωσαν την περιοχή αφήνοντας στο διάβα τους σλαβικά τοπωνύμια. Πάντως, σύμφωνα με παλαιότερες προφορικές μαρτυρίες οι κάτοικοι μιλούσαν την Ελληνική γλώσσα και ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και τη γεωργία.

Από το 1204, μετά την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης, η περιοχή της Κόνιτσας ανήκε στο Δεσποτάτο της Ηπείρου μέχρι την κατάκτησή της από τους Τούρκους.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος , Ιστορία της Καστάνιανης Κονίτσης , “Παραδόσεις περί την καταγωγήν“

Τουρκοκρατία

Το 1438 όλη η επαρχία της Κόνιτσας υποδουλώθηκε από τους Τούρκους και η Καστάνιανη  ακολούθησε τη μοίρα της Ηπείρου. Κατά την περίοδο 1775-1780 ληστοσυμμορίες Αλβανών έκαναν επιθέσεις σε ολόκληρη την Ήπειρο, καίγοντας, σκοτώνοντας και λεηλατώντας. Το 1778 ο Αλή Πασάς κατάφερε να επιτύχει τον διορισμό του στην επαρχία Ιωαννίνων και να καταδιώξει τους Αλβανούς επιβάλλοντας την τάξη.

Η Καστάνιανη δεν έγινε τσιφλίκι παραμένοντας ιμπλιάκι (κρατικό κτήμα) γεγονός που του εξασφάλισε κάποια προνόμια και άκμασε σε αντίθεση με άλλα χωριά που έγιναν τσιφλίκια μπέηδων και έγινε ένα μεγάλο χωριό του Καζά (επαρχίας) Κόνιτσας με 833 κατοίκους, σύμφωνα με την Οθωμανική Στατιστική (Σαλναμέ) του 1895.

Στη διάρκεια του 19^ου αιώνα το φαινόμενο της ληστείας που ήταν σε έξαρση σε ολόκληρη την Οθωμανική αυτοκρατορία και ιδιαίτερα στην Ήπειρο. Κατά τη περίοδο αυτή η ληστεία οργίαζε και οι κάτοικοι των χωριών υφίσταντο εκβιασμούς και βασανιστήρια για να καταβάλουν λύτρα . Ήταν φανερό ότι η εξουσία βρισκόταν σε διαρκή συνεννόηση με τους ληστές και είχε συμμετοχή στις εγκληματικές πράξεις αδιαφορώντας για τα παράπονα και τις διαμαρτυρίες των ταλαίπωρων κατοίκων.

Η κατάσταση αυτή ανάγκασε πολλούς από τους κατοίκους (περίπου 50 οικογένειες) να αποδημήσουν και να εγκατασταθούν σε διάφορα χωριά και πόλεις του τότε ελεύθερου Ελληνικού κράτους και οι περισσότεροι από αυτούς δεν επέστρεψαν.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος , Ιστορία της Καστάνιανης Κονίτσης , “Χρόνια τουρκοκρατίας”

Απελευθέρωση της Καστάνιανης από την Τουρκική κυριαρχία

Το 1912 κηρύχτηκε ο πόλεμος Ελλάδας – Τουρκίας και όσοι από τους κατοίκους της Καστάνιανης μπορούσαν να πολεμήσουν έτρεξαν να δώσουν το παρών. Στις 8 Φεβρουαρίου 1913 καταλήφθηκε η Μόλιστα από τον Ελληνικό στρατό και στις 14 Φεβρουαρίου έγινε η ιστορική μάχη της Μόλιστας με τα υποχωρούντα τουρκικά τμήματα. Στις 21 Φεβρουαρίου 1913 η Καστάνιανη απελευθερώθηκε από τον Τουρκικό ζυγό.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος , Ιστορία της Καστάνιανης Κονίτσης , “Κήρυξις πολέμου και απελευθέρωσις από τον Τουρκικόν Ζυγόν”

Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος και Εμφύλιος

Η θέση της Καστάνιανης και των χωριών της ευρύτερης περιοχής της Β. Πίνδου καθώς βρίσκονταν σε σημείο με στρατηγική σημασία αποτέλεσαν το προπύργιο υπεράσπισης της πατρίδας. Στη στρατηγική αυτή σημασία οφείλεται το ότι η περιοχή αργότερα αποτέλεσε θέατρο μαχών τόσο κατά την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης όσο και του Εμφυλίου Πολέμου.

Η Ιταλική κατοχή υπήρξε ιδιαίτερα σκληρή, κυρίως στις περιοχές που οι Ιταλοί στόχευαν μελλοντικά να προσαρτήσουν στο κράτος τους. Η εχθρότητα των κατοίκων επρόκειτο να ξεπεράσει σε ένταση τη δυσαρέσκεια για την επέλαση του γερμανικού στρατού στην ηπειρωτική  Ελλάδα.

Η περίοδος του εμφυλίου υπήρξε περίοδος σκληρή και τραγική. Η Καστάνιανη όπως και όλα τα Μαστοροχώρια ερήμωσαν γιατί βρέθηκαν στη ζώνη των επιχειρήσεων. Εκτός από αυτούς που σκοτώθηκαν, ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων αναγκάστηκε να μετακινηθεί βίαια, και χιλιάδες πολιτικοί πρόσφυγες βρέθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη. Με τον εμφύλιο πόλεμο η δημογραφική, οικονομική και κοινωνική κρίση που προϋπήρχε αυξήθηκε και  επιταχύνθηκε η παρακμή. Στις δεκαετίες του 60΄ και 70΄ το τελευταίο μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα ερήμωσε την περιοχή.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος , Ιστορία της Καστάνιανης Κονίτσης

Κοινωνική Οργάνωση

Στην κοινωνία του χωριού υπήρχε αυστηρός καταμερισμός της εργασίας και διαχωρισμός φύλων. Στις διάφορες εκδηλώσεις και στα γλέντια (ζαφέτια) έπαιρναν μέρος μόνον οι άντρες. Αργότερα άρχισαν να φέρνουν και τις γυναίκες τους. Στους γάμους και τις κηδείες οι γυναίκες κάθονταν σε διαφορετικά δωμάτια. Απαγορευόταν αυστηρά να πιαστούν άντρες και γυναίκες από το χέρι, ιδιαίτερα αν δεν ήταν συγγενείς. Δεν έστελναν τα κορίτσια στο σχολείο με την πρόφαση «να μη μάθουν να γράφουν στο φίλο».

Η κοινωνική οργάνωση του χωριού στηριζόταν κυρίως στη μεγάλη πολυπυρηνική οικογένεια και υπήρχαν και μεμονωμένες οικογένειες, που τα μέλη τους εντάσσονται στις συγγενικές αυτές ομάδες με βάση την καταγωγή από τον πατέρα.

Ο γάμος επιτρεπόταν στα τρίτα ξαδέλφια διότι θεωρούσαν ότι από αυτό το βαθμό παύει να υπάρχει συγγένεια. Άλλωστε το χωριό ήταν ενδογαμικό και σε τοπικό επίπεδο. Ελάχιστα συνοικέσια είχαν γίνει, σύμφωνα με το δημοτολόγιο, με γειτονικά χωριά διότι θεωρούνταν προσβλητικό να παντρέψουν μια κοπέλα έξω από το χωριό.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του χωριού, όπως και στην ευρύτερη περιοχή, ήταν η αλλαγή του  επωνύμου του γαμπρού, όταν ερχόταν να εγκατασταθεί στο σπίτι μιας μοναχοκόρης ή μιας κοπέλας χωρίς αδελφούς. Αυτό ήταν απόδειξη ότι η αρχή της οργάνωσης του «σπιτιού» ήταν πιο ισχυρή από τη γενιά και την οργάνωση με βάση την αρχή του αίματος , το οποίο κατά τις αντιλήψεις τους συμβολίζει την πατρική καταγωγή.

Πηγή: Κοινωνική οργάνωση – Οικιακή οικονομία: Ο κύκλος ανάπτυξης της οικιακής ομάδας στην ορεινή κοινότητα Καστάνιανης Κόνιτσας, Αλεξάκης Ελευθέριος, Ερευνητής Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας της Ακακαδημίας Αθηνών.

Οι μαστόροι της Καστάνιανης και το έργο τους

Οι μαστόροι της Καστάνιανης  εκτιμούνταν πολύ σαν τεχνίτες όχι μόνο από την άρτια κατασκευή των κτισμάτων αλλά και από  την εξαιρετική ποιότητα της πέτρας του τόπου που τους επέτρεπε να κτίζουν “ισόδομα” ή “αράδα” όπως έλεγαν στην τοπική διάλεκτο. Σύμφωνα με αναφορές στη δουλειά τους (αρχεία του Αλή Πασά του Τεπελενλή) σημαντική είναι η συμβολή τους στην ανοικοδόμηση του Κάστρου των Ιωαννίνων, όπου οι «επ΄αμοιβή μαστόροι»  από την Καστάνιανη είναι  53, αριθμός που θεωρείται μεγάλος.

Στα μετέπειτα  χρόνια οι μαστόροι της Καστάνιανης επέκτειναν την δραστηριότητα τους αφήνοντας αξιόλογα έργα στην ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου και συνεχίζοντας στην υπόλοιπη Ελλάδα καθώς και την Αλβανία.

Από τις αρχές του 20^ου αιώνα ξεκίνησαν τα υπερπόντια ταξίδια ταξιδεύοντας κυρίως στην Αμερική.  Όπου δούλεψαν σε έργα οικοδομικά και σιδηροδρομικά. Στην Αμερική μετανάστευσαν περίπου 100 άνδρες από την Καστάνιανη και κάποιοι από αυτούς πήραν και της γυναίκες τους.

Στα 1936-1939 πολλοί μαστόροι δούλεψαν στη Μακεδονία σε τεχνικά έργα και άλλα . Επίσης μαζί με άλλους μαστόρους από τα χωριά της Κόνιτσας εργάστηκαν στα σύνορα  στα στρατιωτικά έργα, στα οχυρά Ρούπελ καθώς και στη λεγόμενη Γραμμή Μεταξά.

Μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου η περιοχή της μεθοριακής Κόνιτσας βρέθηκε σε επιτήρηση με κατασταλτικά μέτρα και κάτω από ιδιαίτερο καθεστώς  το οποίο επηρέασε αρνητικά  την οικονομική  και κοινωνική ζωή και την πολιτιστική εξέλιξη.

Πηγή: Μάστοροι & Χτίστες από τα Μαστοροχώρια της Κόνιτσας, Αργύρης Π. Π. Πετρονώτης, Βασίλης Γ. Παπαγεωργίου

Εκκλησίες και Ξωκλήσια

Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου

Είναι κτισμένη στην κεντρική πλατεία και αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο πολιούχο του χωριού. Η κύρια φάση της ανοικοδόμησής της τοποθετείται στην περίοδο 1915-1920. Η αποπεράτωσή της  πραγματοποιήθηκε το 1928, όταν έγινε και η πρώτη λειτουργία χωρίς όμως  να έχει γίνει η εσωτερική διακόσμηση. Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου με τα δύο κωδωνοστάσια στην πρόσοψη είναι σαν «ακριβές αντίγραφο της Μητροπόλεως των Αθηνών» σύμφωνα με το φαινόμενο της μίμησης της αθηναϊκής εκκλησίας που  αντιβαίνει τους κανόνες της βυζαντινής αρχιτεκτονικής όπως και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην  Πυρσόγιαννη. Για την οικοδόμησή της εργάστηκαν οι καλύτεροι  μάστορες και πελεκάνοι της Καστάνιανης. Ανάμεσά τους ξεχώριζαν ο Κώστας  Γκόσιος (Γιωρτόλης) και ο Κώστας Τζουμάκας. Στην επάνω καμπύλη  της κύριας εισόδου είναι σκαλισμένη η καρκινική γραφή ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ γνωστή από την εκκλησία της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη.

Πηγή: Αργύρης Πετρονώτης – Βασίλης Παπαγεωργίου, Οι μαστόροι της Καστάνιανης και το έργο τους, σελ. 582

Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου

Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου είναι κτισμένη στην κορυφή της συνοικίας Μεσαριά και είναι η αρχαιότερη του χωριού. Σύμφωνα με την παράδοση κτίστηκε το 1670, η δε ύπαρξη δεσποτικού θρόνου και άμβωνα αποδεικνύει ότι κατά καιρούς χρησιμοποιούνταν και σαν κεντρική εκκλησία. Επίσης το κτίριο της εκκλησίας χρησιμοποιούνταν και σαν φρούριο από τους κατοίκους κατά τις περιόδους των βαρβαρικών επιδρομών. Μέχρι το 1938 στον περίβολο υπήρχε νεκροταφείο.

Πηγή : Χρήστος Ν. Γκάσιος, Ιστορία της Καστάνιανης , Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου  σελ.104

Ξωκλήσια

Τα παλιά χρόνια το κτίσιμο εκκλησίας θεωρούνταν ιερό χρέος. Άλλωστε  οι περισσότεροι τεχνίτες ήταν στο χωριό και το κτίσιμο δεν ήταν δύσκολο γι’ αυτούς. Ο συναγωνισμός  έσπρωχνε τους κατοίκους να χτίζουν εξωκλήσια σε κάθε ράχη, κορυφή και βουνοπλαγιά. Ορισμένες οικογένειες είχαν αναλάβει να τα επιβλέπουν και να τα συντηρούν σε μόνιμη βάση.

Δεκαεπτά ξωκλήσια κτισμένα περιμετρικά στον οικισμό είναι συνδεδεμένα με την ιστορία και την παράδοση οικογενειών οι οποίες είχαν και την ευθύνη της συντήρησής τους. Αποτελούσαν και αποτελούν σημείο αναφοράς και στις γιορτές συγκεντρώνονται οι ντόπιοι και οι προσκυνητές για να αποδώσουν τιμή στον άγιο προστάτη.

Γεφύρια

Πηγή: Οι πληροφορίες της συγκεκριμένης ενότητας έχουν βασιστεί στο βιβλίο Γεφυρογραφία της Πίνδου, του Σπύρου Ι. Μαντά, Τόμος Γ. σελ. 160, 161, 163

Το γεφύρι της Ράχης

Βρίσκεται μέσα στο χωριό ανάμεσα στις γειτονιές Μεσαριά  και Ράχη και γεφυρώνει το λάκκο της πρώτης. Κατασκευάστηκε, μάλλον με σχέδιο μηχανικού, το 1895 και τα στηθαία προστέθηκαν αργότερα, το 1931, με οπές για την απορροή των νερών της βροχής.

Το γεφύρι των Μητσαίων ή Μητσάδικο

Βρίσκεται  στην άκρη του χωριού και γεφυρώνει τον λάκκο της Ράχης δίπλα στο σπίτι της οικογένειας Μήτση. Έχει ένα τόξο κατασκευασμένο σε καθαρά λαϊκή μορφή με διπλή σειρά θολιτών σχεδόν ακατέργαστων. Η καμάρα έχει άνοιγμα 9 μέτρα και ύψος 3.80 μέτρα. Ο διάδρομος διάβασης είναι σχεδόν επίπεδος , έχει μήκος 17.75 μέτρα και πλάτος 2.40 και χωρίς την ύπαρξη στηθαίων ή αρκάδων.

Το γεφύρι έχει χαρακτηριστεί σαν ιστορικό διατηρητέο μνημείο (ΦΕΚ 856/Β/25-9-1997).

Το γεφύρι της Μαλνίτσας

Βρίσκεται στα βόρεια έξω από την Καστάνιανη  και γεφυρώνει στη θέση Μαλνίτσα τον ομώνυμο λάκκο ο οποίος ενώνεται πιο κάτω με τα ρέματα του χωριού και με την ονομασία Γκοστανίκος χύνεται στον Σαραντάπορο. Το γεφύρι το περνούσαν οι κάτοικοι πηγαίνοντας στα χωράφια τους , στα ξωκκλήσια  που βρίσκονταν σ΄εκείνη την πλευρά και επιπλέον  στα χωριά Μπλίσδιανη (σημ. Λαγκάδα), Κάντσικο (σημ. Δροσοπηγή) καθώς και στη Μακεδονία.

Είναι μονότοξο και η καμάρα του έχει 8 μέτρα άνοιγμα και ύψος 7 μέτρα. Κατασκευάστηκε το  1934 πάνω σε σχέδιο  μηχανικού και σύμφωνα με τη μαρτυρία του μαραγκού Γιώργου Φακούρα ο οποίος έφτιαξε τα καλούπια του γεφυριού τα χρήματα δόθηκαν από τη Νομαρχία.

Στο γεφύρι δούλεψαν οι καλύτεροι τεχνίτες του χωριού: ο Κώστα Τζουμάκας με τα δυο παιδιά του, ο Κώστας Γκόσιος, ο Κώστα Φακούρας με τους δύο γιους του, ο Δημήτρης Δούκας με το γιό του, και τέλος οι αδελφοί Γιάννης και Χρήστος Τζιάκος.

Το γεφύρι της Γκάλινας 

Βρίσκεται μέσα στο χωριό πάνω στον λάκκο Ντρουμάκο ενώνοντας τις γειτονιές Μεσαριά και Γκάλινα. Είναι μονότοξο με άνοιγμα καμάρας  8 μέτρα και  ύψος 5.20. Ο διάδρομος διάβασης είναι 20 μέτρα και είναι εντελώς επίπεδος.

Κατασκευάστηκε το 1936 στη θέση του παλιού κατεστραμμένου γεφυριού. Το κτίσιμο το ξεκίνησαν ντόπιοι μαστόροι αλλά το ολοκλήρωσαν δουλεύοντας περισσότεροι μαστόροι από τα Τζουμέρκα. Οι μαστόροι από την Καστάνιανη που έχτισαν τις βάσεις μέχρι το γύρισμα του τόξου ήταν οι Κυριάκος Μησιακούλης, Βασίλης Μησιακούλης και Δημοσθένης Μπίμπας.

Το έργο αρχικά ξεκίνησε  με χρήματα της κοινότητας  αλλά στην πορεία τα χρήματα τελείωσαν και το έργο συνεχίστηκε με πιστώσεις της Νομαρχίας αφού βγήκε σε δημοπρασία. Ο εργολάβος που το ανέλαβε  το ανέθεσε στο Νικόλα Βλάχα αρχιμάστορα  από το Σκλούπο (σημ. Αμπελοχώρι) ο οποίος είχε μαζί του τους συγχωριανούς του Κώστα Έξαρχο και Νικόλα Μητροκώστα. Σύμφωνα με μαρτυρίες ο αρχιμάστορας προσέλαβε τον Ιωάννη Τζάκο  χτίστη από την Καστάνιανη προφανώς επειδή γνώριζε τα καλούπια από το γεφύρι της Μαλνίτσας που έχουν το ίδιο άνοιγμα των 8 μέτρων. Τα πεζούλια κατασκευάστηκαν αργότερα αφού η κοινότητα συγκέντρωσε το απαραίτητο χρηματικό ποσό.

Αρχιτεκτονική

Η αρχιτεκτονική του χωριού έχει διατηρηθεί σε πολλά σπίτια. Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να δει πολλά ωραία πετρόχτιστα παλιά αρχοντικά διώροφα και τριώροφα, με αυλή, ξύλινα μπαλκόνια και σκαλιστά τζάκια.

Επίσης, έχουν διατηρηθεί ορισμένα ωραία καλντερίμια, καθώς και το παλιό Σχολείο στην κεντρική πλατεία. Είναι ένα πέτρινο και καλοδιατηρημένο διώροφο  οικοδόμημα. Χτίστηκε το 1894, όπως αναφέρει μια επιγραφή, αλλά εδώ και αρκετά χρόνια είναι κλειστό. Το Δημοτικό Σχολείο με τον αύλειο χώρο του και τη βρύση έχει χαρακτηριστεί σαν ιστορικό διατηρητέο μνημείο (ΦΕΚ 809/Β/8-9-1997). Μπροστά από το σχολείο στήθηκε η προτομή του γηγενή Δημήτρη Παπαδήμα που υπήρξε μεγάλος ευεργέτης της Καστάνιανης.

Δραστηριότητες

Οι πολύ όμορφες τοποθεσίες  προσφέρονται  για  διαδρομές με 4χ4 ή για πεζοπορία.

Στο χωριό εορτάζονται στις 24 Ιουνίου το Γενέσιον του Ιωάννη του Βαπτιστή και στις 26 Ιουλίου η Αγία Παρασκευή

<p>The post Καστάνιανη – Aφιέρωμα στο πανέμορφο Μαστοροχώρι first appeared on Epirus Explorer.</p>

Ο χαρακτηρισμός «φυτώριο των λαϊκών ζωγράφων» οφείλεται στο πλήθος των ντόπιων εκφραστών της λαϊκής ζωγραφικής. Από τον 15^ο αιώνα οι Χιονιάδες γίνονται γνωστοί σε αυτούς που ασχολούνται με τις λαϊκές τέχνες της Ηπείρου. Ο αριθμός αυτών των λαϊκών ζωγράφων ξεπερνάει τους 70. Ο αριθμός είναι μεγάλος αν σκεφθεί κάποιος ότι ο πληθυσμός ποτέ δεν ξεπέρασε τα 350-400 άτομα. Για δυόμιση περίπου αιώνες δραστηριοποιούνται σε πολλά μέρη όχι μόνον του ελλαδικού χώρου αλλά και στις γειτονικές χώρες.

Πηγή: Χιονιάδες, Έκδοση Δήμου Μαστοροχωρίων

Ιστορία και Πληροφορίες

Πηγή: http://chioniades.gr

Το χωριό είναι κτισμένο σε υψόμετρο 1150 περίπου μέτρων, στις ανατολικές πλαγιές του Γράμμου, και συγκεκριμένα κάτω από τις κορυφές Λεσίλι και Κιάφα-Μπάντρα. Η θέση του χωριού μέσα σε δάσος με τις βουνοκορφές και τις χαράδρες τριγύρω είναι υπέροχη. Η δε θέα στην κοιλάδα του Βουρμπιανίτικου ρέματος και στα βουνά του Σμόλικα στο βάθος είναι εκπληκτική. Από τις δύο πλευρές του χωριού οι δύο χείμαρροι ο Αλωνίτικος και ο Μανουράς, που σχηματίζονται από τις χιονοπτώσεις και τις πολλές βροχές, ενώνονται και χύνονται στον ποταμό Σαραντάπορο, παραπόταμο του Αώου.

Ακριβή στοιχεία για τη χρονολογία ίδρυσης του οικισμού δεν υπάρχουν. Τα σλαβικά τοπωνύμια που υπάρχουν στο χωριό και λέξεις που επικράτησαν στο λεξιλόγιο των κατοίκων μαρτυρούν ότι η περιοχή κατοικήθηκε πριν το 1000 μ.Χ. Είναι πολύ πιθανόν οι Χιονιάδες μαζί με άλλα χωριά της περιοχής να ενώθηκαν συγκροτώντας μια ενιαία κοινότητα. Κατά μια εκδοχή, οι πρώτοι κάτοικοι των Χιονάδων έχτισαν το πρώτο τους χωριό τον 14ο αιώνα στη θέση «Παλιόσπιτα», με κεντρική εκκλησία την υπάρχουσα εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Αργότερα τον 16ο αιώνα, άγνωστο γιατί, εγκατέλειψαν αυτήν την τοποθεσία και εγκαταστάθηκαν στη σημερινή.

Όσο για την ονομασία υπάρχουν τρεις εκδοχές με επικρατέστερη αυτή σύμφωνα με την οποία το τοπωνύμιο προέρχεται από τις πολλές χιονοπτώσεις, τους “χιονιάδες”, που πλήττουν την περιοχή.

Κατά τους χρόνους της οθωμανικής κυριαρχίας, παρατηρήθηκε αύξηση του ντόπιου πληθυσμού και ταυτόχρονα μόνιμη εγκατάσταση μεταναστών από άλλες περιοχές. Οι φυσικοί πόροι που υπήρχαν δεν επαρκούσαν να θρέψουν όλους τους κατοίκους γι’ αυτό ο ανδρικός πληθυσμός αναγκάστηκε να στραφεί σε άλλα επαγγέλματα τεχνικής φύσεως  μακριά από το χωριό. Άλλοι στράφηκαν στο εμπόριο και άλλοι ασχολήθηκαν με τεχνικά επαγγέλματα δουλεύοντας σαν μαραγκοί, χτίστες, αγιογράφοι και λαϊκοί ζωγράφοι.

Το 1855 με δωρεά της Αικατερίνης Παπά (3.000 γρόσια) κτίστηκε το πρώτο σχολικό κτίριο, και το Νοέμβριο του 1911 το δεύτερο κτίριο του σχολείου ήταν έτοιμο και λειτούργησε μέχρι το 1968. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας το σχολείο είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη και συγκέντρωνε μαθητές από τα γύρω χωριά (Ασημοχώρι, Πυρσόγιαννη, Βούρμπιανη, Ερσέκα) όπου μεταξύ των άλλων μαθημάτων διδάσκονταν Άλγεβρα και Γαλλικά.

Οι Χιονιαδίτες ζωγράφοι

Οι Χιονιαδίτες ζωγράφοι, εκτός από τις αγιογραφίες που αποτελούσε το κύριο έργο τους, ασχολούνταν και με άλλους τομείς της τέχνης τους , όπως το τοπίο, την προσωπογραφία, τις ιστορικές σκηνές , τη διακόσμηση προσόψεων από κασέλες και τη νεκρή φύση.

Η ζωγραφική τέχνη αποτελούσε υπόθεση καθαρά οικογενειακή. Τα νεότερα μέλη ασχολούνταν με τις δευτερεύουσες εργασίες και παράλληλα μαθήτευαν  δίπλα στους έμπειρους συγγενείς , βοηθώντας τους παράλληλα με τις δευτερεύουσες εργασίες. 

Ονόματα που ξεχώρισαν ήταν από τις  οικογένειες των Πασχαλάδων και των Μαρινάδων

Το επάγγελμα έδινε στους Χιονιαδίτες ζωγράφους οικονομική άνεση που τους επέτρεπε να ζουν με κάποια αρχοντιά και πολλοί είχαν τη δυνατότητα να σπουδάσουν τα παιδιά τους, παρ’ όλο που είχαν πολυμελείς οικογένειες.

Οι γνωστοί Χιονιαδίτες αγιογράφοι ανέρχονται στους 65 περίπου, εντυπωσιακός αριθμός για ένα χωριό που αριθμούσε 350-400 κατοίκους, χωρίς να αποκλείεται να υπάρχουν και άλλοι οι οποίοι εργάστηκαν ιδιαίτερα στα ελληνορθόδοξα χωριά της Βορείου Ηπείρου, ή σε άλλα μέρη της Ελλάδας.

Οι ρίζες της αγιογραφίας

Πηγή: Οι φυλές των Χιονιάδων, Κίτσος Μακρής, σελ. 13, Εκ Χιονιάδων, Τεύχος 1, Άνοιξη 1998

Για τις ρίζες της αγιογραφίας των Χιονιάδων υπάρχουν οι παρακάτω εκδοχές:

• Επειδή πολλοί από τους γνωστούς αγιογράφους – Μαρινάδες, Πασχαλάδες, Ζωγραφαίοι – βρέθηκαν για πολύ καιρό στο Άγιο Όρος, επικράτησε η παράδοση ότι οι πρώτοι αγιογράφοι των Χιονιάδων ήταν μαθητές του Εμμανουήλ Πανσέληνου (Έλληνας αγιογράφος από τη Θεσσαλονίκη, τέλη του 13ου – 14ου αιώνα).
• Άλλη εκδοχή λέει πως η τέχνη τους προήλθε από την Ιταλία. Κτηνοτρόφοι από το χωριό Αετομηλίτσα εγκαταστάθηκαν στoυς Χιονιάδες και όταν ύστερα από κάποιο βαρύ χειμώνα έχασαν τα κοπάδια τους, τα παιδιά τους πήγαν στην Ιταλία και έμαθαν την τέχνη.
• Και κατά τη τρίτη εκδοχή οι Χιονιαδίτες αγιογράφοι, κατάγονται από το Βυζάντιο, οι οποίοι μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως πέρασαν στην Ιταλία. Αργότερα αποβιβάστηκαν στην Ηγουμενίτσα και ακολούθως εγκαταστάθηκαν μόνιμα στους πιο πολιτισμένους και ελληνόφωνους Χιονιάδες.

Αξιοθέατα

Το γεφύρι στο Παρασπόρι

Πέτρινο μονότοξο γεφύρι στην ομώνυμη τοποθεσία, το οποίο συναντά κανείς λίγο πριν φθάσει στο χωριό στη θέση Παρασπόρι (Παρασπόρι=αγρός παραχωρηθείς προς εκμετάλλευσιν) πάνω από τον Αλωνίτικο Λάκκο, ένα ρέμα που καταλήγει στο Σαραντάπορο.

Χτίστηκε το 1866 σύμφωνα με επιγραφή που αναγραφόταν σε λίθινη πλάκα, χαμένη σήμερα, από Πυρσογιαννίτες μαστόρους με χρήματα (15 οθωμανικές λίρες) που πρόσφερε ο Δημήτριος Παπά Ιωάννου. Το γεφύρι κινδύνεψε να καταστραφεί λόγω του ορμητικού χειμάρρου ο οποίος με τον καιρό, κατέφαγε το έδαφος δίπλα στο γεφύρι και διεύρυνε το χάσμα του. Ευτυχώς το 2007, το γεφύρι συντηρήθηκε και προστέθηκε ξυλοκατασκευή εδραιωμένη σε πέτρινη βάση, που χτίστηκε γι’ αυτό το σκοπό.

Άγιος Αθανάσιος

O κεντρικός ναός του χωριού είναι ένας τυπικός ηπειρώτικος ναός του 19ου αιώνα. Ο παλαιότερος ναός ανακαινίστηκε το 1866, και κατασκευάστηκε καινούργιο τέμπλο. Ο προϋπάρχων ναός πιθανότατα ήταν κτίσμα περίπου του 1755. Ήταν εικονογραφημένος και διακοσμημένος από Χιονιαδίτες ζωγράφους, με φυτικά θέματα, στο τέμπλο ή στην οροφή, όπως φαίνεται από ζωγραφισμένα κομμάτια ξύλου που βρέθηκαν στη στέγη του ναού.

Άγιος Νικόλαος και τα παρεκκλήσια

Ο Άγιος Νικόλαος είναι σήμερα ένα μικρό παρεκκλήσι κοντά στο νεκροταφείο του χωριού. Παλαιότερα ήταν η εκκλησία του τρίτου συνοικισμού του χωριού, ο οποίος δεν υπάρχει σήμερα, ενώ διασώζεται και η παράδοση πως ήταν ο παλαιός κεντρικός ναός του χωριού. Τα παλιά παρεκκλήσια είναι αφιερωμένα στην Παναγία, την Αγία Παρασκευή, τον Προφήτη Ηλία και την Αγία Τριάδα.

Το Παλιό και το Καινούργιο Σχολείο

Στην πλατεία του χωριού υπάρχουν δύο πέτρινα κτίρια, τα οποία αποτέλεσαν το παλιό και το καινούργιο σχολείο των Χιονιάδων. Το κτίριο του παλιού σχολείου χτίστηκε το 1905. Το καινούργιο κτίριο χτίστηκε το 1911, σύμφωνα με την προτροπή του Μητροπολίτη Βελλάς και Κονίτσης Σπυρίδωνα, για να στεγάσει το παρθεναγωγείο του χωριού, το οποίο λειτούργησε ξεχωριστά για λίγο και κατόπιν λειτούργησε ως το κοινό σχολείο του χωριού. Τα δύο σχολεία ανακατασκευάστηκαν για να αποτελέσουν στο μέλλον τους χώρους στέγασης και λειτουργίας του Μουσείου Χιονιαδιτών Ζωγράφων. Το Μουσείο δυστυχώς δεν έχει ξεκινήσει τη λειτουργία του.

Δραστηριότητες

Από τους Χιονιάδες οι πεζοπόροι και οι ορειβάτες μπορούν να κάνουν πολλές ωραίες διαδρομές τόσο πάνω στο Γράμμο όσο και πιο μακριά μέχρι την Αετομηλίτσα και τις Αρένες (2197μ.).

Ο ορεινός όγκος του Γράμμου είναι ενταγμένος στο δίκτυο Natura 2000 σχηματίζοντας μια εντυπωσιακή κορυφογραμμή με μήκος πάνω από 15 χιλιόμετρα με γεωλογικούς σχηματισμούς.

Πολλές και ψηλές κορφές που σχηματίζουν κοιλάδες (Γράμμοστας, Αετομηλίτσας, Πληκατίου), πανέμορφες αλπικές λίμνες (Γράμμοστα, Μουτσάλια, Σκίρτση) και πλούσια χλωρίδα και πανίδα κάνουν την περιοχή ένα από τα ωραιότερα και ενδιαφέροντα φυσικά τοπία.

Εκδηλώσεις

Στις 20 Ιουλίου διοργανώνεται πανηγύρι στο εξωκλήσι του Προφήτη Ηλία.

Επίλογος

Οι Χιονιάδες σήμερα είναι ένα χωριό έρημο τους περισσότερους μήνες. Αλλά το αξιοσημείωτο είναι ότι δεν είναι ερειπωμένο και τα σπίτια είναι περιποιημένα, σημάδι ότι οι κάτοικοι έχουν τακτική επαφή με το χωριό τους. Ένα από τα ωραιότερα ηλιοβασιλέματα το απολαύσαμε από τους Χιονιάδες.

Αξιόλογο είναι ετήσιο περιοδικό «Εκ Χιονιάδων» που εκδόθηκε στην Κόνιτσα το 1998. Θέματα πολιτιστικά και ιστορικά, αναδρομή στο παρελθόν, διηγήσεις, περιγραφές και ιστορίες από τον τόπο και από τα γύρω χωριά το κάνουν όχι μόνον χρήσιμο σαν εργαλείο άντλησης ιστορικών, πολιτιστικών και κοινωνικών στοιχείων, αλλά και ευχάριστο. Τα αρχεία παλαιότερων ερευνητών και η συνεργασία με επιστήμονες και συλλέκτες αποτελούν όχι μόνον δουλειά αξιέπαινη αλλά και συνδετικό κρίκο για τους απανταχού Χιονιαδίτες.

<p>The post Χιονιάδες – Το φυτώριο των λαϊκών ζωγράφων first appeared on Epirus Explorer.</p>

Είναι ένα από τα χωριά της Κόνιτσας και ανήκει στην ιστορική και πολιτισμική ενότητα των Μαστοροχωρίων του Γράμμου και είναι γνωστό γιατί είναι η πατρίδα πολλών ξυλογλυπτών. Οι ξυλογλύπτες (ταλιαδόροι ή ταγιαδόροι – προφανώς από το ιταλικό «tagliare = κόβω») άφησαν το στίγμα τους σε πολλές εκκλησίες της χώρας αλλά και σε κατοικίες.

Ιστορία και Πληροφορίες

Είναι άγνωστο πότε πρωτοχτίστηκε ο οικισμός. Είναι πολύ πιθανό το χωριό να σχηματίστηκε κατά το 16^ο-17^ο αιώνα από τη συνένωση διάφορων οικισμών κτηνοτρόφων και γεωργών.

Για την προέλευση του παλιού σλάβικου ονόματος Τούρνοβο υπάρχουν δύο εκδοχές:

• Η μία κατά την οποία το τοπωνύμιο σημαίνει τόπο καθισμένο κάτι που συμφωνεί με την παράδοση ότι ο τόπος κάποτε υπέστη καθίζηση.
• Η δεύτερη που είναι και η  επικρατέστερη είναι αυτή που το  τοπωνύμιο ερμηνεύεται σαν αγκαθότοπος , κάτι που δικαιολογείται από την ύπαρξη των πολλών αγκαθιών που υπάρχουν στην περιοχή.

Όταν το κράτος έδωσε εντολή όλα τα σλαβικά ονόματα των χωριών να αντικατασταθούν με άλλα ελληνικά αποφασίστηκε για το Τούρνοβο  ο όνομα Γοργοπόταμος, από το μικρό ποτάμι που περνάει γρήγορα και ορμητικά κοντά στο χωριό, ποτίζει την κοιλάδα και την κάνει γόνιμη και  παραγωγική.

Όταν το 1935 (κατ’ άλλους 1929) ζητήθηκε από τους κατοίκους τους χωριού να αντικατασταθεί το σλάβικο όνομα (Τούρνοβο) με άλλο όνομα ελληνικής προέλευσης, έγινε δημόσια διαβούλευση. Οι γεροντότεροι αποφάσισαν πως εφ’ όσον το γοργό και ορμητικό ποτάμι είναι κυρίαρχος παράγοντας και καθοριστικό στοιχείο της περιοχής θα πρέπει ποτάμι και χωριό να έχουν την ίδια ονομασία, Γοργοπόταμος.

Το ποτάμι βοηθούσε την καλλιέργεια κηπευτικών τα οποία παράγονταν σε αφθονία. Ένα από τα ξεχωριστά και νόστιμα προϊόντα ήταν και παραμένουν τα φασόλια γίγαντες.

Στα τέλη του 19ου αιώνα οικισμός γνώρισε περίοδο δημογραφικής και οικονομικής ακμής Στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο γνώρισε πολλές καταστροφές όπως όλα τα γύρω χωριά. Στα μεταπολεμικά χρόνια άρχισε να ερημώνει. Μόνο το καλοκαίρι γεμίζει και ζωντανεύει από τους επισκέπτες.

Πηγή: Γοργοπόταμος Κονίτσης, το Χωριό των Περίφημων Ξυλογλυπτών
Π. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΤΑΤΣΗΣ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ

Ξυλογλύπτες και ξυλογλυπτική

Η ανάπτυξη της ξυλογλυπτικής και ιδιαίτερα της εκκλησιαστικής  ξεκίνησε από τον 17^ο αιώνα και κορυφώθηκε από τις αρχές και τα μέσα του 18^ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19^ου αιώνα. Με τη ξυλογλυπτική ασχολήθηκαν και τεχνίτες από άλλα χωριά των Μαστοροχωρίων, αλλά οι πιο γνωστοί είναι οι καταγόμενοι από το Γοργοπόταμο. Οι οικογένειες που διακρίθηκαν  στην άσκηση της τέχνης της ξυλογλυπτικής ήταν των Σέχηδων και των Βούρηδων. Σαν κανόνα είχαν το ρητό  «Να μη φύγει ή τέχνη από την οικογένεια». Τα μυστικά της τέχνης έμεναν στην οικογένεια και μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά.

Οι ξυλογλύπτες του Γοργοποτάμου αναζητούσαν εργασία μακριά από τα σπίτια τους και αναλάμβαναν κάθε είδους ξυλογλυπτική εργασία, κυρίως όμως διακόσμηση ναών, δημοσίων κτιρίων και αρχοντικών. Εκεί όμως που διέπρεψαν είναι η κατασκευή και διακόσμηση τέμπλων.

Έργα τους υπάρχουν στην περιοχή των Μαστοροχωρίων αλλά και στον ευρύτερο χώρο της Ηπείρου. Χαρακτηριστικό δείγμα της τέχνης τους είναι τα τέμπλα των ναών του Αγίου Αθανασίου στα Ιωάννινα και του αγίου Χαραλάμπους στην Πρέβεζα αλλά και τα ξυλόγλυπτα του ενοριακού ναού της Παναγίας στην γενέτειρα τους, έργο του Βασίλειου Σκαλιστή που τον έλεγαν και «αυτοκράτορα της τέχνης»

Πηγή: Ζωγραφική και ξυλογλυπτική στα Μαστοροχώρια: Χιονιάδες, Γοργοπόταμος
Πολυμέρου – Καμηλάκη, Αικατερίνη, Σκούρτης, Κωνσταντίνος

Με καταγωγή από το Γοργοπόταμο

Εδώ γεννήθηκε o Γεώργιος Παπαθεμιστοκλέους (31/1/1896 – Τεπελένι 3/1/1941), δάσκαλος. Αν και πατέρας τεσσάρων παιδιών, πήρε μέρος στον πόλεμο του 1917 και σε πολλές άλλες μάχες. Το 1940, αν και έφεδρος, τραυματίας και οικογενειάρχης, έφυγε εκουσίως στο βορειοηπειρωτικό μέτωπο, αναλαμβάνοντας τη διοίκηση του 9ου λόχου, του 42ου Συν/τος Ευζώνων. Σε μια μάχη με το λόχο αυτό σκοτώθηκε (3/1/1941) στα υψώματα του Τεπελενίου, όπου τον έθαψε ο υπολοχαγός του Φούφουλος σε μια χαράδρα στα 1740μ. υψόμετρο. Η προτομή του βρίσκεται στην είσοδο του χωριού. 

Πηγή: http://efedros.blogspot.gr/2012/02/blog-post_04.html

Δραστηριότητες

Το ίδιο το χωριό βρίσκεται περιτριγυρισμένο από τις ψηλές κορφές του Γράμμου. Κάμενικ – Γκόλιο – Βαρτζιομπάν – Μπάντρα. Από ένα υψόμετρο και πάνω το αλπικό τοπίο με τους   απόκρημνους βραχώδεις σχηματισμούς κόβει την ανάσα. Η μαύρη πεύκη και η οξυά καλύπτουν τα χαμηλότερα υψόμετρα και το φθινόπωρο, η ωραιότερη εποχή του βουνού, είναι η κυριαρχία των χρωμάτων.

Η γύρω περιοχή προσφέρεται για οδικές διαδρομές στα γύρω κοντινά χωριά Πυρσόγιαννη, Βούρμπιανη, Ασημοχώρι, Οξυά, Πληκάτι, Χιονιάδες. Από το Πληκάτι ξεκινούν ορειβατικές διαδρομές δύσκολης κατηγορίας στις γύρω κορυφές του Γράμμου. Οδική διάσχιση με 4Χ4 προς την Αετομηλίτσα. Πολλές οι διαδρομές γενικά για πεζοπόρους και ορειβάτες.

Η θέα από πολλές κορυφές είναι εντυπωσιακή!

Τι να δείτε

Στην είσοδο του χωριού βρίσκεται ο Άγιος Νικόλαος, με ημερομηνία κτίσης ίσως πριν τον 17^ο αιώνα. Ο ναός έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο (ΦΕΚ 793/Β/27-6-2002). Το κοινοτικό κατάστημα κτισμένο με παραδοσιακή και νεοκλασική αρχιτεκτονική.

Η Κοίμηση της Θεοτόκου (Ναός της Παναγίας) (1915) είναι η κεντρική εκκλησία στον πάνω μαχαλά. Χτίστηκε στη θέση άλλης εκκλησίας που καταστράφηκε. Έχει ένα υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο από καρυδιά, έργο και προσφορά του περίφημου ντόπιου ταλιαδόρου Βασίλη Ταλιαδούρου ή Σκαλιστή (1886-1943).

Εκδηλώσεις

15 Αυγούστου (Κοίμηση της Θεοτόκου), το πανηγύρι στην Παναγία, που γίνεται συνεχώς από το 1940.

<p>The post Γοργοπόταμος – Στους πρόποδες της Όρλας first appeared on Epirus Explorer.</p>